مجيد زندي قسمت دوم
امروز در جهاني زندگي مي كنيم كه « علم » و برنامه ريزي دقيق علمي
قدرت , امنيت و رفاه را به ارمغان مي آورد و هر كشوري كه در گذشته اين راه
را طي كرده باشد امروز به قدرت و امنيت و رفاه رسيده و هر كشوري هم كه
اكنون اين راه را دقيق بپيمايد در آينده به امنيت و قدرت و رفاه دست خواهد
يافت .
ما در كشور « علم را به صورت فردي در سطح بسيار عالي داريم و
نخبگان و دانشمندان ايراني از اين لحاظ در سطح جهان در جايگاه ويژه اي
قرار دارند اما درد كشور ما اين است كه نمي توانيم اين علم انفرادي را با
برنامه ريزي دقيق علمي به صورت عملي در كشور پياده كنيم و نتايج آن براي
كل افراد و مجموعه كشور مفيد و مثمرثمر باشد و اتفاقا نقطه تفاوت
توسعه يافتگي كشورها در همين رمز نهفته است كه برخي از داشته هاي خود
استفاده مي كنند اما برخي ديگر از ملت ها عليرغم داشته هاي فراوان , از فوايد
اين داشته ها بخاطر ضعف هماهنگي سود نمي برند.
با اين نگاه , در سند چشم انداز 20 ساله كشور اهداف بسيار مناسب و
قابل دستيابي ديده شده اما گير كاردر اين است كه هنوز پيگيري مجموعه اي
اين اهداف در بعد اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي و اتخاذ رويكرد تركيبي و
منسجم در جهت دستيابي هدفمند به اين برنامه ها مشخص نيست و حتي
مبهم است .
معكوس كردن نرخ مهاجرت روستائيان , عشاير و مرزنشينان از طريق
توسعه و بهبود وضع كشاورزي , به صرفه نمودن فعاليت هاي كشاورزي ايجاد
كارگاههاي توليدي محصولات كشاورزي و صنايع دستي , گسترش
فعاليت هاي اقتصادي مرتبط با بهره وري فعاليت ها در روستاها , ارائه
تسهيلات قرض الحسنه و تضمين خريد مجموعه توليدات روستائيان و...
ازجمله اهداف بسيار زيبايي است اما چگونه دست يابي با اين اهداف به
صورت برنامه هاي پلكاني از محورهاي گنگ و نامفهوم كار است كه دستيابي
به افق چشم انداز را سخت مي سازد.
به نظر مي رسد بزرگترين مشكل اين سند , عدم اطلاع مردم از برنامه هاي
خود است يعني مردم ما نمي دانند سند چشم انداز قرار است چگونه اجرا
شود و تكليف آنها چيست مثلا يك ايراني اكنون نمي داند با توجه به رشد ,
جمعيت در 20 سال آينده وضعيت مسكن چه مي شود , آيا آنها مي توانند در
شهرهاي جديد سرمايه گذاري كنند به راستي سرمايه هاي خود را اكنون به
چه مسيري هدايت كنند تا در 20 سال آينده همانند يك فرد كشور
توسعه يافته , زندگي او نيز توسعه يافته شود آيا آنها مي توانند براساس سند
چشم انداز روستاها مهاجرت كنند و در 20 سال آينده او و فرزندانش همانند
يك پايتخت نشين از امكانات رفاهي برخوردار باشند اگر فردي اين نگاه را
اكنون عملي ساخت اما در 20 سال آينده توقعاتش برآورده نشد , تكليف
شكست اقتصادي او و امثال او چه مي شود
همچنين مردم مي خواهند بدانند در 20 سال آينده چگونه ترافيك تهران
و يا شهرهاي بزرگ برطرف مي شود و آيا در پايان برنامه چشم انداز , شهري
همانند تهران , ديگر پاركينگ بزرگ خودروها نخواهد بود. زيرا از اكنون ديگر
اجازه ساخت و ساز آپارتمانهاي فاقد پاركينگ داده نمي شود !
برخي از اين سئوال ها را مطرح ساختم تا بگويم برنامه ريزان , برنامه نويسان
سند چشم انداز اينقدر با اعداد و ارقام بازي نكنند كه فقط خودشان بفهمند
و مردم از حرف هاي آنها مثل بسياري از از برنامه هاي ديگر چيزي متوجه
نشوند تا به همين دليل چيزي هم از آن ها نخواهند كه چه شد وچرا نشد
ساده تر وواضح تر حرف بزنند تا مردم بتوانند زندگي خود را هم بر اساس
سند چشم انداز تنظيم كنند و حتي بدانند براي آينده فرزندان خود براي
تحصيل ازدواج , مسكن و...چه راههايي را بايد طي كنند
اين خواسته هاي مردم را حداقل در بخش كشاورزي با آقاي مهندس
جاسم ساعدي رئيس كميسيون كشاورزي مجلس شوراي اسلامي به عنوان
فردي كه در تدوين برنامه هاي فعال است درميان گذاشتيم .وي به گزارشگر
ما گفت : رسيدن به اهداف سند چشم انداز 20 ساله كشور ممكن است و بايد
به گونه اي برنامه ريزي كرد كه اولويت دست يابي به اهداف برنامه توليد
محصولات استراتژيك مانند گندم , برنج و ساير محصولات مهم و اساسي و
ايجاد علاقه براي سكونت در روستاها باشد.
وي گفت : در اين مسير بايد به توليد محصولات اقتصادي هم بسيار
توجه شود زيرا درآمد و سود شرط اساسي براي ادامه فعاليت هاي كشاورزي
و رونق روستاها است .
آقاي ساعدي ادامه داد : در اين راه همچنين بايد به يك مساله توجه
ويژه داشت و اينكه بدانيم ما براي تامين منابع آب با مشكل مواجه هستيم
براي همين هم توسعه سيستم هاي نوين آبياري به ويژه آبياري تحت فشار كه
امروز براي كل دنيا پذيرفته شده بسيار ضروري است و با تشويق و سرمايه
گذاري كه دولت هاي حال و گذشته داشتند در حال جا افتادن است .
وي افزود : همچنين بسياري از كشاورزان ما متوجه اهميت آبياري تحت
فشار در مزارع براي صرفه جويي در مصرف آب شده اند خصوصا اينكه
يارانه هاي خوبي هم در لوايح بودجه پيش بيني مي شود.
رئيس كميسيون كشاورزي مجلس شوراي اسلامي ادامه داد : پس در
مراحل اجراي برنامه ها براي دستيابي به اهداف برنامه چشم انداز 20 ساله
همه اينها را بايد مدنظر و براي هر برنامه فازبندي مشخصي داشته باشيم و
ضرورت ها را بشناسيم .
آقاي ساعدي در ادامه و در پاسخ به سئوال گزارشگر ما درباره نحوه
پيگيري و نتايج عملكرد دستگاههاي اجرايي وتشخيص درست راه از بي راهه
هم گفت : برنامه هاي پنج ساله برشي از سند چشم انداز هستند و مثلا در
برنامه چهارم توسعه كشور تكاليفي براي بخش آب خصوصا وضعيت آب
وكشاورزي در ماده 17 و18 در نظر گرفتيم مثلا در محصولات كشاورزي
تدوين شد كه كشور بايد در توليد گندم به خودكفايي برسد , در بخش آب
بايد افت سفره هاي زيرزميني تا پايان برنامه چهارم 25 درصد بهبود
يابد . همچنين قيد شد كه در طول برنامه چهارم شبكه آبياري و زهكشي 2
ميليون هكتار از اراضي كشاورزي اجرا شود.
وي ادامه داد : چون دركشور ما حدود 3 ميليون هكتار اراضي زير سدها
داريم كه قابل آبياري شبكه اي است ولي چون هزينه هاي احداث شبكه ها ,
هزينه هاي بالايي دارد در اين برنامه ديده شد كه هر سال بايد 400 هزار
هكتار شبكه آبياري وزهكشي اجرا شود
آقاي ساعدي افزود : اينها دقيقا سنجش و اندازه گيري شده است كه
مي توان هر ساله اين عملكردها را رصد كرد منتها آنچه مهم است هماهنگي
دستگاهها براي اجراي دقيقتر برنامه هاست كه بسيار مهم مي باشد.
وي درباره احتمال بروز عقب ماندگي طبيعي يا بودجه اي در ميسر
اجراي اين طرح هم گفت : يكي از وظايف كميسيون هاي تخصصي مجلس و
دولت اين است كه اين كارها را رصد كنند و گزارش عملكرد تهيه نمايند و از
وزير مربوطه هم گزارش كار بخواهند.
رئيس كميسيون كشاورزي مجلس شوراي اسلامي افزود : البته همانگونه
كه اشاره كرديد ما در بخش شبكه هاي آبياري و زهكشي از برنامه عقب
هستيم ولي خوشبختانه دولت اخيرا مصوبه خوبي داشته كه 3 ميليارد دلار
پول براي اجراي اين 2 ميليون هكتار شبكه آبياري وزهكشي در نظر گرفته كه
طي امسال و 2 سال آينده هر سال بايد يك ميليارد دلار صرف اجراي اين
شبكه ها شود.
وي گفت : اين رقم بسيار خوبي است كه اگر تخصيص داده شود ما هيچ
نگراني در زمينه انجام طرح هاي آبياري نخواهيم داشت اين شبكه ها همان
كاري است كه كشاورزي ما را به سمت مدرن شدن پيش مي برد كه موازات
آن وضعيت سودآوري فعاليت كشاورزي در اراضي زير بخش سدها بسيار
بهبود خواهد يافت .
آقاي ساعدي ادامه داد : ما در اين چشم انداز بايد از كشاورزي معيشتي
فعلي كشاورزان بايد به كشاورزي اقتصادي برسانيم كه علاوه بر ايجاد
اشتغال بايد در آمد مكفي براي كشاورزي كسي كه در روستا زندگي مي كنند
ايجاد كنيم . در غيراينصورت اراضي مستعد كشاورزي ما به ناچار به اراضي
غيركشاورزي تبديل خواهد شد.
نكته ديگري كه ما را به آن پرداخت اين است كه اهداف و برنامه سند
چشم انداز 20 ساله كشور در حوزه علوم انساني هم بسيار مترقي است اما
دست يافتن به آن هم يقينا سهل و ممتنع خواهد بود. زيرا اولين بند اين سند
به امور فرهنگي و معرفت و بصيرت ديني بر پايه قرآن ومكتب اهل بيت (ع )
اختصاص دارد كه استوار كردن ارزش هاي انقلاب اسلامي در انديشه و
عمل , تقويت فضايل اخلاقي و ايمان , روحيه ايثار و اميد به آينده
وبرنامه ريزي براي بهبود رفتارهاي فردي و اجتماعي كه اختصاصا در حوزه
علوم انساني است از مهمترين محورهاي سند توسعه 20 ساله كشور است .
در بخش علوم انساني و راهكارهاي موفقيت آموز بودن سند در اين
بخش , دكتر علي طاهري عضو هيات علمي دانشگاه و پژوهشگر نمونه كشور
در سالهاي 82 و 83 نيزدر گفت وگو با گزارشگر ما گفت : اكنون دو سال از
تدوين برنامه « سند چشم انداز توسعه كشور در سال 1404 » مي گذرد . دو
سال فرصت كمي نيست يعني يك دهم آن يا 10 در صد فرصت اجراي برنامه
صرف شده است آيا ما ملاكي داريم كه بسنجيم حال كه 10 در صد از زمان
را سپري كرديم واقعا به 10 در صد از اهداف برنامه هم رسيده ايم
وي گفت : ممكن است چهار سال ديگر بگذرد و ما هنوز متوجه گذر زمان
اجراي سند چشم انداز نشويم زيرا زمان منتظر ما نمي ماند و ما اگر در اين
زمينه كوتاه بيائيم قطعا زيان خواهيم كرد و صرف نوشتن در بروشورها و
تقويم ها نبايد ملاك توسعه يافتگي ودست يابي به اهداف سند چشم انداز
باشد.
استاد بسيجي دانشگاه افزود : اجراي موفقيت آميز سند چشم انداز 20
ساله كشور نيازمند عزم ملي است و هم اكنون بايد بدانيم در سال آينده بايد
در كجاي سند چشم انداز 20 ساله باشيم و هر سال گزارش عملكردها و
ارزيابي ها را به طور مستقل به اطلاع عموم برسانيم .
وي افزود : در اجراي سند چشم انداز توجه فراواني به علوم كاربردي و
تجربي مي شود از اين حيث علوم انساني مغفول واقع شده در حاليكه اگر
كشور ما در عرصه صنعتي پيشرفت كند ولي به مقوله مبارزه با اعتياد ,
فرهنگسازي براي استفاده از همان توليدات داخلي و ساير مشكلات
اجتماعي فكري نكنيم اهداف صنعتي و اقتصادي كشور هم دست نيافتني
خواهد شد.
دكتر طاهري افزود : كشورهاي توسعه يافته اكنون به نظريه پردازي در
حوزه علوم انساني بسيار اهميت مي دهند زيرا ممكن است قرن ها بگذرد تا
يك دانشمند علوم انساني نظريه اي بدهد كه باعث تحول در جهان شود و ما
هم با توجه به افق هايي كه در سند چشم انداز براي بخش اجتماعي شده
بايد براي آن هم به صورت پلكاني برنامه اجرايي تبيين نمائيم .
دكتر طاهري افزود : اگر ما در عرصه صنعتي و اقتصادي هم كشوري
توسعه يافته شويم بايد بدانيم كه هدف اصلي انقلاب اسلامي اعتلا و عمق
گسترش دادن معرفت و بصرت ديني برپايه قرآن و مكتب اهل بيت براي
استوار كردن ارزش هاي انقلاب اسلامي در انديشه و عمل است كه در سايه
توسعه علوم انساني ممكن است .
پژوهشگر نمونه كشور افزود : متاسفانه در كشور ما حتي از اصل سند
چشم انداز بسياري از دانشگاهيان بي اطلاع هستندممكن است برخي
محتواي سند را اجمالا بدانند يا يك بار آن را خوانده باشند اما اينكه تا اين
سند به عزم ملي تبديل شود واقعا نياز به كار دارد زيرا بسياري از
دانشگاهيان هم حتي از ريز اين سند چشم اندازي بي اطلاع هستند و
مسئولان حتي درباره اين سند به دانشگاهيان هم اطلاعات كامل نداده اند.
وي ايجاد اراده ملي براي اجراي سند چشم انداز 20 ساله كشور را
بسيار مهم ارزيابي كرد و افزود : موقعي مي توانيم بگويم اراده ملي در اين باره
ايجاد كرده ايم كه حتي مردم كوچه وخيابان هم بدانند برنامه اجراي
چشم انداز چيست و اگر از يك فرد روستايي و يك دانش آموز و يك كارگر
كارخانه سئوال شود مهمترين هدف كشور در 20 سال آينده چيست آنها هم
بدانند برنامه ها چيست و تك تك افراد جامعه چه مسئوليتي در هر سال
دارند
دكتر علي طاهري ادامه داد : سند چشم انداز از اين جهت كه يك هدف
كلي و والا است قطعا بهترين برنامه تدوين شده در نظام جمهوري اسلامي
است و همانند بسياري از كشورهاي توسعه يافته كه اين مرحله را پشت سر
گذاشتند طراحي و تدوين شده اما اين اهداف كلي همانند همه اهداف كلان
بايد به اهداف جز تجزيه شود.
وي افزود : ما تا اين اهداف را ريز و جز به جز نكنيم نمي توانيم ميزان
اجراي مرحله اي آن را تعيين كنيم كه در اين شرايط سند چشم انداز
دورنماي مبهمي را به ما نشان خواهد داد كه رسيدن به آن آرزوي دست
نيافتني خواهد شد.
وي گفت : در اين شرايط اولويت كاري در سطح ملي تجربه اين سند
است ما وقتي مي گوئيم ايران در 20 سال آينده كشوري توسعه يافته خواهد
بود و به جايگاه اول اقتصادي منطقه دست خواهد يافت يعني چه يعني بايد
به صورت ريز مشخص باشد كه ما در سال 85 در چه جايگاهي هستيم و در
سال آينده به چه مرحله خواهيم رسيد در حاليكه اگر ما اين هدف را هميشه
كلي ببينيم هيچوقت آن را قابل دستيابي نخواهيم كرد.
وي گفت : در اسناد جز اين برنامه بايد ملاك ها , مشخصه ها
وشاخصه هاي قابل ارزيابي و سنجش ارائه دهيم تا بتوانيم در سالهاي آينده
عملكردها را بسنجيم و معايب را برطرف سازيم و حركت ها را سرعت
بخشيم تا بدانيم در هر سال از اين دوره 20 ساله چقدر حركت مي كنيم .
دكتر طاهري افزود : واقعيت ها را نبايد پنهان كرد ما در كشور هنوز
نتوانسته ايم اين خواسته را ملي كنيم اين كار همانند دوران دفاع مقدس بايد
به يك جنگ تمام عيار علمي و تحقيقاتي تعبير شود در دفاع مقدس همه
ملت وظيفه خود را دفاع از كشور مي دانستند و امروز هم اگر همه ملت دفاع
از توليد ملي , دفاع از صنايع داخلي , دفاع از فرهنگ بومي , باورها و
اعتقادات را همانند دفاع از خاك و ناموس ندانند به هدف نهايي نخواهيم
رسيد و اين حركت ها را بايد با حركت هاي ايماني ادغام كرد.
اين استاد دانشگاه برخورد سليقه ها برخلاف اهداف چشم انداز را آفت
موثر مي دانست و گفت : در اين راه بايد همه احزاب و گروهها عزم ملي خود
را فداي مصلحت حزبي و گروهي وجناحي سازند.
به نظر مي رسد بزرگترين مشكل سند چشم انداز 20 ساله عدم اطلاع
مردم از نحوه اجرا و ميزان مشاركت در اجراي برنامه هاست مردم
مي خواهند همگام با توسعه كشور خودشان مانند شهروندان يك كشور
توسعه يافته براي خود و خانواده خويش برنامه ريزي وآينده نگري داشته
باشند
مهندس جاسم ساعدي رئيس كميسيون كشاورزي مجلس شوراي
اسلامي : برنامه هاي پنج ساله كنوني برشي از سند چشم انداز محسوب
مي شود اگر ما در چارچوب اين برنامه ها به اهداف از پيش تعيين شده
بخش كشاورزي سند برسيم يقينا به نتايج نهايي سند چشم انداز دست
خواهيم يافت كه مهمترين ركن آن اقتصادي كردن توليد محصولات
كشاورزي و ايجاد علاقه براي سكونت در روستاهاست
ما براي تامين آب خصوصا آب كشاورزي با مشكل مواجه هستيم و
براي رسيدن به اهداف چشم انداز بايد صرفه جويي در مصرف و توسعه
سيستم هاي نوين آبياري و تكميل شبكه هاي آبياري و زهكشي پائين دست
سدها را با اولويت پيگيري كنيم
دكتر علي طاهري عضو هيات علمي دانشگاه و پژوهشگر نمونه
كشوري : متاسفانه دركشور ما حتي بسياري از اساتيد دانشگاهها و
دانشجويان از مفاد سند چشم انداز 20 ساله كشور بي اطلاع هستند و هر
برنامه بلند مدتي كه همراهي و همگامي مردم و فرهيختگان را با خود
نداشته باشد به نتايج قطعي نخواهد رسيد
