كتاب « قانون مدني و فتاواي امام خميني » را عبدالله كيائي در دو جلد
(جلد اول 664 صفحه و جلد دوم 676 صفحه ) تاليف كرده و موسسه
تنظيم و نشر آثار امام خميني و سازمان مطالعه و تدوين (سمت ) آن را منتشر
نموده اند. در بخشي از مقدمه كتاب مذكور چنين مي خوانيم :
به توفيق الهي بعد از قريب پنج سال تلاش كتاب حاضر آماده چاپ
گرديد. در طول اين سنوات , به استثناي كاري كه به نوعي سنخيتي با كار
حاضر دارد و به اتفاق چند نفر از دوستان همكار انجام مي دادم , بقيه اوقات
فراغتم را مصروف اين كار نمودم و با وجودي كه در بعضي از روزها حتي
قريب پانزده ساعت برروي آن كار كردم هرگز احساس خستگي نمي كردم بلكه
از اين كار لذت مي بردم ; زيرا بزرگ ترين تمرين و ورزش فكري برايم بود ,
چرا كه جمع كردن و برقراري ارتباط ميان مطالب و موضوعات و احكام
پراكنده و مختلف خود يك نوع ورزش فكري است و به نظرم بزرگ ترين
كاري كه يك حقوقدان و محقق رشته حقوق مي تواند انجام دهد , انجام
چنين كاري است , و يك حقوقدان هرچه در اين زمينه از توانايي بيشتري
برخوردار باشد موفق تر است . اساس اين كار نيز به طور مستقيم يا
غيرمستقيم به آن برمي گردد گرچه سنجش ميزان موفقيت در آن با ديگران
است .
علاوه بر جنبه كاربردي اين كار , از آن جهت كه مي تواند مورد استفاده
قضات و وكلا در پيداكردن و استنباط احكام قرار گيرد , بهره هاي مختلف به
ويژه در امر تحقيق و نگارش حقوقي دارد. در اينجا ممكن است سه سئوال
مطرح شود :
يك ـ ضرورت اين پژوهش و اهداف و فوايد آن چيست
دو ـ چرا تحريرالوسيله و فتاواي امام خميني (قدس سره ) مبناي كار قرار
گرفته است
سه ـ نحوه استفاده آن چگونه است
در سطور ذيل به طور خلاصه به پاسخ آنها مي پردازم .
يك ) ضرورت و اهداف و فوايد پژوهش
.1 طبق اصل يكصد و شصت و هفتم قانون اساسي و ماده 3 قانون آيين
دادرسي دادگاه هاي عمومي و انقلاب , در امور مدني , مصوب 1379 ,
چنانچه قاضي حكم دعوايي را در قوانين مدونه نيابد با استناد به منابع معتبر
اسلامي يا فتاواي معتبر حكم قضيه را صادر نمايد , مسلما يكي از فتاواي
معتبر , فتاواي امام خميني (قدس سره ) است .
اهميت اين كار وقتي بهتر آشكار مي شود كه توجه شود به اينكه , به دليل
مشغله زياد قضات و تراكم كار و پرونده ها در دادگستري براي آنان فرصت
كافي براي رجوع به منابع فقهي , بر فرض وجود زمينه هاي لازم براي آن ,
وجود ندارد. به علاوه يافتن حكم در موارد يادشده از منابع فقهي كار
ساده اي نيست , زيرا اولا; اين امر مستلزم تسلط كافي در اين زمينه است ,
ثانيا; لازمه آن اين است كه يك فرد بداند يا حداقل حدس بزند كه درباره
موضوع مورد نظر , در كدام كتاب و در ذيل چه عنواني ممكن است وجود
داشته باشد.
.2 برخي مطالب در اين تحقيق آمده , كه تاكنون در هيچ نوشته حقوقي به آن
پرداخته نشده است (به عنوان نمونه و مثال رجوع كنيد ذيل ماده 266 قانون
مدني ).
.3 باتوجه به اينكه شيوه كار فقها اين بوده است كه در بسياري موارد تحت
يك عنوان متعرض موضوعات يكسان و ثابتي شده اند و احكام آنها را بيان
كرده اند , به همين لحاظ از اين طريق مي توان به سهولت به منابع ديگر فقهي
رجوع نمود و به فتاواي ديگر فقها دست يافت , زيرا اگر مثلا بخواهيم , نظر
فقهاي ديگر را در باب « استيفا » (ماده 366 و 377 ق . م ) ملاحظه كنيم ,
باتوجه به اينكه در منابع فقهي « استيفا » عنوان خاص ندارد , و نظر به اين كه
احكام راجع به آن در ذيل همين عنوان جستجو نمود همچنين احكامي كه
قانون گذار در قانون مدني درباره احكام املاك مجاور بيان كرده است (مواد
109 به بعد ق . م ) ولي در كتاب تحريرالوسيله در پايان مبحث صلح احكام
آن ذكر شده است , بنابراين , در منابع ديگر فقهي نيز بايد احكام املاك
مجاور را در پايان صلح جستجو كرد درحالي كه حتي حدس زدن اين امر نيز
با مشكل روبه روست . فلذا , اين تحقيق نه تنها رجوع به فتاواي امام خميني و
تطبيق مقررات قانون مدني با آنها را آسان مي سازد بلكه تسهيلات زيادي
براي نحوه رجوع به منابع ديگر فقهي فراهم مي سازد و اين امر موجب
صرفه جويي زياد در وقت محققين خواهد شد.
.4 در اين پژوهش , در بسياري موارد , نه تنها ارتباط مواد با فتاوي و بر
عكس , بلكه ارتباط مواد با هم و فتاوي با هم نيز مشخص مي شود.
.5 نظر به اينكه فتاواي مرتبط با مواد قانون مدني در ذيل مواد مزبور و مواد
مرتبط با فتاوي در جلو فتاوي (در داخل پرانتز) ذكر شده است , به همين
لحاظ اين امر از سه فايده اساسي براي دانشجويان و محققين برخوردار
است :
اولا; معلوم مي كند كه چگونه مي توان از مطالب ديگران براي آنچه در
نظر گرفته شده استفاده نمود.
ثانيا; چنان كه قبلا اشاره شد , مي توان از اين طريق به فتاوي و نظرات
فقهاي ديگر از طريق كتابهايشان رجوع كرد.
ثالثا; ارتباط مباحث و موضوعات و احكام آنها با هم مشخص مي گردد ,
اين امر كمك بزرگي در تفسير مواد به مواد , مواد به فناوري و برعكس , و
فتاوي به فتاوي مي كند. بنابراين , اين تحقيق مي تواند مورد استفاده
دانشگاهيان و حوزويان حتي تا سطوح عالي قرارگيرد.
.6 در اين تحقيق به برخي از سئوالات تقديري نيز پاسخ داده شده است ,
مثلا چه چيزهايي به ارث مي رسد , كه در ذيل ماده 869 ق . م به آن جواب
داده شده است .
دو) چرا تحريرالوسيله و فتاواي امام خميني (قدس سره )
.1 تحريرالوسيله كتاب فقهي است كه به طور مختصر و مفيد مشتمل بر همه
مباحث فقهي مي باشد. به علاوه در قسمت اخير اين كتاب مسائل مستحدثه
نيز مطرح شده است . در كتاب استفتائات نيز به سئوالات متعدد و مختلف و
ازجمله پيرامون مسائل روز جامعه نيز پاسخ داده شده است .
.2 بي ترديد يكي از ابعاد وجودي امام خميني (قدس سره ) بعد فقاهتي
معظم له مي باشد و به جرئت مي توان گفت بزرگ ترين بعد وجودي ايشان اين
بعد است و به همين لحاظ علاوه بر اينكه مقام و منزلتي بزرگ ميان اقشار
مختلف جامعه پيدا نمودند , جايگاه ويژه ميان علما و فقها دارند و نظرات و
فتاواي ايشان از احترام و اعتبار خاص ميان آنان برخوردار است .
از همين روست كه تحريرالوسيله در حوزه و در رشته هاي مرتبط
دانشگاهي تدريس مي شود.
حتي برخي از فقها و مراجع معظم تقليد حاضر , و چه بسا آينده مبناي
درس خارج خويش را كتاب مزبور قرار داده يا خواهند داد به همين لحاظ
مي توان از اين طريق به سادگي به فتاوي و نظرات اين دسته از فقها , و به
عبارتي ديگر به آخرين نظرات فقهي پيرامون مسائل فقهي و حقوقي نيز
دست يافت .
.3 تحريرالوسيله يكي از آخرين كتابهايي است كه پيرامون مباحث فقهي
نگاشته شده است . مولف در تاليف اين كتاب علاوه بر نظر خاص كه به
وسيله النجاه آيت الله سيدابوالحسن اصفهاني (قدس سره ) مبذول داشته اند ,
به كتابهاي معتبر فقهي پيشين نيز توجه داشته اند بنابراين , اين كتاب چكيده
يك دوره فقه اماميه مي باشد , اهميت و ارزش اين كتاب وقتي بيشتر آشكار
مي گردد , كه توجه نماييم شخص بزرگي برخوردار از تواناييهاي فكري ,
فقهي و اصولي بالايي دست به چنين كاري زده اند.
.4 خلاصه , تحريرالوسيله كتاب فقهي معظم مختصر و مفيد , جامع تمام
مباحث فقهي و مسائل مستحدثه و يكي از آخرين كتابهاي فقهي و مالا
مشتمل بر آخرين دستاوردهاي فقهي و برخوردار از ارزشهاي علمي بالا و
مورد احترام ويژه فقهاي عظام مي باشد , به همين دليل كتاب مزبور و در كنار
آن , فتاواي ايشان كه در پاسخ به استفتائات ابراز كرده اند , در اين تحقيق
مبناي كار قرار گرفته است .
بي ترديد يكي از ابعاد وجودي امام خميني (قدس سره ) بعد فقاهتي
معظم له مي باشد و به جرئت مي توان گفت بزرگ ترين بعد وجودي ايشان
اين بعد است و به همين لحاظ علاوه براينكه مقام و منزلتي بزرگ ميان
اقشار مختلف جامعه پيدا نمودند , جايگاه ويژه ميان علما و فقها دارند و
نظرات و فتاواي ايشان از احترام و اعتبار خاص ميان آنان برخوردار
است
تحريرالوسيله كتاب فقهي معظم مختصر و مفيد , جامع تمام مباحث
فقهي و مسائل مستحدثه و يكي از آخرين كتابهاي فقهي و مالا مشتمل بر
آخرين دستاوردهاي فقهي و برخوردار از ارزشهاي علمي بالا و مورد
احترام ويژه فقهاي عظام مي باشد , به همين دليل كتاب مزبور و در كنار
آن , فتاواي ايشان كه در پاسخ به استفتائات ابراز كرده اند , در اين تحقيق
مبناي كار قرار گرفته است
|
دانشنامه ميزان الحكمه
|
قرآن و سنت پيامبر گرامي اسلام , دو گوهر جاودان و گنج بي پايان هستند
كه دستيابي به آنها و گردآوري و فهم آنها در كنار هم , از دل مشغولي هاي
دانشمندان اسلامي در طول قرون و اعصار بوده است . اين معارف انسان ساز
كه برترين و بهترين برنامه براي سعادت , كاميابي و اداره جوامع بشري
هستند ـ همواره مورد تاكيد و تكريم قرآن و رسول گرامي اسلام بوده اند و
رجوع به آنها موجب رفع ظلمات جهل و رسيدن به نور و رستگاري است .
دانشنامه ميزان الحكمه , كتابي است كه براساس شيوه الفبايي موضوعي
به گزارش احاديث مرتبط با موضوعات پرداخته است . در واقع , اين
دانش نام , گسترش يافته و تكميل شده ميزان الحكمه است . پيش بيني مي شود
اين مجموعه بالغ بر پنجاه جلد گردد.
اين دانش نامه با استناد به آيات و روايات معصومان (ع ) به توضيح و
تبيين موضوعات , مفاهيم و مدخل هاي ديني مي پردازد كه از جهت
موضوعي از دامنه گسترده اي برخوردار است و مفاهيم ديني , اعتقادي ,
اخلاقي , سياسي , اقتصادي و فرهنگي را پوشش مي دهد. ذيل هر
موضوع (مدخل ) , شناسه ها و زيرشاخه هاي متعددي هست كه به صورت
منطقي طبقه بندي شده و آيات و روايات مربوط به آنها گزارش شده است .
شيوه دانش نامه در نقل استنادها اين گونه است كه ابتدا آيات مرتبط با
موضوع ذكر مي شوند و سپس احاديث معصومان (ع ) به صورت
شماره گذاري شده , آن هم براساس ترتيب تاريخي حيات معصومان از
حضرت محمد(ص ) تا حضرت مهدي (عج ) مي آيد. در مواردي كه احاديث ,
جنبه تفسيري و توضيحي براي آيات دارند , بر ديگر موارد مقدم شده , بعد از
آيات قرار مي گيرند. در مواردي كه حديثي به چند تن از معصومان (ع )
مستند باشد , حديث مستند به پيامبر(ص ) در متن و ديگر مستندات آن در
پاورقي گزارش مي شود.
ويژگي ديگر دانش نامه از نظر ذكر سند , اين است كه در نقل نصوص و
روايات متعدد , « بلاغت » و « شموليت » , ملاك ترجيح و تقدم است . در
پاورقي هم ماخذ براساس ميزان اعتبار و سنديت , رده بندي شده اند.
همچنين در ذكر منابع روايي شيعه و اهل سنت , اين گونه عمل گرديده كه ابتدا
منابع شيعي و سپس منابع روايي اهل سنت آمده و از خلط منابع , جلوگيري
شده است .
جلد اول تا سوم اين دانش نامه , كه به تازگي انتشار يافته است , به
مدخل هاي : ايثار , انحصارطلبي , اجاره , اجل , آخرت , برادري , ادب , اذان ,
آزاررساني , تاريخ , زمين , الگو و مواسات اختصاص يافته است . در ابتداي
هر مدخل , به توضيح معاني لغوي و اصطلاحي آن مدخل با استناد به
واژه نامه ها و متون معتبر لغت شناسي پرداخته شده و سپس به اختصار ,
سرفصل هاي اصلي مدخل , تشريح و جوانب موضوع , تبيين گشته است . پس
از اين موارد , همراه با عنوان فصل و در ذيل هر موضوع و سرفصل اصلي ,
نخست , آيات قرآني و سپس روايات مرتبط با آن موضوع آمده و مآخذ آنها
در پاورقي ذكر شده است .
دانشنامه ميزان الحكمه را محمد محمدي ري شهري با همكاري جمعي
از فضلا و پژوهشگران تاليف كرده و حميدرضا شيخي آن را ترجمه نموده
است . اين مجموعه را مركز علمي و فرهنگي دارالحديث به چاپ رسانده
است .
|
تازه هاي نشر
|
راهبرد ياس
شماره پنجم فصلنامه پژوهشي « راهبرد ياس » با عناوين زير منتشر شده
است : مباني فرهنگي دموكراسي , مقدمه اي بر جهاني شدن و مسائل آن ,
اقتصاد اطلاعات و ضعف اقتصاد معارف , نقد و بررسي مشهورترين اثر
استيگليتز , بايستگي هاي عدالت و نسبت آن با توسعه , خلا نظري در دولت
رفاه ليبرال و....
كتابداري و اطلاع رساني
شماره 32 فصلنامه علمي و ترويجي « كتابداري و اطلاع رساني » با
عناوين زير منتشر شده است : عوامل موفقيت اشتراك منابع و همكاري بين
كتابخانه ها , اصل بي طرفي در تحقيق , نگاهي به آينده كتابخانه ها و مراكز
اطلاع رساني , ملاحظاتي پيرامون جستجو در فهرست هاي پيوسته و عناوين
ديگر.
تاريخ اسلام
شماره 23 فصلنامه تخصصي تاريخ اسلام با عناوين زير منتشر شده
است : دانشگاه جندي شاپور , كوفه و تحولات سياسي صدر اسلام , واقفيه ,
شكل گيري دولت هاي خارجي مذهب در شمال آفريقا , زندگي و زمامه
احمدبن حنبل , اصلاحات در امپراتوري عثماني , وضع اقتصادي مدينه در
عهد نبوي و....
نقد و نظر
شماره 37 و 38 فصلنامه تخصصي فلسفه والاهيات « نقد و نظر » با
عناوين زير منتشر شده است : علم اصول و فلسفه تحليلي , جغرافياي
دانش هاي زباني , درآمدي بر مباحث تحليلي الفاظ علم اصول , فلسفه و
زبان , علم اصول و دانش هاي زباني , سودگرايي اخلاقي , معنا و ماهيت سود
در نظر سودگرايان , نقد و بررسي نظام آموزش فلسفه در دانشگاه هاي
كشور...
نداي قدس
شماره 91 نشريه « نداي قدس » (نشريه جنبش جهاد اسلامي فلسطين )
با عناوين زير منتشر شده است : كنفرانس فلسطين در تهران كنفرانسي براي
حمايت از مقاومت , شهادت طلبي كه خاورميانه را به لرزه درآورد , حضور
نظامي صهيونيست ها در شمال آفريقا , شرط وحدت ملي فلسطين , وضعيت
روابط كشورهاي عربي با رژيم صهيونيستي و عناوين متعدد ديگر.
موعود
شماره 63 نشريه « موعود » با عناوين زير منتشر شده است : در جست و
جوي آب و نور , تبليغات ماهواره اي شيعه , غرب و آخرالزمان , سقوط
غرب , فلسطين پرچم جهاد جهان اسلام و عناوين متعدد ديگر
دادگستر
شماره 21 مجله دادگستر با عناوين زير منتشر شده است : استقلال در
وكالت , اطفال و مسئوليت كيفري , آشنايي با حقوق خانواده و عناوين متعدد
ديگر.
معرفت
شماره 101 مجله علمي و تخصصي معرفت با عناوين زير منتشر شده
است : اخلاق و عرفان اسلامي , تصوير اخلاقي از جهان , آسيب شناسي دين
و دينداري از منظر امام حسين عليه السلام , غايت طلبي هستي و انسان در
حوزه هاي معرفتي , رجعت و امكان و ضرورت آن از ديدگاه عقل و نقل ,
روش توجيه گزاره هاي اخلاقي , ماهيت معرفت در نظر افلاطون و....
حضور
شماره 54 فصلنامه فرهنگي و هنري و سياسي و اجتماعي « حضور » با
عناوين زير منتشر شده است : اسلام آمريكايي و جهان اسلام , تاملي در
روش شناسي مطالعه انديشه سياسي امام خميني , امام خميني و بازسازي
هويت ملي , فلسفه امامت در انديشه ملاصدرا و امام خميني , دلايل عقلي
ولايت فقيه از نگاه آيت الله بروجردي و امام خميني , راه هاي تداوم
ارزش هاي انقلاب اسلامي از نظر امام خميني و عناوين متعدد ديگر.
راهبرد دفاعي
شماره 11 فصلنامه « راهبرد دفاعي » با عناوين زير منتشر شده است :
روسيه و خاورميانه در دوران پوتين , تاثيرات دكترين راهبردي و امنيتي
چين بر مطرح خاور ميانه بزرگ , اروپا و آمريكا و خاورميانه بزرگ , مهم ترين
روندهاي تاثير گذار به آينده خاورميانه و...
فصلنامه زنان
شماره سوم « فصلنامه زنان » با عناوين زير منتشر شده است : بررسي و
سنجش ابعاد منش شناختي زنان نظامي ايران , مقدمه اي بر آموزه امام
خميني در مسايل زنان , نقش زنان در مديريت بحران هاي سياسي امنيتي ,
نقش زنان در جنگ تحميلي و...
سياست دفاعي
شماره 52 و 53 مجله « سياست دفاعي » با عناوين زير منتشر شده است :
نقش سازمان نظامي در مديريت بحران طبيعي , محيط امنيتي خاورميانه و
سياست دفاعي جمهوري اسلامي ايران , بررسي سبك هاي مديريتي
فرماندهان حوزه هاي مقاومت بسيج در شرايط عادي بحران , نقش نيروي
قزاق در مديريت بحران هاي عصر قاجار , جنگ نامتقارن در آيينه تئوري
آشوب و...
موعود
شماره 64 نشريه « موعود » با عناوين زير منتشر شده است :
شعبده رسانه ها , امام مهدي (ع ) و غيبت و جايگاه ما , سيماي حضرت
مهدي (ع ) دركلام نبوي , غرب و آخرالزمان , ولايت تكويني و ولايت
تشريعي , ماسونها و مصرباستان , مسيح حقيقي , معجرات امام مهدي (عج ) ,
عطر بهشت و...
سلام بچه ها
شماره 195 « سلام بچه ها » با عناوين زير منتشر شده است : پرواز با
نهج البلاغه , بوي نخل , فرشته مهربان قصه ها , جمعه بازار شمال , اين گونه
باشيم , آزمايش علمي , برگ سبز تاريخ , ياران آفتاب و...
قافله نور
« قافله نور » عنوان يادنامه شهداي بسيج و منطقه مجد آيت الله انگجي
تبريز است كه داراي عناوين زير مي باشد : سبوي عشق , ميعاد گاه مخلصين ,
پاسداران شريعت , مثنوي اهل آسمان , حديث عشق , روايت تاريخ , تمناي
وصال و...
تحقيقات روابط عمومي
شماره 29 نشريه بين المللي « تحقيقات روابط عمومي » با عناوين زير
منتشر شده است : برپايي نهضت توليد علم روابط عمومي , سايبرگي شدن و
روابط عمومي سايبرگ , جرح و تعديل ساختار نظري روابط عمومي ,
مديريت راهبردي روابط عمومي , رسانه هاي جمعي و تغيير در فرهنگ روابط
عمومي , شيوه هاي برخورد روابط عمومي با مطبوعات و عناوين متعدد
ديگر.
پژوهش هاي ديني
شماره هاي اول تا سوم نشريه « پژوهش هاي ديني » از سوي پرديس قم
دانشگاه تهران با عناوين زير منتشر شده است : نقش دين در بهداشت روان ,
دين و درمان افسردگي , نقد و بررسي رباي توليدي , خداشناسي از راه فطرت
توحيد از منظر كتاب و سنت , قضاوت هاي انسان از ديدگاه قرآن , مبدا
تشيع در اسلام , فلسفه علم اصول و عناوين متعدد ديگر.
نيايش
شماره 23 و 24 كتاب مطالعاتي و پژوهشي نماز (نياش ) با عناوين زير
منتشر شده است : مقامات عرفاني نماز در قرآن , جلوه نمازهاي مستحبي در
متون فقهي , تلويزيون و راههاي جذب كودكان به نماز , آثار فرهنگي و
اجتماعي و تربيتي نماز و عناوين متعدد ديگر.
|
|
|