كتاب « زندگي و زمانه سيد حسن تقي زاده » را سيد علي علوي تاليف
كرده و موسسه مطالعات و پژوهش هاي سياسي آن را در 436 صفحه منتشر
كرده است . در فهرست كتاب مذكور عناوين زير ديده مي شود : دوران كودكي
تقي زاده , سفر تقي زاده به شامات و مصر , تدوين اصول متمم قانون اساسي
و نقش تقي زاده در آن , تقي زاده و ترور سيد عبدالله بهبهاني , پناهنده شدن
تقي زاده به سفارت انگليس , خروج تقي زاده از كشور , نقش تقي زاده در
تمديد قرارداد دادرسي , تقي زاده فرماسونري و عناوين متعدد ديگر. در
مقدمه كتاب مذكور چنين مي خوانيم :
اگر چه اين نوشتار تحت عنوان زندگينامه سيد حسن تقي زاده عهده دار
به تصوير كشيدن چهره يكي از شخصيت هاي سياسي صاحب نام در تاريخ
معاصر ايران است , اما آنچه بيشتر توجه نگارنده را به خود معطوف داشته
تبيين مواضع و عملكرد يكي از جريان هاي سياسي است كه در حساسترين
فرازهاي تاريخ معاصر ايران , يعني نهضت مشروطه , ايفاي نقش نموده و تقي
زاده نيز در شمار يكي از اعضاي شاخص و چهره هاي بارز اين جريان
سياسي است , جرياني كه تحت عنوان « روشنفكري » در بسياري از حوادث
دوران مشروطه و قبل و بعد از آن به صورت پنهان و آشكار دخيل بوده
است .
نهضت مشروطه , در آغاز همچون ساير قيامهاي عدالتخواهانه مردم
دين باور از جمله : نهضت تحريم استعمال تنباكو , از پايگاه هاي سنتي و
مردمي اين ديار , يعني مساجد , حسينيه ها , تكايا و بقاع متبركه , به رهبري
روحانيت , شروع شده و با قيام مردم متديني كه باانگيزه مبارزه با حكام جور
و عمل به تكليف شرعي , گرد علم عدالتخواهي و استبداد ستيزي گرد آمده
بودند , بدون توسل به خشونت و خونريزيهاي متداول در اين گونه قيامها , تا
تحقق اهداف خويش , ادامه يافت , به گونه اي كه جريان فكري مذكور كه
غالب اعضاي آن تحت تاثير آرا و افكار ليبرال دمكرات ها و مروجين
سوكلاريسم غرب بودند , به صورت فعالي به قيام ضد استبدادي و ضد
استعماري مردم پيوستند.
هر چند پيش از آغاز نهضت مشروطه , گروهي از اين روشنفكران با
تشكيل انجمن هاي سري و ترويج آرا و افكار غربيان با نشر و توزيع پاره اي از
كتب و مجلاتي كه در داخل و خارج طبع مي شد , به زعم خويش در جهت
تنوير افكار مردم اقداماتي انجام داده و قشر خاصي از مردم را با دمكراسي
غربي و تحولات دنياي غرب به صورت سطحي آشنا كرده بودند , اما اقدام
اساسي آنان هنگامي شكل گرفت كه جمعي از علما و روحانيون , به عنوان
اعتراض به عملكرد مستبدين و ظلم و ستم كه ايادي دربار بر مردم روا
مي داشتند , پايتخت را ترك و به شهر مقدس قم مهاجرت كرده بودند. در
همين مقطع بود كه دستهاي پنهان بيگانگان از آستين گروهي از اين
روشنفكران بيرون آمد و جريان ذلت بار و غرور بر باد ده » بست نشيني » در
باغ سفارت انگليس را سامان داد.
تجمع مردماني بي اطلاع از ترفندهاي سياسي سفارت انگليس و
وابستگان آن , در سفارت انگليس موقعيت مناسبي را فراهم آورد تا
روشنفكران وابسته به سفارت و همفكرانشان حرف خود را از زبان مردم يا به
زبان مردم , مطرح سازند. روشنفكران سكولار كه موفق شده بودند با سو
استفاده از احساسات مذهبي و شور انقلابي مردم , گروهي از مردم كوچه و
بازار , كسبه و تعدادي از طلاب جوان را به باغ سفارت بكشانند و در مقابل
پايگاههاي سنتي قيامهاي شيعي , پايگاه جديدي در ظل پرچم دولت فخيمه
بريتانياي كبير تشكيل دهند(!) به منظور تحقق اهداف خويش , از زبان بست
نشينان سفارت انگليس بيانيه صادر و خواستهاي خويش را مطرح و به علما
امر و نهي مي كردند. چنانكه پس از صدور فرمان مشروطه و اجازه تاسيس
مجلس شوراي اسلامي توسط مظفرالدين شاه , گردانندگان متحصن , از زبان
مردم (بست نشينان ) اعلام كردند به رغم تصميم علما مبني بر بازگشتشان به
تهران و درخواستشان از بست نشينان در باب ترك سفارت , تا حذف واژه
« اسلامي » از پس مجلس شورا و تبديل آن به واژه « ملي » سفارت انگليس را
ترك نخواهند گفت .
عدم پافشاري گروهي از رهبران روحاني مهاجر و مماشات آنان با
روشنفكران , موجب تبديل واژه اسلامي به واژه « ملي » شد. اين موفقيت
جريان فكري مزبور ـ كه در پي برپايي نظامي لائيك در ايران بودـ زمينه اي
فراهم كرد تا به اعتماد به نقش بيشتر در جهت تحقق اهداف خويش مجدانه
به تلاش بپردازد. ورود گروهي از اين روشنفكران به مجلس شورا و واگذاري
مسئوليت تدوين « پيش نويس » قانون اساسي از طرف نمايندگان به آنان ,
توفيق ديگري را براي اين جريان رقم زد. رويارويي اين گروه با نمايندگان
متشرع در مجلس , به ويژه هنگام طرح پيش نويس قانون اساسي و لزوم
بازنگري و تطبيق پيش نويس قانون اساسي بااحكام شرع و مقاومت آنان در
برابر اين خواسته , دو دستگي و شكاف ميان نمايندگان مردم را به بدنبال
داشت .
مواضع دين ستيزانه اين گروه از نمايندگان مجلس و هتك حرمت علما و
متشرعين و موضع گيريهاي سخيف آنان و مطبوعات وابسته به آنان در برابر
اعتقادات و باورهاي ديني مردم , وحدت مردم را شكست . به گونه اي كه از
بروز اين تفرقه و جدايي , دوباره مستبدين جان گرفتند و قدرت يافتند تا
آنجا كه مجلس منحل و به توپ بسته شد و دوره استبداد صغير آغاز شد.
پس از فتح تهران و سقوط محمد علي شاه , گروهي از اعضاي اين
جريان فكري كه به دليل وابستگي به اشرافيت درباري , حمايت سفارت
انگليس و عضويت در لژهاي فراماسونري , از تعرض مستبدين در دوره
استبداد صغير مصون ماندن بودند و برخي از آنان روزگار خويش را در كمال
اعزاز و اكرام در بلاد فرنگ , نه در غربت كه در قربت سپري كرده بودند , در
كسوت قهرمانان ملي و پيشگامان نهضت ضد استبدادي در هيئت مديره و
دادگاه انقلابي بر اريكه قدرت نشستند و به عنوان متوليان مشروطيت زمام
امور را در دست گرفتند. دادگاه انقلاب و هيئت مديره اي كه متعرض هيچيك
از سردمداران حكومت استبدادي نشد و تنها برگ زرين عملكردش بر دار
كردن آيت الله شهيد « شيخ فضل الله نوري » به جرم اسلام خواهي و عدم
مماشات با بيگانگان ودست پروردگان سفارت انگليس و اعضاي لژهاي
فراماسونري بود; عمل شومي كه وجهي نداشت , جز انتقام شكست
بريتانياي كبير از قيام مردم ايران به رهبري روحانيت در مقابل كمپاني رژي و
در هم كوبيدن هيمنه نظام استعماري آنان !!
تقي زاده چنانكه گفته شد و در اين كتاب به تفصيل بدان خواهيم
پرداخت , يكي از چهره هاي شاخص و شخصيت هاي اثرگذار وابسته به اين
جريان فكري بود.
او روحاني زاده اي بود كه چون ساير جوانان هم روزگار خويش , در
حوزه علميه زادگاهش تبريز دروس معمول و متعارف حوزوي را خوانده به
حكم سنت ملبس به لباس روحانيت شد. اما از آغاز جواني تحت تاثير
روشنفكراني چون « طالبوف » و « ميرزا ملكم خان » قرار گرفت و با مطالعه
آثار مكتوب آنان و خواندن نشرياتي كه از اسلامبول , مصر , كلكته , قفقاز ,
لندن و پاريس مخفيانه به ايران مي رسيد , با آراي ليبرال ـ دمكرات ها آشنا
شد و پيش از عزيمت به غرب , غربگرايي در ذهن و ضميرش نضج يافت و
رفته رفته به عنوان يك روشنفكر سكولار , تلاش خود را در جهت اشاعه
آراي پيشكسوتان غربگرايي , در زادگاهش تبريز آغاز كرد و در دوره اول
مجلس به عنوان نماينده مردم تبريز به مجلس راه يافت .
وي عضو كميته مخفي تهران يا لژ بيداري ايران بود. در تهيه پيش نويس
قانون اساسي دخيل و به عنوان يكي از چهره هاي شاخص و فعال جريان
روشنفكري , طرفدار جدايي دين از سياست بود. تقي زاده شديدترين
خطابه ها را عليه نمايندگان متشرع مجلس به ويژه هنگام طرح لزوم بازنگري
پيش نويس قانون اساسي و انطباق آنان با قوانين شرع و ارائه اصل دوم
قانون اساسي ايراد كرد. با حزب اجتماعيون ـ عاميون و شخصيت بارز آن ـ
حيدرخان عمواوغلي ـ مشهور به « بمبي » در ارتباط بود و سرانگشت اتهام
همكاري با وي در برنامه ريزي و عمليات تروريستي از جمله ترور اتابك ,
محمد علي شاه و شيخ فضل الله نوري به سوي او نشانه مي رفت .
اگر چه در روز واقعه به توپ بستن مجلس , برخلاف انتظار در كنار مردم
و نمايندگان نبود , اما شبانگاه همان روز , به همراه چند تن از يارانش به
سفارت انگليس پناه برد و پس از چندي تحت حمايت سفارت انگليس به
اروپا عزيمت كرد.
پس از فتح تهران و سقوط محمد عليشاه , عضو « هيئت مديره » شد و در
زمره كساني درآمد كه با تاييد حكم بردار كردن شيخ فضل الله نوري , زمينه
ساز شكست نهضت مشروطه شدند.
عملكرد گذشته و مواضع تند ودين ستيزانه او در مجلس دوم به عنوان
ليدر حزب دمكرات , موجب شد تا علماي مشروطه خواه نجف او را تفسيق
كنند. شهرت ترور سيد عبدالله بهبهاني به دستور حزب دمكرات و تظاهرات
اعتراض آميز مردم عليه حزب دمكرات و رهبران آن و مطرح شدن حكم
تفسيق , عرصه را بر تقي زاده چنان تنگ كرد كه مجبور به خروج از ايران
گرديد.
در آغاز جنگ جهاني اول , ظاهرا بنا به درخواست آلماني ها و در واقع به
دستور سرويس اطلاعاتي بريتانيا براي مبارزه با روس و انگليس , كميته برلن
را كه هدفش مبارزه با روس و انگليس اعلام شده بود , تشكيل داد و در كنار
حسينقلي خان نواب , چهره شاخص وابسته به سفارت انگليس كه در آن
زمان به اصرار تقي زاده به عنوان سفير ايران در آلمان ماموريت يافته بود ,
نقش پيچيده و بحث برانگيزي را ايفا كرد.
در جريان انتقال سلطنت به خاندان پهلوي , به عنوان يكي از
شخصيت هاي مدعي پيشگامي در نهضت مشروطيت و حامي قانون اساسي ,
به عنوان مخالف طرح خلع قاجاريه از سلطنت سخن گفت , اما به رغم
مخالفتش با انتقال سلطنت به رضاخان , در دوران سلطنت رضاخان , چون
گذشته مورد عنايت خاصه رضاخان قرار داشت ! او در آغاز سلطنت
رضاخان , مدتي به عنوان والي خراسان و سپس به عنوان سفير ايران در لندن
خدمت كرد.
در دوره سفارتش در لندن , در جريان بازي سياسي تمديد قرارداد
دارسي قرار گرفت و پس از چندي براي ايفاي نقش در خيمه شب بازي
تمديد قرارداد دارسي به ايران فراخوانده شد و به عنوان وزير دارايي در اين
بازي شركت جست و به عنوان طرف ايراني , اين قرارداد ننگين را امضا كرد.
نظام استبدادي كه هيئت حاكمه آن به زور بر مردم سيطره يافته , فاقد
پشتوانه مردمي است و براي بقاي حكومت خويش از هيچ ظلم و ستمي بر
مردم , فروگذار نمي كند و هماره دولت در مقابل مردم قرار دارد , جز جلب
حمايت بيگانگان چاره اي نداردو طبعا چنين دولتهايي جز در جهت منويات
بيگانگان گامي برنمي دارند. در چنين نظامهايي , سرنوشت افرادي چون تقي
زاده كه به مردم و باورها و اعتقادات آنان پشت كرده اند چيزي نيست جز
تبديل شدن به « آلت فعل » دولتهاي مستبد و ضد مردمي و تن دادن به
منويات بيگانگان .
روشنفكران غرب گرا و مروجين سكولاريسم غرب , ابتدا به
صورت انفعالي به قيام ضد استبدادي و عدالتخواهانه مردم
پيوستند , ولي در جريان انقلاب , با نفوذ به دايره رهبري
انقلاب , آن را آلودند و مردم را به طرف جريان هاي ذلت بار
كشاندند
بعد از صدور فرمان مشروطه توسط مظفر الدين شاه كه
مبتني بر اجازه تاسيس مجلس شوراي اسلامي بود , غرب
گراياني كه در سفارت انگليس بست نشسته بودند , اعلام كردند
تا واژه « اسلامي » از مجلس برداشته نشود و به جاي آن واژه
« ملي » قرار نگيرد , سفارت انگليس را ترك نخواهند كرد
تقي زاده كه از چهره هاي شاخص و تاثيرگذار جريان وابسته
به غرب بود , به شدت از جدايي دين و سياست طرفداري
مي كرد و عليه جريان متشرع توطئه مي نمود. وي كه از
فراماسون هابود , در بسياري از حوادث ناگوار و ترورها دست
داشت
|
احسن الانتخاب
|
كتاب « احسن الانتخاب » را منوچهر شمس اسفندياري تدوين و
گردآوري كرده و انتشارات علم نوين (در يزد) آن رادر 768 صفحه
منتشر كرده است . در بخشي از مقدمه كتاب مذكور چنين مي خوانيم :
چند سالي است كه جامعه كتاب خوانان و صاحبان قلم در استان
يزد شاهد رونق و رواج امر نشر و طبع آثار متنوع علمي , تحقيقي , ادبي و
مذهبي و اجتماعي هستند كه آغاز دوره اي از تحرك و پويايي را در اين
عرصه و قلمرو نويد مي دهد. در اين ميان , مجموعه ارزشمندي كه تحت
عنوان احسن الانتخاب اثر خامه تواناي آقاي منوچهر شمس
اسفندآبادي آماده چاپ گرديده نمونه ويژه اي از خدمت به اهل مطالعه
و صاحبان ذوق و طالبان تحقيق است .
اين اثر را كه حالت يك مجموعه يا منتخب تفصيلي دارد در واقع ,
دستاورد سالها مطالعه و تحقيق و گزينش و ارائه مطلب به مخاطب
محسوب مي شود و بويژه اگر مورد قبول و اقبال جوانان متعهد و
جستجوگر در فضاي فكر و فرهنگ قرار گيرد , تشنگان چشمه روشن
عرفان را سيراب و خريداران بازار علم و معرفت را مستغني مي سازد و
در آن واحد , هم معلومات و اطلاعات خواننده را بالا مي برد و هم به
آشنايي او با فكر و فرهنگ متعالي ايراني اسلامي كمك مي كند و هم
اعتقاد فرد را به اصول و مباني روشن و روشني بخش اسلام راسخ
مي سازد.
برجسته ترين امتياز مجموعه احسن الانتخاب دانستني هاي
ارزشمندي است كه در زمينه قرآن پژوهشي در آن گنجانده شده و زمينه
آشنايي همگان را با مصحف شريف كه اساس و اساسنامه اين دين
حنيف است فراهم مي سازد. اين دانستني ها را دركتب درسي و نوع
مجلات و مجموعه هاي معمولي كمتر مي توان يافت و وجود اين اثر از
اين نظر لازم بلكه مغتنم است . حسن اين بخش از كتاب آن است كه با
انتخاب آثار دلنشين آراسته به نثر شيوا و لحن گيرا , جاذبه خاصي را
براي خواننده تامين مي نمايد و مي توان گفت كه بار گران دانسته ها و
دانستني ها را با پشتوانه امداد ذوق و هنر بر ذهن مخاطب تحميل مي كند.
در اين مجموعه , بعضي امهات مباحث فكري و فلسفي و كلاسي
اسلام , نظير مبحث وحي الهي و معماي « روح » گنجانده شده كه از اهم
دانستني هاي اصحاب انديشه و اعتقاد است . در كنار آن , مطالب شيرين
و آموزنده اي از تاريخ به روايت قرآن خودنمايي مي كند كه براي دانش
افزايي و وسعت دامنه فرهنگي فردي خوانندگان مي تواند سودمند باشد.
همچنين , در ساير بخش ها , مطالبي از تاريخ عمومي و قصص انبيا
بويژه پيامبر اسلام زينت بخش فصل هاي كتاب گرديده و در كنار تغذيه
فكر كه ساير مباحث كتاب عهده دار آن هستند , به ارضاي حس
كنجكاوي شيفتگان مطالعات تاريخي مي پردازد....
|
اسرار عاشقان
|
كتاب « اسرار عاشقان و مقامات عارفان » را كه در شرح زيارت
عاشورا مي باشد , مرتضي زاهدي نوشته و انتشارات موسسه فرهنگي
صابره چاپ سوم آن را در 519 صفحه منتشر كرده است . در فهرست
مطالب كتاب مذكور عناوين زير ديده مي شود :
اسناد زيارت عاشورا , در عظمت زيارت عاشورا , عاشورا صورت عيني
و عملي آيات , عقل حسي , تفاوت سلام و السلام , مقام عبداللهي امام
حسين (ع ) , لعنت در فرهنگ سياسي اسلام , مباني سكولاريسم را يهود
بنا كرده است , مباني جامعه شناسي اسلامي , مامون عباسي نماد التقاط
سياسي و عناوين متعددديگر.
|
|
|