آخرين قسمت
چنان كه پيداست آقاي بازرگان با اين مقايسه سطحي و قياس
مع الفارق , انسان پرستي (اومانيسم ) را با عبوديت الله يكسان دانسته و
مجموعه وظايف مدني و اجتماعي موجود در جوامع غربي را با بندگي و
تقواي الهي كه لازمه ديانت اسلامي است , مساوي و برابر مي شمارد و در
مدح و ستايش از غرب كار را به جايي مي رساند كه :
اروپائيان را در خط انبيا مي داند و حمام رفتن صبحگاه و گاهي (قبل از
آفتاب ) آنان را به منزله وضو و غسل مي شمارد و خواندن سرمقاله روزنامه
صبح را به منزله نمازخواندن و مقالات و اطلاعات ديگر را در حكم تعقيبات
نمازو روزنامه نيم روز خواندن و به اخبار گوش دادن را صلوه الوسطي و
كتاب خواندن بعد از نهار را در حكم تعقيبات ظهر مي داند و خوابيدنشان را
همان هشت ساعت خواب شرعي مومنان كه عبادت هم هست مي شمارد و به
قمارخانه و ميخانه و رقاص خانه رفتنشان را بسيار اندك و غيرقابل ملاحظه
مي داند و ورزش و تئاتر و موزه رفتن شبانه شان را هم در حكم امور مستحبه
مي شمارد.
در همان دوراني كه بازرگان مباني اعتقادي و فكري نهضت آزادي را در
كتاب راه طي شده و مذهب در اروپا پايه ريزي مي كرد و به تمجيد و ستايش
از اروپا مي پرداخت , امام خميني در كتاب كشف اسرار چهره زشت و
پليدغرب را در لباس تمدن جديد و تكنولوژي پيشرفته و فرهنگ نو , برملا
كرد :
اروپاييان به كجا رسيدند آيا اروپايي كه امروز مشتي بي خرد آرزوي آن
را در سر مي بردند بايد جزوملل متحد به حساب آورد اروپايي كه جز
خون خوارگي , آدم سوزي و كشورسوزي مرامي ندارد و جز زندگي ننگين
سرتاسر آشوب و هوسراني خانمان سوز منظوري در پيش او نيست , اروپايي
كه ميليون ها همنوع خود را در زير تانك ها و آتش توپخانه ها به ديار نيستي
فرستاد و مي ترسند. اروپا به كجا رسيده كه از او ستايش مي كنيد. آنچه در
اروپاست سرتاسر بيدادگري ها و آدم دري هاست . آنچه در اروپاست , جز
ديكتاتوري ها و خودسري ها نيست . اروپا به كجا رسيده تا ما قانون او را با
قانون خود تطبيق دهيم زندگي امروز اروپا , از بدترين زندگي هاست كه با
هيچ قانوني نمي توان آن را وفق داد لكن شما بيچاره هاي ضعيف العقل يكسره
خود را در مقابل آنها باخته به طوري كه قانون خود را نيز فراموش كرده ايد و
آنچه اروپايي مي كند , خوب و ميزان تمدن ها را همان مي دانيد و اين
بزرگ ترين خطاي شماست .
تفاوت دو بينش كاملا آشكار است يك بينش به غرب به مثابه دين
مي نگرد و پرستش آن را ضروري مي داند و ديگري از آن مي گريزد , يكي
خودباخته است و راه خودباختگي طي مي كند و ديگري طلايه دار نهضت
بازگشت به خويش و احياگر روح استقلال و خودباوري است .
بينش اول بر معدود موارد جلوه هاي مثبت تمدن غرب انگشت مي نهد و
با بزرگنمايي آنها غبار زشتي ها را از چهره غرب مي زدايد. ولي بينش دوم
ماهيت پليد تمدن غرب را هويدا مي سازد و تصوير ظالمانه و فاسقانه فرهنگ
و تمدن غرب را به گونه اي واقعي و بي پيرايه ترسيم مي كند , در حالي كه
تضادي با تكنولوژي و دانش غربي ندارد. بازرگان پس از استعفا از
نخست وزيري و كارنامه مغشوش دولت موقت , طي سخناني در حسينيه
ارشاد گفت :
زندگي امروز ما همه اش فرنگي است , طرزفكر ما , درس خواندن ما ,
مبارزه ما , انقلاب ما , ضديت با استعمار و استثمار ما , تمام ارمغان غرب
است ما مي توانيم در خانه مان صندلي را كنار بگذاريم و روي زمين بنشينيم
و لباس اتو شده هم تنمان نكنيم . اما همان هايي كه ضداستعمار و تمدن غربي
حرف مي زنند كلامشان توسط راديو و تلويزيون غربي پخش مي شود. وقتي
مي خواهند به قم بروند با هلي كوپتر مي روند ما چه بخواهيم و چه نخواهيم
در قرن بيستم به دنيا آمده ايم نمي توانيم آن زندگي قديم را مثل چين كه
خودش را كنار كشيد و ديوار چين را دور خودش برقرار كرد , داشته باشيم .
ارتباط هست , احتياج هست , استفاده هست براي مستقل بودن و خودكفا
بودن بايد صنعت و كشاورزي و تجارت قوي داشته باشيم تا بتوانند رقابت
كنند , لازمه اش شيوه اي است كه بايد از غرب بگيريم .
وي در جاي ديگري مي گويد :
ملت ايران و بسياري از مسلمانان جهان حالت خسرالدنيا و الاخره را
پيدا كرده اند. هم گرفتار رنج هاي شديد دنيا از جهات اقتصادي . اجتماعي ,
سياسي و نظامي هستند و هم ايمان محكم به خدا و آخرت و اميد نجات و
سعادت ابدي را از دست داده اند.
با تاملي كوتاه در سخنان تئوري پرداز نهضت آزادي ايران كه خود را
پيشگام اصلاح طلبي مذهبي در تاريخ معاصر ايران مي داند , جاي خالي
اندكي دقت و بينش صحيح احساس مي شود , چرا كه به روشني پيداست كه
تكنولوژي غرب , مترادف با استعمار غرب نيست . پر واضح است كه انديشه
غرب ستيزي انقلاب نوپاي اسلامي ايران به معناي علم ستيزي و رويارويي با
پيشرفت هاي علمي و تكنولوژي غرب نمي باشد. اگر انقلاب به برخي
دستاوردهاي صنعتي جهان امروز نيازمند است , دنياي صنعتي غرب نيز به
منابع و موادخام ميهن انقلابي محتاج است . مبادله اي متوازن بر مبناي
دوري از هرگونه سلطه و تاثيرپذيري از قدرت هاي غربي سياستي است
عاقلانه بر مبناي تلاش در جهت استقلال و خودباوري و
خودكفايي .
انقلاب به روحيه خودباوري مشتاق و نيازمند است , نه خودباختگي
بازرگان در مقام يك شخصيت صاحب نام اسلامي . بازرگان با ترسيم چهره
زيبا از غرب وحشي و متجاوز و داراي ماهيتي سلطه جويانه بزرگ ترين ضربه
را بر پيكر نهضت نوپاي اسلامي وارد كرد و انديشه هاي جوان بسياري را به
دامان غرب سوق داد و مشكلات بزرگ و خسارت جبران ناپذيري را براي
ايران اسلامي به وجود آورد.
اصولا ميان آنان كه بافت فكري خود را از غرب و علوم غربي گرفته اند
سپس با اسلام آشنا شده اند و روحانيون كه بافت فكري آنها در حوزه هاي
علميه شكل گرفته و سپس با علوم و فرهنگ غربي آشنا شده اند , تفاوتي
اساسي وجود دارد. استاد مطهري در اين زمينه تعبير جالبي دارد :
علامه اقبال با همه برجستگي و نبوغ و دلسوختگي اسلامي , در اثر اينكه
فرهنگش غربي است و فرهنگ اسلامي فرهنگ ثانويه اوست يعني همه
تحصيلاتش در رشته غربي است و در فرهنگ اسلامي مخصوصا در فقه و
عرفان و اندكي فلسفه مطالعاتي دارد گاهي دچار اشتباه فاحش مي شود به
همين جهت مقايسه او با سيدجمال الدين اسدآبادي صحيح نيست او
برخلاف اقبال فرهنگ اول و اصلي اش اسلامي است و فرهنگ غرب فرهنگ
ثانوي اوست .
دموكراسي غربي
دموكراسي واژه اي يوناني و مركب از دو كلمه « دمو » به معناي مردم
« كراسي » به معناي سلطنت و حكومت است اين واژه براي معرفي سيستم
خاصي از حكومت به كار گرفته شده و بعدها توسط سياست گذاران و مبلغان
غربي به عنوان « حكومت مردم بر مردم » تبليغ گرديد. دموكراسي در معناي
اصطلاحي خود مابعدالطبيعه اي است براي روش هاي حكومتي غرب كه از
ملزومات فاشيسم , ليبراليسم , سوسياليسم و.. به شمار مي رود و با شيوه هاي
حكومتي نظام هاي ديگر تفاوت هاي بنيادين دارد.
به ديگر سخن , اصل آزادي انسان و آزادي سرمايه ايجاب مي كند نظام و
سيستمي به وجود آيد كه اين آزادي را تضمين كند و زمينه اجتماعي و
سياسي رشدو توسعه آن پديدار شود. نهضت آزادي به حكم انديشه التقاطي
و انطباق دهنده خويش , به دفاع از دموكراسي به عنوان مابعدالطبيعه اي براي
نظام سياسي ـ اسلامي مي پردازند , در حالي كه دموكراسي از پايه و اساس و
مبناي نظري خلاف بينش ديني است , چرا كه بناي حكومت در اسلام مبتني
بر فلسفه اي غير از فلسفه نظام هاي دموكراتيك قرار دارد. تفاوت ماهيت مردم
سالاري ديني با مردم سالاري غيرديني از جمله مباحثي است كه نياز به
پژوهش هاي عميق دارد و جاي آن در اين مقاله نيست . اما كساني كه
اطلاعات عميقي در بينش اسلامي و بينش غربي داشته باشند ماهيت متفاوت
اين دومدل از مردم سالاري را درك مي كنند.
در دموكراسي غربي تعيين حدود قوانين و ارزش ها به اكثريت عددي
متصل است , يعني آرانصف به علاوه يك , قوانين و ارزش ها هيچ نسبتي با
حقيقت متعالي ندارد. در حالي كه در مردم سالاري ديني همه چيز در نسبت
با يك حقيقت متعالي معنا دارد. گفتمان سياست در دموكراسي غربي گفتمان
مبتني بر قدرت است , در حالي كه گفتمان سياست در مردم سالاري ديني
مبتني بر گفتمان خدمت است .
در دموكراسي غربي حقايق , اخلاق , حقوق ومعاهدات اداري داراي
ارزش هاي نسبي مي باشند و تابع اميال اكثريت شركت كنندگان در انتخابات
مي باشند.اگر امروز اكثريت شركت كنندگان در انتخابات گفتند فحشا ,
همجنس بازي و... حق بشر است , اين عقيده تبديل به قانون مي شود , در
حالي كه در مردم سالاري اسلامي ارزش ها , اخلاق و حقوق تابع اميال
اكثريت عددي نيست كه هر گاه غلبه يافتند همه موازين را تابع اميال و
هدف هاي خود سازند. اخلاق , ارزش ها و قواعد و قوانين در نسبت با يك
حقيقت متعالي تعيين شده و تابع برتري هاي اكثريت حاكم
نيست .
اختلافات عميق ديگري بين اين دو الگو از مردم سالاري وجود دارد كه
بايد در مباحث ديگري به آن پرداخت .
نهضت آزادي با وجود علم به اين تفاوت , اصالت حوزه سياست را در
ميان ملت هاي مسلمان به دموكراسي غربي مي دهد و مانند اسلاف خود در
دوران قاجاريه بسياري از توصيه هاي ديني در ارزش قائل شدن به مردم را به
موافقت دين با دموكراسي غربي تاويل مي كند. بازرگان مي نويسد :
براي اداره جامعه قرآن به دفاع از حقوق و آزادي افراد پرداخته ,
حكومت و مديريت يا اداره امور را واگذار به جمهور جامعه و به خود مردم
از طريق مشورت و توافق اكثريت نموده و امرهم شوري بينهم مي فرمايد و تا
آنجا پيش مي رود كه حتي فرستاده خدا را مامور و مجاز به ولايت امر امت بر
طبق راي خود نكرده , اداره و قوانين و مقررات جوامع به اصطلاح هزار سال
بعد از منتسكيو حالت قرارداد اجتماعي دانسته و افراد با مشاركت و موافقت
خودشان قبول حدود و وظايف و اختيارات را مي نمايند و بر دولت حكومت
مي نمايند. باز هم مي بينيم هزاران سال قبل از اينكه دموكراسي در مكاتب
غربي وضع شود حكومت مستقيم مردم بر مردم در جامعه نبوي (ص ) و
علوي (ع ) ارائه و اجرا شده است . حكومت مردم بر مردم چهره ديگري از
ليبراليسم اجتماعي با حرمت حقوق و آزادي هاي انسان در رابطه با دولت و
جامعه است .اگر بنا شود كه زمامدار را خدا يا يك مقام ديني علمي و سياسي
انتخاب و نصب نمايد , دولت نقشي در كار كشور خود و جامعه نداشته
باشند اصل آزادي و مسئوليت انسان مخدوش و خراب مي شود.
چنين تاويلي در نسبت بين دموكراسي و دين ساده ترين نوع تاويلي است
كه سازمان هايي شبيه به نهضت آزادي براي القاي ديني بودن الگوي
ليبراليسم غربي و همسازبودن آن با آموزه هاي قرآن بيان كرده و مي كنند. اين
مباحث نشان مي دهد كه فقدان تفكر و ضعف تئوريك جريان هاي شبه
مذهبي در حوزه سياست در فهم نسبت دين و دموكراسي و اهميت نظام
سياسي اسلام با نظام هاي سياسي غرب تا چه اندازه عميق و ناهمگون
مي باشد. زدن مارك غربي بر همه محصولات حتي اصيل ترين معارف ديني ,
سطح خودباختگي چنين جريان هايي را نسبت به غرب نشان
مي دهد.
آنچه گفته شد عمومي ترين مباحث در شناخت نهضت آزادي و مواضع
آن در قبال انقلاب اسلامي و آرمان هاي ملت ايران مي باشد. در حوزه هاي
تخصصي مباحث مهم ديگري وجود دارد كه از اساس , تفاوت آرمان هاي
سازماني مثل نهضت آزادي را با آرمان هاي مردم نشان مي دهد. در
پژوهش هاي ديگر مي توان به وجوه ديگري از اين تفاوت ها اشاره
كرد.
مهندس بازرگان به عنوان اصلي ترين عنصر سازمان نهضت
آزادي ايران و فردي كه نوشته ها و سخنانش سنگرهاي
ايدئولوژيك ومواضع فكري و اعتقادي اين سازمان به شمار
مي رود همواره به غرب و انديشه غربيان نه تنها به ديده احترام
بلكه با دلبستگي و اشتياق مي نگريست . در آثار خود تلاش
مي كرد تااصول و مباني فرهنگ اسلامي را به هر وسيله اي كه
ممكن است با تفكر و انديشه غربي ها منطبق سازد
غرب گرايي و غرب مداري نهضت آزادي در جلوه هاي
ساده و سطحي و روبنايي محدود نمي شود , بلكه قلمرو انديشه
وفرهنگ را در مي نوردد و تا آنجا پيش مي رود كه آرمان ها و
مقاصد پيامبران الهي را با اهداف و آرمان هاي انساني غربي و
مفهوم انسان پرستي (اومانيسم ) يكسان مي بيند و
دستاوردهاي كنوني بشريت در قالب تكنولوژي و تحول علوم و
دانش هاي نو را در همان هدف مورد نظر انبيا مي داند
آقاي بازرگان اروپاييان را در خط انبيا مي داند و حمام
رفتن صبحگاه (قبل از آفتاب ) آنان را به منزله وضو و غسل
مي شمارد و خواندن سرمقاله روزنامه صبح را به منزله نماز
خواندن و مقالات و اطلاعات ديگر را در حكم تعقيبات نماز و
روزنامه نيم روز خواندن و به اخبار گوش دادن را
صلوه الوسطي وكتاب خواندن بعد از نهار را در حكم تعقيبات
ظهر مي داند و خوابيدنشان را همان هشت ساعت خواب شرعي
مومنان كه عبادت هم هست مي شمارد و به قمارخانه وميخانه و
رقاص خانه رفتنشان را بسيار اندك و غير قابل ملاحظه مي داند
و ورزش و تئاتر و موزه رفتن شبانه شان را هم در حكم امور
مستحبه مي شمارد
در همان دوراني كه بازرگان مباني اعتقادي وفكري نهضت
آزادي را در كتاب راه طي شده و مذهب در اروپا پايه ريزي
ميكردو به تمجيد و ستايش از اروپا مي پرداخت , امام خميني
در كتاب كشف اسرار , چهره زشت و پليد غرب را در لباس تمدن
جديد و تكنولوژي پيشرفته و فرهنگ نو , برملا كرد
انقلاب به روحيه خودباوري مشتاق ونيازمند است , نه
خودباختگي بازرگان در مقام يك شخصيت صاحب نام اسلامي .
بازرگان با ترسيم چهره زيبا از غرب وحشي ومتجاوز و داراي
ماهيتي سلطه جويانه , بزرگ ترين ضربه را به پيكر نهضت نوپاي
اسلامي وارد كرد و انديشه هاي جوان بسياري را به دامان غرب
سوق داد و مشكلات بزرگ وخسارت جبران ناپذيري را براي
ايران اسلامي به وجود آورد
اصولا ميان آنان كه بافت فكري خود را از غرب و علوم غربي
گرفته اند سپس با اسلام آشنا شده اند وروحانيون كه بافت
فكري آنها در حوزه هاي علميه شكل گرفته وسپس با علوم و
فرهنگ غربي آشنا شده اند , تفاوتي اساسي وجود دارد
|
تازه هاي نشر
|
دو پديده همگون
كتاب « دو پديده همگون » را سازمان تحقيقات و مطالعات بسيج منتشر
كرده است . در فهرست مطالب كتاب مذكور عناوين زير ديده مي شود : ماهيت
واهداف قيام عاشورا و قيام امام خميني , نقش نظام سياسي در شكل گيري
واقعه كربلا , نهضت عاشورا و انقلاب اسلامي دو پديده همگون , تجلي
نهضت حسيني در انقلاب اسلامي , بازتاب فرهنگ عاشورا بر انقلاب
اسلامي و...
هپاتيت ويروسي
كتاب » هپاتيت ويروسي » توسط سيد مويد علويان و همكاران تاليف
شده و انتشارات نور دانش آن را در 98 صفحه منتشر كرده است . در فهرست
مطالب كتاب مذكور عناوين زير ديده مي شود : هپاتيت چيست , هپاتيت
, B , هپاتيت A » , سئوالات مربوط به هپاتيت A ويرال چيست , هپاتيت «
و ... D , هپاتيت C هپاتيت B سئوالات مربوط به هپاتيت
كاربرد باليني خون
كتاب « كاربرد باليني خون و فرآورده هاي آن » را جهانگير احمدي و
همكاران ترجمه كرده و انتشارات تحفه آن را در 140 صفحه منتشر نموده
است . در فهرست مطالب كتاب مذكور عناوين زيرديده مي شود : اجزاي
خون , مشتقات پلاسمايي , كاربردي هاي علمي انتقال خون , اختلالات
انعقادي , عوارض جانبي انتقال خون , سلول هاي بنيادي خون ساز و...
علوم حديث
شماره 37 و 38 فصلنامه علمي و تخصصي « علوم حديث » با عناوين
زير منتشر شده است : حديث پژوهي در غرب , كتب مسائل در نگارش هاي
حديثي , حكم روايت صحابه از اسباب نزول , بررسي سير تاريخي كتابت
حديث شيعه , ميراث مكتوب علوي , نگرش سنجي از دانشجويان
دانشگاه هاي تهران , دو رويكرد ثبوتي و اثباتي در نقد حديث , تفسير ماثور
در نگاهي گذرا , درنگ هايي در دعاي ماه رجب , شيوه هاي جعل حديث , نقد
و بررسي حديث در تفسير الميزان , محمدبن جريرطبري آملي و دلائل
الامامه و...
نگين ايران
شماره 15 و 16 فصلنامه مطالعات جنگ ايران و عراق (نگين ايران ) از
سوي مركز مطالعات جنگ ايران و عراق منتشر شده است . در شماره 15
فصلنامه مذكور عناوين زير مورد بحث و بررسي قرار گرفته است : تجربه يك
جنگ , استفاده از تجربه جنگ پس از جنگ در گفت وگو با سردار محمدعلي
عزيز جعفري , انتخاب منطقه عمليات والفجر 8 و مباحث اساسي طرح
مانور عمليات , تصرف شهر فاو , گزارش توصيفي از عمليات قرارگاه نجف
در عمليات والفجر 8 , نقش و تاثير فتح فاو در روند تحولات سياسي و
نظامي جنگ , عوامل و ملاحظات اساسي در فتح فاو , فهرست اسناد عمليات
والفجر 8 و ...
در فهرست مطالب شماره 16 فصلنامه نگين ايران نيز عناوين زير ديده
مي شود : در تمناي شهادت , شهيد كاظمي و نقش او در جنگ , اوصاف يك
فرمانده , مرز بين مديريت آشتي پذير و آشتي ناپذير , لشكر 8 نجف در
عمليات والفجر 8 , لشكر 8 نجف در عمليات كربلاي پنج , خنده در حلقه
آتش و آب , نقش سپاه در جنگ و تامين امنيت , نگران اسناد زنده جنگ
باشيم . لازم به ذكر است كه شماره 16 نشريه نگين ايران ويژه سردار شهيد
كاظمي است .
حديث زندگي
شماره 39 نشريه « حديث زندگي » با عناوين زير منتشر شده است :
روزها و رازها , عقل و اخلاق , معيار اخلاقي بودن رفتار , رسانه ها و اخلاق ,
ارزش هاي اخلاقي يا كليد خوشبختي , پايه هاي اجتماعي اخلاق , ارزش هاي
اخلاقي در عصر علم , خودشناسي مقدمه اخلاق , درس هاي زندگي , انجمن
ايراني اخلاق در علوم و فناوري , نگاهي به اخلاق اسلامي و...
ژنتيك
شماره 4 فصلنامه « ژنتيك در هزاره سوم » با عناوين زير منتشر شده است :
جنبه هاي اخلاقي و قانون مشاوره ژنتيك , مقدمه اي بر كاربرد و تفسير
آزمايش ها , آزمايش غربال گري پيش از تولد در زنان بالاي 35 سال هشداري
به پزشكان و...
روش
شماره 101 نشريه « روش » با عناوين زير منتشر شده است : تاملي بر مقوله
ارزشيابي منابع انساني , آشنايي با سيستم هاي اطلاعاتي مديريت , فناوري
اطلاعات عاملي در جهت رشد , قلب پروژه تان را دريابيد و...
| |