بمناسبت سوم خرداد; سالروز فتح خرمشهر
سوم خردادماه , سالگرد آزادسازي خرمشهر قهرمان , يادآور حماسه
عظيم , مرداني است كه با دستان خالي ولي توكل بر ذات لايزال الهي , دژ
بظاهر غيرقابل تسخير خرمشهر را در يك نبرد سنگين و محيرالعقول به
تصرف درآوردند.
عمليات بيت المقدس , نتيجه استقامت و پايمردي لشكريان مخلص
خدا در عرصه اي بوسعت 5400 كيلومترمربع , از جنوب به شط العرب و
خرمشهر , از شرق به رود كارون و از غرب به هورالعظيم , به انجام رسيده
است , بازخواني حماسه فتح خرمشهر از ابعاد مختلف جالب و شنيدني
است .
1 ـ بعد نظامي : خرمشهر قهرمان در روزهاي اول جنگ و در يك شرايط
نابرابر نظامي و با هجوم سنگين ارتش بعث به تصرف دشمن درآمد و از زمان
اشغال تا آزادسازي بمدت 578 روز فرصت بسيار مناسبي بود كه دشمن با
خيالي آسوده , اولا كل شهر و مناطق اطراف را با انفجارات سنگين و مهيب
به تلي از خاك و خاشاك مبدل نمايد , بنحوي كه صداي انفجارات از
فاصله هاي بسيار دور شنيده مي شد.
ثانيا : دشمن با فراخ خاطر اقدام به حفر تونل هاي متعدد در سطح شهر
نموده كه هر يك از تونل هاي اصلي با چندين تونل فرعي به يكديگر متصل
مي شدند , اين معبرهاي زيرزميني با انبوهي از ادوات نظامي و استحكامات
تجهيز شده بودند.
ثالثا : فرماندهان دشمن , ذبده ترين نيروهاي جنگنده خود را براي دفاع از
خرمشهر و مناطق اطراف آن مستقر نموده و با تداوم آموزش نيروهاي خود ,
امكان هرگونه بازپس گيري را تقريبا به صفر رسانده بودند.
رابعا : فضاي بيروني و روي خرابه هاي ناشي از تخريب خانه ها
ومحله هاي مسكوني و فضاهاي خالي اقدام به ايجاد موانع فيزيكي نمودند ,
بدينصورت كه با كاشت عمودي وسائط نقليه بجا مانده از مردم شامل
ماشين آلات و تيرآهن هاي بجامانده در بندرخرمشهر عملا امكان عمليات
هلي برد توسط نيروهاي مقابل (رزمندگان اسلام ) را منتفي نمودند , با در نظر
داشتن مراتب فوق و تسلط نيروهاي دشمن بر دشت هاي منطقه عملياتي
بيت المقدس و فرصت شناخت و برنامه ريزي طراحان نظامي دشمن جهت
پدافند از اين منطقه حساس عملا انجام يك عمليات غافلگيرانه جهت
بازپس گيري اين منطقه استراتژيك كاملا منتفي شد همچنانكه مي دانيم
عمليات بيت المقدس يكي از طولاني ترين عمليات طول جنگ 8 ساله و در
كمال هوشياري و آگاهي دشمن و بمدت 34 روز و در سه مرحله به انجام
رسيد براين اساس اعلان اين مطلب از سوي صدام كه اگر ايرانيها بتوانند
خرمشهر را بازپس بگيرند من بعنوان رئيس جمهور عراق كليد بصره را در
اختيار آنها قرار ميدهم چندان به يك بلوف نظامي شبيه نبوده است .
2 ـ ابعاد سياسي :
در شرايطي جمهوري اسلامي اقدام به برنامه ريزي جهت شروع يك
عمليات نظامي وسيع در منطقه عملياتي بوسعت 5400 كيلومترمربع
مي نمود , كه علي الظاهر دشمن سرمست از پيروزي و پيشروي هاي روزهاي
اول جنگ بسر برده و اكثر كشورها و قدرتهاي منطقه اي و جهاني در موضع
موافقت و حمايت از او بسر مي بردند و صدام توانست از اين موقعيت
بيشترين استفاده را جهت حمايت مالي , سياسي و نظامي بنمايد , فلذا عدم
موفقيت در يك چنين عمليات بزرگ , انهدام وسيع , تجهيزات و نفرات
رزمندگان اسلام را موجب شده و برتري سياسي , نظامي ارتش بعث را به
اثبات مي رسانيد , ضمن اينكه آينده جنگ و دفاع از مناطق اطراف نيز كاملا
در پرده اي از ابهام قرار مي گرفت و صدام با استفاده از چنين شرايطي
براحتي مي توانست سرنوشت جنگ را به نفع خود رقم زده و امتيازات
تجاوزكارانه موردنظر خود را كسب نمايد.
در چنين شرايطي عمليات بيت المقدس , با بهره گيري از عزم ملي و
همبستگي و مشاركت و همدلي رزمندگان اسلام اعم از ارتش , سپاه و بسيج
به انجام رسيد كه نشان از روحيه بالا , ظرفيت عظيم داخلي جهت دفع
فتنه هاي بزرگ داشت كه در نتيجه تمامي برنامه ريزي هاي صدام و حاميان
جهاني او نقش بر آب گرديد.
3 ـ ابعاد رواني عمليات بيت المقدس :
ناگفته پيداست كه صدام در يك شرايط مناسب سياسي , اجتماعي و
فارغ از هرگونه مخالفت جهاني اقدام به تهاجم به مرزهاي جمهوري اسلامي
نمود او نه تنها بخاطر اين تجاوز محكوم و مجازات نشد بلكه عملا مورد
حمايت و تشويق قدرتهاي بزرگ جهاني و منطقه اي قرار گرفت .
صدام و رهبران حزب بعث بارها بر اين نكته تاكيد مي كردند كه ما به
نمايندگي از جهان غرب با جمهوري اسلامي مي جنگيم و بارها موضوع
واهي خطر ايران را تكرار مي كردند.
و از طرفي با توجه به مداركي كه بعدا افشا گرديد پس از سقوط رژيم
پهلوي در منطقه كه نقش ژاندارم غرب را ايفا مي كرد , غربيها مخصوصا
آمريكائيها گزينه مناسب جايگزيني را در صدام جستجو مي كردند , بنابراين
لازم بود اولا از ظرفيت و پتانسيل اين كشور جهت تضعيف يا سرنگوني
انقلاب اسلامي استفاده شود و ثانيا قدرت خودساخته آنها بخوبي
مي توانست نقش از دست رفته محمدرضا پهلوي را دوباره احيا نمايد.
وثالثا : سياستهاي جمهوري اسلامي با شعارهاي استقلال طلبانه و
متكي بر اصول و ارزشهاي اسلامي و انساني با سياستهاي غرب و حتي
شوروي سابق در منطقه تطابق نداشت .
با مجموعه مطالب فوق مشخص مي شود رژيم صدام و ارتش بعث با
بهره گيري از حمايتهاي شديد مالي و معنوي و در يك شرايط مناسب رواني
و نظامي قرار گرفته بودند , بنابراين لازم بود رزمندگان اسلام در نهايت غربت
و تحت فشارهاي شديد رواني و نقيصه هاي تجهيزاتي , سدعظيم و مستحكم
ارتش بعث را شكسته و خرمشهر را بازپس بگيرند كه اين مهم با نبرد
عاشورايي رزمندگان اسلام و عليرغم همه پيش بيني هاي بدبينانه محقق
گشت .
در اين عمليات منحصر بفرد شهرهاي خرمشهر , هويزه , جاده مهم و
تداركاتي اهواز خرمشهر , كرخه نور , جاده سوسنگرد ـ هويزه و هشت
پاسگاه مرزي آزاد گشت و رزمندگان اسلام توانستند ماشين جنگي صدام را
به استعداد 285 دستگاه تانك و نفربر , 500 دستگاه خودرو و 40 فروند
هواپيما را منهدم و تعداد 19000 نفر از نفرات زبده و كارآزموده دشمن را
كه وظيفه حفاظت از خرمشهر را بعهده داشتند را به اسارت خويش
درآوردند , بدينصورت با جانفشاني قواي اسلام خونين شهر دوباره خرمشهر
گشت و پاره جدا افتاده از خاك ميهن دوباره به آغوش ملت بازگشت در اين
ايام خاطره انگيز , ياد كبوتران خونين بال وطن را كه استقلال و آزادي و
سرافرازي امروز ما مديون رشادتهاي آنان است را گرامي مي داريم هماناني
كه با شهادت خود خاك مقدس ميهن را بوئيدني كردند.
ياد و نامشان تا ابد در دفتر خاطرات سبز اين ملت ماندني است .
ث روابط عمومي نيروي زميني سپاه
|
حفظ خرمشهر به هر قيمت
ممكن
|
گزارش عمليات بيت المقدس از زبان يكي از فرماندهان حزب بعث عراق
بخش نخست
اشاره : اطلاعاتي كه از اسراي عراقي درباره جنگ تحميلي به دست
آمده به روشن شدن جريانات و حوادثي كه در خلال اين جنگ اتفاق
افتاده كمك شاياني كرده است . ضمن اينكه بررسي عملياتهاي رزمندگان
اسلام از زبان دشمن , خالي از لطف نخواهد بود. متن زير گزارش يكي از
فرماندهان اسير عراقي درباره عمليات بيت المقدس است كه با حذف
بخش هايي از آن كه شامل جزئيات گسترش يگانهاي دشمن در منطقه و
عكس العمل سپاه سوم در برابر عمليات مي باشد ارائه شده
است .
آمادگي عراق
پس از عمليات فتح المبين در منطقه شوش و دزفول , عراق متحمل
شكست نظامي بزرگي شد , بنابراين به فكر حمله آينده و قريب الوقوع
نيروهاي اسلام درجنوب و منطقه اهواز و خرمشهر افتاد و اقدامات
سريع و گسترده اي را براي تمركز و بسيج نيرو و نيز تهيه طرح هاي
پدافندي انجام داد تا حمله نيروهاي اسلام را به شكست كشانده و انتقام
عمليات فتح المبين را بگيرد. اطلاعات موجود نزد فرماندهي عراق و
عكس هاي هوايي , فعاليت هاي شناسايي گروه هاي گشتي , بالگردها ,
استراق سمع و افسران اطلاعاتي كه مامور به شناسايي نيروهاي ايران
بودند , حاكي از آن بود كه نيروهاي اسلام قصد انجام عمليات عبور از
رود كارون در منطقه پل هالوب و منطقه كوت العبيد(طاهري ) را دارند.
پيش بيني عراق از حمله نيروهاي ايران
عراق طرح تك نيروهاي اسلام را به شرح زير پيش بيني كرده بود :
الف ) تك و عبور از رود كارون با فلش اصلي در منطقه كوت العبيد
وپل هالوب و پيشروي بسمت جاده اهواز ـ خرمشهر و انهدام نيروي
مستقر در غرب كارون ,
ب ) حمله با فلش فرعي به منطقه اهواز از محور پادگان حميد
(منطقه لشكر 5 ) ,
ج ) حمله با فلش فرعي ديگر در منطقه هويزه (منطقه لشكر6 ) و
د) بعد از كسب موفقيت در اين عمليات , عبور از منطقه كوت شيخ
به سمت خرمشهر.
طرح پدافندي عراق
فرماندهي نيروهاي مسلح دستور تقويت نيروهاي خرمشهر را صادر
كرد و به دنبال اين دستور يگان هايي از سپاه 1 در شمال و سپاه 2 در
منطقه مياني و نيز سپاه 4 به زير امر سپاه 3 كه مسئوليت منطقه جنوبي
را داشتند درآمدند. همچنين , صدام شخصا دستوراتي به اين مضمون
صادر كرد : « دفاع از خرمشهر همانند دفاع از بغداد و بصره بوده و
خرمشهر تكيه گاه بصره به شمار مي رود بنابراين , بايد پيروزي در نبرد
آينده را با هر قيمتي به دست آورد و نيروهاي ايراني را منهدم نمود » .
همچنين , فرماندهان به كليه نيروها تاكيد كردند كه اين آخرين نبرد است
و بايد در اين عمليات مقاومت كنند تا جنگ پايان پذيرد.
گسترش نيروهاي عراق
الف ) لشكر11 پياده از شهر خرمشهر تا روستاي گصبه واقع بر
رودكارون (داخل ) را پدافند مي كرد.
ب ) لشكر 3 زرهي به دليل تحركي كه داشت در غرب جاده اهواز ـ
خرمشهر جلوي منطقه احتمالي عبور نيروهاي اسلام مستقر و يگان هاي
زرهي , مكانيزه و پياده را زير امر او قرار داده بودند.
ج ) لشكر 5 مكانيزه از منطقه اهواز در محل زير آب برده شده
طاهري و پادگان حميد و ساختمان هاي مسكوني پدافند كردند.
د) لشكر 6 زرهي در هويزه تا هور هويزه پدافند مي كرد كه چند تيپ
پياده را مامور و در خط پدافندي اول مستقر شدند.
هـ)لشكر 9 زرهي مستقر در جفير به عنوان احتياط عمومي لشكر 5
مكانيزه و لشكر 6 زرهي براي انهدام و مقابله با هر گونه رخنه در مواضع
دو لشكر ياد شده تعيين گرديد.
و) لشكر 10 زرهي (منهاي تيپ 17 زرهي ) به اضافه تيپ 24
مكانيزه احتياط لشكر 3 زرهي قرار داده شدند .
ز) تيپ 23 پياده لشكر 8 با واحدهاي پياده مستقر در شلمچه به
عنوان احتياط خرمشهر زير امر لشكر 11 قرار گرفتند .
ح ) لشكر 7 پياده به عنوان احتياط عمومي سپاه زير امر سپاه سوم
قرار گرفت .
ط ) بعد از عبور نيروهاي اسلام , تيپ 32 نيروي مخصوص زير امر
سپاه سوم .
ي ) تيپ 10 زرهي نيز زير امر سپاه سوم قرار گرفت .
به كليه يگان ها دستور داده شد براي جلوگيري از غافلگيري , هوشياري و
آمادگي خود را حفظ كنند.
نيروهايي كه مامور پاتك بودند بايستي در كليه مناطق لشكر به طور
مداوم براي بهتر انجام ماموريت محوله تمرين مي كردند.
آغاز عمليات توسط نيروهاي ايران
در نخستين لحظات روز 61,2,10 , نيروهاي اسلام حمله اي كه
انتظار آن مي رفت از 3 محور به شرح زير بر سپاه سوم انجام دادند :
الف ) نيروهاي اسلام با تلاش اصلي از منطقه طاهري , با عبور از
رود كارون , نيروهاي تاخيري را پست سر گذاشته و توانستند به جاده
اهواز ـ خرمشهر برسند.
ب ) حمله با تلاش پشتيباني فرعي به جبهه لشكر 5 مكانيزه در
منطقه اهواز كه نيروهاي اسلام توانستند مواضع جلويي اين منطقه را
منهدم كنند , ولي به دليل مقاومت شديد نتوانستند به عمق مواضع رخنه
كنند , و
ج ) حمله با تلاش فرعي به جبهه لشكر 6 زرهي در منطقه هويزه كه
نيروهاي اسلام در اين منطقه نيز نتوانستند به عمق مواضع رخنه كنند و
فقط توانستند نيروهاي خط مقدم را عقب برانند.
تجزيه و تحليل عراق از وضعيت جبهه ها و اتخاذ تصميمات لازم
عراق وضعيت جبهه را مورد تجزيه و تحليل قرار داده و تصميمات
نظامي سريعي اتخاذ مي كند , بعد از پيشروي خوب و موثر نيروهاي
اسلام به سمت مرزهاي بين المللي و راندن كليه نيروهاي عراقي و تمركز
اغلب نيروهاي اسلام در سمت چپ جاده اهواز ـ خرمشهر موارد زير
براي فرماندهي عراق نمايان شد.
الف ) چنانچه نيروها به پيشروي خود از خاكريزهاي مرزي ادامه دهند
به تنومه در بصره و نشوه خواهند رسيد و اين به اين معني است كه كليه
پل هاي شط العرب را به تصرف خود درآورده است .
ب ) به اين ترتيب نيروهاي اسلام با پيشروي در پشت لشكر 5
مكانيزه 9 زرهي و لشكر 6 زرهي آنها را محاصره و اسير نموده و
سرانجام سپاه منهدم مي شود.
ج ) نيروهاي مستقر در خرمشهر نيز بدون درگيري به محاصره و
اسارت درخواهند آمد.
بنابراين , فرماندهي عراق تصميمات زير را اتخاذ كرد :
الف ) عقب كشيدن لشكر 6 زرهي از محور نشوه به عراق و تخليه و
انهدام شهر هويزه با مواد منفجره .
ب ) عقب كشيدن لشكر 5 به شلمچه ,
ج ) انتقال لشكر 9 به منطقه كتيبان ,
د) كليه لشكرهاي مزبور پس از انتقال به عقب براي مقابله با
تعرض هاي احتمالي دشمن به پل هاي شط العرب آماده باشند.
هـ) افزايش نيروها و اصلاح موضع پدافندي در منطقه خرمشهر به
سمت نيروهاي اسلام كه البته لازم است يادآوري شود خرمشهر در برابر
نيروهاي اسلام به صورت نعل اسبي قرار داشت و تصميم گرفته شده
بود كه كليه نيروهاي شهر را تخليه و به مرزهاي بين المللي انتقال يابند.
و) صدام شخصا تصميم گرفت نبرد در داخل خرمشهر به هر قيمتي
كه تمام شود انجام گيرد.
طرح دفاعي عراق از شهر خرمشهر پس از عبور نيروهاي ايران
تنها هدف فرماندهي نيروهاي مسلح عراق حفظ و نگه داري
خرمشهر به هر قيمت ممكن بود , به طوري كه دراين مورد رهنمودهايي
از شخص صدام صادر شد. وي همچنين , معاون خود عزت الدوري و
بعضي از اعضاي فرماندهي كشوري را براي بررسي وضعيت و آگاهي از
نظرات آنان درباره نبرد آينده خرمشهر , به سپاه سوم اعزام كرد و به اين
موضوع به دليل وجود نيروهاي عراقي در داخل خرمشهر كه امكان
محاصره آنها وجود داشت اهميت داده شد وبهترين روش مقابله با
وضعيت موجود تشخيص داده شد. و هيچ كس جرئت دادن پيشنهاد
عقب كشيدن نيروها را نداشت .
فرماندهي عراق به رسته مهندسي دستورداده بود پل مهندسي از
نوع پي ام پي بر شط العرب در فاصله دو كيلومتري شمال
جزيره ام الرصاص احداث كنند , اين پل كه آمادگي هاي نصب آن از قبل
انجام شده بود در اثناي عمليات طاهري نصب گرديد.
طرح دفاعي فرماندهي عراق از خرمشهر به شرح زير بوده است :
الف ) لشكر 11 پياده مسئوليت اداره عمليات را به عهده داشت .
ب ) سرهنگ احمد زيدان فرمانده تيپ 113 مسئول هماهنگي واحدهاي
زير امر لشكر در خرمشهر بود :
ج ) تيپ 33 براي مقابله با رخنه هاي احتمالي در جبهه , احتياط لشكر
ودر خرمشهر مستقر بود (اين تيپ احتياط محلي و مستقيم خرمشهر به
شمار رفته و به محض صدور دستور لشكر واردعمل مي شد) :
د) شهر به وسيله نيروهاي اضافي تقويت شد :
ه ) جبهه يگان ها به سمت رود كارون بود و سپس به سمت اهواز قرار
داده شدند , اما بعضي از واحدها براي مقابله با عبور احتمالي (باتلاش
فرعي ) نيروهاي اسلام در فاصله اي نزديك رود كارون هم چنان باقي
ماندند;
و) ذخيره كردن مهمات به مقدار زياد;
ز) تقويت واحدهاي توپخانه ;
ح ) مامور كردن تيپ 23 پياده به لشكر 11 ;
ط ) فرماندهي كلي نيروهاي مسلح عراق لشكر 7 پياده را براي
بهره بردراي در صورت نياز زير امر سپاه سوم قرار داد; و
د) تيپ 32 نيرو مخصوص نيز به سپاه سوم مامور شد .
صدام : دفاع از خرمشهر همانند دفاع از بصره بوده و خرمشهر تكيه
گاه بصره به شمار مي رود , بنابراين بايد پيروزي در نبرد آينده را با
هر قيمتي به دست آورد و نيروهاي ايراني را منهدم نمود
فرماندهي عراق به رسته مهندسي دستور داده بود پل مهندسي از
نوع پي ام پي بر شط العرب در فاصله 2 كيلومتري شمال جزيره ام
الرصاص احداث كنند , اين پل كه آمادگي نصب آن از قبل انجام شده
بود در اثناي عمليات طاهري نصب گرديد
|
|