دكتر رحيم بهري نجفي دانشيار دانشكده داروسازي شيراز
در بسياري از مناطق دنيا بيماري هاي خطرناكي مانند مالاريا , تب زرد و
يا آنسفاليت , توسط پشه ها , مگس ها , ساس ها , كنه ها و ساير حشرات به
انسان منتقل مي شود . آمارها نشان مي دهد كه در هر 30 ثانيه يكنفر در اثر
عواقب ناشي از نيش حشرات مي ميرد و مالاريا به تنهايي سه ميليون مرگ و
مير در سال دارد.
در اروپا و آمريكا پشه ها بندرت ناقل بيماري هستند ولي بهر حال در اين
مناطق مالاريا و تب زرد مي تواند توسعه داشته باشد. زيرا توريست ها و
تجار , بخصوص از آسيا و آفريقا عفونت هايي را در اين مسافرت ها به نقاط
ديگر دنيا منتقل مي كنند . در هر سال تقريبا 1000 نفر در اثر مسافرت به
مناطق دور به مالاريا مبتلا مي شوند. بعلاوه در اروپا و آمريكاي شمالي
آلودگي ناشي از ساس و كنه بيشتر و بيشتر مي شود. در كشور ما نيز برخي
مناطق مانند سيستان و بلوچستان بيماري مالاريا و در اغلب مناطق بيماري
سالك وجود دارد.
خطر آلوده شدن به بيماري هاي تهديدكننده زندگي تنها دليل محافظت
خود در مقابل حشرات نمي باشد. پشه ها و مگس ها مي توانند هر فعاليت
بيرون از خانه را مانند فعاليت ورزشي , ماهيگيري , پيك نيك , مسافرت و يا
كباب پختن را همانند يك كابوس واقعي تحت تاثير قرار دهند.
تلاش براي كنترل يا نابودي حشرات در دنيا بطور وسيع ناموفق بوده و
احتمالا در بسياري از موارد از نظر اكولوژي نادرست بوده است . ساير
روشها همچون پيشگيري دارويي و واكسيناسيون مي تواند خطر بيماريهاي
ناشي از نيش حشرات را كاهش دهد ولي از نظر قيمت گران هستند و به گونه
خاصي از حشرات اختصاص دارند و انسان را بر عليه نيش حشرات
محافظت نمي كنند. دوركننده هاي حشرات بر اين محدوديت ها فائق آمده اند.
آنها محافظت ايمن , راحت و موثري را بر عليه نيش حشرات در طول
فعاليتهاي خارج از منزل فراهم مي كنند. در نتيجه دوركننده ها نقش مهمي را
در سبد سلامتي در بسياري از مناطق جهان ايفا مي كنند. يكبار استفاده از
دوركننده بر روي پوست يك لايه محافظ كه پشه , مگس و ساس و كنه را
براي ساعتها از فرد دور ميكند تشكيل مي دهد.
مكانيسم اثر دوركننده ها :
فرآورده هاي دوركننده ي موجود در دنيا داراي يك ماده موثر , حلال و
در بسياري از موارد عطر هستند. پس از بكار بردن آن ها بر روي پوست ,
حلال آنها تبخير مي شود و ماده فعال روي سطح پوست باقي مي ماند و با
تبخير آهسته از روي پوست يك لايه اي از بو را براي يك مدت طولاني روي
پوست تشكيل مي دهد. اين بو با مكانيسم هايي كه پشه ها , مگس ها و يا كنه ها
را به پوست انسان جذب ميكنند , تداخل مي كند. بنظر مي رسد كه دليل دور
كردن حشرات از سطوح آغشته به دوركننده ها الگوهاي عصبي حاصل باشد.
از نظر شيميايي اغلب دوركننده ها آميدها , الكل ها , استرها يا اترها
هستند كه بصورت مايع هستند و يا براحتي مايع مي شوند و يا جامدهاي با
نقطه ذوب پايين و نقطه جوش بالاتر از 150 درجه كه به آرامي در دماي
اتاق تبخير مي شوند.
چرا پشه ها نيش مي زنند
پشه هاي نر گياه خواران بدون ضرري هستند كه از نوش گياهان تغذيه
ميكنند و نيش نمي زنند. ولي پشه هاي ماده براي تخم گذاري به غذاي خوني
بعنوان يك منبع پروتئين نياز دارند و در صورت عدم وجود خون نمي توانند
تكثير پيدا كنند.
براي پيدا كردن ميزبان و دهنده خون پشه ها به يك سيستم گيرنده
پيچيده مجهز شده اند كه به آنها جهت گيري بينايي و راهبري با ساير
محرك ها را مي دهد كه مهمترين آنها عبارتند از گرما , رطوبت , دي اكسيد
كربن و مواد شيميايي جاذب .
بطور ساده حشرات بومي ميزبان خود را دوست دارند و مي توانند
مقادير خيلي ناچيز آن را در هوا تعقيب و به سمتي كه بو قوي تر است پرواز
كنند. زمانيكه پشه يك نقطه جاذب را روي پوست پيدا كرد , شروع به تغذيه
كردن مي كند. براي انجام اين كار پوست را بوسيله خرطوم خود كه از بزاق و
يك لوله مكنده و دندان كوچك تشكيل شده سوراخ ميكنند , معمولا سوراخ
كردن بدون ملتفت شدن ميزبان انجام مي شود. زيرا خرطوم معمولا با
هيچگونه انتهاهاي عصبي تماس پيدا نمي كند. ترشح بزاق بداخل سوراخ
باعث رقيق كردن خون عروق و افزايش جريان خون مي شود. در همان زمان
مواردي ترشح مي شود كه از لخته شدن خون و بسته شدن خرطوم جلوگيري
ميكند. اگرچه نيش در اين مرحله توسط فرد درك مي شود , قرباني بهتر است
كه پشه را به حال خود بگذارد تا مكش را انجام دهد. زيرا در غير اين
صورت , قسمت هايي از خرطوم پشه در اثر كشتن آن در پوست باقي مي ماند.
پس از اينكه حشره به اندازه كافي خون مكيد , ميزبان را ترك مي كند و به فرد
ديگري حمله نمي كند و شروع به تخم گذاري نموده و سيكل ديگري از زندگي
حشره آغاز مي شود.
تاريخچه گسترش دوركننده هاي حشرات :
در طول تاريخ بشر دريافت كه مي توان حشرات را با سوزاندن مواد
آروماتيك يا گياهان و چوبهاي با بوي قوي دور نمود. در مصر باستان مواد
بودار قوي بر روي پوست بعنوان دوركننده حشرات بكار مي رفته است .
رومي ها از كامفر , سرو , پوست انار و دارچين استفاده كرده اند , در قرن
شانزدهم مشخص شد كه شاهدانه اثر موثري عليه حشرات دارد و اكتشافات
بعدي شامل عصاره هاي گياهي مانند سير , روغن زيتون , اسانس پونه و آب
گوجه فرنگي خام بود. در قرن گذشته روغنهاي فرار زير بعنوان مواد طبيعي
موثر و دوركننده حشرات شناخته شدند.
اسانس دارچين , اسانس نارگيل , اسانس اكاليپتوس , اسانس بهارنارنج ,
اساس پونه , كامفر , اسانس باديان , اسانس برگاموت , اسانس مينك , اسانس
شمعداني , اسانس اسطوخدوس , اسانس جوز , اسانس كاج , اسانس پيرتروم
و اسانس آويشن . امروزه اين تركيبات به دو دليل زير بندرت استفاده
مي شوند و بيشتر دوركننده هاي سنتتيك جاي اسانس هاي طبيعي را گرفتند.
الف ـ اثر باكفايتي ندارند ب ـ به غلظتهاي بالا نياز دارند و بوي آنها
بخوبي توسط مصرف كنندگان تعمل نمي شود.
در حال حاضر نيز برخي از عصاره هاي گياهي كه اغلب آنها اسانس ليمو
و سيترونلا هستند بعنوان ماده موثر براي دوركننده ها بكار رفته اند. از
آنجاييكه اين تركيبات طبيعي تهيه مي شوند برخي از مصرف كنندگان فكر
مي كنند كه اينها از تركيبات شيميايي سالم تر هستند. فرمولاسيون هاي داراي
اين اجزا در آزمايشگاه و در شرايط محيطي آزمايش شدند. نتايج اثر بخشي
آنها به خوبي نشان داد كه اين فرآورده ها براي يك دوره كوتاه و برعليه فقط
برخي از حشرات موثر هستند. بنابراين محافظت قابل اعتمادي را بر عليه
حشرات مهاجم بخصوص پشه ها فراهم نمي كنند. اغلب دوركننده هاي گياهي
براي موثر بودن , نياز به استفاده زياد دارند. بسياري از اسانس هاي گياهي در
تركيبات دوركننده مي تواند باعث سوختگي , تحريك و حتي التهاب پوست
شوند و اين تصور كه ماده طبيعي كاملا بي خطر است درست نيست .
انواع دوركننده هاي شيميائي :
در طول جنگ جهاني دوم براي محافظت بهتر سربازان در مناطق
گرمسيري و نيمه گرمسيري از بيماريهاي خطرناك متجاوز از 10000 ماده
شيميايي به عنوان دوركننده حشرات مورد آزمايش قرار گرفت . از بين آنها
تركيباتي مانند محلول تركيبي دي متيل فتالات كه براي پوست تحريك
كمتري داشت , مورد استفاده قرار گرفت . علاوه بر آن تركيبات بوتيل
پيرونوكسيل , آن ـ بوتيل فتالات ـ ان ـ بوتيل استانيليد , دي ان ـ بوتيل
سوكسينات , اتوهگزاديول و دي اتيل تولاميد نيز معرفي شدند كه از بين آنها
دي اتيل نولاميد بر عليه اغلب حشرات , بعنوان موثرترين ماده شناخته شده
است و فرآورده هاي مختلف , با اسامي تجارتي متفاوت از آن در دنيا مورد
استفاده مي باشد.
ساير روشها :
كسانيكه از ماليدن فرآورده بر روي پوست خود خوششان نمي آيد. براي
دور كردن پشه ها از خود مي توانند از روش هاي خوراكي زير استفاده كنند.
(تيامين هيدروكلرايد) بدليل بوي بد آن كه از B 1 الف ـ خوردن ويتامين
پوست نيز ترشح مي شود مي تواند پشه ها و ساير حشرات نيش زننده را از
فرد دور كند البته در برخي از افراد ممكن است باعث ايجاد راش يا كهير
شود.
ب ـ خوردن روزانه 60 ميلي گرم « روي » كه البته حدود يك ماه طول
مي كشد تا روي كافي در بدن براي دوركردن حشرات بوجود آيد.
البته هر دو روش فوق بايد پس از مشورت با پزشك صورت گيرد.
يكي از روش هاي محافظت خانه و باغ از پشه ها فراهم نمودن محيطي
است كه از تكثير آنها جلوگيري مي كند. تخم پشه ها نياز به آب و رطوبت بالا
دارد تا بطور مناسب رشد كند و زنده بماند. بهترين جا براي آنها محل هائي
است كه آب در آن جمع مي شود , بشكه ها , سطل ها , قوطي كنسرو كهنه و
خطوط فاضلاب , حفره داخل درختان كهن , ظرف آب حيوانات خانگي و
استخر بهترين محل براي تكثير پشه ها است .
دي اتيل تولاميد :
نزديك به نيم قرن است كه اين ماده بعنوان موثرترين دوركننده در جهان
شناخته شده است . دي اتيل تولاميد مي تواند انسان و حيوان را بر عليه
انواع پشه ها , مگس ها و كنه ها براي 8 ـ 2 ساعت محافظت كند . به عنوان يك
دوركننده حشرات موثر بر عليه مگس هاي نيش زننده , كنه هاي نيش زننده ,
مگس هاي سياه , نوعي حشره شبيه كنه , مگس آهو , كك ها , پشه , خرمگس , و
پشه ها , انواع ساس و كنه و غريب گز , بكار مي رود و همچنين بعنوان
پيشگيري از بيماري هاي ناشي از حشرات مانند بيماري سالك , مالاريا , تب
زرد , تب دانك (بيماري بثوري و عفوني تب دار است ) , تب ويژه كوه راكي .
براي اولين بار در سال 1946 ميلادي توسط دپارتمان كشاورزي آمريكا
براي ارتش كشف شد و سپس در سال 1957 ميلادي براي استفاده در
آمريكا به ثبت رسيد. در انگلستان جز فرآورده هاي بدون نسخه است . در
آمريكا افرادي كه فراورده هاي داراي اين ماده را ساليانه مصرف مي كنند ,
38 % جمعيت تخمين زده مي شود . تا سال 1998 ميلادي تعداد 225
به ثبت رسيده است كه به " EPA " فراورده داراي دي اتيل تولاميد توسط
اشكال آئروسل , لوسيون , استيك , كف , دستمال مرطوب با ميزان 4 تا 100
درصد ماده موثره وجود دارند.
مطالبي كه بايد روي برچسب اين فرآورده نوشته شود عبارتند از :
قبل از استفاده از اين فرآورده راهنمايي هاي آنرا بخوانيد.
آنرا در محيط بسته اسپري نكنيد (البته براي اشكال اسپري و آئروسل )
روي قسمتهاي بريده زخم ها و پوست آسيب ديده استفاده نكنيد.
نزديك چشم و دهان و قسمتي از دست نوجوانان كه با اين قسمتها تماس
پيدا مي كنند , بكار نبريد.
مستقيما روي صورت اسپري نكنيد (براي انواع اسپري ).
نيازي به زياد ماليدن و يا اشباع نمودن پوست براي اثر بيشتر نيست .
در صورت عدم نياز قسمتهاي آغشته را با آب و صابون بشوييد.
استفاده از اين فرآورده ممكن است بندرت باعث واكنشهاي پوستي شود.
اگر فكر مي كنيد كه شما يا فرزندانتان به آن حساس هستيد پوست خود را
بشوييد.
در صورت تماس با پوست آسيب ديده . فورا محل آلوده را با آب فراوان
و سپس با آب و صابون بدقت بشوييد. و در صورت تماس با چشم , چشم
فرد را با آب يا سرم فيزيولوژي بمدت 20 تا 30 دقيقه بشوييد . و در صورت
خوردن , استفراغ را القا نكنيد در صورت بهوش بودن 2 تا 3 ليوان آب به او
بدهيد تا ماده رقيق شود.
از بين اشكال مختلف اين فرآورده ها شكل قلم بدليل جامدبودن و
قابليت حمل در جيب و داشتن جذب پوستي ناچيز و قابل استفاده بر روي
صورت ترجيح داده مي شود. زيرا اين گونه فرآورده ها مانند فرآورده هاي
ضدآفتاب بايد بر روي سطح پوست قرار داده شوند و جذب پوست نشوند.
در داخل كشور نيز براي اولين بار توسط شركت داروئي ريحان نقش جهان
در دانشكده داروسازي شيراز قلم دافع حشرات دي اتيل تولاميد با نام
تجارتي ديت توليد شده است كه از خصوصيات آن داشتن بوي مطبوع و
ظاهري شفاف و قابليت شستشو با آب مي باشد. و در بررسي انجام شده بر
روي پوست خوكچه هندي در مقايسه با قلم خارجي جذب پوستي كمتري
داشته است . و مي توان آن را براي بچه هاي بالاتر از شش ماه نيز استفاده
نمود. اين فرآورده مورد تاييد آزمايشگاه رفرانس غذا و دارو و مديريت
مبارزه با بيماريهاي وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي قرار گرفته
است و در مراكز بهداشتي و داروخانه هاي كشور توزيع شده است .
|
تاثير مثبت داروي اريتروپويتين در درمان تاثيرات سكته مغزي
|
كارخانه هاي داروسازي بزرگ دنيا هر روز داروي جديدي به بازار
معرفي مي كنند. اما براي آنكه ثابت شود آيا دارو همانقدر كه سازندگان آن
ادعا مي كنند اثر مثبت دارد يا نه , احتياج به بررسي و آزمايش هاي طولاني
مدت بر روي بيماران مربوطه دارد. از حساس ترين اين داروها , داروهايي
هستند كه پس از سكته هاي مغزي تجويز مي شوند.تحقيقات جديد نشان
مي دهد افرادي كه كمتر از هفتاد و چهار سال دارند و دچار سكته مغزي
مي شوند چنانچه در مدت زمان كمتر از شش ساعت به بيمارستان انتقال
داده شوند و كمكهاي اوليه دريافت كنند شانس بيشتري براي زنده ماندن و
بهبودي نسبي دارند.
منظور از كمك هاي اوليه , تجويز داروي مناسبي است كه سبب شود
لخته خوني در مغز سريعتر برطرف شود و آسيب كمتري به ساير سلول هاي
مغزي برسد. بدين ترتيب به بيمار كمك مي شود بهتر باحمله واثرات ناشي از
آن مقابله كند. متاسفانه روش درمان چندان اميدواركننده اي براي بهبود
آسيب هاي ناشي از سكته مغزي وجودندارد. چهل درصد بيماران درفاصله
زماني كمتر از يكسال پس از سكته فوت مي كنند. آنهايي كه زنده مي مانند
براي باقي عمر دچار فلج عضوي مي شوند. سالهاست كه محققين مي كوشند
داروي موثري براي برطرف كردن آسيب هاي ناشي از سكته هاي مغزي
پيداكنند.
سه سال پيش گروه پژوهشي پزشكي موسسه ماكس پلاتك در
شهرگوتينگن آلمان ادعاكرد بيماراني كه زودتر ازشش ساعت پس از سكته
دريافت كرده اند كمتر از افرادي كه اين دارو را Erythropoietin مغزي داروي
دريافت نكرده اند دچار آسيب شده اند. اين افراد پس از گذراندن يك دوره
چند ماهه درماني بهتر مي توانستند كارهاي شخصي و روزانه خود مانند
شستن يا عوض كردن لباس را انجام دهد.
اين گروه اكنون مشغول بررسي اطلاعات مربوطه به بيماران در سه
بيمارستان دانشگاهي شهرهاي برمن , گوتينگن و هانوور آلمان است . تاكنون
دويست و پنجاه و سه بيمار در اين پروژه شركت كرده اند. نتيجه اين تحقيق
تا پايان سال دو هزار و شش ميلادي به طول خواهد انجاميد. اما مدير اين
پروژه تاكيد مي كند اريتروپويتين بي ترديد به حل شدن لخته خوني در مغز
كمك مي كند. او مي گويد : « نمي توان گفت كه داروي معجزه آسايي در دست
داريم بلكه تنها مي توان مطمئن بود كه امكان درماني بهتر در دست است . »
تنها در آلمان هر ساله صد و پنجاه هزار مورد سكته مغزي گزارش
مي شود. هشتاد درصد آسيب هاي ناشي از سكته به علت انسدادرگ و
نرسيدن خون به سلولهاي عصبي مغز است .استفاده سريع از داروي
Neuroprotection اريتروپويتين روشي است كه اين گروه پژوهشي آن را
ياپشتيباني عصبي مي نامد.
اريتروپويتين دراصل هورموني است كه در بدن و در كليه ها توليد
مي شود اين هورمون در خون سازي شركت مي كند. هورمون اريتروپوييتين با
تاثير بر روي مغز قرمز استخوان سبب ساخته شدن گلبولهاي قرمز مي شود
تاكنون اثر مثبت اين هورمون در درمان تومورهاي سرطاني در شيمي درماني
و همچنين در بيماران مبتلا به ايدز و درمان كم خوني ناشي از آن ثابت شده
بود.
اريترو پويتين نه تنها در پروسه خون سازي شركت مي كند بلكه اثر
حفاظت سلولي نيز برعهده دارد. در سكته مغزي به علت نرسيدن اكسيژن به
سلولهاي عصبي , اين سلولها مواد خطرناك سمي توليد مي كنند كه نه تنها
موجب مرگ خودسلول بلكه به مرگ سلولهاي اطراف آنها نيز مي انجامد. بر
اساس تحقيقات جديداريترو پويتين مانع تجزيه اين مواد سمي كه به
راديكالهاي آزاد معروف هستند. شده , از گسترش آسيب درمحل سكته
جلوگيري مي كند.
|
مصرف دوغ پوسيدگي دندان هارا كاهش مي دهد
|
رييس كميته بهداشت مواد غذايي جامعه دامپزشكان گفت , مصرف دوغ
به دليل دارا بودن كلسيم , ويتامين 2 ب , 6 ب و 12 ب پوسيدگي دندان ها را
كاهش مي دهد.
دكتر « آراسب دباغ مقدم » در گفت و گو با خبرگزاري جمهوري اسلامي
افزود : دوغ به دليل دارا بودن باكتري هاي مفيد از جمله « استرپتوكوكوس
ترموفيلوس » و « لاكتو باسيلوس بولگاريكوس » بر حفظ سلامت دستگاه
گوارش موثر بوده و سبب عدم رشد ميكرو ارگانيسم هاي مضر مي شود.
وي اظهار داشت : مصرف دوغ به عنوان يك نوشابه لبني يك چهارم نياز
روزانه بدن به كليسم را تامين مي كند.
وي افزود : هريك ليتر دوغ حاوي حدود 1,5 تا دو درصد پروتئين , يك
درصد چربي و 750 ميلي گرم كلسيم بوده و در صورت غليظ بودن از ارزش
غدايي بيشتري برخوردار است .
دباغ مقدم گفت : دوغ بهتر است به صورت بدون گاز و كم نمك استفاده
شود چرا كه دوغ هاي پر نمك ميزان ابتلا به بيماري هاي قلبي ـ عروقي ,
كليوي و نيز فشار خون را افزايش مي دهد.
رئيس كميته بهداشت مواد غذايي جامعه دامپزشكان افزود : دوغ بايد
حتما در درون يخچال و دردماي حدودچهار تا هشت درجه سانتيگراد بين
15 تا 90 روز نگهداري شود كه البته مدت زمان سلامت آن با توجه به نوع
دوغ , بسته بندي و فرآيند انجام شده بر روي آن متفاوت است .
وي اظهار داشت : از نظر ظاهري دوغ بايد پس از بهم زدن به رنگ سفيد
يا سفيدمايل به شيري بوده , طمع و بوي نامطبوع نداشته ونخ موجود درآن
از 4,5 درصد بيشتر نباشد چرا كه ميزان فساد آن را افزايش مي دهد .
دباغ مقدم يادآور شد : شهروندان بايد از مصرف دوغ هاي محلي به دليل
افزايش امكان آلودگي آن به عوامل بيماري زا همچون « اشريشياكلي » ميزان
ابتلا به مسموميت را افزايش مي دهد.
محققان تاكيد كردند :
مصرف ميوه و فيبر خوراكي بهترين راه مقابله با چاقي و اضافه وزن
|
محققان با مطالعه بر روي رژيم هاي غذايي 52 فرد بزرگسال با وزن طبيعي و
نيز 52 نفر ديگر مبتلا به اضافه وزن و يا چاقي دريافتند افرادي كه وزن
طبيعي دارند در طول روز بيشتر گروه ديگر فيبر خوراكي و ميوه مصرف
مي كنند.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران , اين مطالعات نشان مي دهد كه
تركيبات موجود در يك رژيم غذايي بويژه در رژيم هايي كه ميزان مصرف
ميوه و فيبرهاي خوراكي كم است , احتمال ابتلا به چاقي و اضافه وزن به
مراتب بيشتر است .
نتايج اين پژوهش در مجله انجمن رژيم غذايي آمريكا منتشر شده است . در
اين پژوهش متخصصان دانشگاه كاليفرنياي جنوبي در لوس آنجلس
پرسشنامه هايي را تهيه كرده و در اختيار افرادي در گروه سني و قد يكسان
قرار دادند.
متخصصان با بررسي پاسخ پرسشنامه ها دريافتند كه تفاوت هاي بسياري بين
عادات رژيم غذايي دو گروه قرار دارد. براي مثال افراد مبتلا به چاقي و
اضافه وزن مقادير بيشتري چربي , اسيدهاي چرب اشباع شده و نيز
كلسترول مصرف مي كردند و به نسبت ميزان مصرف كربوهيدراتها بويژه فيبر
خوراكي و كربوهيدراتهاي تركيبي آنها كمتر از افراد با وزن طبيعي بود.
اين محققان خاطرنشان كردند كه تركيبات موجود در رژيم غذايي مي تواند
نقش حياتي در پيشبرد چاقي يا جلوگيري از آن ايفا كند.
بر اساس اين مطالعات افرادي كه وزن طبيعي دارند به طور متوسط 33
درصد بيشتر فيبر خوراكي و نيز 43 درصد بيشتر كربوهيدراتهاي تركيبي در
طول روز مصرف مي كنند.
اين محققان در گزارش خود از اين تحقيقات يادآور شدند كه اين در حالي
است كه هنوز عموم مردم به اشتباه به دنبال ارائه راهكارهاي تازه اي براي
كاهش وزن هستند كه به آنها تاكيد كند كمتر كربوهيدرات مصرف كرده و در
ازاي آن بيشتر چربي و پروتئين بخورند.
| | | |