قسمت اول
15 خرداد
شماره هفتم (از دوره سوم ) فصلنامه 15 خرداد كه فصلنامه تخصصي
تاريخ پژوهي ايران معاصر مي باشد , با عناوين زير منتشر شده است . قيام
15 خرداد و نهضت هاي سده پيشين , امام خميني و انقلاب اسلامي و
شالوده شكني سيطره گفتمان هاي رسمي حوزه سياست , رويكرد ابزارگرايانه
به دين و روحانيت در تاريخ معاصر ايران , مفهوم تاريخ و فايده مندي آن از
منظر شهيدمطهري , تاملاتي نظري و تاريخي در علل و انگيزه هاي پيدايي
جريان آقاي منتظري , فرزندان تاريخ پرداز است , سه خاطره پيرامون قيام
15 خرداد سال 1342 , با كاوشگران تاريخ و دانشوران معرفت و بررسي
نظري و تاريخي مواضع نهضت آزادي ايران در برخورد با انقلاب اسلامي .
مقاله « بررسي نظري و تاريخي مواضع نهضت آزادي ايران در برخورد با
انقلاب اسلامي » , « مقاله مفصلي است كه سيروس حاجي زاده آن را نوشته
است . در ذيل بخش هايي از آن مقاله از نظر خوانندگان عزيز مي گذرد.
نهضت آزادي و سلطنت
با بررسي مواضع نهضت آزادي و شعارهاي بي پرواي اين نهضت در
پيروي از مصدق و الگوسازي روشن و نمايان از اين شخصيت به اصطلاح
ملي , مي توان مواضع نهضت را نسبت به رژيم شاهنشاهي تبيين كرد. هرچند
كه تحليل ها و تفسيرهاي انتشاريافته از سوي نهضت پس از انقلاب مدعي
اين است كه نهضت , جرياني ضدسلطنت بوده و با هدف براندازي رژيم شاه
شكل گرفته , اما با اشاره به دو نكته در مبارزات نهضت آزادي پيش از
انقلاب اسلامي نادرستي اين ادعا به وضوح نمايان مي شود.
نكته اول اينكه در مرامنامه نهضت آزادي بر مسلمان بودن , ايراني بودن ,
تبعيت از قانون اساسي و پيروي از مصدق به عنوان اصول اوليه تفكر و
انديشه نهضت تاكيد شده است . در قانون اساسي رژيم شاهنشاهي به اين
نكته تصريح شده است كه « سلطنت وديعه اي است كه به موجب الهي از
طرف ملت به شخص پادشاه تفويض شده است » و « سلطنت مشروطه ايران
از طرف ملت , به وسيله مجلس موسسان به شخص اعلي حضرت شاهنشاه
رضا پهلوي , تفويض شده و در اعقاب ذكور ايشان نسلا بعد نسل برقرار
خواهد بود. »
مهندس بازرگان به عنوان بنيانگذار نهضت آزادي بر پيروي از همه مواد
قانون اساسي تاكيد مي نمود و هيچ اصل و تبصره اي را استثنا نمي كرد.
تابع قانون اساسي ايران هستيم ولي منافق (نومن ببعض و نكفر ببعض )
نبوده , از قانون اساسي به صورت واحد و جامع , طرفداري
مي كنيم .
گفتني است كه حضرت امام (ره ) نيز در آغاز نهضت اسلامي ايران , در
سخنراني ها و اعلاميه هاي خود از رهگذر تاكيد بر اجراي قانون اساسي از
رژيم شاه انتقاد مي كردند , اما از سويي تصريح مي فرمودند كه قانون اساسي
كامل و دقيق نيست و پرواضح است كه اتخاذ چنين موضعي در برابر قانون
اساسي با موضع نهضت آزادي كه تبعيت از همه موادقانون اساسي را در
دستور كار خود قرارداده بود , تفاوت زيادي دارد.
وانگهي « حسن نزيه » به عنوان يكي از بنيانگذاران نهضت آزادي در
تشريح مرامنامه نهضت موضوع تبعيت از قانون اساسي را شكافته و به اين
نكته تصريح مي كرد كه :
در رژيم سلطنت مشروطه شاه بايد بماند و خاندانش نسلا بعد نسل
سلطنت كند و تنها عاملي كه مي تواند اين امتياز را براي يك سلسله سلطنتي
حفظ كند , احتراز جدي شاه از قبول مسئوليت و اجتناب دائم او از طرفيت
با دولت و مجلس و مردم و خارجي هاست .
مهندس بازرگان نيز به هنگام دستگيري و محاكمه در سال 1342 در
دادگاه رژيم شاه چنين گفت :
نظريات ما در مورد سلطنت هم بر رونق و دوام مقام سلطنت خواهد
افزود و هم اجازه توليد نيروهاي فوق العاده ملي را مي دهد... ما واقعا طرفدار
و موافق آن ـ سلطنت ـ هستيم .
از سخنان صريح رهبران نهضت آزادي و نامه سرگشاده اي كه نهضت
آزادي به شاه نوشته و برخوردي كه با رژيم شاهنشاهي داشته چنين برمي آيد
كه هرچند نهضت آزادي به مبارزه معتقد بود , اما براندازي و سرنگون كردن
شاه از اهداف آن نبوده و اين مبارزات جنبه پارلماني داشته است .
نكته دوم تاكيدي است كه همواره نهضت آزادي بر رهبري مصدق دارد
و بايد دانست كه مصدق بنا به اعتراف خودش , هيچ گاه مقابل شاه و سلطنت
نبوده است , بلكه پيوسته اين شعار را سر مي داده كه شاه بايد سلطنت كند نه
حكومت . مصدق در دفاع از خود در دادگاه نظامي رژيم به روشني ابراز
مي دارد كه مخالف شاه نيست , بلكه خادم اوست . از سوي ديگر نهضت
آزادي در اطلاعيه اي كه به سال 1342 منتشر مي كند , اعلاميه هايي كه به
ادعاي نهضت آزادي از سوي سازمان امنيت رژيم انتشار يافته و نهضت را
ضدسلطنت خوانده , تكذيب كرده است . رهايي بازرگان از زندان در پي عفو
ملوكانه شاه به سال 1346 و پيوندي كه نهضت آزادي با شريعتمداري به
عنوان كسي كه رژيم سعي داشت از وي براي كمرنگ كردن رهبري امام
استفاده كند , از نكات مبهم و ترديدآميز است كه خوانندگان مي توانند براي
آگاهي بيشتر به كتاب هايي در اين زمينه مراجعه كنند.
هنگام اوج گيري انقلاب اسلامي و پيروزي ملت بر رژيم شاهنشاهي نيز
نهضت آزادي دست از سلطنت خواهي و طرفداري از رژيم برنداشته و در
ملاقاتي كه بازرگان به همراه يدالله سحابي و محمد توسلي با مامور سياسي
سفارت آمريكا در تاريخ 1356,3,9 داشته ـ البته اصل ارتباط و پيوند
غيررسمي نهضت آزادي با آمريكا سئوال برانگيز است ـ چنين گفته است :
نهضت آزادي به قانون اساسي معتقد است اگر شاه حاضر باشد كه تمام
موارد قانون اساسي را به اجرا درآورد ما آماده ايم تا سلطنت را بپذيريم .
برخورد نهضت آزادي با نخست وزيري شريف امامي و بختيار نيز در
زيرمجموعه مواضع نهضت پيش از انقلاب اسلامي درخور توجه است . در
29 مرداد 1357 شريف امامي استاد بزرگ لژ فراماسونري در ايران با شعار
دولت آشتي ملي , پست نخست وزيري را برعهده گرفت . او دو ماه فرصت
خواست تا اوضاع را آرام كند. شريعتمداري كه سعي مي شد از رهگذر
تبليغات شاهنشاهي و رسانه اي بيگانه به قطب مبارزه مردم تبديل شود به
شريف امامي فرصت داد و او را تاييد كرد.
شريف امامي با اصلاحات جزئي و فريب كارانه اي مانند رسمي كردن
تاريخ شمسي به جاي تاريخ شاهنشاهي و تعطيل كردن برخي مراكز فساد و
قمارخانه ها , وعده انحلال ساواك و برقراري آزادي و امنيت تلاش كرد تا
نظم مردم را جلب كند و از ناآرامي ها بكاهد.
وعده برگزاري انتخابات آزاد از سوي شريف امامي باعث شد كه نهضت
آزادي مفتون شده و خود را براي انتخابات آماده سازد. بازرگان در اين زمينه
مي گويد :
عقيده نهضت آزادي ها و سايرين اين بود كه انتخابات يك مائده الهي
است . دولت وقتي به مرحله اي رسيده كه مي گويند مي خواهيم آزادي
انتخابات بدهيم چه بهتر از اين اول كاري كه ما مي كنيم به دولت خواهيم
گفت كه اگر راست مي گويي و انتخابات آزاد است بايد اجازه دهي كه ما
باشگاه داشته باشيم . يا مي دهد يا نمي دهد. اگر داد اين باشگاه وسيله اي
مي شود كه ما دور هم جمع شويم . اگر نداد همانجا مچش را مي گيريم و
مي گوييم پس تو دروغ مي گويي , وقتي كه باشگاه داد آن وقت مي گوييم ,
خيلي خوب آزادي انتخابات است اجازه بده ما كانديدا بدهيم و وقتي ما
كانديدا بدهيم مردم مسلما به كانديداي مليون راي خواهند داد. مليون يعني
مثلا مخالفين و آن وقت روي كانديداها مي توانيم حرف بزنيم ديگر چيست
كه آدم نگويد.
نهضت آزادي از حمايت خود از شريف امامي درس نگرفت و با وجود
آنكه روحيه سازش ناپذير امام خميني (ره ) را مي شناخت , براي پياده كردن
اهداف خود بازرگان به فرانسه رفت و تلاش كرد كه امام را به در پيش گرفتن
سياست گام به گام متقاعد سازد و شاه را به شرطي بپذيرد كه سلطنت كند نه
حكومت . اين پيشنهاد از سوي امام رد شد. با وجود اين نهضت آزادي از
دولت بختيار نيز استقبال كرد. برخي از رهبران نهضت آزادي تلاش هاي
زيادي كردند تا امام را به پذيرش بختيار ـ كه خود از نيروهاي ملي بود و
همسنگر و همفكر رهبران نهضت قلمداد مي شد ـ وادار كنند و حتي راديو نيز
خبر پذيرش بختيار از سوي امام خميني (ره ) را پخش كرد; اما امام در
اعلاميه اي در تاريخ 7 بهمن 1357 چنين مي گويند :
آنچه ذكر شده است كه شاپور بختيار را با سمت نخست وزيري , من
مي پذيرم دروغ است . بلكه تا استعفا ندهد او را نمي پذيرم . حضرات آقايان
به ملت ايران ابلاغ فرمايند كه توطئه اي در دست اجراست و از اين امور
جاريه گول نخوريد.
طبق اسناد لانه جاسوسي حمايت نهضت آزادي از بختيار تا جايي پيش
مي رود كه به بختيار كمك مي كنند تا كابينه اش را جمع وجور كند. بدين سان
در طول سال هاي پيش از انقلاب همواره در سازش و كنار آمدن با رژيم سعي
نموده و به شكلي ساده لوحانه , حوادث را تحليل مي كرده است .
با پيروزي انقلاب اسلامي و انتخاب بازرگان به سمت نخست وزير
دولت موقت از سوي امام و تكيه زدن برخي از بنيانگذاران ورهبران نهضت
آزادي بر مناصب مهم و كليدي كشور , فرصت مناسبي در اختيار آنان بود تا
با تصحيح مواضع و نگرش خود و درك واقعيت هاي انقلاب , خاطره اي
خوب از خود برجاي گذاشته و به اسلام و ملت مسلمان خدمت كنند. اما نه
تنها اين فرصت را از دست دادند , بلكه با موضع گيري هاي نامناسب در برابر
حوادث و رويدادهاي انقلاب اسلامي به كنج انزواي سياسي فروغلتيدند.
در دموكراسي غربي حقايق , اخلاق , حقوق ومعاهدات
اداري داراي ارزش هاي نسبي مي باشند و تابع اميال اكثريت
شركت كنندگان در انتخابات مي باشند. اگر امروز اكثريت
شركت كنندگان در انتخاب گفتند فحشا , همجنس بازي و... حق
بشر است , اين عقيده تبديل به قانون مي شود , در حالي كه در
اسلام , ارزش ها , اخلاق و حقوق تابع اميال اكثريت عددي
نيست كه هر گاه غلبه يافتند همه موازين را تابع اميال و
هدف هاي خود سازند. اخلاق , ارزش ها و قواعد و قوانين در
نسبت با يك حقيقت متعالي تعيين شده و تابع برتري هاي
اكثريت حاكم نيست
از سخنان صريح رهبران نهضت آزادي و نامه سرگشاده اي
كه نهضت آزادي به شاه نوشته و برخوردي كه با رژيم شاه داشته
است , چنين برمي آيد كه هر چند نهضت آزادي به مبارزه
معتقد بود , اما براندازي و سرنگون كردن شاه از اهداف آن
نبوده است
هنگام اوج گيري انقلاب اسلامي و پيروزي ملت بر رژيم شاه
نيز نهضت آزادي دست از سلطنت خواهي و طرفداري از رژيم
شاه برنداشت و آقاي بازرگان در ملاقاتي كه به همراه يدالله
سحابي و محمد توسلي بامامور سياسي سفارت آمريكا داشت ,
چنين گفت : نهضت آزادي به قانون اساسي معتقد است .اگر شاه
حاضر باشد تمام موارد قانون اساسي را به اجرا در آورد , ما
آماده ايم تا سلطنت رابپذيريم
|
تازه هاي نشر
جلوه هاي عرفاني نهضت حسيني
|
عاشورا , نهضتي درس آموز و عميق است كه انديشوران از مذاهب و
نحله هاي گوناگون با علاقه فراوان , جنبه هاي مختلف آن را كاويده و از منظر
فقهي , فلسفي , كلامي , تاريخي , اجتماعي و تربيتي بدان نگريسته اند. اما
بي ترديد يكي از جنبه هاي اين قيام جاويد , سويه عرفاني آن است ; يعني در
حادثه كربلا آموزه هاي دل انگيز عرفاني نابي پديد آمده كه هر كدام در
سازندگي و عروج انسان نقش اساسي دارد.
كتاب حاضر , از همين زاويه عرفاني , قيام سالار شهيدان (ع ) را در سه
بخش كاويده است : جلوه هاي بصيرت و معرفت در نهضت حسيني ,
جلوه هاي عشق و محبت در نهضت حسيني , جلوه هاي كرامت انساني در
نهضت حسيني .
در هر كدام از اين بخش ها , مباني عرفان مثبت و نيز سير و سلوك الهي
افراد قافله عشق , به ويژه امام حسين (ع ) تبيين شده است .
كتاب « جلوه هاي عرفاني نهضت حسيني » را محمد امين صادقي ارزگاني
تاليف كرده و بوستان كتاب قم آن را در 223 صفحه منتشر نموده
است .
شرح منظومه
شرح منظومه حكيم ملاهادي سبزواري از آثار برجسته در ميراث فلسفه
و حكمت اسلامي است كه با چيزه دستي كامل , مباحث حكمي و فلسفي در
آن , تبيين شده است . از همان آغاز نگارش اين كتاب , شرح هاي متعددي بر
آن نوشته شده كه هر يك , ويژگي خاصي دارند.
اثر حاضر , نيز شرحي است كه حكيم متاله معاصر حضرت آيت الله
حاج شيخ يحيي انصاري به سبكي شيرين و دل نشين غوامض و
پيچيدگي هاي آن را باز نموده و خواننده را با رمز و رازهاي آن آشنا مي سازد.
شرح منظومه حكيم سبزواري شامل « منطق و حكمت » است كه استاد
انصاري در جلد اول اين مجموعه به شرح بخش « منطق » و در 3 جلد بعدي
آن به شرح بخش « حكمت » مي پردازند.
جلد اول شرح منظومه سبزواري را بوستان كتاب قم در 840 صفحه
منتشر كرده است .
ابليس دشمن قسم خورده
انسان در مسير هدايت و پرواز از خاك تا خدا با دشمنان دروني و
بيروني بسياري مواجه است كه به صورت هاي گوناگون به دشمني
مي پردازند , مادر همه اين دشمنان « ابليس » است . او كانون همه شرارت ها و
منشا تمامي لغزش هاست , وي دشمني است كه دائما عقيده و عمل انسان را
تهديد مي كند و حتي در حال عبادت نيز از وسوسه , دست
برنمي دارد.
وظيفه انسان , مبارزه با « ابليس » است , براي اين كار بايد از وي و
شيوه هاي اغواگريش , شناخت كامل داشت . كتاب حاضر با همين هدف ,
درباره اين موضوعات , روشن گري كرده است : ابليس و شيطان , ويژگي هاي
ابليس , ابليس و پيامبران , عوامل كام يابي ابليس , راه هاي مقابله با ابليس ,
فلسفه آفرينش ابليس , مرگ ابليس .
كتاب « ابليس دشمن قسم خورده » را علي محمد آشتياني تاليف نموده و
بوستان كتاب قم آن را در 151 صفحه منتشر كرده است .
پرسمان قرآني معاد
معاد , يكي از اصول اعتقادي محكم در همه اديان الهي است . قرآن نيز
كه در راس كتاب هاي آسماني است به طرز زيبا و شگفت آوري , مسئله معاد
را از جنبه هاي گوناگون به تصوير كشيده است . استخراج , موضوع بندي و
شرح و تفسير اين آيات , اثرات تربيتي و اعتقادي فراواني براي همه به ويژه
جوانان ـ دارد; از همين رو واحد پاسخ به پرسش هاي قرآني مركز فرهنگ و
معارف قرآن با جمع آوري و دسته بندي سئوال هاي واقعي و زنده اي كه از
گوشه و كنار كشور به دست آنها رسيده اثر حاضر را در پنج فصل در قالب
پرسش و پاسخ , سامان داده است : مقدمات , مرگ , برزخ , قيامت و بهشت و
جهنم .
كتاب « پرسمان قرآني معاد » را مركز فرهنگ و معارف قرآني تهيه كرده و
بوستان كتاب قم آن را در 248 صفحه منتشر نموده است .
احكام و روح نماز
نماز , محور همه آموزه هاي اسلام و ستون اين خيمه رفيع است . هر
مسلماني بدون استثنا مكلف است هر روزه در چند وعده اين فريضه الهي را
به جاي آورد و سبك بال براي توفيق در اين معراج تلاش كند.
شك نيست كه نمازگزار براي اين عروج بايد به جسم و روح نماز توجه
كند و باطن آن را دريابد و با اين دو بال به پرواز درآيد. اثر حاضر در هفت
بخش به تفصيل به اين دو قسمت پرداخته و احكام ظاهري و باطني نماز و
چگونگي آمادگي جسم و روح را بيان كرده است .
كتاب « احكام و روح نماز » را محمد وحيدي تاليف كرده و بوستان كتاب
قم آن را در 264 صفحه منتشر نموده است .
شيوه نامه دايره المعارف قرآن كريم
استحكام و پويايي هر كار پژوهشي در گرو شيوه نامه پژوهشي استواري
است كه محققان را در همه مراحل كار , مدد رساند; از همين رو مراكز
پژوهشي به تدوين آيين نامه هاي ويژه , اهتمام مي ورزند. مركز فرهنگ و
معارف قرآن دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم , كه در كارهاي پژوهشي
خود ازجمله به نگارش « دائره المعارف قرآن كريم » همت گماشته است , بر آن
شد تا شيوه نامه پژوهشي آن را نيز تدوين نمايد , از اين رو اثر حاضر را در
پنج فصل , سامان داده است : تعريف و پيشينه دائره المعارف نويسي و
ضرورت تدوين دائره المعارف قرآن كريم (كليات ) , هندسه و اجزاي
مقالات , شيوه تاليف و تنظيم مقاله ها , تشكيلات و گردش كار و پيوست ها.
اين كتاب مي تواند مورد استفاده علاقه مندان به پژوهش هاي قرآني و
كارهاي پرحجم دائره المعارفي , قرار گيرد.
كتاب « شيوه نامه دايره المعارف قرآن كريم » را بوستان كتاب قم در 247
صفحه منتشر كرده است .
منصب امامت جمعه
نمازجمعه , فريضه اي است كه ابعاد عبادي ـ سياسي آن انكارناپذير
است يكي از ابعاد سياسي آن , منصب امامت جمعه است , منصب بودن
امامت جمعه , بدين معنا است كه امامت جمعه در شعاع اختيارات ولي امر
قراردارد. بنابر مباني امامت شيعه و به اجماع فقيهان مذهب اهل بيت (ع )
اين منصب , در اصل از مناصب امامان معصوم (ع ) است , اما در زمان
دسترسي نداشتن به معصوم يا بسط يد نداشتن او , اين منصب از كيست سه
ديدگاه فقهي مطرح است تعطيلي اين منصب ; ثبوت اذن خاص براي فقيهان
جامع الشرايط (ره ); ثبوت اذن عام براي عموم مردم , تحليل و بررسي اين سه
ديدگاه , در كتاب « منصب امامت جمعه در حكومت اسلامي » آمده است :
كتاب منصب امامت جمعه در حكومت اسلامي را مصطفي جعفر پيشه فرد
نوشته و دبيرخانه مجلس خبرگان رهبري در 228 صفحه منتشر كرده
است .
امربه معروف در ترازوي تاريخ
امربه معروف و نهي ازمنكر , اصلي است كه همه احكام و دستورهاي
اسلام را تحت نفوذ خود دارد و اهميت آن در مقايسه با احكام ديگر ,
هم چون قطره اي است در برابر اقيانوس اين اصل , مايه استواري دين و مورد
اجماع همه فرقه هاي مسلمان و حتي مورد ستايش امت هاي پيشين بوده
است .
اين اصل , از آن دسته احكام شرعي است كه در كليات و حتي فروع ,
ميان شيعه و سني , اختلاف چنداني وجود ندارد. اكنون با وجود اين اهميت
و نيز اتفاق نظر , سئوال اين است كه : چه عاملي سبب شده كه اين اصل ,
مهجور بماند
اين اثر با طرح سئوال فوق , مي كوشد تا پاسخ آن را در سرگذشت
تاريخي اين اصل و شيوه هاي اجراي آن در دوره هاي مختلف تاريخ ,
جست وجود كند. دو فصل اهداف امربه معروف و روش هاي امربه معروف ,
اين فحص تاريخي را به عهده دارند.
كتاب امربه معروف در تراژدي تاريخ را عبدالحسين رضايي راد نوشته و
بوستان كتاب قم آن را در 240 صفحه منتشر كرده است .
قهرمانان كوچك
« قهرمانان كوچك كربلا » مجموعه اي ادبي ـ داستاني است . كه با
بهره جستن از نثري روان و با استناد به منابع تاريخي معتبر , به معرفي
شخصيت هاي كوچك حادثه كربلا (امام باقر , قاسم بن حسن , عبدالله بن
حسن , طفلان مسلم , علي اصغر و رقيه « ع » ) مي پردازد و با بياني عاطفي ,
تصويرهايي از آن واقعه بزرگ را به گونه اي ملموس پيش روي مخاطب
نوجوان مي نهد.
اين مجموعه را محبوبه زارع نوشته و بوستان كتاب قم منتشر كرده
است .
|
|