بخش پاياني
مجيد زندي
خوشبختانه كشورما داراي آنچنان نظام قابل قبولي هست كه بتوان
انتظارداشت بر روند دستيابي به اهداف پيش بيني شده در سند چشم انداز
20 ساله كشور نظارت داشته باشد واگر در مراجعه با هر انسان اهل فني
سوال شود كه برنامه هاي اين سند چگونه به منصه ظهور مي رسد اگر فورا
همه راهها را بن بست معرفي كند يا برعكس همه راهها را باز و بدون سنگلاخ
بداند در سطحي بودن افكار او نبايد شك كرد.
راه اوليه در مسير دستيابي به اين اهداف هماهنگي تمامي دستگاههاي
موجود كه نظام كشور در اختيار آنهاست مي باشد , اين ركن غيرقابل چشم
پوشي است كه بايد براي هر بخشي راهكارها به صورت علمي مشخص و
قابل پيگيري باشد.
اينكه ما يك پيچي را بدانيم كجا ببنديم و در كجا سفت كنيم يك مساله
است كه فكر مي كنيم ظرفيت بستن آن پيچ در كشور ما هست اما اينكه چگونه
وزارتخانه ها و سازمانها را به گونه اي هماهنگ كنيم كه خودرو توليد كنند كار
بزرگي است كه نيازمند برنامه هاي دقيق و حساب شده اي دارد و بايد
پذيرفت ما در كشور در اين حوزه ضعف داريم .
ما در آنجا كه نيازمند حركت هاي انفرادي است حركت هاي بسيار
مناسبي انجام مي دهيم اما وقتي نام مجموعه دستگاهها پيش مي آيد لنگ
مي زنيم كه اتفاقا مشكل اصلي اجراي برنامه هاي ما هم همين مساله است .
در شماره هاي قبل به برخي از اميدها و بيم ها و نقص ها و راهكارها اشاره
كرديم اما دراين شماره به ضرورت هماهنگي دستگاههاي اجرايي و
قانونگذاري اشاره مي كنيم اصلي كه آن نيز از سوي همه دستگاهها به صورت
جزيي مطرح مي شود اما همين تفكر هم هنگام اجرا با نقص هاي عدم
هماهنگي همراه است .
دراين بخش نيز به سراغ جمع ديگري از انديشمندان جامعه رفته ايم تا
آنها را نيز در اين گزارش سهيم سازيم .
دكتر ناصر ميرازي متخصص فيزيولوژي پزشكي و عضو هيات علمي
دانشگاه بوعلي سيناي همدان در زمينه توسعه علم و تكنولوژي و خصوصا
علم پزشكي در سند چشم انداز 20 ساله كشور و رسيدن به اهداف مطرح
شده در سند به گزارشگر ما گفت : سند چشم انداز 20 ساله در بخش علم با
اشاره رهبر معظم انقلاب براي ايجاد جنبش نرم افزاري به مرحله خيزش
رسيده اگر چه هنوز در ابتداي راه هستيم ولي هدف چشم انداز نهضتي
خواهد بود كه اگر همه مسئولان نظام با كمك دانشگاهها بتوانند با
برنامه ريزي دقيق آن را به منصه ظهور برسانند برداشتم اين است كه كشور ما
يقينا به قطب اول علمي منطقه و حتي كشوري پيشرو در سطح جهان تبديل
كنند.
وي ادامه داد : تحقيقات براي جنبش نرم افزاري در كشور مناسب است
اما اگر به مرحله اجرا در سطح ملي برسد مي توانيم مدعي باشيم كه يقينا به
اهداف برنامه دست خواهيم يافت . يعني نتيجه و محصول تلاش محققان
ايراني در قالب سند چشم انداز براي عموم مردم هم سود داشته باشد.
وي افزود : در طرف مقابل اگر از قالب هاي كليشه اي برنامه ها خارج
نشويم فكر مي كنم اين سند خودش ما را گرفتار خواهد كرد يعني از محتواي
كارها غافل مي شويم و فقط به صحبت هاي ظاهري بسنده مي كنيم كه در
نهايت هم دردي را از مشكلات مردم دوا نخواهد كرد.
وي درباره براورد و ارزيابي خود از ميزان حركت هاي جامعه براي نيل به
هدف برنامه گفت : به نظرم مي رسد كه ما اكنون تنها در حد 30 درصد از
ظرفيت هاي موجود را به صورت محتوايي استفاده مي كنيم و 60 تا 70
درصد هم مسايل به صورت ظاهري ديده و ارزيابي مي شود.
وي در زمينه پزشكي هم گفت : متاسفانه كارها در اين بخش هم اكثرا
بدون عمق است و بجز كارهايي از قبيل كشت سلولي و سلول هاي بنيادي كه
عملا كاربردي مي شود بسياري از طرح هاي عرصه پزشكي تئوري پيش
مي رود.
وي گفت : در حاليكه بسياري از تحقيقات دانشمندان ايراني در عرصه
بيوتكنولوژي پزشكي در حد آزمايشگاهي است وهنوز صنعتي نشده و اگر
بخواهيم يك هورموني كه در آزمايشگاه جواب داده كه فلان آفت را از بين
مي برد و توليد فلان محصول را زياد مي كند يا يك ماده شميايي و پروتئين
شناخته شده كه روي برخي محصولات زيستي اعم از كشاورزي , پزشكي
وغيره جواب داده كه ميزان باروري را افزايش داده و ميزان توليد محصول را
زياد كرده است كه اگر همين تحقيقات به مرحله اجراي صنعتي برسد كشور
به همان افق چشم انداز سند 20 ساله كشور مي رسد .
وي با تاكيد دوباره بر ضرورت اجراي صنعتي كردن تحقيقات
دانشمندان در كشور گفت : ضعف سند چشم انداز همين است كه هنوز
نتوانسته ايم زنجيره تحقيق و توليد را به هم نزديك و وصل كنيم .
استاد دانشگاه بوعلي سيناي همدان با شرايط موجود اجراي برخي از
اهداف سند چشم انداز را در كشور تقريبا غير ممكن دانست و گفت : بعضا
سازمانهاي ما هنوز براي توليد يك محصول كشاورزي به صورت ژنتيكي به
توافق نمي رسند و همين عدم توافق ها كارها را قفل شده مي سازد كه ضروري
است براي موفقيت سند چشم انداز هماهنگي ارگانيك بين سازماني را
سرفصل همه راه حل ها بدانيم و پيگير آن باشيم .
دكتر ميرازي گفت : متاسفانه در اين سند ديده نشده كه هر يك از
سازمانها ووزارتخانه هاي ما در كجاي اين پازل قرار گرفتند تا بتوانند با
هماهنگي هم كارها را پيش ببرند. از امكانات همديگر استفاده نمايند و با
پركردن نقاط خالي و ضعف بتوانند هدف كلي سند را اجرايي
سازند.
استاد دانشگاه بوعلي سيناي همدان ادامه داد : در كشور ما بعضي مواقع
وزارتخانه ها سازمانها وحتي افراد , گاهي مسيري را آغاز مي كنند ولي
وزارتخانه ديگري مانع كار آنها مي شود و كلي انرژي و سرمايه وزارتخانه ها
صرف تقابل با همديگر مي شود كه بسيار زيانبار است زيرا در كشور ما براي
اين گره ها راهكارهاي قانوني ديده نشده يا هنوز سيستم هاي اجرايي در بدنه
دولت نتوانستند خود را هماهنگ سازند.
وي افزود : در اين شرايط به نظر مي رسد اجراي اين سند نيازمند يك
سازمان راهبردي است كه مجمع تشخيص مصلحت و مجموعه هاي
تخصصي آن يا خود دولت بايد اين مسئوليت را داشته باشند كه بتوانند
هماهنگ كننده دستگاهها باشند يا اگر دستگاهي از دستگاه ديگر انتقاد دارد
مرجع رسيدگي به اختلافات وجود داشته باشد.
دكتر ميرازي ادامه داد : دولت هم مي تواند اين هماهنگي ها را انجام دهد
و خود رئيس دولت به عنوان راس هرم اجراي اين برنامه عمل كند تا كارها به
سامان برسد و اجازه ندهد هر سازمان يا وزارتخانه اي راه خود را برود.
وي افزود : البته يكي ديگر از آفات اجراي برنامه ها دركشور ما فردگرايي
است زيرا اين تفكر باعث نمي شود كه افراد براي يك هدف و برنامه بزرگتر
خود را فدا كنند بلكه برداشت هاي خود را ملاك مي دانند و برنامه ها را هم به
راي خود تفسير مي كنند.
دكتر ميرازي يكي ديگر از آفات اجرايي برنامه سند چشم انداز را مشكل
مديريت ها در كشور ارزيابي كرد و افزود : مديران ما بايد به كارها با ديد علمي
بنگرند و بدانند اگر دو بر دو كارها با هم جمع شود عدد چهار به دست مي آيد
نه اينكه بخواهند به اعتبار نام و نشان خود كارها را پيش ببرند و جايگاه علم
را بسيار ضعيف تلقي كنند.
وي ادامه داد : در بسياري مواقع مسير حركت يك وزارتخانه يا سازماني
با نوع تحصيل مدير آن دستگاه پيش مي رود و بقيه تخصص هاي مرتبط با آن
سازمان تحت الشعاع تخصص مدير قرار مي گيرد و همه حركت ها هم از
پشت عينك تخصص آن مدير ديده مي شود كه حركت هاي سازماني در كشور
را تك بعدي مي سازد. در نتيجه در يك جايگاهي بي عدالتي رخ مي دهد و در
يك بخش كه ضرورت ارتقا ندارد هزينه ها به آن سمت سوق داده مي شود.
استاد دانشگاه بوعلي سينا هشدار داد : اين نحوه برخورد مديران باعث
نابودي استعدادها و نبوغ بخشي از بدنه سازمان يا نهاد اجرايي مي شود و
صدمه چنين كاري به كل كشور وارد مي شود.
وي افزود : مجددا تكرار مي كنم اگر هماهنگي دستگاه ها باشد اين برنامه
اجرايي است زيرا در اين مسير نبايد يك سازمان يا وزارتخانه اي منتظر
سازمان يا وزارتخانه ديگري معطل بماند از ابتدا هر كس بايد وظيفه خود را
بداند وزارتخانه ها نبايد منتظر اعتبار يا بودجه باشند و فلان فرد يا فلان آقا
هم بخاطر اختلاف با فلان فرد يا آقا امضا خود رابه تاخير بياندازد.
قسمت هاي فكر , اداري و اجرايي همه با هم هماهنگ باشند. اين كارها مثل
كشورهاي توسعه يافته انجام دهند كه همه توسعه يافتگي خود را مديون
هماهنگي در امور اجرايي هستند زيرا اگر هر كس وظيفه خود را درست انجام
دهد نتيجه درست هم عايد كل مجموعه و كشور مي شود.
استاد فيزيولوژي دانشگاه بوعلي سينا ادامه داد : مشكل كشور ما همين
مشخص نبودن شرح وظايف و نبود كنترل و ارزيابي بر
عملكردهاست .
خانم صديقه كشاورز كارشناس ارشد مديريت بازرگاني كه چند سال در
يكي از كشورهاي اروپايي تحصيل كرده هم در گفت و گو با گزارشگر ما
درباره نحوه دستيابي به افق چشم انداز گفت : ما اگر واقعا بخواهيم به اين افق
برسيم به نظر من با توجه به امكانات فراواني كه در كشور داريم فقط 10 سال
زمان نياز داريم به شرط اينكه افراد دلسوزي در مسند كار قرار بگيرند.
وي ادامه داد : خوشبختانه بسياري از مسئولان و مجريان ما آدمهاي
دلسوزي هستند اما مي خواهم بگويم ما به آدمهاي كارداني در مسند امور
نياز داريم كه بتوانند اين سند را اجرا كنند.
خانم كشاورز با اشاره به ضرورت ارتقا بهره وري در كشور در همه
بخش ها افزود : بهره وري را مي توان به سه بخش تقسيم كرد. بهره وري نيروي
انساني يعني كارگر , بهره وري سرمايه و بهره وري مديريت كه آنچه را در
ايران بيشتر به آن توجه مي شود محورهاي اول و دوم است كه فكر مي كنند
اگر كارگر و سرمايه را افزايش دهيم مشكل ما حل مي شود در حاليكه به
بهره وري مديريت كمتر توجه شده است .
وي افزود : من با تحقيقي كه درباره اين مساله انجام دادم , به اين نتيجه
رسيدم كه پول اصلا مشكل اصلي در كشورما نيست و حتي خود سازمانها
هم به اين مساله اذعان دارند كه آن را زياد مشكل نمي دانند بلكه بزرگترين
مشكل ما عزل و نصب هاي سياسي است كه رسيدن به اهداف برنامه را دچار
مشكل مي سازد.
وي افزود : اين عزل و نصب هاي سياسي در كشور ما گناهي نابخشودني
است و نمي دانم چگونه مي خواهند جواب خداوند را بدهند كه واقعا
ضررهاي عظيمي به كشور مي زنند.
خانم كشاورز افزود : در زمانيكه آيت الله رفسنجاني در مسند كار بودند
در يكي از مصاحبه ها كه خود در خاطرم دارم در آن زمان اعلام كردند كه
سو مديريت حداقل 1000 ميليارد تومان به كشور ضرر زده است اين رقم
مربوط به آن زمانيست كه ايشان رئيس جمهور بودند حالا من فكر مي كنم
بعد از آن هم اين ارقام وحشتناك چندين برابر شده است .
اين كارشناس عالي مديريت بازرگاني ادامه داد : البته در كشور ما اين
معضل بهتر شده اما هنوز جاي اصلاح دارد كه اميدوارم يك روزي جمع
شود زيرا رويه بسيار خطرناكي در كشور ما مرسوم است كه هرگاه فردي
مسئوليت را در كشور به عهده مي گيرد اظهار مي دارد كه ويرانه اي را تحويل
گرفته و نفر قبلي هيچ كاري را انجام نداده است .
وي گفت : بنده به عنوان يك ايراني هر وقت چنين حرف هايي را مي شنوم
بسيار نااميد و مايوس مي شوم و از خود مي پرسم چه ضمانتي وجود دارد كه
اين مسئول جديد بعد از سه سال چهار سال از كار كنار برود و شخص جديد
هم چنين سخني را بر زبان نياورد كه يك خرابه را تحويل گرفته است
خانم كشاورز ادامه داد : اين حركات زشت مديريتي در كشور واقعا نگران
كننده است و سئوال من اين است كه آيا اين افراد به پيامدهاي گفته هاي خود
توجه دارند. وقتي كه مي گويند در ايران هنوز هيچ كاري نشده است پس ما
به چه كسي بايد اعتماد كنيم آيا اصلا مسئولي در اين كشور مي ماند كه بايد به
او اعتماد كرد
اين كارشناس ارشد مديريت بازرگاني ادامه داد : من توصيه مي كنم براي
چنين گفته اي هم در كشور يك دادگاهي تشكيل شود ومدعيان آن در دادگاه
حرف خود را ثابت كنند و اگر نتوانستند و تهمت زدند محاكمه شوند و جرم
تشويش اذهان عمومي را برايشان بنويسند.
وي ادامه داد : مجددا تكرار مي كنم اگر در كشور ما آدمهاي دلسوزي را
مدير اجرايي سازيم به آساني مي توانيم در مدت 10 سال به اهداف برنامه
چشم انداز برسيم اين اغراق نيست و تعارف ندارم و يقين دارم كه شدني
است .
دكتر خليل بهراني عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد دهاقان
شهررضا هم در گفت و گو با گزارشگر ما درباره نحوه دستيابي به اهداف سند
چشم انداز 20 ساله كشور گفت : اهداف سند چشم انداز , اهداف بلندي است
27 سال راه سختي را طي كرده ايم , اما اهداف 20 ساله آگاهي دقيقي را از
مسير و راهي كه قرار است طي شود لازم دارد كه هرگونه لغزشي اهدافي 20
ساله و تجارب سخت 27 سال گذشته را هم زير سئوال خواهد برد .
وي افزود : اهداف سند بسيار ريز است اما در صحبت ها بايد بدانيم كه با
كلي گويي كارها حل نمي شود كلي گويي يعني اينكه ما از يك تيم فوتبال
بخواهيم در ميادين جهاني مقام كسب كند. اما هيچ مقدمات و اقدامات و
خدماتي در كار نباشد آيا كارهاي بزرگ نياز به پي ريزي جزئيات ندارد يقينا
برنامه بزرگي همچون سند 20 ساله نياز به ريزبيني هاي خاص دارد در
حاليكه در كشور ما مديريت ها كلان نگر هستند و در اجراي كاري را از پيش
نمي برند چون جزئيات به صورت مرحله به مرحله با چه امكانات و
ظرفيت هايي ديده نشده است .
دكتر بهرامي ادامه داد : در حاليكه در مديريت امروز , برنامه ها الگور
تيمي وريز است وقتي در سند چشم انداز مي گوئيم در افق 1404 بايد به
كدام مرحله برسيم بايد همانند يك كوهنورد در برنامه ها و هدف ها پله پله
تدوين شود در حاليكه در كشور ما مديريت اجرايي ضعيف داريم و كارها در
اين مراحل گير مي كند.
دكتر بهرامي ادامه داد : برنامه ريزي براي ايجاد جامعه متعالي در افق
چشم انداز نيازمندديدن همه مردم , روحيات , باورها واعتقادات و
ظرفيت هاست همانگونه كه امام خميني براي ايجاد ايراني جديد با ايجاد
فضاي عمومي در كشور از آن استفاده كردند و جوشش و خروش مردمي
پديد آوردند كه توانستند آن رژيم تا بن دندان مسلح را از بيخ و بن بركنند.
وي افزود : اگر جامعه همراهي كنند همانند دوران دفاع مقدس , صحنه
سازندگي كشور به دل كودك و نوجوان ايراني هم نفوذ مي كند.
عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي دهاقان شهرضا ادامه داد :
خوشبختانه مسئولان كشوري با فراخوان هايي كه انجام مي دهند متوجه
شده اند كه نمي تواند با كلي گويي به هدف برسند و اين دو سال هم اين تجربه
را براي آنها داشت كه كارها بايد ريز و كميته , كميته شود و در هر كميته اي
متخصصين آن رشته براي جزئيات برنامه ريزي كنند ولي همان كميته هاي
علمي هم بايد به نيروهاي اجرايي نزديك شوند.
وي گفت : افراد با تجربه مديريتي در كشور , افراد راه شناسي هستند كه
سختي هاي راه را مي شناسند و هر كس را در جاي خود به كار بگيرد.
دكتر بهرامي ادامه داد : نبايد به همين سادگي مديران 27 ساله گذشته
كشور را كنار گذاشت زيرا آنها در كوران حوادث به عنوان مدير تربيت شدند
وامتحان پس داده اند و چنين آدمهايي هم دركشور فراوان داريم كه از آنها
هم بايد نظر خواهي كرد و آنها راهم با برنامه ريزان گردهم آورد و فرماندهي
عمليات را به دست آنها سپرد.
باوري در كشور ما هست كه به آن حذف گرايانه مي گويند كه اين از جمله
بزرگترين آفت ها در اجراي سند چشم انداز 20 ساله كشور است , اين سند
كه مرحله اجرايي آن با ابلاغيه رسمي از سوي رهبر معظم انقلاب در سال
1382 خطاب به آقاي خاتمي رئيس جمهور وقت آغاز شده آنچنان نيازمند
حركت منسجم همه گروههاي سياسي , فرهنگي واجتماعي و مجموعه
دستگاههاي دولتي اعم از قضايي و مقننه و اجرايي است كه هيچ موضوع
تفرقه افكنانه اي را تحمل نخواهد كرد.
اين سند مربوط به يك يا دو دولت نيست بلكه به نظام جمهوري اسلامي
و مجموع ملت ايران اعم از مسلمان و غير مسلمان تعلق دارد كه بايد با
برنامه ريزي دقيق و جامع الاطراف به گونه اي اجرا شود كه در تمامي مقاطع
و سطوح به طور دقيق پيش رود و شاخص ها هم هر سال رشدها را نشان
دهد.
در جهت مقابل هرگونه تعلل و كوتاهي در بهره برداري از طرح ها و
پروژه ها آثار منفي خود را طي 20 سال آينده بر بدنه اين سند وارد مي سازد
به گونه اي كه اگر هر سال تنها ده درصد از اهداف برنامه به مرحله اجرا نرسد
در 10 يا 20 سال آينده انحراف بزرگي در اهداف سند چشم انداز پيش
خواهد آمد.
پس دست يافتن به جايگاه اول اقتصادي , علمي , فناوري در سطح
منطقه كار ساده اي نيست , نه بايد آنچنان اميدوار بود كه بگوئيم همه كارها به
آساني حل خواهد شد و نه آنچنان نااميد كه به فكر تحول و تكامل نبود.
در اين راه براي رسيدن به هدف قطعي بايد در تهيه و تدوين و تصويب
برنامه هاي توسعه پنج ساله و بودجه هاي ساليانه , اين نكته دقيقا مورد توجه
قرار گيرد كه شاخص هاي كمي و كلان كشور خصوصا در عرصه سرمايه
گذاري دولتي و بخش خصوصي و جذب سرمايه هاي خارجي , درآمد
سرانه , توليد ناخالص ملي , نرخ اشتغال , نرخ تورم , كاهش فاصله درآمد
ميان دهك هاي بالا و پائين جامعه , رشد فرهنگ و آموزش و پژوهش و
توانائيهاي دفاعي وامنيتي و ....بايد متناسب با سياست هاي توسعه واهداف
و الزامات سند چشم انداز , تنظيم و تعيين گردد و سياست ها و هدف هاي
سند به صورت كامل مراعات شود.
ما در آنجا كه نيازمند حركت هاي انفرادي هستيم كارهاي بسيار
مناسبي انجام مي دهيم اما وقتي نام مجموعه وزارتخانه ها و دستگاهها
پيش مي آيد , لنگ مي زنيم و بعضا حركت بسياري از دستگاهها برخلاف
همديگر است در حاليكه موفقيت سند چشم انداز نيازمند ركن اساسي
هماهنگي است
دكتر ميرازي استاد دانشگاه بوعلي سيناي همدان : اگر وزارتخانه ها و
سازمانها از قالب هاي كليشه اي اجراي برنامه ها خارج شوند نمي توانيم به
موفقيت سند چشم انداز اميدوار باشيم زيرا صحبت هاي ظاهري دردي از
مشكلات مردم را حل نمي كند
خانم كشاورز كارشناس ارشد مديريت بازرگاني : براساس تحقيقاتي كه
انجام داده ام به اين نتيجه رسيده ام كه « پول » و « اعتبارات دولتي » مشكل
اصلي كشور نيست , بلكه در اين كشور عيب بزرگ عزل و نصب هاي سياسي
مديران است نه كيفيت كار آنها
دكتر بهرامي عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي :
براي موفقيت در اجراي برنامه 20 ساله آينده بايد از مديران 27 سال
گذشته كشور هم كمك خواست زيرا آنها از كوران حوادث جنگ و
سازندگي تجارب بزرگي در اختيار دارند
