برخي مناطق حلقوم هاي خشك ; بعضي شهرها مصرف بي رويه
مجيد زندي
هفته اي كه در آن قرار داريم هفته صرفه جويي در مصرف
آب است و از طرف ديگر شاهد هستيم كه در شش استان كشور
مردم شديدا دچار كمبود آب و خشكسالي هستند و يقينا در
بسياري از شهرهاي اين شش استان در تابستان سال جاري آب
جيره بندي خواهد شد.
اما در مقابل در شهري چون تهران كه يكي از باكيفيت ترين
آب هاي كشور را هم دارد سرانه مصرف آب بسيار بيشتر از سرانه
كشوري است و ما بارها شاهد شستشوي خودرو , حياط منزل و
حتي پياده روي خيابان و درب كركره اي مغازه ها با آب شرب
موجود در شبكه آب هستيم .
همه مي دانيم در كشور ما مناطق خشك و كم آب وعلف
وجود دارد كه حتي آب براي رشد و نمو گياه نيست تا چه رسد
به حقوم خشك حيوانات و احشام ولي در برخي از مناطق به
ويژه تهران به مجرد اطلاع از عدم وجود مشكل در تامين آب .
مصرف به يكبار ه بالا مي رود تا حدي كه تنها در هفته گذشته با
افزايش شديد مصرف 21 ميليون و 300 هزار متر مكعب آب در
شهر تهران و 28 ميليون و 100 هزار متر مكعب آب در ساير
شهرهاي استان تهران مصرف شد و ساختار نصب كولر وكانال
آن هم در بسياري از منازل اين استان به گونه اي است كه به طور
معمول در معرض آفتاب مستقيم قرار داده مي شود كه پس از
مصرف آب فراوان , ابتدا بايد فضاي كولر و پس از آن دالان داغ
كانال خنك شود و پس مانده هواي نيمه خشك به واحدهاي
مسكوني مردم برسد.
اين شرايط مصرف در حالي در تهران حاكم است كه سرانه
مصرف مردم به حدود 400 ليتر مي رسد د رحاليكه سرانه
مصرف دركشوري همچون آلمان كه سرزمين پرآبي هم محسوب
مي شود اين سرانه تنها در حد 125 ليتر در شبانه روزي مي رسد .
قصد مقايسه نداريم اما سوال اصلي اين است كه چرا آنها
عليرغم فراواني آب , قدر آب را بيشتر از ما مي دانند درعين
حالكيه مي دانيم در بسياري از مناطق كشور و حتي در دشت هاي
اطراف تهران خشكي آب هاي زير زمين هر لحظه بيابانها را به
سمت تهران نزديكتر مي سازد , اين حساسيت در كشور ما و
خصوصا در شهري چون تهران وجود ندارد و رعايت نمي شود.
اين سئوال مهمي است كه نشان مي دهد در ساختار مسكن و
شهرسازي ما آب محور قرار نمي گيرد و چرايي آن يقينا هنوز
بي پاسخ مانده كه چرا ما در كشور مديريت مصرف آب چه در
سطح ملي , چه در سطح شهرها و چه در منازل نداريم
دراين باره مهندس كاشاني معاون برنامه ريزي آب و
فاضلاب استان تهران يكي از راههاي كاهش مصرف آب در
تهران و ساير نقاط را پيگيري سريع طرح هاي فاضلاب عنوان
كرد و افزود : اگر همين مقدار فاضلاب بسيار محدودي كه اكنون
در تهران جمع آوري مي شود تصفيه شود و به مصرف آب شرب
كشاورزي برسد آن آبي كه از سدها براي كشاورزي مصرف
مي شود مي تواند به مصرف آب شرب برسد كه اين خود مديريت
مصرف به حساب مي آيد.
وي افزود : طرح فاضلاب در تهران جديد است و اگر
اعتبارات به موقع به كافي تامين شود هر قدر اين طرح زودتر به
بهره برداري برسد , آب موجود قابل مصرف در بخش شرب
افزايش خواهد يافت .
وي گفت : به نظر من ما مجموعه دولت و شركت ها در زمينه
تامين آب شرب تهران از سالهاي دور كارهاي ضروري راانجام
داديم واكنون ديگر نوبت مردم و دستگاههاي دولتي مستقر در
تهران است كه قدر اين نعمت الهي را بيشتر بداند.
مهندس كاشاني ادامه داد : همت ما تحويل آب با كيفيت به
مردم تهران است و در اين باره هم بسيارموفق بوديم اما ما تنها تا
مرحله كنتور وظيفه داريم كه مصرف را مديريت كنيم و پس از آن
به عهده همشهريان است كه تا حدامكان رعايت مصالح ملي ,
مصالح شهر و حتي سرنوشت خود و آيندگان را در نظر بگيرند.
معاون برنامه ريزي آبفاي استان تهران ادامه داد : در بخش
مديريت مصرف ما وظيفه داريم از هدر رفت آب درمراحل
انتقال تا درب منازل و كنتور عملكرد درستي داشته باشيم كه
چندين سال است در حال نوسازي خطوط انتقال و كنتورها
هستيم كه به نتايج اميدوار كتنده اي هم رسيديم .
وي افزود : يكي از علت هاي اصلي عدم صرفه جويي در
مصرف آب در تهران مشترك بودن كنتور در چند واحد مسكوني
در يك آپارتمان است كه مردم معتقدند چون همسايه آنها
رعايت نمي كنند خودشان هم علاقه اي به صرفه جويي
ندارند.
وي افزود : بسياري از مردم فكر مي كنند كه به ناحق پول آب
مصرفي همسايه هاي خود را هم مي پردازند كه اگر بتوانيم تفكيك
كنتورهارا انجام دهيم راه بسيار موثري را براي كاهش مصرف آب
در تهران را طي مي كنيم كه در اين راه حمايت گسترده وزارت
مسكن و شهرسازي شهرداريها را نياز داريم .
وي گفت : چگونه لوله كشي گاز داخل ساختمان بايد به تاييد
شركت گاز برسد اما لوله كشي آب چون مشكلات آني جاني
ندارد هر جور كه بايد انجام مي شود , پس در اساسنامه مسكن و
شهرسازي مجوز پايان كار بايد منوط به تاييد شركت هاي آب و
فاضلاب شود.
وي افزود : لوله كشي آب ساختمان بايد به گونه اي طراحي و
اجرا شود كه شركت آب و فاضلاب به هر خانواري يك كنتور
آب بدهد در آن صورت مصرف آب به شدت كاهش
مي يابد.
وي گفت : ما از طرف خود آماده ايم كه هر خانواده اي كه
متقاضي كنتور باشد كنتور جداگانه واگذار كنيم و هم اكنون در
پروژه نواب و چند پروژه ديگر مسكوني اين كار به صورت
آزمايش درحال انجام است .
آقاي كاشاني در باره علت نوسان در تبليغات صرفه جويي
در مصرف آب هم گفت : در برخي از ماههاي سال كه ما مشكلي
نداريم اما از طرف ديگر هرگاه ما هشدار مي دهيم آمارها به ما
نشان مي دهد كه مردم صرفه جويي را در اولويت خود قرار
داده اند.
وي ادامه داد : البته اگر اين آموزش و هشدارها دائمي باشد
ودر نگاه مردم و دستگاهها و دولتي صرفه جويي در مصرف آب
نهادينه شود قدم بسيار مهمي محسوب خواهد شد.
خانم نوبهار مدير دفتر تحقيقات و مديريت مصرف آبفاي
استان تهران هم به گزارشگر ما گفت : شركت ماقبل از بحران آب
سال 80 به طور عملي براي استفاده از تجارب ساير كشورها در
بخش مديريت مصرف آب تلاش خود را آغاز كرد و به جايي
رسيد كه در ساختار تشكيلات خود بخش مجزايي به عنوان
مديريت مصرف ايجاد كرده است كه فعاليت ها به صورت
طبقه بندي و اصولي در آن بخش انجام مي شود.
وي گفت : اما در بخش مديريت مصرف آب تنها شركت آب
و فاضلاب نمي تواند به همه اهداف ملي دست يابد بلكه از
قوانين گرفته تا اجرا نيازمند مشاركت جدي دستگاههاي مختلف
قانونگذاري و اجرايي , شهرداريها و خصوصا وزارتخانه هاي
مسكن و شهرسازي و صنايع و معادن مي باشد تا بتوان با تعامل
وهماهنگي اصول نظامنامه مديريت مصرف را به مرحله اجرا
درآورد.
وي گفت : عليرغم تلاش ها , ما هنوز به واحد كنترل نصب
نداريم در حاليكه شهرداريها بايد كمك كنند كه در ساختمانهاي
در درست احداث , ناظر تاسيسات لوله كشي ساختمان را
براساس معيارهاي صرفه جويي در مصرف آب وچگونگي دفع
فاضلاب تاييد كند.
وي ميزان موفقيت ها را تنها در حد تدوين
استانداردهاارزيابي كرد و افزود : شركت هاي آب و فاضلاب بر
اساس قانون فقط تا مرز كنتور اجاره دارد نظارت كند بعد از آن
بايد با مجوز قانون انجام مي شود كه هنوز در اختيار
نداريم .
خانم نوبهار افزود : ما حتي براي نصب كاهنده ها در منازل
مشكل داريم زيرا قانون اجازه چنين كاري را به ما نمي دهد
درحاليكه بايد از راههاي قانوني خصوصا براي خانواده هاي
پرمصرف اين اجازه به شركت هاي آب و فاضلاب داده
شود.
وي افزود : البته كارهاي فراواني هم در چند سال گذشته در
تهران انجام شده كه به عنوان نمونه در پروژه نسيم نشان داده كه
با طرح هاي بهينه سازي مصرف آب بدون آنكه تاثيري بر مصرف
مشترك ايجاد كند 19 درصد در مصرف آب صرفه جويي شده
است . وي گفت : آمارها همچنين مشخص ساخته كه اين آمار در
برخي از مناطق تهران تا 25 درصد هم كاهش مصرف بوده اما به
طور ميانگين سرشيرهاي كاهنده هاي نصب شده تا 15 درصد از
مشتركين داريم .
خانم نوبهار افزود : ما تقريبا تما ممدارس تهران را هدف
خود قرار داديم و در بسياري از ادارات دولتي هم شيرهاي چشم
الكترونيكي و سرشيرهاي كاهنده نصب شده است .
وي گفت : مجموع اقدامات ما نشان مي دهد كه رشد مصرف
آب در تهران كاهش يافته است يعني از سالهاي 79 تاكنون با
همكاري مردم وتعريف تكنيكي اين رشد كاهش يافته است اما
ادامه اين روند همچنان نيازمند نگاه ملي و همكاري سازمان
مديريت و برنامه ريزي و وزارتخانه هاي دولتي و
شهرداريهاست .
مدير دفتر تحقيقات و مديريت مصرف آبفاي استان تهران
در باره مديريت مصرف آب در دستگاههاي دولتي مستقر در
تهران نيز افزود : دستگاههاي دولتي و مشتركين پرمصرف در
طرح مديريت مصرف از اولويت اول برخوردار بودند و
كاهنده هاي مصرف نصب شد اما اصل مديريت مصرف در كشور
ما عمر طولاني ندارد زيرادر سطح جهاني نيز بخاطر كمبود منابع
آب شيرين كشورها مديريت مصرف را طراحي و به مرحله
عملياتي رساندند.
وي افزود : شركت آب و فاضلاب استان تهران براي
صرفه جويي در مصرف آب تجارب كشورهاي مختلفي را
جمع بندي و متناسب با وضعيت كشورمان تدوين كرد و در
تشكيلات آب و فاضلاب كشور هم مديريتي به نام مديريت
مصرف ايجاد شده است .
وي مديريت مصرف را فعاليتي خارج از اراده يك شركت
اعلام كرد وافزود : اين حركت بايد حركت ملي در تمامي اجزا
باشد زيرا بخشي از آن به نگاه كلان دولت ها و قانونگذاران به
نحوه مصرف آب در كل كشورباز مي گردد.
مهندس قاسمي معاون بهره برداري آب و فاضلاب شهر
تهران هم در باره جايگاه نظام مديريت مصرف در سطح ملي و
پس از آن شهر تهران هم گفت : كاري را كه ما در تهران آغاز كرده
بوديم خوشبختانه به يك نياز ملي تبديل شده و با حمايت
وزارت نيرو هم اكنون اين نظام در بسياري از شركت هاي آب و
فاضلاب استانها ايجاد شد وحتي دولت براي اكثراستانها
خصوصا در يزد , بندر عباس , شيراز , كرمانشاه بودجه هاي
اختصاصي براي مديريت مصرف آب ابلاغ كرده است .
وي افزود : اين نظام به شدت به صنايع وابسته است و
بايستي سازمانهاي ديگر فعال باشند زيرا در كشور ما هنوز
مشخص نيست براي شهري همچون تهران آيا هنوز قصد داريم
لوله هاي گالوانيزه باعمر پنج سال استفاده كنيم يا نه لوله اي را به
كار بگيريد كه 50 سال بدون نشت آب عمر مفيد دارد
وي افزود : كار ظرف ديگري كه ما براي مردم تهران داريم
نشت يابي تاسيسات داخلي منازل است . ما براي اين كار بايد از
بخش خصوصي بهترين دستگاههاي نشست ياب كه در سطح
شهر تهران وجود دارند را به مردم معرفي كنيم .
وي گفت : همچنين ما بايد برنامه اي تدوين كنيم كه اين
شركت هاي خصوصي شب ها به درب منازل بروند و نشتي
احتمالي را شناسايي كنند كه موفقيت اين كار هم مي تواند باعث
اطمينان خاطر مشتركان باشد و هم اينكه از خسارت هاي بعدي
جلوگيري شود.
مهندس قاسمي معاون بهره برداري شركت آب و فاضلاب
شهر تهران در باره برنامه هاي آينده هم گفت : هدف ما در تهران
اين است كه اولا سرانه مصرف را به روزانه 250 ليتر برسانيم و
دوم اينكه با برنامه هايي گسترده همچون تعويض كنتورها ,
نشت يابي , ارتقاسطح حساسيت كنتورها , بهينه سازي فشار ,
كاهش فشار , اتوماتيك كردن فشار آب , فرمان از راه دور
تاسيسات , جلوگيري از شكستگي لوله ها و كاهش حوادث در
سطح شهر و.... بتوانيم از هدر روي آب يا ميزان آب به حساب
نيامده جلوگيري كنيم .
وي در باره راههاي ارتقا سطح فرهنگي جامعه براي
صرفه جويي در مصرف آب هم گفت : بنده اعتقادم اين است كه در
كنار مطبوعات , راديو وتلويزيون در اين باره نقش بسيار مهمي
دارند و تلويزيون هر روز بايد يك يا دو برنامه در باره آب و
اهميت آن در كشور ما داشته باشد تا بتواند اطلاعات دقيقي به
مردم بدهد.
وي ادامه داد : به نظر من به صرف اينكه فقط به مردم توصيه
كنيم در مصرف آب صرفه جويي كنيد درست نيست , زيرا با
گسترش آگاهيهاي عمومي مردم عزيزمان در خواهند يافت چه ما
بارندگي داشته باشيم با نداشته باشيم چه در بهار و تابستان و...
صرفه جويي در مصرف آب براي هميشه بايد در كشور ما مدنظر
مردم و برنامه ريزان باشد.
وي ادامه داد : سوال اصلي من از مسئولان اين است كه واقعا
هدف اصلي شكل گيري شركت هاي خصوصي آب و فاضلاب
چيست آيا هدف فقط اين بود كه هزينه ها را افزايش دهيد اما
اجازه افزايش قيمت را ندهيد يا نه بحث اين بود كه ما فقط اين
وظيفه رااز دوش دولت برداريم و به عهده مردم
بگذاريم
معاون بهره برداري آب و فاضلاب تهران افزود : قرار بود
مصرف كننده هزينه هاي خود را بپردازد و دولت به وظايف
اساسي تر اقدام كند در حاليكه اكنون خود دولت در باره ما
تصميم مي گيرد و قيمت مجاني آن را از 5 متر به 7 متر مكعب
ارتقا مي دهد و از طرف ديگر قيمت ها را هم به گونه اي تعيين
مي كند كه تمام شركت هاي آب و فاضلاب را با بحران مدام
مواجه مي سازد.
مهندس قاسمي افزود : اگر بخواهيم در تهران مديريت
مصرف آب را اجرا كنيم بايد يك ميليارد و 450 ميليون متر
مكعب آب براي تهران تامين كنيم كه عملا غيرممكن است زيرا تا
سال 1404 وافق برنامه 20 ساله كشور مجموع ظرفيت آب در
تهران بايد به يك ميليارد و 150 ميليون مترمكعب
برسد.
وي افزود : در آن سال بايد براي اين 300 تا 400 ميليون متر
مكعب آب مازاد نياز فكر كنيم كه آن فكر هيچ چيزي جز مديريت
مصرف نيست .
وي اقدامات آب و فاضلاب تهران در بخش صرفه جويي را
بسيار چشمگير ارزيابي كرد وافزود : به عنوان مثال از طرح يكي از
هموطنان استفاده كرديم كه با گذاشتن يك ساچمه در شيرآب ,
مصرف آب در منازل بسيار كاهش مي يابد كه طرح بسيار جالبي
بود كه حالت نازل را پيدا كرده است .
وي افزود : ما آلان به جايي رسيديم كه حداقل 4 حركت
حاضر مديريت كاهش مصرف آب را در تهران استاندارد كرديم
و آن را حتي به سطح استانداردهاي ملي ارتقاد داده ايم
.
مهندس قاسمي ادامه داد. البته ما به دنبال بهينه مصرف نه
كاهش مصرف هستيم و نمي خواهيم هموطنان از آب مورد نياز
براي شرب و بهداشت استفاده نكنند بلكه همه تلاش ما
جلوگيري از هدر رفت آب سالم وبهداشتي است .
وي گفت : در چند سال گذشته حركت هاي وسيع صنعتي
براي كنترل مصرف آب در تهران هم اجرا شده تاحدي كه
هم اكنون توليد شيرهاي چشم الكتريكي , شيرهاي پدالي ,
سرشيرها و... درايران توليد مي شود و اين خود قدمهاي بسيار
مهمي است كه در گذشته انجام نمي شد.
وي در باره وضعيت ذخيره آب در تهران هم گفت : ما در سال
جاري با اضافه شدن تصفيه خانه پنجم استراتژي خود را تغيير
داديم زيرا تا سال گذشته برداشت بيش از حد از چاهها انجام
مي شد . زيرا سهم ما از منابع سطحي مشخص بود كه 330
ميليون متر مكعب از سد كرج , 250 تا 270 ميليون از سدلتيان و
150 تا 180 ميليون از سد لار استفاده مي كرديم كه پس از اضافه
شدن تصفيه خانه پنجم 120 ميليون متر مكعب منبع جديد
تعريف كرديم كه اين 120 ميليون باعث شده ما امسال 60
ميليون متر مكعب از آب هاي زيرزميني برداشت نكنيم .
وي گفت : اگر تا سال گذشته از منابع زيرزميني حدود 310
تا 320 ميليون متر مكعب برداشت مي كرديم امسال تنها براي
استفاده از 240 ميليون متر مكعب تعهد سپرده ايم كه حركت
بسيار موفقي است .
مهندس قاسمي افزود : كاهش برداشت از منابع چاهها دهها
فايده را براي منابع زيرزميني خصوصا كاهش آسيب هاي زيست
محيطي دارد كه قابل برشمردن است .
وي ارسال آب از تصفيه خانه پنجم به جنوبي ترين نقاط
تهران را از ديگر اقدامات سال جاري عنوان كرد افزود : اين كار از
آرزوهاي مردم بوده كه باعث بهبود كيفيت آب شرب آن مناطق
مي شود كه جايگزين چاههاي اصفهانك و يافت آباد در جنوب
تهران مي شود كه جزو سياست هاي قبل از انقلاب بوده كه اكنون
موفق به اجراي آن شديم .
وي گفت : در آن زمان قرار بود تا زماني از آب هاي زيرزميني
استفاده شود كه آب سد لار به تهران برسد و پس از آمدن آب سد
لار قرار بود به مرور استفاده از آب چاه حذف شود كه اين كار
شروع شده است .
وي تلاش براي كاهش سرانه مصرف از 370 ليتر فعلي به
250 ليتر را از ديگر برنامه هاي شركت آب و فاضلاب استان
تهران اعلام كرد و افزود : علاوه بر آن قصد داريم آب به حساب
نيامده را هم از 26,5 درصد فعلي به سطح 19 درصد كاهش
دهيم .
مهندس قاسمي افزود : ما براي رسيدن به اين دو هدف
مي توانيم از تكنولوژي روز براي بهينه مصرف و توزيع در گستره
بيشتر و هم با فعاليت هاي فرهنگي واطلاع رساني براي كاهش
سرانه مصرف استفاده ببريم .
وي در پايان عامل قيمت را نيز عامل تعيين كننده اي براي
كاهش مصرف آب اعلام كرد و افزود : اگر قيمت آب واقعي تعيين
شود يقينا مصرف آب كاهش مي يابد.
سئوال اصلي در كشور ما اين است چرا عليرغم اينكه در
منطقه خشك و نيمه خشك قرار داريم در بسياري از شهرهاي
قدر آب را آنچنانكه لازم است نمي دانيم و آن را بهينه مصرف
نمي كنيم
مهندس قاسمي معاون بهره برداري آب و فاضلاب تهران :
هدف اصلي ما در تهران اين است كه سرانه مصرف را از 370
ليتر در شبانه روز به 250 ليتر برسانيم
خانم نوبهار مدير دفتر تحقيقات و مديريت مصرف آب :
براي صرفه جويي در مصرف آب , مديريت مصرف بايد ملي
شود و اين كار علاوه بر اصلاح قوانين نيازمند مشاركت جدي
دستگاههاي اجرايي خصوصا وزارتخانه هاي مسكن و
شهرسازي , صنايع و معادن و شهرداريها است
مهندس كاشاني معاون برنامه ريزي آبفاي استان تهران :
يكي از راههاي مديريت مصرف آب در تهران و شهرهاي كشور
پيگيري سريع طرح هاي فاضلاب است زيرا اگر آب كشاورزي از
تصفيه خانه هاي فاضلاب تامين شود حجم بسياري از آب
مصرفي در بخش كشاورزي را مي توان در بخش شرب مصرف
كرد
