مجيد زندي
در كشوري با حدود 70 ميليون نفر جمعيت هر لحظه ممكن است براي
عضوي از اين خانواده بزرگ حادثه اي رخ دهد كه نجات جان او به تزريق
خون وابسته باشد و اگر لحظه اي در رسيدن خون تاخير رخ دهد بيمار
نيازمند به خون يقينا جان خود را از دست خواهد داد زيرا هيچ چيز
نمي تواند جايگزين خون در بدن انسان شود.
خون از عجيب ترين مخلوقات خداوند است كه آدمي هيچگاه نتوانسته
به طور دقيق بفهمند كه اين ساخته خداوند دقيقا چگونه ايجاد و چه
ويژگيهايي دارد . خوني كه هر لحظه در 121 هزار كيلومتر طول رگ ها و
مويرگ هاي انسان را طي مي كند تا هيچ سلولي بدون غذا باقي نماند.كه اين
مسافت از طول تمام خطوط هواپيمايي كره زمين بيشتر است .
براساس تحقيقات علمي انجام شده خون بافت زنده اي است كه در آمد
و شد دائمي خود به شصت ميليارد سلول بدن سركشي مي كند و ضمن
جمع آوري مواد زايد سلولها , مواد لازم براي ادامه حيات و فعاليت در
اختيارشان قرار مي دهد.
برخلاف تصور , خوني كه در رگهاي آدمي جاري است يكنواخت و
بدون تغيير و تحول نيست و بدين لحاظ است كه خون را بافت زنده
مي شناسند. مثلا به فاصله يك چشم بر هم زدن حدود يك ميليون و دويست
هزار گلبول قرمز به پايان عمر صد و بيست روزه خود مي رسند و در همين
زمان مغز استخوان به همان تعداد گلبول قرمز توليد مي كند و آنها را وارد
جريان خون مي سازد.
تحقيقات دانشمندان نشان مي دهد كه استخوان ها در طول زندگي انسان
حدود پانصد كيلوگرم سلول قرمز توليد مي كنند و هر سلول تا پايان عمر خود
هفتاد هزار بار از قلب به نقاط مختلف بدن سفر مي كند. در مرحله نخست
قلب مانند تلمبه خون را به اندامها و بافت ها مي رساند.
جاري شدن خون در رگ ها هم به صورت موج هايي متناوب و مجزا
است و وظيفه تنظيم حركت خون نيز به شاهرگ ها واگذار شده است . كه
خون رابه تمام بدن مي رساند. فشار خون در انتهاي مسير به صفر مي رسد و
به همين سبب ورزش موجب تسريع گردش خون مي گردد.
براساس تحقيقات انجام شده گروه هاي خوني را براساس ساختمان
A , B , AB , O شيميايي موجود در سطح گلبول هاي قرمز به چهار گروه
تقسيم كرده اند. بدين ترتيب هر گروه خوني مختصاتي دارد و نبايد به انساني
را به علت ساختمان O ديگر با گروه خوني نامتجانس تزريق شود , اما گروه
هستند مي توان به تمام B و نه ضد A خاص گلبول هاي آن كه نه ضد
را اصطلاحا گروه دهنده O گروه هاي چهارگانه تزريق كرد و از اين رو گروه
همگاني مي نامند.
اگرچه خود بارها در گذشته خون اهدا كرده بودم اما اينبار براي تهيه
گزارش از اهداي خون به پايگاه مركزي انتقال خون مراجعه و نوبت دريافت
كردم . در اتاق مصاحبه , پزشك در محيطي كاملا خصوصي از سلامت
گذشته و حالم جويا مي شود و از من مي خواهد فرمهاي مخصوص به
رضايت را امضاكنم . پزشك پس از گرفتن فشار خون و نبض مرا به سالني
راهنمايي مي كند كه مجهز به حدود 12 تخت با دستگاههاي خون گيري
مي باشد و در كمتر از 10 دقيقه حدود 450 سي سي خون از عروق بازويم
مي گيرند و پس از پذيرايي مختصر از مركز انتقال خون خارج
مي شوم .
اگرچه بخشي از خون خود را اهدا كرده ام اما انگار احساس رضايت و
سبكي روح و جسم را هم به من تزريق كردند زيرا مي دانم خون اهدايي ام در
يك نقطه اي از شهر يا كشورم جان مصدوم يا بيماري را نجات مي دهد و
علاوه بر رضايت بيمار , رضاي پروردگار را نيز براي خود كسب كرده ام .
آري خون نجات بخش زندگي ها است اما اين نجات جان پيش از همه به
سلامت اهداكننده خون هم بازمي گردد زيرا اگر خون ناسالمي حتي به يك
انسان سالم تزريق شود او را از پاي درخواهد آورد.پس بهترين خون براي
اهدا به بيماران بستري در بيمارستانها خون سالم است تا سلامتي را به
بيماران باز گرداند.
واقعا چرا خون اهدا مي كنيم پاسخ به اين سوال آسان است زيرا خون
اهدا مي كنيم , چرا كه شايد فردا زندگي يكي از عزيزان ما در گرو يك واحد
خون باشد , خون اهدا مي كنيم به شكرانه سلامتي كه خداوند در وجود ما
قرار داده است , خون اهدا مي كنيم تا به بيماران نيازمند به خون بگوئيم ما
نيز از درد آنها مطلع هستيم .
آري خون اهدا مي كنيم چرا كه از هر سه نفر در طي زندگي يك نفر نياز
به خون دارد. در چنين حال و هوايي نظرات برخي از افرادي كه براي اهدا
خون آمده اند را جويا مي شوم , افرادي كه در نوبت انتظار مي نشينند و حتي
از سپري كردن وقت خود براي شركت در كار خير و خداپسندانه خسته
نمي شوند.
آقاي اميد محمدنژاد درياني كه هر سال 3 تا 4 بار براي اهدا خون خود
به مركز انتقال خون مراجعه مي كند در گفت و گو با گزارشگر ما اهدا خون را
اهدا سلامتي به بيماران محتاج خون در تخت بيمارستان ها اعلام كرد و
افزود : علاوه بر اين با اهدا خون سلامتي خود را نيز تضمين مي كنم و هر سه
ماه يكبار از سلامت خون خود مطلع مي شوم .
وي درباره شرايط جسمي خود پس از اهدا خون نيز گفت : تاكنون
هيچگاه متوجه كاهش خون خود حتي لحظاتي پس از اهدا نشدم و احساس
سبكي مي كنم كه اين خود برايم بسيار شادي آور است .
آقاي درياني ادامه داد : خوشبختانه استقبال مردم خوب است اما اخيرا
كارها در اين مركز به صورت ديجيتالي انجام مي شود كه هنوز روال عادي
خود را بدست نياورده و باعث معطلي مردم مي شود كه مسئولان مركز لازم
است در اين زمينه به اهميت وقت مردم بيشتر توجه كنند.
خانم فاطمه جباري نيز درباره علاقه خود به اهدا خون گفت : من يكي
از دريافت كنندگان خون در اولين لحظات تولدم هستم زيرا بخاطر مشكلاتي
كه براي مادرم ايجاد شده بود در دوران نوزادي به من خون تزريق شده
است .
وي افزود : در سال 60 كه نوزادي بيش نبودم پدرم براي نجاتم راهي
خيابان شده بود و از مردم درخواست كمك نمود و آن سال پاسداري براي
اهدا خون به من داوطلب شده بود و من هم اكنون قصد دارم براي اداي دين
و شريك كردن بخشي از ثواب اين كار با آن پاسداري كه هيچگاه او را
نديده ام بخشي از خون خود را به نيازمندان اهدا كنم زيرا مي دانم اهدا
خون اهدا زندگي است و مي تواند نوزاد و مادري را روي تخت بيمارستان
از مرگ نجات دهد.
آقاي اسماعيل نيك رو كارمند اداره مخابرات هم كه براي اهدا خون
مراجعه كرده بود به گزارشگر ما گفت : اكنون ششمين بار است كه خون اهدا
مي كنم و از اينكه در جمع اهداكنندگان خون هستم بسيار خوشحالم .
وي افزود : من از اينكه سالم هستم و مي توانم با خون خود به ديگران
كمك كنم از خداوند شاكرم زيرا علاوه بر تاييد سلامتي خود به سلامتي
ديگران هم كمك مي كنم .
وي گفت : من گاهي كه با افرادي مواجه مي شوم كه دچار بيماري
تالاسمي يا كم خوني هستند بسيار دوست دارم خون سالم خود را به آنها
بدهم تا روند عادي زندگي خود را ادامه دهند و مي دانم كه اگر اين افراد به
خون سالم نرسند مشكلات عديده اي براي آنها پديد مي آيد كه اين مورد را
در فرزند يكي از بستگان خود ديده ام كه چگونه اگر خون به او نرسد رنگ او
زردتر و حجم سرش بيشتر مي شود.
وي افزود : بيماران تالاسمي خودشان هر روز با مشكلات كم خوني و
تزريق خون و درد ناشي از تزريق خون با دستگاههاي مخصوص آشنا هستند
و ديگر نمي خواهم آنها غم جستجو براي يافتن خون را هم داشته باشند به
همين دليل خون خود را به نيازمندان خون اهدا مي كنم .
خانم دكتر زهره عطارچي مدير كل منطقه اي آموزش انتقال خون استان
تهران نيز در گفت و گو با گزارشگر ما درباره مصرف كنندگان اصلي خون و
فرآورده هاي آن در كشورمان گفت : بيماران تالاسمي , بيماران مبتلا به انواع
هموفيلي , بيماران دياليزي , بيماران نيازمند به جراحي بويژه جراحيهاي
بزرگ (نظير قلب , ارتوپدي و زنان ) مبتلايان به بيماريهاي خونريزي دهنده
ارثي , نوزادان مبتلا به زردي ناشي از ناسازگاري خون مادر و جنين كه نياز
به تعويض خون دارند , پيوند اعضا , سوختگي هاي شديد , كم خونهاي
مزمن , انواع سرطان ها بخصوص در مرحله شيمي درماني , مجروحان
تصادفي و حوادث و اتفاقات غير مترقبه از جمله متقاضيان اصلي هستند.
وي افزود : هميشه ميليونها اهدا كننده به افرادي كه هيچگاه نديده و
نمي شناسند به صورت داوطلبانه و بدون چشمداشت , زندگي مي بخشند
سالانه بيش از 80 ميليون واحد خون اهدا مي شود ولي در كشورهاي در
حال توسعه كه 82 % از جمعيت كل روي زمين را تشكيل مي دهند 38 % از اين
تعداد را شامل مي شوند و بقيه در كشورهاي توسعه يافته انجام مي شود كه
جمعيت كمتري را روي زمين تشكيل مي دهند.
دكتر عطارچي گفت : بعضي بيماران جهت تامين خون مورد نياز خود از
اقوام و يا دوستان نزديك خود طلب خون مي نمايند و حتي در بعضي
كشورها مبالغي جهت اهداي خون خود طلب مي نمايند ولي با توجه به
تجارب موجود , سالم ترين خون , خوني است كه اهدا كننده آن هيچگونه
چشمداشت و اجباري نداشته باشد.
وي گفت : بعد از اهدا خون ابتدا كيسه هاي حاوي خونهاي اهدايي به
بخش فرآورده ها تحويل و در آنجا فرآورده هاي مختلفي از جمله پلاكت ,
پلاسما , كرايوپرسي پتيت و گلبولهاي قرمز متراكم تهيه مي گردد , در
) RH و ABO آزمايشگاه روتين با استفاده از نمونه خون , گروه خون (
تعيين و ضمنا آزمايشهاي لازم ديگر از نظر بيماريهاي ويروسي قابل انتقال
از طريق خون انجام مي گيرد خونهاي اهدايي پس از اطمينان از سلامي كامل
به قسمت كنترل كيفي ارسال مي شوند تا دوباره چك شوند و بعد از اين
مرحله است كه آماده توزيع مي شوند.
دكتر عطار چي در پاسخ به اين سئوال كه پس از جذب خون چه
آزمايش هايي روي آن انجام مي شود هم گفت : در سازمان انتقال خون , در
مراحل كنترل , براي شناسايي ويروسهاي قابل انتقال از راه خون و
بيماريهاي آميزشي , كليه واحدهاي خوني حداقل دوبار مورد آزمايشات
حساس غربالگري قرار ميگيرند و تمام فرآوردههاي مشكوك از چرخه
مصرف خارج مي شوند. بايد توجه داشت بيماريهاي عفوني در اوايل ابتلا
فاقد نشانه هاي باليني بوده و با روشهاي آزمايشگاهي مرسوم نيز قابل
تشخيص نمي باشند كه دوره پنهان پا پنجره نام دارد. لذا مشاوره و مصاحبه
خصوصي با داوطلب اهداي خون ضروري است تا افراد در معرض عوامل
خطرسازي بيماريهاي واگير از چرخه اهداي خون خارج گردند.
وي افزود : بخش مهمي از تضمين سلامت فرآوردههاي خون وابسته به
دقت و صداقت داوطلبين در پاسخگويي به سئوالات پزشك اهدا كنندگان در
مورد سوابق بيماري , رفتارهاي شخصي و يا مواجهه با عوامل خطرساز
احتمالي خواهد بود.زيرا حتي يك ويروس سرماخوردگي در خون اهدايي به
بيمار نيازمند كه در نظر ما بسيار ساده است مي تواند جان يك بيمار راتهديد
نمايد.
دكتر بشير حاجي بيگي معاون انتقال خون استان تهران هم درباره ميزان
نياز روزانه تهران به خون به گزارشگر ما گفت : همه روزه از طرف
بيمارستانهاي تهران از اين اداره كل حدود 3000 واحد خون و
فرآوردههاي آن نظير گلبول قرمز فشرده شده , كرايو , پلاكت , پلاسما و خون
كامل درخواست مي شود و اين اداره كل از نظر تامين خون و فرآورده هاي آن
نزديك به 170 بيمارستان و مركز درماني را تحت پوشش دارد كه بايد اين
نياز از طرف مردم عزيز برطرف شود و هميشه در هنگام مراجعه به مراكز
انتقال خون كارت شناسايي معتبر همراه داشته باشند تا مشكلي جهت
اهداي خون نباشد.
وي افزود : روزانه به طور متوسط حدود 1800 نفر در تهران جهت
اهداي خون به مراكز انتقال خون مراجعه مي كنند كه از اين تعداد نزديك به
80 درصد موفق به اهداي خون مي شوند و بقيه به عللي از اهداي خون
معاف موقت و يا دائم مي شوند.
وي از مردم خواست جهت اهداي خون حتما كارت شناسايي معتبر
همراه داشته باشند زيرا اين كار به جهت بالا بردن ضريب امنيت و سلامت
خون است .
وي از مردم خواست هنگام پذيرش كدپستي 10 رقمي خود را به مراكز
اهداي خون اعلام نمايند زيرا اين كار به جهت رسيدن به موقع كارت اهداي
خون به دست عزيزان اهدا كننده لازم است .
دكتر حاجي بيگي گفت : معمولا پس از گذشت 2 هفته از اهداي خون
كارت اهداي خون به فرد اهدا كننده تحويل داده مي شود.
معاون انتقال خون استان تهران در رابطه با تاخيرهاي موجود در مراكز
انتقال خون هم گفت : در اين باره قصد افزايش تعداد مراكز را داريم و اخيرا
هم مردم عزيز شرق تهران و در دسترس بودن مراكز اهداي خون براي
ساكنين اين منطقه با مساعدتهاي شهردار محترم منطقه 13 , مسئولين
محترم سازمان مديريت و برنامه ريزي در روز جهاني تقدير از اهدا كنندگان
(24 خرداد) سازمان انتقال خون موفق به افتتاح مركز اهداي خون شهيد
اسدي آذر شد كه انشاالله مردم عزيز اين منطقه راحت تر و با كمترين
صرف وقت بتوانند جهت بيماران نيازمند , خون اهدا كنند.
دكتر حاجي بيگي درباره چگونگي استفاده از خون اهدايي مردم هم
گفت : در پخش خون , خون و فرآوردههاي تاييد شده براي مصرف بيماران
به طور رايگان در اختيار بانك خون بيمارستانهاي تهران قرار داده مي شوند.
گلبول هاي قرمز تهيه شده حداكثر تا 35 روز , و پلاكت ها 3 تا 5 روز
(برحسب نوع كيسه مورد مصرف ) قابل استفاده مي باشند.
وي در خاتمه افزود : سازمان انتقال خون براي استمرار خدمات انساني
خود و با توجه به زمان نگهداري كوتاه گلبول قرمز و پلاكت به همكاري
مداوم اهدا كنندگان عزيز نيازمند است .
به هر حال از هر سه نفر انسان در طول عمر خود يكبار نياز به تزريق
خون يا فرآروده هاي آن پيدا مي كند و هر يك از ما يا بستگان ممكن است
روزي نياز به دريافت خون داشته باشيم . فرآورده هاي تهيه شده از هر واحد
خون اهدايي هم مي تواند جان سه بيمار را نجات دهد پس با اين نگاه و
انديشه مي توانيم به اهدا كننده مستمر خون تبديل شويم تا ضمن حفظ
سلامتي خود و كسب روحيه با نشاط و سرزندگي , زندگي را به يكبار ديگر به
نيازمندان خون و فرآوردههاي خوني نيز هديه كنيم .
خون بافت زنده اي است كه هر لحظه در 121 هزار كيلومتر
طول رگ ها و مويرگ هاي بدن در حركت دائمي است كه به 60
ميليارد سلول بدن غذا مي رساند
خون اهدا مي كنيم تا شايد فردا زندگي يكي از عزيزان ما
وابسته به يك واحد خون باشد اگرچه به شكرانه سلامتي خود
هم خون اهدا مي كنيم تا به بيماران نيازمند بگوئيم درعين
سلامتي , از درد و رنج آنها هم بااطلاع هستيم
خانم دكتر عطارچي مديركل منطقه اي آموزش انتقال خون
استان تهران : بيماران تالاسمي , بيماران مبتلا به انواع
هموفيلي , بيماران دياليزي , بيماران نيازمند به جراحي به
ويژه جراحيهاي بزرگ نظير قلب , ارتوپدي و زنان , مبتلايان به
بيماريهاي خونريزي , نوزدان مبتلا به زردي , پيوند اعضا
سوختگي هاي شديد , كم خوني هاي مزمن , انواع سرطان ها ,
مجروحان تصادفي و... از جمله متقاضيان اصلي دريافت خون
هستند
دكتر حاجي بيگي معاون انتقال خون : روزانه به طور
متوسط 1800 نفر در تهران جهت اهداي خون مراجعه مي كنند
و همه روزه حدود 3000 واحد خون وفرآورده هاي خوني به
170 بيمارستان و مركز درماني تحويل داده مي شود
