مجيد زندي
چرا كشاورزان ما به رفاه نمي رسند و هميشه بايد محتاج
بمانند يا حداقل چرا تاكنون چنين نشده و چرا هيچكس سراغ
ندارد كشاورزي كه از اين راه به ثروت و مال و منال رسيده
باشد چرا هميشه دخل او 50 و خرجش 100 است چرا
هميشه مجبور است نهاده هاي موردنياز كشاورزي را گرانتر از
محصولات قابل فروش خود بخرد چرا توليدات خود را مجبور
است به بهاي كم به واسطه يا غيرآن بفروشد چرا مجبور است
نهاده هاي مورد نياز فعاليت خود را با قرض از اين و آن و بانك و
تعاوني ها و... خريداري نمايد , چرا مجبور است براي پرداخت
بدهي هاي سال گذشته خود محصولات سال آينده را پيش فروش
كند و... هزاران چراهاي ديگر كه دردل انبوهي از كشاورزان اين
سرزمين مانده است .
اين كشاورز مي تواند گندمكار باشد يا باغدار , دامدار و
زنبوردار و يالله چرا كه يك چشم كشاورز ما بايد به آسمان باشد
كه اگر باران نباشد او هم سودي عايدش نخواهد شد و يك چشم
ديگرش به كمك هاي دولتي آنهم اگر باشد و اگر نباشد امرار
معاشش هم با مشكل مواجه است كما اينكه چنين معضل
شاخصه اصلي كشاورزي ما هم هست و اين درد حداقل در يكي
دو قرن اخير در دل كشاورزان سنگيني مي كند.
اين سردرگمي در بخش دامداري , مرغداري , پرورش زنبور
عسل , ماهي , ميگو و... وجود دارد كه فكر و ذهن كشاورز فقط به
توليد معطوف نيست او علاوه بر تهيه نهاده ها كه خود مشكل
بسيار بزرگي است بايد وقت و سرمايه خود را براي بازاريابي هم
هدر دهد اگرچه تخصص اصلي اش توليد است و او فرصتي براي
تهيه نهادها و بازاريابي ندارد.
از طرف ديگر عمده مصرف كنندگان در شهرها و پايگاههاي
سياسي كشور ساكن هستند و اعتراض آنها سريعتر به گوش
مسئولان مي رسد و اگر به عنوان مثال چند روز شير سهميه اي
قطع شود مردم عمدتا ساكن شهرها اعتراض خواهند كرد اما در
مقابل اگر نهادهاي موردنياز كشاورز نه يكي ـ دو روز بلكه دو ماه
و سه ماه با تاخير مواجه شود يا اصلا به دست او هم نرسد ,
كشاورز چاره اي جز سكوت و تحمل بار سنگين بي مسئوليتي
دستگاههاي اجرايي كشور را ندارد و عجيب اينكه اغلب آنها
تشكل و سنديكايي هم ندارند كه به صورت منسجم اعتراض
خود را مطرح و پيگيري نمايند , اين شرايط يك شرايط خاصي
در كشور ما است كه مصرف از طرف نهادهاي سياسي حمايت
مي شود اما , تشكل هاي سياسي از توليدكننده حمايت نمي كنند
واقعا آيا راه حلي ندارد كه بتوان با آن اقتصاد كشاورزي را كه
حيات يك جامعه به آن بسته است را سودآور كرد و كشاورز و
فعال عرصه كشاورزي عزت ببينند و قدر داشته باشد و در صدر
بنشيند و اقتصاد دلالي كه بنيان جامعه را متزلزل مي سازد ضعيف
و نابود شود.
در پاسخ به اين سئوال كه راه حل چيست و با چه شيوه هايي
مي توان كشاورزي را سودآورد كرد دكتراحمد اكبري استاد
اقتصاد كشاورزي به گزارشگر ما گفت : در تمام كشورهاي توسعه
يافته به كشاورزي و كشاورزان كمك مي شود زيرا نياز غذايي
جامعه را تامين مي كنند اما راه حل را هم شناختند و به نتايج
بسيار موثر و مفيدي رسيدند تا حدي كه اين كار به يك حكم
قطعي در اقتصاد كشاورزي تبديل شده كه اگر قرار است كمكي
شود بايد به توليدكننده كمك شود نه مصرف كننده زيرا وقتي كه
به توليدكننده كمك كنيم مثل اين است كه به مصرف كننده نيز
كمك كرده ايم يعني وقتي توليدكننده كالاي خود را با قيمت
مناسب و با عشق و علاقه كه تعداد آنها هم زياد است توليد كنند
ميزان عرضه زياد مي شود و زمانيكه عرضه زياد و ميزان آن از
تقاضا بيشتر شود قيمت يقينا كاهش خواهد يافت .
استاد دانشگاه سيستان وبلوچستان افزود : ما بايد عرضه را
سامان دهيم كه به موازات آن تقاضا هم به سامان مي رسد و دو
طرف راضي مي شوند و توليد در عرصه اقتصاد ملي افزايش
مي يابد.
وي با اشاره به شرايط توليد و عرضه شير و لبنيات كه در
روزهاي اخير عمده اعتراضات گراني مربوط به همين قلم
محصولات هم بوده افزود : بنده در دوران تحصيل حدود 40
سال پيش در يك كشور ساكن بودم كه درباره همين مساله شير
مي ديدم كه چگونه شركت هاي توليدي شير و لبنيات مصرف
كننده را براي مصرف بيشتر تشويق مي كردند جالب اينكه اين
توليدكنندگان انواع و اقسام تبليغات را انجام مي دادند كه تقاضا
را براي مصرف شير افزايش دهند.
وي افزود : بسياري از محصولات كشاورزي خصوصا شير
فاسد شدني است يعني توليدكننده نمي تواند شير را براي
افزايش قيمت نگهداري و ذخيره سازي كند كشاورز نمي تواند
توت فرنگي را نگهدارد اگر هم بعضي از ميوه ها قابل ذخيره سازي
است اما عمدتا كشاورز مجبور است محصول توليدي را سريعا
به بازار مصرف برساند.
وي گفت : حال اگر امكانات براي كشاورز فراهم شود قسمتي
از محصول گوجه فرنگي را به صورت تازه خوري روانه بازار
مي كند بخشي ديگر را به كارخانه رب سازي , كچاپ , سس و...
مي سپرد و او ديگر نگران روي دست ماندن محصول نيست . در
چنين شرايطي علاقه سرمايه گذاران و فعالان بخش كشاورزي به
كار و توليد افزايش مي يابد.
دكتراكبري افزود : پس اگر ما شرايطي را فراهم آوريم كه
توليدكننده در هر بخشي به دنبال مصرف كننده واقعي باشد
هيچگاه توليد كننده و مصرف كننده ضرر نخواهند كرد اما تا
زمانيكه مصرف كننده به توليدكننده يا توزيع كننده سلامي از
روي نياز كند تا محصول كم را به صورت سفارشي و پارتي بازي
به او بدهد نشان مي دهد يك جاي كار عيب دارد.
رئيس دانشگاه سيستان وبلوچستان افزود : البته نبايد
فراموش كنيم كه شرايط كشور شاهد بهبودي روز به روز است
ولي جا كماكان براي كار فراوان وجود دارد.
دكتراكبري درباره مزيت اقتصادي توليد محصولات
كشاورزي ايران نسبت به ساير كشورهاي منطقه خاورميانه و
شمال آفريقا هم گفت : كشورهاي همسايه مزيت اقتصادي ما را
ندارند زيرا ما به لحاظ فراواني زمين مناسب و به طور نسبي آب
فراوان ـ اگر به صورت مكانيزه و علمي و بهينه مصرف شود ـ ما
مي توانيم توليدكننده بسيار قوي محصولات كشاورزي
باشيم .
وي گفت : ما آنچنان مزيتي داريم كه قادريم محصولات
كشاورزي كل منطقه را توليد كنيم و بجاي اينكه محصولات
كشاورزي را از كشورهاي دوردست وارد كنيم خودمان توليد و
در اختيار مصرف كنندگان قرار دهيم .
وي افزود : البته علاوه بر توليد , در مرحله توزيع و پخش
محصولات كشاورزي هم كارهاي فراواني وجود دارد كه به عنوان
مشكلات عمده بخش مطرح مي شود زيرا وقتي كه به كشورهاي
حوزه خليج فارس مسافرت كنيد متوجه مي شويد كه انار , خرما
و برخي از محصولات كشاورزي ما با كيفيت توزيعي بسيار
نامطلوب در معرض ديد مصرف كننده قرار مي گيرد در حاليكه
انار هندوستان اگرچه از طعم و مزه پائين تري برخوردار است اما
در بسته بندي جذاب با سه تا چهار برابر قيمت انار ايراني در
اختيار مشتريان قرار مي گرفت كه اميدوارم اين مسايل را رعايت
كنيم .
دكتراكبري افزود : در اين عرصه نيز مي توان از خيل عظيم
فارغ التحصيلان باسواد دانشگاههاي كشورمان خصوصا
مهندسان كشاورزي كه سرمايه هاي بسيار بينظيري هم هستند
براي آنها امكانات و شرايط مناسب تري براي ورود به بخش
فراهم كنند.
استاد دانشگاه سيستان وبلوچستان يكي ديگر از ابزارهاي به
صرفه شدن توليد است كشاورزي را حمايت هاي صادراتي
دولت مطرح ساخت و افزود : با هماهنگي درست با
وزارتخانه هاي ذيربط كشاورزان ايران مي توانند بازارهاي
خارجي را هم تسخير كنند و اين كار منوط به بسته بندي مناسب
و توزيع در زمان مناسب است .
دكترصادق خليليان معاون برنامه ريزي اقتصادي وزارت
جهادكشاورزي نيز موافق پرداخت مستقيم يارانه ها به كشاورزان
است و در پاسخ به گزارشگر ما كه چرا اين يارانه ها هر قدر از
مركز سياسي كشور فاصله مي گيرد كمتر شده و تحليل مي رود و يا
حتي به دست كشاورزان نمي رسد گفت : وجود فساد را در شبكه
توزيع را مي پذيرم ولي براي حل آن كارهاي فراواني وجود دارد
كه برخي از آن در اراده وزارت جهادكشاورزي نيست كه
اميدواريم سال آينده توزيع نهادها تماما از سوي بخش
خصوصي انجام شود اگر چه شوراي اقتصاد تكليفي را هم اواخر
سال گذشته برعهده ما گذاشته و ما به همان دليل اكنون تنها سه
ماه پس از سال جديد طرح كارشناسي خوبي را هم تهيه كرديم
كه براي نهاده هايي همچون كودشيميايي , سم , واكسن و داروهاي
دامي , بذر موردنياز , نهال براي توسعه باغات و ماشين آلات و
ادوات كشاورزي كه به آن نهاده هاي پايه مي گوئيم قرار داده
است .
دكترخليليان درباره اصلاح امور براي به صرفه شدن
فعاليت هاي كشاورزي در 10 ماهه گذشته هم گفت : كاهش نرخ
سود تسهيلات بانكي دربخش كشاورزي به طور عام به كمتر از
11,5 درصد رسيد كه بي سابقه است .
وي افزود : در دو سال گذشته بانك كشاورزي وامهاي كلاني
را براي ساخت برج در تهران مي پرداختند كه با نرخ بهره بالا در
اختيار متقاضيان قرار مي گرفت در حاليكه اكنون سياست هاي
بانك كشاورزي نگاه به سمت روستا است و نرخ بهره هم با
تصميم دولت كاهش چشمگيري يافته است .
معاون برنامه ريزي اقتصادي وزارت جهادكشاورزي ادامه
داد : با وجوهي كه بودجه در اختيار ما گذاشته سود بانك
كشاورزي از 11,5 درصد فعلي به 6,5 درصد براي كارهاي
سرمايه گذاري كاهش مي يابد يعني اگر توليدكننده واقعي بخواهد
در بخش كشاورزي سرمايه گذاري كند وام 6 تا 7 درصد سود در
اختيارش قرار مي دهيم كه هزينه توليدكننده بخش كشاورزي با
اين كار كاهش چشمگيري مي يابد.
دكترخليليان گفت : اگرچه كماكان مابين حجم تقاضايي كه
جود دارد با آن مقداري كه سيستم بانكي مي تواند تسهيلات
اعطا كنند تناسب و تعادل برقرار نيست , مشكل كشاورزان ما
اينجاست كه مي بينيم افرادي كه درخواست وام دارند در نوبت
قرار مي گيرند.
وي افزود : سيستم اداري كشور در اين قضايا هم ممكن است
به فسادها دامن بزند و براي سيستم گسترده دولتي هم بايد
چاره اي انديشيد.
دكترخليليان گفت : در هر بخشي كه مشكلي را حل مي كنيم به
معناي اين نيست كه همه مشكلات بخش كشاورزي حل شد زيرا
نوع مشكلات تغيير و بعضا به روز مي شود كه مي توان آن را يك
نوع حركت به سمت جلو ارزيابي كرد كه لازم دارد موانع برطرف
شود.
دكترخليليان افزود : فراموش نكنيم كه يك دوره اي مواد
پروتئيني به صورت عام ازخارج وارد مي شد كه ازتخم مرغ ,
گوشت مرغ گرفته تا حتي شير و پنير را شامل مي شد و همينكه
مي بينيم اكنون عمده نيازها در داخل توليد مي شود و تخم مرغ ,
پنير , مرغ براي صادرات داريم نشان مي دهد كارهاي فراواني
انجام شده ولي نوع مشكلات ما اكنون كمك به رفع نارسايي ها در
بخش توليد اين محصولات است .
وي گفت : اكنون مشكلات بخش بالا بودن هزينه هاي توليد
است كه بايد براي آن برنامه ريزي كرد.
وي افزود : تك رقمي كردن نرخ سود تسهيلات براي بخش
كشاورزي يك آرزو بوده كه اين امسال تحقق پيدا كرد. و اين
گامي به سمت جلو است و ما بايد مسايل و مشكلات ديگر را از
پيش رو برداريم .
دكترخليليان در ادامه گفت : مشكل ديگر بخش كشاورزي
سنتي بودن تكنولوژي آن است كه به طور تاريخي عقب مانده
است يعني اگر ما هر كاري بكنيم بجز آن بخشي كه ما مزيت
طبيعي داريم , فعلا هزينه هايمان بالاست .
وي گفت : برخي از مشكلات كشاورزان هم به بخش خدمات
باز مي گردد كه هزينه هاي آنها بالاست كه هزينه جمع آوري
محصول را هم ندارد در اين شرايط كشاورز مي گويد هركس
خواست بيايد محصول را براي خود مجاني ببرد اين كار يعني
قيمت صفر براي محصول كشاورزي كه از اين ارزانتر در دنيا
نداريم اما همين محصول در داخل كشور به دست مصرف كننده
نهايي گران مي رسد كه نشان مي دهد ما در بخش خدمات هم
فاصله بسيار زيادي داريم كه ربطي به بخش كشاورزي
ندارد.
وي گفت : بعنوان نمونه شيوه هاي آبياري در كشور ما مربوط
به چندين قرن گذشته است كه آب را در زمين رها مي كنيم و
انتظار داريم اين روش ها باعث افزايش راندمان توليد
محصولات و صرفه جويي در مصرف آب شود.
معاون برنامه ريزي اقتصادي جهادكشاورزي افزود : در
مكانيزاسيون هم ما مشكل داريم تا حدي كه هم اكنون بيش از
90 درصد كارهاي كشاورزي با دست انجام مي شود و بسياري از
مشكلات كه اميدواريم به مرور حل شود.
اينكه ما از سرنوشت حساس كشاورزي ايران نگران هستيم
و چنين نوشته هايي تنها قادر به معرفي بخش محدودي از
مشكلات را بازتاب مي دهد به اين دليل است كه عليرغم كارهاي
فراوان كه انجام شد , مشكلات فراواني هم وجود دارد كه
عمده ترين نشانه هاي آن كه معلول دهها علت است عدم استقبال
جوانان به فعاليت در بخش كشاورزي و ضعف مفرط
سرمايه گذاري جديد در اين بخش به علت بازده و سود كم است .
در اين فرض كه كشاورزي ايران با تلنگري آسيب مي بينند
بعنوان نمونه واردات برخي ميوه هاي داراي نمونه مشابه توليدي
در كشور نيز مي تواند به بخشي از كشاورزي ايران آسيب جديدي
وارد سازد و بسياري از نمونه هاي ديگر كه معتقدم هرگونه
كوتاهي براي رسيدن به اهداف توسعه اي بخش كشاورزي , كمك
به كارتل هاي بزرگي است كه علاقه دارند مجموعه كشاورزي
ايران را با 70 ميليون مصرف كننده به سمت نابودي سوق دهند .
پس هر قدر حساسيت ها در اين عرصه هاي كليدي جامعه بيشتر
باشد در نهايت به نفع مصالح ملي و صرفه و صلاح توليدكنندگان
و مصرف كنندگان محصولات كشاورزي است .
متاسفانه فكر و ذهن دامدار , مرغدار , زارع و باغدار در
كشور ما فقط به توليد معطوف نيست . او علاوه بر وظيفه تامين
نهاده هايي همچون سم , كود , دان , علوفه , بذر و لوازم
تجهيزات كشاورزي بايد وقت و سرمايه خود را براي بازاريابي
هم هدر دهد در حاليكه تخصص اصلي اش توليد است
از آنجا كه عمده مصرف كنندگان محصولات كشاورزي در
شهرها و در كنار پايگاههاي سياسي كشور ساكن هستند ,
اعتراض آنها به گراني محصولات سريعتر به گوش مسئولان
مي رسد اما اگر يك كشاورز از تحمل بار سنگين بي مسئوليتي
دستگاههاي اجرايي كشور در مزرعه جان خود را هم از دست
دهد خبر آن به گوش نهادهاي سياسي كشور هم نمي رسد
يك استاد دانشگاه : حكمي قطعي در اقتصاد كشاورزي
وجود دارد كه اگر دولت ها به توليد كنندگان كمك كنند اين كار
سبب افزايش توليد و رقابت مي شود كه در نهايت به صرفه و
صلاح مصرف كننده هم خواهد بود
معاون برنامه ريزي اقتصادي وزارت جهاد كشاورزي : اگر
توليد كننده بخواهد در بخش كشاورزي سرمايه گذاري كند وام
بانكي با سود 6 تا 7 درصد در اختيارش قرار مي دهيم كه با اين
كار , هزينه سرمايه گذاري و توليد در بخش كشاورزي كاهش
چشمگيري مي يابد
