مجيد زندي
قسمت اول
در كشور ما حدود 28 ميليون نفر از جمعيت بيمه شده تامين اجتماعي
هستند به تعبير ديگر بايد گفت 28 ميليون دفترچه تامين اجتماعي در دست
مردم است كه با آن مي توانند به مراكز بيمارستاني و درماني تحت پوشش يا
طرف قرارداد اين سازمان بيمه اي مراجعه و تحت درمان قرار گيرند و از
خدمات پزشكي و بيمارستاني استفاده ببرند.
اين 28 ميليون نفر , تحت تكفل حدود 7 ميليون بيمه شده اصلي قرار
دارند كه هنگام كار همه ماهه سرانه حق بيمه خود و خانواده را به سازمان
تامين اجتماعي مي پردازند و با حمايت كارفرمايان و دولت هر ماهه درآمد
هنگفتي عايد صندوق بيمه تامين اجتماعي مي سازند.
اگرچه تامين اجتماعي نتيجه يك روند تاريخي خصوصا سوسياليستي
است كه امروزه به عنوان يكي از شاخص هاي توسعه يافتگي كشورها مطرح
است اما اهميت واقعي تامين اجتماعي زماني آشكار مي شود كه بدانيم
امروزه تمام كشورهاي جهان با نگاه حمايتي از نيروهاي كار و توليد و ايجاد
آرامش كارگران به منظور جلوگيري از مشكلات ناشي از بيكاري , بيماري , از
كارافتادگي , سالمندي كارگران و نيز حمايت از خانواده هاي آنها هنگام
بيماري و يا پس از فوت بيمه شده اصلي به آن اهميت ويژه اي مي دهند.
اين اهميت براي برخي از كشورهاي توسعه يافته صنعتي تا حدي است
كه اين كشورها كمك هاي ويژه اي را تحت عناوين مختلف خصوصا « يارانه
دولتي » به صندوق هاي تامين اجتماعي پرداخت مي كنند زيرا آنها به خوبي
دريافته اند كه اگر دولت يا كارفرمايي حتي در آزادترين نگاه اقتصادي به
كارگر و نيروي انساني فعال در بخش هاي توليدي اهميت ندهد و كارگران از
لحاظ امنيت شغلي و سلامتي تامين نباشند برنامه هاي توسعه اي و
فعاليت هاي صنعتي آنها ناقص و در نهايت منجر به شكست و نابودي است .
در كشور ما نيز تحقيق درباره عملكرد سازمان تامين اجتماعي خصوصا
در بخش درمان و ساير خدمات آن گسترده است زيرا در هر بخش ضعف ها و
قوت هايي وجود دارد كه بررسي آن نيازمند گزارشهاي متعدد است اما آنچه
اهميت يافته اين است كه در سال جاري بواسطه كاهش موجودي صندوق
تامين اجتماعي كه با برنامه هاي مصوب دولت و مجلس بوجود آمده , ميزان
خدمات بيمه اي تامين اجتماعي نيز دستخوش نابساماني شده و در اين ميان
آنكه بيش از همه زيان ديده اند بيماران بيمه شده تامين اجتماعي هستند.
در اين ميان شايد افزايش تعرفه هاي بيمه تامين اجتماعي يكي از
مخفي ترين نوع افزايش قيمت ها محسوب شود زيرا مراجعه كنندگان به مراكز
بيمارستاني و درماني زيرنظر تامين اجتماعي باتوجه به پرداخت بخشي از
هزينه ها كمتر متوجه افزايش 20 يا 25 درصدي تعرفه ها نسبت به سال قبل
مي شوند و تنها عده اي كه قيمت ها را رصد مي كنند و در يك دوره يكساله به
صورت مكرر به اين مراكز مراجعه كرده باشند متوجه اين گراني و مشكلات
كاهش سطح خدمات مي شوند.
در اين باره وقتي با بيماران مراجعه كننده به بيمارستانهاي طرف قرارداد
با تامين اجتماعي مواجه مي شويم اگرچه قدردان حمايت هاي حداقلي
موجود هم هستند اما ضعف ها از ديد آنها پنهان نيست . آنها نگران آينده
خود و سرمايه هايي هستند كه هر ماه از جيب آنها مي رود , افرادي كه با
كاهش خدمات تامين اجتماعي فقيرتر مي شوند و سرگذشت خود را به
سرگذشت تامين اجتماعي پيوند خورده مي دانند.
آقاي ابراهيم رستمي يكي از اين بيماران است كه معتقد است : بنده 25
سال است كه حق بيمه پرداخت مي كنم كه اگر طي اين سال ها خودم هرماه
رقمي از درآمدهاي خود را در حسابي شخصي قرار مي دادم اكنون اينقدر
محتاج پرداختي هاي تامين اجتماعي نبودم .
وي افزود : ما همه طلب هاي تامين اجتماعي را قبل از بيماري پرداخت
كرده ايم و حالا تامين اجتماعي براي هزينه كردن پول خودمان هم اما و
اگرهاي فراواني پيش پاي بيماران مي گذارد.
آقاي رستمي افزود :
يكي ـ دو ـ سه سال پيش يك جراحي داشتم و به مطب پزشكي رفتم كه
رئيس بخشي در بيمارستان تامين اجتماعي بوده است و پس از ويزيت از
طريق منشي خود به من اعلام كرد كه بايد 900 هزار تومان به حساب
شخصي او بپردازم و پس از آن در بيمارستان تامين اجتماعي بستري و عمل
شوم !
وي گفت : من هم چون چاره اي غير از پرداخت اين وجه نداشتم از
فاميل و بستگان قرض كرفتم و پس از پرداخت 900 هزار تومان پول به
حساب شخصي پزشك معالج , در بيمارستان بستري شدم كه با امكانات
بيمارستان عمل جراحي روي من انجام داد.
اين بيمه شده تامين اجتماعي ادامه داد : پس از تحمل انواع و اقسام
مشكلات اتاق عمل و پرداخت هزينه ها براي برخي از لوازم و تجهيزات و...
ظاهرا عمل انجام شد اما پس از جراحي وقتي كه از دكتر درباره سلامتي خود
پرسيدم با كمال تعجب در پاسخم گفت كه « عمل موفق نبوده و من نتوانستم
كاري را كه بايد انجام بدهم زيرا دستگاه موجود در بيمارستان به ما جواب
نداد. »
وي گفت : از اين دكتر درخواست چاره كرديم كه بيمارستان مجهز
ديگري را به من معرفي كرد و عليرغم اينكه بيمارستان قبلي كه طرف قرارداد
با سازمان تامين اجتماعي است همه هزينه ها را هم از من گرفت حتي پول
داروي بيهوشي اتاق عمل , هزينه اتاق عمل , هزينه تخت را از من گرفت و
پس از عمل ناموفق با شلنگي در كليه مرا روانه بيمارستان ديگري كردند كه
آنجا هم پس از 20 روز پذيرش داده اند يعني من در 20 روز بايد با حالت
شيلنگ در كليه در منزل بمانم !
اين بيمار طرف مراجعه به بيمارستان تامين اجتماعي افزود : من با
شرايط حاد با اين همه پولي كه خرج كردم مجبور بودم 20 روز را سرگردان
باشم چرا كه آقايان دوست دارند پذيرش بيماران تامين اجتماعي را امروز و
فردا كنند.
وي افزود : پس از اين مدت وقتي به آن بيمارستان تخصصي كليوي رفتم
متوجه انبوه مشكلات ديگر شدم كه به شدت باعث تخريب روحيه ام شده
بود اتاق عمل آن بيمارستان همانند كشتارگاه بود زيرا هر بيماري را كه به اتاق
عمل مي بردند پس از نيم يا يك ساعت به صورت درازكش و همانند مرده ها
از جلو بيماران منتظر عمل عبور مي دادند درحاليكه در ميان ما نوجوانان و
زنان جوان و مردان و زنان سالخورده هم بودند.
وي گفت : اتاق هاي ريكاوري بايد دو در مجزا داشته باشد كه بيماران
بيهوش و عمل شده را از مقابل بيماران در انتظار عمل عبور ندهند درحاليكه
در اين بيمارستان من عمل جراحي با اعمال شاقه روحي و رواني را هم
شاهد بوديم .
خانم مرتضايي از ديگر مراجعه كنندگان به مراكز درماني تامين
اجتماعي هم به گزارشگر ما گفت : متاسفانه درمانگاههاي تامين اجتماعي
خدمات كامل را به مردم نمي دهند و بعنوان نمونه به يكي از مراكز درماني
تامين اجتماعي در خيابان فلسطين براي پر كردن دندان رفتم كه رسما اعلام
كردند فقط كارهاي جزئي در بخش دندانپزشكي همانند كشيدن دندان و پر
كردن ساده بدون عصب كشي انجام مي دهند.
وي گفت : وقتي كه در تبليغات آنها نگاه مي كنيم مي گويند خدمات
متعدد دندانپزشكي اما وقتي كه مراجعه مي كنيم مي بينم از حرف تا عمل آنها
فاصله بسيار زيادي وجود دارد.
علاقه ويژه اين بيمارستانها به ويزيت بيماران آزاد وخارج از شمول
تامين اجتماعي از ديگر مشكلات است كه براي بيماران داراي دفترچه تامين
اجتماعي ايجاد كرده است .
در اين باره خانم هما رستگاري هم به گزارشگر ما گفت : يك روز قبل از
تعطيلات پنجشنبه و جمعه گذشته به بيمارستان ... زير نظر تامين اجتماعي
مراجعه كردم و دفترچه تامين اجتماعي را به آنها نشان دادم كه اعلام كردند
براي جراحي بايد يك ماه صبر كنم !
وي ادامه داد : در همين شرايط متصدي صدور قبض به من گفت : اگر
كارت بيمه تكميلي داشته باشيد اين عمل ظرف يك روز انجام مي شود و به
محض اينكه فرم را از بيمه تكميلي آماده نمايم همان روز بستري خواهم شد!
خانم رستگاري ادامه داد : در بيمارستان .... بخشي براي پذيرش بيماران
آزاد و بيمه هاي تكميلي ايجاد كردند كه براي بستري كردن آن بيماران فقط
يك روز وقت لازم دارند اما براي ما خانواده تامين اجتماعي يكماه بعد
وقت مي دهند.
وي افزود : اين شرايط نشان مي دهد كه ملاك پذيرش و بستري كردن
بيماران جا و ظرفيت نيست بلكه فقط ملاك پول است زيرا وقت براي
بيماران خصوصي و بيمه تكميل يكروزه امكانات عمل جراحي فراهم
مي كنند نشان مي دهد كه جا براي پذيرش بيماران تامين اجتماعي هم هست
اما علاقه اي به اين كار از خود نشان نمي دهند.
وي گفت : چون بيمه هاي تكميلي 60 درصد هزينه ها را مي پردازند و
افراد خصوصي نيز همه هزينه ها را يكجا پرداخت مي كنند نشان مي دهد كه
هدف تامين اجتماعي از سردوندان بيماران مخصوص خودش است ضمن
آنكه نشان مي دهد سلامتي بيممه شدگان تامين اجتماعي نيز براي آقايان
ارزشي ندارد.
دكتر ايرج نديمي عضو كميسيون اقتصادي مجلس شوراي اسلامي نيز
در گفت و گو با گزارشگر ما در باره وضعيت بخش درمان تامين اجتماعي و
صرف هزينه هاي غير ضروري در اين سازمان گفت : سازمان تامين اجتماعي
با سه مشكل روبروست اولا از طرف دولت زيرا دولت هنوز بخش عمده اي از
بدهي خود را به تامين اجتماعي پرداخت نكرده و در دو سه سال اخير تنها
بخشي از آن پرداخت شده است دومين مساله در ارتباط با جامعه هدف
خدمات رساني تامين اجتماعي است . كه متاسفانه در اين تعريف هدف
خدمات اين سازمان را عمومي در نظر نگرفتند و فقط مختص جامعه
كارگران ديده شده كه كافي نيست زيرا هم اكنون در اين بخش شاهد تفاوت ها
يا عدم هماهنگي با بيمه خدمات درماني هستيم كه باعث بروز مشكلاتي براي
افراد تحت مشمول هر دو بيمه شده است .
نماينده مردم لاهيجان در باره سومين مشكل سازمان تامين اجتماعي هم
افزود : سومين مشكل قلمرو و حدود و ثغور آن با وظايف وزارت رفاه و
تامين اجتماعي است كه به مرحله اصطكاك رسيده كه به نظر مي رسد علاوه
بر مسايل مالي و اعتباري و اقتصادي و محدوديت هايي كه براي شركت هاي
تامين اجتماعي پيش آمده و زياندهي آنها و توقعاتي كه از قديم از اين
سازمان به جاي مانده و نيمه تمام ماندن بخش عمده اي از بيمارستانهاي
تحت پوشش تامين اجتماعي عملا متناسب با نياز و تقاضاي مردم پاسخگو
نيست .
اين عضو كميسيون اقتصادي مجلس افزود : اين عدم پاسخگويي البته
ناشي از عدم حمايت مالي كافي هم هست زيرا از جهت بودجه اي و درآمد
مشكلات فراواني دارد كه اين سازمان به درستي حمايت
نمي شوند.
آقاي نديمي افزود : ما در هر سه نوع خدمات دهي امدادي , حمايتي و
بيمه ها در كشور براي همه اقشار دچار همين مشكل هستيم كه متاسفانه از
اين سه نوع خدمت در همه اقشار ما با ضعف هاي متعددي رو به رو هستيم
گاه با انتظار بيمه شده و گاهي با قياس ديگر كشورها و گاهي با مساله
مطلوبيت خدمات مي توان مورد ارزيابي قرار گيرد
وي افزود : در مجموع اين موضوع فقط به بيمه شده مربوط نيست بلكه
زنجيره اي از مشكلات هست كه كارها را گروه زده است اين يك بيماري
است كه در بسياري از بخش هاي كشور مي توان آن را مشاهده
كرد.
دكترهادي حق شناس يكي ديگر از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و
عضو كميسيون برنامه و بودجه محاسبات هم به گزارشگر ما گفت : سازمان
تامين اجتماعي در بسياري از كشورها براي اينكه به بيمه شده هاي خود
خدمات مناسب بدهند صرفا از درآمد ساير بيمه شده ها نيست كه مي توانند
هزينه هاي خود را جبران كنند آنها خودشان داراي شركت هاي بزرگ
اقتصادي هستند منتهي سازمان تامين اجتماعي ما كه اخيرا آنها هم تعدادي
از شركت و كارخانه را تحت مديريت خود گرفتند. چون نوع مديريت آنها
مديريت با نگاه دولتي هست مثل ساير كارخانجات و شركت هاي دولتي
دچار ضعف مديريتي هستند زيرا درآمد و هزينه هاي آنها همخواني ندارد و
اگر سازمان تامين اجتماعي شركت ها و كارخانجاتي را كه مديريت مي كند به
بخش خصوصي واگذار كند و خود صرفا كار حاكميتي و نظارتي را انجام د
هد از وضعيت موجود نجات پيدا خواهد كرد.
آقاي دكتر حق شناس افزود : متاسفانه تامين اجتماعي سرمايه هاي خود
را صرف كمك به اين شركت ها مي كند كه باعث شده خدمات در
بيمارستانهاي تحت پوشش تامين اجتماعي كاهش يابد.
اين عضو كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات افزود : البته خدمات
دهي و در مجموع وضعيت بيمارستانهاي تامين اجتماعي از بيمارستانهاي
دولتي بهتر است اما در نسبت و مقايسه با بخش خصوصي فاصله دارد و
مجددا اصرار من بر اين است كه سازمانها بجاي اينكه خودش وقت خود را
صرف شركت هاي تحت پوشش كند و بنگاه دار اقتصادي شود. آنها را به
بخش خصوص واگذار كند و خود به وظيفه اصلي اش بپردازد موفق تر است .
دكتر بيژن شهبازخاني عضو كميسيون بهداشت و درمان مجلس شوراي
اسلامي هم به گزارشگر ما گفت : هدف اصلي تشكيل سازمان تامين اجتماعي
خريد خدمت است نه اينكه خودش تصديگري كند و بيمارستان احداث
نمايد و رسالت اصلي اش خريد خدمت درماني براي افراد زير پوشش است
و بيمارستان داري باعث مي شود تحت تاثير فشارهاي سياسي از طرف دولت
و فشارهاي منطقه اي قرار گيرد و بيمارستانهاي بدون توجيه اقتصادي بسازد
كه هزينه هاي كلان ايجاد مي كند و بايد يارانه از طرف صندوق تامين
اجتماعي براي بخش درمان صرف كند كه همين عملكردهاي غيرمنطقي
باعث مي شود الان صندوقي كه زماني پر درآمد بود و حتي دولت از آن
استقراض مي كرد به وضعيت سر به سر برسد و نتواند هزينه كند.
دكتر شهبازخاني افزود : همچنين بسياري از شركت ها و كارخانجات و
واحدهايي كه تحت پوشش گرفته بخاطر ضعف مديريت عمدتا به صورت
دولتي باعث نابساماني كارها در اين شركت ها و كارخانجات شده زيرا
كارگران اين شركت ها و كارخانجات از كار فرمايان خود فاصله دارند و هيچ
ارتباطي و نظارتي وجود ندارد كه در نهايت به درد كارخانجات و مديريت
دولتي گرفتار شدند و هزينه سنگيني بر گرده تامين اجتماعي شده اند.
دكتر شهبازخاني ادامه داد : سرمايه گذاريهاي اوليه براي ايجاد يا خريد
اين كارخانجات با هدف سودآوري و تزريق سود آن به بخش درمان بوده كه
به نظر مي رسد شرايط موجود هشداري به سازمان تامين اجتماعي است تا
به دنبال سرمايه گذاريهاي مطمئن تري باشد.
وي افزود : اين كارخانجات چون سودآوري ندارند و قدرت رقابت را با
ساير بخش هاي توليدي و خدماتي از دست مي دهد براي سرمايه گذاري
جديد و ارتقا كيفيت دچار مشكل مي شوند و تامين اجتماعي هم نمي تواند
اين مشكلات را حل كند.
تامين اجتماعي كارآمد در راستاي عملكرد حمايتي خود از نيروهاي
كار و توليد و ايجاد آرامش براي كارگران به منظور جلوگيري از مشكلات
ناشي از بيكاري , بيماري , از كار افتادگي , سالمندي كارگران و... نقش
بسيار مهمي در توسعه دارد كه اگر عملكردها دچار ضعف شود برنامه هاي
توسعه اي در كشور به شكست و نابودي مي رسد
علاوه بر مشكلات متعدد پذيرش بيماران عضو تامين اجتماعي در
بيمارستانهاي طرف قرار داد و زير مجموعه سازمان , افزايش تعرفه ها
يكي از مخفي ترين نوع افزايش قيمت ها در جامعه است كه باعث ايجاد
مشكلات معيشتي براي 28 ميليون نفر از بيمه شدگان تامين اجتماعي شده
است
دكتر شهبازخاني عضو كميسيون بهداشت و درمان مجلس : هدف اصلي
تشكيل سازمان تامين اجتماعي خريد خدمت از بيمارستانهاي بخش
خصوصي است نه اينكه خود سازمان بيمارستان داري و شركت داري كند و
از وظيفه اصلي اش باز ماند
دكتر ايرج نديمي كميسيون اقتصادي مجلس : تعيين حدود و ثغور
سازمان تامين اجتماعي با وزارت رفاه به مرحله اصطكاك رسيده كه در
نهايت باعث افت خدمات رساني به افراد زير مجموعه بيمه تامين اجتماعي
شده است
دكتر حق شناس نماينده مجلس : متاسفانه سازمان تامين اجتماعي
سرمايه هاي بيمه شده ها را صرف كمك به شركت هاي عمدتا زيان ده خود
مي كند
