مجيدزندي
عصر جمعه جواني بيست و دو سه ساله در گوشه اي از خيابان انقلاب
روبروي دانشگاه بزرگ تهران هر چند قدمي كه برمي داشت بي اختيار از راه
رفتن باز مي ماند و در نشئه اي مرگ آور در حالت ايستاده به خواب مي رفت
و در مرز افتادن , دوباره اندكي هوشيار مي شده و چند قدمي برمي داشت و
اين كار پي در پي ادامه مي يافت و اگر چه خود نيز نمي دانست به كدام مسير
مي رفت و... رهگذران هم هريك به فراخور نگاه خود در باره معتادان يا
عوامل موثر در بروز اعتياد يا ضعف مسئولان در برخورد با معضل مواد
مخدر سخن مي گفتند و بعضا به زمين و زمانه دشنام مي دادند.
صحنه واقعا رقت آور و حزن انگيز بود كه چگونه جوان معتاد به تزريق
هروئين سالها پس از اعتياد به انواع مواد مخدر اكنون در سن 22 سالگي به
زوال كامل جسمي و روحي رسيده و در آستانه مرگ دلخراش در كنار خيابان
بخاطر افراط در مصرف مواد مخدر قرار گرفته است .
به طور يقين اكثر مردم صحنه هاي ناخوشايند تلوتلو خوردن جوانان
معتاد را بارها در خيابانهاي شهر بزرگي چون تهران ديده اند جواناني كه به
هر دليلي به دام اعتياد گرفتار شدند و حتي قادر نيستند جسم نحيف خود را
روي دو پا نگه دارند و امروزه با رواج انواع و اقسام مواد مخدر شيميايي هر
روز بر شمار معتادان كشورمان هم اضافه مي شود كه از آن مي توان به عنوان
شكستي در برابر جنگ ترياك نام برد.
اين شكست وقتي بيشتر آشكار مي شود كه مي بينيم حتي دختران
دانش آموز كشورمان نيز بخاطر مصرف مواد مخدر حتي در كلاس هاي درس
مدرسه جان خود را از دست مي دهند و انواع و اقسام موادمخدر
جديدالورود سلامتي نسل جوان كشور را به شدت تهديد مي كند
آمارها هم مويد همين مساله هستند كه سن اعتياد در كشور كاهش يافته و
70 درصد معتادان اكنون در سن 20 تا 40 سال قرار دارند و سهم گروه سني
25 تا 29 ساله هم در اين زمينه در اكثريت قرار دارد .
اين وضعيت را در كنار افزايش شديد مبتلايان به ايدز قرار دهيم به
مراتب نگران تر خواهيم شد چرا كه 63 درصد از افراد مبتلا به اين بيماري
مهلك هم از طريق اعتياد تزريقي و مصرف سرنگ آلوده به صورت مشترك ,
بيمار شده اند و آمار زنان معتاد به مواد مخدر نيز هر روز افزايش مي يابد.
همچنين بر اساس آمارهاي موجود حدود 4 ميليون و 200 هزار معتاد
دائمي يا تفني در كشور داريم كه حدود 3 ميليون و 200 هزار نفر معتاد
دائمي هستند كه حدود 250 هزار نفر از آنها هم اعتياد تزريقي دارند . اين در
حاليست كه حدود 10 سال پيش آمار معتادان به طوركلي دو ميليون نفر بود
كه يك ميليون و 200 هزار نفر اعتياد دائمي داشتند كه اين وضعيت نشان
مي دهد سالانه حداقل 10 درصد به شمار معتادان كشور اضافه مي شود كه در
اين آمار , مرگ و مير معتادان لحاظ نشده است .
خوشبختانه اخيرا مجمع تشخيص مصلحت نظام در راستاي تدوين
سياست هاي كلي كشور براي نحوه مقابله با قاچاق , توزيع و مصرف مواد
مخدر نشست هاي تخصصي خود را آغاز كرده تا ضمن تدوين اين سياست ها
مجموعه كاملي از نحوه برخورد هماهنگ با اين پديده شوم در كشور نوشته
و پيگيري شود.
البته در دولت گذشته لايحه اي در خصوص مبارزه با مواد مخدر تنظيم
شده كه اين لايحه در دولت نهم هم تصويب و به مجلس شوراي اسلامي
ارائه شده است اما مجلس نيز منتظر تصويب سياست هاي كلي در مجمع
تشخيص مصلحت نظام است كه در تدوين قانون جامع مبارزه با مواد مخدر
از اين سياست ها استفاده كند.
در راستاي تدوين سياست هاي جدي تر از سوي مجمع تشخيص و
تصويب قوانين سخت گيرانه از سوي مجلس شوراي گزارشگر روزنامه در
گفت و گو با كارشناسان به برخي از عوامل افزايش مصرف مواد مخدر و
شكست مبارزه با اين پديده خانمان برانداز در جمهوري اسلامي پرداخته
است .
دكتر مهرداد نجف پور جامعه شناس در باره عوامل موثر در بروز اعتياد
خصوصا در ميان جوانان , اين عوامل را به دو گروه تقسيم كرد و گفت :
عوامل عمومي شامل همه شرايطي است كه عموم افراد جامعه بدون استثنا
در معرض آن قرار دارند كه مهمترين آن شرايط مكاني و جغرافيايي است
زيرا بعضا زندگي در محيط آلوده يا قرار گرفتن در معرض فروش يا ترانزيت
مواد مخدر از جمله عوامل بسيار موثر در اعتياد است .
وي يكي ديگر از عوامل عمومي رواج مواد مخدر را ارزش تلقي كردن
مصرف آن نزد برخي از خانواده ها خصوصا از بعد درماني برخي از بيماريها
عنوان كرد و افزود : اين نگاه در خانواده هايي خاص وجود دارد كه متاسفانه
آمار اعتياد در ميان اعضا آن خانواده هم زياد است زيرا وقتي پدر يا مادر
خود مصرف كننده مواد مخدر باشند قبح مصرف آن در ميان فرزندان خانواده
ريخته مي شود.
دكتر نجف پور افزود : يكي ديگر از موارد ريخته شدن قبح مصرف مواد
مخدر سرخوردگي جوانان از عدم مبارزه جدي با قاچاقچيان اين مواد از
سوي مسئولان كشور است زيرا در كشوري همچون افغانستان كه معدن كشت
و توليد انواع مواد مخدر است ميزان معتادان به مواد مخدر بسيار بسيار كمتر
از كشور ما هستند زيرا اين باور در عموم مردم هست كه ترياك براي مصرف
نيست بلكه تنها منبع درآمد است .
دكتر نجف پور در باره عوامل اختصاصي اعتياد به مواد مخدر خانواده
را اولين محيط اثرگذاري عنوان كرد و افزود : خانواده هايي كه از بنيان هاي
اعتقادي , اخلاقي و تربيتي برخوردار نباشند يا حضور و عدم حضور
نوجوانان و جوانان در خانه تفاوتي براي اوليا نداشته باشد جوانان اين گونه
خانواده ها شديدا در معرض اعتياد هستند.
وي فقر و بيكاري را هم از جمله عوامل جدي در بروز اعتياد در كشور ما
نام برد و ادامه داد : خانواده اي كه دچار فقر معيشتي يا فقر فرهنگي است و
پدر خانواده تخصصي كاري خاص يا حرفه اي ندارد اثر منفي براي گرايش به
سمت مصرف مواد مخدر در نوجوانان ايجاد مي كند.
اين جامعه شناس گفت : بيكاري همچنين يكي از عوامل اصلي رواج
خرده فروشي است زيرا بجز تعداد معدودي از سران باندهاي قاچاق بقيه
افراد شاغل در اين تجارت سياه خود نيز قرباني آن هستند بنابر اين ايجاد
اشتغال در كشور يك گام موثر و مفيد براي مبارزه با مواد مخدر و قاچاق آن
است .
دكتر نجف پور افزود : هم اكنون كاهش سن اعتياد در كشور ما و افزايش
شمار دانش آموزان معتاد در مدارس خصوصا رواج مواد مخدر شيميايي
جديد همچون برنج و كريستال و قرص هاي روان گردان هشدار جدي براي
اوليا است زيرا محيط هاي مدرسه به شدت از شرايط بيرون تاثير مي گيرند.
وي افزود : يك مدرسه در محيطي آلوده به دليل وجود برخي عناصر
ناباب در اطراف آن , شلوغي كلاس ها , كيفيت پايين آموزش و نحوه تدريس
معلمان و كلاس داري آنها , عدم نظارت والدين و... زمينه مستعدي براي
اعتياد به مواد مخدر فراهم مي آورد.
در اين باره همچنين آقاي عبدالرضا مصري رئيس كميسيون اجتماعي
مجلس شوراي اسلامي در گفت و گو با گزارشگر ما گفت : آنچه كه مسلم است
وضعيت مبارزه با مواد مخدر در كشور ما وضعيت خوبي ندارد يعني ارقام 2
تا 3 ميليون 700 هزار نفر معتادي كه در كشور گفته مي شود آمارهاي ناراحت
كننده اي است اگرچه مي دانيم اين آمارها هم معيار و مبناي دقيق ندارد به اين
دليل كه شناسايي دقيق معتادان ممكن نيست و بانك اطلاعاتي دقيق هم
نداريم .
وي افزود : اين كار عمدتا در كشور ما به صورت مخفي انجام مي شود
ولي در همين حد هم آمارها هشدار دهنده هست كه بايد براي مقابله با شيوع
گسترده مواد مخدر در كشور برنامه ريزي دقيق داشته باشيم . و در اين عرصه
بايد عدد بدبينانه تعداد معتادان را ملاك قرار دهيم و براي آن هدف اصلاح و
مقابله داشته باشيم .
رئيس كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي افزود : در اين شرايط
آنچه مسلم است اين است كه استراتژي روشن براي چگونگي بازگشت
سلامت معتادان كه به نوعي به پيشگيري از اعتياد هم كمك مي كند در كشور
نداريم .
وي افزود : به عنوان نمونه اگر كساني از اين جامعه آماري معتادان در
كشور خواسته باشند كه در جايي به او كمك كنند و خودش هم از نحوه
زندگي اش خسته شده و همه فاميل و آشنا هم پذيرفتند كه او بيمار است
محلي كه در دسترس او باشد تا خود را درمان كند به سادگي به هدف
نمي رسد تا از آن مركز در دسترس براي بازگشت سلامتي خود كمك بگيرد.
آقاي مصري ادامه داد : در كشور ما همانقدر كه در مان و بازپروري
معتادان سخت است , رسيدن به هدف اعتياد و تامين موادمخدر در مدت
20 دقيقه است چون شبكه گسترده توزيع مواد مخدر وجود دارد اما شبكه
گسترده اي براي درمان يا حتي درمان جايگزين دركشور ما نيست .
رئيس كميسيون اجتماعي مجلس هزينه سنگين درمان اعتياد را هم از
عوامل موثر در عدم بازگشت معتادان دانست و افزود : هزينه درمان مواد
مخدر در كشور بسيار زياد است در حاليكه تهيه مواد مخدر هم آسان و هم
ارزان است . وي گفت : عليرغم همه مراقبت هايي كه براي جلوگيري از قاچاق
مواد مخدر به كشور مي شود بدست آوردن مواد مخدر در كشور بسيار آسان
است و قيمت ترياك در بازار تهران حدود 3,5 تا 4 برابر قيمت بازار
افغانستان آست و متاسفانه قيمت هروئين هم همين حالت را دارد.
وي در باره جايگاه درمان اعتياد در كشور گفت : اگر دولت نخواهد كمك
كند هزينه درمان واقعا سرسام آور است و براي خانواده معتاد عملا تامين آن
بودجه غيرممكن است به عنوان مثال يك دارويي مثل « متادون » براي كسي
كه بخواهد مواد مخدر مصرف نكنيد (كه براي افراد معتاد به هروئين يا اعتياد
پيشرفته مصرف مي شود). اگر بخواهد جايگزين دارويي داشته باشد يا نوعي
كاهش آسيب براي آنها داشته باشد او بين 100 تا 120 ميلي در روز لازم
دارد كه 24 تا قرص در روز مي شود كه بايد بابت هر قرص متادون 1000
تومان بپردازد كه اين رقم براي افراد معتاد هروئيني يا ترزيقي يا حتي كمتر از
آن در حد 12 قرص 12 هزار تومان مي شود هم رقم بسيار بالايي است .
رئيس كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي افزود : تازه تهيه اين
تعداد قرص در روز هم با سختي فراوان همراه است كه در كنار هزينه هاي
بالاي آن قرار مي گيرد.
آقاي مصري افزود : در چنين شرايطي براي فرد معتاد , مصرف مواد
عليرغم ضررهاي فراوان آن آسانتر از درمان است و چاره اي جز ادامه اعتياد
خود به مواد مخدر ندارد. مواد مخدري كه يك دهم قرص متادول قيمت
ندارد و به آساني در هر كوي و برزني قابل تهيه است .
رئيس كميسيون اجتماعي مجلس استراتژي درمان اعتياد را در كشور
كور معرفي كرد و افزود : واقعيت تلخ اين است كه عليرغم همه آسيب هايي كه
در كشور بابت اعتياد مشاهده مي كنيم برنامه منسجمي به عنوان يك هدف
ملي نداريم و همين ضعف باعث توسعه مصرف مواد مخدر در كشور مي شود
يعني افرادي كه معتاد مي شوند يك دوره زماني را طي مي كنند تا زمانيكه از
نظر اقتصادي قدرت مالي دارند خودشان خريدار مواد مخدر هستند اما اگر
وضع مالي آنها خراب شد كه يقينا وضع هم همه روزي خراب خواهد شد.
به دنبال خوشه جديد مي گردند و خود فروشنده موادمخدر
مي شوند.
آقاي مصري ادامه داد : اصولا هر فروشنده جز بين 10 تا 20 نفر مشتري
دائمي و هر روزه دارد كه بين آنها توزيع مي كند اين كار در اصل براي تامين
موادمخدر خودش است و متاسفانه اين حلقه هرچند وقت به صورت
تصاعدي اضافه مي شود.
وي گسترش تصاعدي اين فروشنده هاي جز را از عوامل موثر در كاهش
سن اعتياد معرفي مي كند و مي افزايد : فروشندگان جز براي جذب افراد بيشتر
به سوي جوانان مي روند و آنها را به سوي خود جلب مي كنند و اين يارگيري
مستمر ادامه دارد.
وي افزود : هر قدر سن خوشه هاي جديد اعتياد كاهش يابد خوشه هاي
جديد افراد بيچاره تري محسوب مي شوند زيرا اگر يك دانش آموز دچار
اعتياد مي شود درآمدش تنها كفاف 6 ماه يا حتي يكسال را مي دهد كه پس از
آن او به دنبال جذب دانش آموزان ديگر مي رود و خوشه هاي معتاد مدارس را
تشكيل مي دهد و اتفاقا اين افراد زودتر از كسي كه داراي وضع مالي خوبي
است فروشنده موادمخدر مي شود وي افزود : اين خيال باطلي است اگر در
چنين شرايطي افرادي فكر كنند اگر كارها را رها سازند جامعه اصلاح مي شود
زيرا اولين پله مبارزه با موادمخدر جلوگيري از ايجاد خوشه هاي جديد
اعتياد به مواد مخدر است .
آقاي مصري فعاليت برخي از تشكل هاي غير دولتي مبارزه با اعتياد را
بسيار موفقيت آميز ارزيابي كرد و افزود : اين تشكيلات مثل « معتادان گمنام »
پله تولد دوباره بدون هيچگونه كمك دارويي دارند ترك اعتياد مي دهند و
خيلي هم عالي عمل مي كردند كه تاكنون در كشور اين شيوه مرسوم نبود كه
بخاطر ارتباطات معنوي و يك سلسله پيام و نياز مشترك تا اين حد به
موفقيت دست يابند و به درمان يا ترك واقعي بسياري از معتادان برسند.
وي با انتقاد از شيوه هاي رسمي ترك اعتياد در كشور گفت : بايد قبول
كنيم كه عملكرد اين شيوه ها با كارنكردن تفاوتي نمي كند زيرا عليرغم انواع
بگير و ببندها , معتادي را هم پيدا نمي كنيم كه يك شب به مواد مخدر دست
نيابد پس يك جاي كار ما عيب دارد كه نمي توانيم سرچشمه ها را كنترل كنيم
چون به همه مي رسد.
رئيس كميسيون اجتماعي مجلس ادامه داد : كشفيات موادمخدر تنها
باعث افزايش قيمت ها مي شود و اگر كشف نشود قيمت ها مقداري كاهش
مي يابد اما تغييري در تعداد معتادان ايجاد نخواهد كرد. زيرا هيچ معتادي در
كشور وجود ندارد كه بگويد مواد به من نمي رسد اين اعتياد مي خواهد هر
نوع مواد مخدر از حشيش تا قرص برنج باشد و در هر سطحي هم كه پيگير
باشند يافت مي شود!
آقاي مصري افزود : به نظر من اگر استراتژي ما تعريف شود و در سه
بخش خلاصه گردد مي توان به موفقيت ها بيشتر اميدوار بود اول پيشگيري از
جامعه در معرض آسيب يعني آنهايي كه هيچ نوع اعتيادي ندارند و اين افراد
هدف بسيار بزرگي محسوب مي شوند كه براي اينها پيشگيري اصل است دوم
جامعه معتادان كه بايد براي آنها درمان را تعريف كرد و سوم براي جامعه
قاچاقچي بايد برخورد بدون عطوفت و گذشت داشته باشيم خصوصا
قاچاقچيان درجه اول كه در كشور حداكثر 500 تا 600 نفر قاچاقچي درجه
يك داريم كه اينها هميشه پشت صحنه قرار دارند و در تله دستگيري گرفتار
نمي شوند. اين افراد كساني نيستند كه محاكمه مي شوند و در حاليكه كار خود
را به آساني انجام مي دهند.
آقاي مصري افزود : ما اگر از طريق كاهش تقاضا و خصوصا از طريق
درمان معتادان وارد شويم كه البته ممكن هم هست زيرا حتي معتادان تزريقي
قابل درمان هستند و شيوه هاي پيشگيري در سطح بين المللي تعريف شده
است وجود دارد و اينها را به صورت دائمي درمان كنيم و تحت نظر باشند
اگر اين طيف درمان شوند خود به خود كاهش تقاضا ايجاد خواهد شد و
كاهش تقاضا در بازار هم به معناي اين است كه مواد مخدر كمتري وارد ايران
شود و كم شدن بازار خريد باعث از رونق افتادن قاچاقچيان مي شود زيرا
قاچاقچي فقط پول را مي شناسد اگر مشاهده كند يكبار و دوبار ضرر مي دهد
به طرف تغيير حرفه حركت مي كند زيرا در دنيا و حتي در كشور ماهم سابقه
دارد كه اين پول هاي سياه مسير نجات خود را از مواد مخدر تغيير مي دهند و
به نظر من در هر بخشي هم كه به كار گرفته شوند خطرش از معتادكردن
جوانان ما كمتر است .
وي افزود : اگر ما براي هر سه مساله مهم مطرح شده به طور همزمان
برنامه داشته باشيم موفق خواهيم شد اما اگر هركدام از موارد را بگيريم و
بقيه را رها كنيم هيچ نتيجه اي عايد نخواهد شد كما اينكه در سه دهه گذشته
ما يك چرخه بسته اي را مرتب دور زديم و هيچگاه به هدف نرسيديم .
وي گفت : ما از اول انقلاب تاكنون حداقل 200 طرح جمع آوري
معتادان همانند ظفر , والعاديات و... داشتيم ولي نتيجه ملموسي براي جامعه
دربر نداشته است . نهايتا معتادان را مدتي خانه نشين كرده ايم كه پس از
مدتي آب از آسياب افتاد و آنها دوباره بازگشتند. ضمنا اگر بخواهيم اينها
راهم جمع آوري كنيم نه جاي نگهداري و نه ظرفيت , نه پول و نه امكانات
داريم ما چقدر ظرفيت زندان داريم .
وي ادامه داد : در خوشبينانه ترين حالت اگر دو ميليون معتاد داشته
باشيم كدام زندان ما ظرفيت نگهداري 2 ميليون نفر را دارد ما ظرفيت 200
هزار نفر را هم نداريم زيرا ما حداكثر در 30 استان بتوانيم 40 تا 45 هزار نفر
را آنهم با همه زندانيهاي ديگر نگهداري كنيم .
رئيس كميسيون اجتماعي مجلس گفت : اينكه بعضي از افراد مي گويند با
دستگيري و بگير و ببند كار درست مي شود سخن غلطي است به نظر من
بهترين دستگيري براي جامعه قاچاقچي كه تاثيرگذار هم باشد كاهش تقاضا
است شما مي خواهيد معتاد را در زندان قرار دهيد كه هزينه غذا و پوشاك ,
بهداشت , مامور حفاظت , مراقبت , كار فرهنگي و... بدهيد كه مواد نكشند
بخشي از همين امكانات را در بيرون برايش فراهم آوريد. كه يك دهم هزينه
زندان است . اين كار بزرگترين نوع مبارزه با توسعه اعتياد به مواد مخدر
است .
وي ادامه داد : اميدوارم با درايتي كه در اعضا مجمع تشخيص مصلحت
نظام سراغ داريم با همكاري خوبي كه ستادمبارزه با مواد مخدر , نيروي
انتظامي و... دارند كه اميدوارم اينبار نتايج خوب و مفيدي عايد كشور شود.
به طور يقين اكثر مردم صحنه هاي ناخوشايند و حزن آور تلو تلو خوردن
جوانان معتاد را بارها در خيابانها ديده اند جواناني كه به هر دليلي در
دام اعتياد گرفتار شدند و حتي قادر نيستند جسم نحيف خود را نگه دارند.
متاسفانه گستره اين نابودي به مدارس و حتي مدارس دخترانه هم كشيده
شده است
براي مبارزه هماهنگ با گسترش مواد مخدر و اعتياد در كشور لايحه اي
در دولت گذشته تنظيم شده كه اين لايحه در دولت نهم هم تصويب و به
مجلس شوراي اسلامي ارائه شده است اما اكنون مجلس منتظر تصويب
سياست هاي كلي در مجمع تشخيص مصلحت نظام است
دكتر نجف پور : بيكاري يكي از عوامل اصلي رواج و گسترش اعتياد به
موادمخدر خصوصا حرفه خرده فروشي است چرا كه خرده فروشان در هر
كوي و برزني به دنبال افراد جديد به ويژه جوانان و نوجوانان مي گردند
آقاي مصري رئيس كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي : در
كشور ما همانقدر كه درمان و بازپروري معتادان و مبارزه با قاچاقچيان
سخت است رسيدن به هدف اعتياد و تامين موادمخدر آسان است زيرا در
كمتر از 20 دقيقه , معتادان به موادمخدر مي رسند
عليرغم همه تلاش ها , وقتي كه هيچ معتادي حتي يك شب بدون مواد
باقي نمي ماند نشان مي دهد در مبارزه ما اشكالات فراواني وجود دارد
