دكتر ذبيح الله حسن زاده ـ جراح ارتوپد
مقدمه :
بي شك دستيابي جمهوري اسلامي ايران به فن آوري
هسته اي از افتخارات انكار ناپذير ناپذير نظام اسلامي است .
دانشمندان جوان ايراني با تلاش و جهاد مقدس خود در سايه
تحريم شديد علمي قدرتهاي استكباري به اين موفقيت بزرگ
دست يافته اند و اينك براي حفظ نهادينه كردن آن در برابر
فشارهاي سياسي و جنگ رواني ايستادگي مي كنند.
اين توفيق ارزشمند در كنار نهضت نرم افزاري كه از دهه
هفتاد هجري ـ شمسي آغاز شده و همزمان با رشد كمي و كيفي
در سلولهاي بنيادي (شبيه سازي ) , نانو تكنولوژي و
جهش هاي برجسته در پتروشيمي و الكترونيك نويد بخش
سرآغاز ايراني سربلند را ميدهد.
تاريخچه :
استفاده از انرژي اتمي در رشته هاي پزشكي و بيولوژي
از سال 1896 ميلادي يعني همزمان با كشف اشعه ايكس شروع
شد و در مدت كوتاهي با پيشرفت دانشمندان در شناخت
پديده هاي اتمي , دامنه كاربرد آن گسترش يافت , مواد
راديواكتيو و راديو ايزوتوپ فصل جديدي از انقلاب در عرصه
پزشكي را گشودند , راديو ايزوتوپها امروز نه تنها براي
تشخيص بيماريها بلكه براي درمان مورد استفاده وسيع قرار
ميگيرند.
تحقيقات بيوشيمي و بيوفيزيك در كنار ساير روشهاي
آزمايشگاهي از ديگر موارد كلي ميباشد . در فوريه 1896
ميلادي پروفسور هانري بكرل بطور اتفاقي متوجه شد كه املاح
اورانيوم داراي پرتوهاي نامرئي با ضريب نفوذ بالاتر از اشعه
(ايكس ) مي باشد . اين تحقيقات نشان مي دهد كه اشعه هاي X
سه گانه داراي منشا مشترك راديواكتيويته ولي تفاوت در
رفتار و عملكرد مي باشند , اشعه آلفا , بتا , گاما از مواد راديو
اكتيو منشا ميگيرند.
تشخيص ايزوتوپ ها در سال 1919 ميلادي با توسعه و
امكان ) sation ( تكميل اسپكتروگراف جرمي به وسيله ساتن
پذير شد.
راديو ايزوتوپها وسيله بسيار ارزنده اي هستند كه براي
تحقيقات علمي و آزمايشات عملي در رشته هاي پزشكي ,
بيولوژي (زيست شناسي ) , بيوشيمي و بيوفيزيك و كشاورزي
كاربرد دارند.
طبق آمار سالهاي ميليونها بيمار به وسيله ايزوتوپها
درمان يا بيماري آنها تشخيص داده ميشود , سير تحول
بهره مندي از آن در چند سال گذشته شگرف بوده است و
توانسته در تشخيص زودرس و به موقع و نجات جان بسيار از
دردمندان , انقلابي نوين ايجاد نمايد.
نقش مواد راديو اكتيو در تشخيص بيماري و درمان
1 ) قلب و عروق :
در اين تكنيك از مواد راديواكتيو براي مشخص كردن
جريان خون در قلب رگ هاي خوني قلب استفاده ميشود تاليوم
ماده راديواكتيوي است كه به بيمار تزريق ميشود و بيمار پس از
تمرين فيزيكي به وسيله دوربين هاي تعقيب كننده اشعه گاما از
قلب بيمار عسكبرداري ميشود و با ديگر تست در شرايط
استراحت تكرار مي گردد و تغييرات جريان خون مرحله
فعاليت و مرحله عادي مقايسه شده و براي تشخيص باز بودن
عروق قلبي و تصلب شرائين مفيد است , بنابراين تاليم اسكن
يكي از روش هاي سودمند تشخيص بيماريهاي قلبي است .
2 ) بيماريهاي استخوان :
در اين روش ماده راديواكتيو تكنسيوم 99 , بيشترين كاربرد
را دارد , البته موادي مثل گاليم و اينديوم نيز كاربرد دارند , اين
ماده (تكنسيوم ) پس از تزريق در بافت استخواني تجمع پيدا
مي كند و نقاط تاريك و روشن را نشان ميدهد كه نشانگر
فعاليت يا عدم فعاليت بافت استخواني در آن نقطه مي باشد ,
بنابراين ضايعات سرطاني (تومورال ) استخوان , عفونت ,
التهاب و آرتوروز قابل پيگيري و تشخيص مي باشند , در اين
روش در صورت متعدد بودن ضايعه يا درگيري قسمتهاي ديگر
قابل تشخيص بوده و در تعيين برنامه درماني جراحي مفيد
است , فعال بودن ضايعه يا عدم فعاليت آن با مواد راديواكتيو در
استخوان امكان پذير است و به تفكيك خوش خيم يا بدخيم
بودن ضايعه كمك مي كند.
3 ) بيماريهاي تيروئيد :
در اين روش غده تيروئيد كه محل تجمع و سوخت و ساز
يد و تنظيم آن در بدن مي باشد مورد بررسي قرار
مي گيرد.
فعاليت تيروئيد , سرطاني بودن و درمان آن نيز با يد
راديواكتيو قابل انجام است , بنابراين استفاده از يد نشان دار در
تفكيك ضايعات سرطاني و افتراق ضايعات كمك شايان
توجهي مي نمايد و پس از تشخيص پركاري تيروئيد كه به گواتر
سمي مشهور است با يد نشان دار درمان مي شود.
4 ) عفونت يا آبسه هاي نامشخص :
بيماراني وجود دارند كه دچار تب با منشا آبسه هائي
هستند كه موقعيت آن مشخص نيست , پزشكي امروز با
استفاده از مواد راديواكتيو توانائي كشف آبسه هاي مجهول
المكان را دارد , موادي مثل اينديوم ـ 111 به همراه گلبول هاي
سفيد نشان دارو داروي راديو اكتيو گاليم ـ 67 در محل عفونت
يا آبسه ها تجمع يافته و در كليشه هاي اسكن محل آبسه را نشان
مي دهد و پزشك و بيمار را از بلاتكليفي خارج ساخته و
مي توان با جراحي يا درمان طبي به مداواي آن پرداخت .
: ) PET ( 5 ) اسكن تابشي
در اين روش كه به تومورگرافي تابش پوزيترون شهرت
دارد , به بيمار مواد راديواكتيو مثل كربي ـ 11 , فلوئورـ 18 ,
اكسيژن ـ 15 , نيتروژن : 13 , كه نيمه عمر كوتاهي دارند تزريق
مي شود و اين مواد اشعه گامنا توليد كرده و با دستگاه
(دوربيني ) كه حساس به اشعه گاما است محل هاي تجمع مواد
راديواكتيو مورد بررسي قرار مي گيرند و كامپيوتر اين تصاوير را
مورد پردازش قرار مي دهد تا تصاوير چند بعدي از مغز و كبد
و... تهيه شده و جريان خون و ديگر فعاليتهاي بيوشيميائي
بدن مورد ارزيابي قرار ميگيرند.
هم استفاده SPECT در كنار اين روش از تكنيك
مي شود كه در آن مواد راديو اكتيو مثل زنون ـ 133 , تكنسيوم ـ
مي دهند كه در PET 99 , و لودين ـ123 تصاوير شبيه
تشخيص بيماريها و جريان خون ارگانها كمك مي نمايد.
6 ) تشخيص پخش شدن و گسترش تومورها به استخوان :
بسيار از تومورهاي (سرطانها) در محل پخش شدن و
دست اندازي كه به متاستاز معروف است در استخوان ها يافت
ميشود و فرد دچار شكستگي استخوان با ضربات اندك فيزيكي
ميشود , تشخيص گسترش تومورهاي پستان ـ تيروئيدـ روده
بزرگ و پروستات به استخوان از ديگر مزاياي مواد راديو اكتيو
مي باشد كه در اسكن استخوان به خوبي مشخص مي گردد.
7 ) تحقيقات پزشكي :
بسياري از موارد راديوايزوتوپ كه با استفاده از ديگر
عناصر نشان دار شده اند در تشخيص و تحقيق پزشكي
كاربردهاي فراواني دارند كه مهمترين آنها آهن ـ 59 در
تشخيص ضايعات كبدـ طحال و مغز استخوان كرم ـ 51 با
بررسي وضعيت گلبولهاي قرمز خون , يد 121 جهت بررسي
غده تيروئيد و سديم ـ 24 براي تمام بدن , فسفر ـ32 براي
تومورهاي سرطاني و كربن ـ14 , جهت مكانيسم فتوسنتز و
موجودات زنده و كلسيم ـ45 و مس ـ64 و CO 2 جذب
ارسنيك ـ76 براي تشخيص تومورها بكار مي روند .
8 ) موارد درماني بيماريها :
برخي از بيماريها مثل لوسمي (نوعي سرطاني خون ) و
رماتيسم و نقرس و ضايعات پوستي توسط اشعه مواد
راديواكتيو درمان ميشوند.
ايزوتوپهاي راديواكتيو در درمان نقش گسترده اي دارند.
راديو فسفر ـ 32 در مغز استخوان و درمان بيماري راگتو و
همانژيوم و سرطانهاي عمقي بكالب و فسفر ـ 32 كاربرد
دارند.
پركاري سمي تيروئيد نيز با راديو يد ـ131 درمان پذير
است .
9 ) مزاياي مواد راديو اكتيو يا ايزوتوپهاي راديواكتيو
اين مواد برعكس ديگر روشها كه آناتومي (تشريح )
ارگانها را نشان ميدهد , براساس فيزيولوژي و جريان خون
كاركرد دارد , ضمنا اثرات مضر و سمي آن نيز نسبت به
كليشه هاي سي تي اسكن و يا اشعه ايكس كمتر مي باشد.
اورانيوم كه در راكتور هسته اي دچار شكست اتمي , انشقاق
مي شود با انرژي آزاد شده در تهيه راديو ايزوتوپهاي مختلف
به ويژه در حوزه پزشكي بسيار موثر و تعيين كننده است .
با اين همه كشور ما در راستاي سياست , كليه دانشمندان
بومي و گام برداشتن در جهت نهضت نرم افزاري و توسعه و
تعميق تحقيقات پزشكي در حوزه هسته اي گام هاي بلندي را
برداشته كه به زودي اين افق هر چه روشن تر و درخشان تر
خواهد شد.
|
آشنايي با بيماري تالاسمي
|
تالاسمي يك بيمار ارثي است كه به علت نقص در ساختار زنجيره
هموگلوبين حادث مي شود و مبتلايان به اين بيماري براي جبران كمبود يا
فقدان هموگلوبين مجبورند به طور كرر خون تزريق كنند.
بيماران تالاسمي بر اثر تزريق مداوم خون , آهن در بدن آنها تجمع مي
كند و اين امر موجب تخريب بافتها و ارگانهاي داخلي آنها
مي شود.
قلب , كبد , لوزالمعده و غدد جنسي در اين بيماران بيشترين آسيب ناشي
از تجمع آهن را تحمل مي كند به منظور جلوگيري از تخريب اين بافتها اين
بيماران از داروهاي چنگك كننده آهن استفاده مي كنند.
در دسترس ترين داروي اين بيماران " دفروكسامين " با نام تجاري
" دسفرال " است , اين دارو طول عمر كوتاهي در بدن دارد به همين علت
بيماران تالاسمي ناچارند اين دارو را به وسيله پمپهاي مخصوصي به
آهستگي تزريق كنند.
اين روش درمان , بسيار رنج آور است به همين سبب تلاش براي يافتن
يك داروي خوراكي جايگزين كه فاقد عوارض جانبي شديد باشد همچنان
ادامه دارد.
يكي از ديگر مشكلات بيماران تالاسمي خطر ابتلاي آنها به عفونتهايي
است كه از طريق خون منتقل مي شود.
روشهاي غربالگري داوطلبان اهداي خون و كيسه هاي خون اهدايي اين
خطر را به ميزان چشمگيري كاهش داده است ولي هنوز راه درازي در
پيش است .
يكي از راههاي كاهش اين خطر استفاده از خون داوطلبان شناخته شده
و مستمر براي درمان بيماران تالاسمي است كه نيل به اين مطلوب جز در
سايه يك عزم ملي و تلاش همگاني ميسر نيست .
پراكندگي بيماران تالاسمي در ايران
در ايران تعداد 18 هزار و 469 بيمار تالاسمي زندگي مي كنند كه
استانهاي مازندران و فارس از لحاظ تعداد بيماران در صدر قرار دارند.
با آغاز طرح پيشگيري از تالاسمي در سال 1375 تعداد تولدهاي جديد
اين بيماران كاهش يافته است . به طوري كه تعداد موارد جديد از 846 مورد
در سال 1375 به 312 مورد در سال 1383 رسيده است . با اين همه هنوز تا
رسيدن به استانداردهاي لازم براي پيشگيري از تالاسمي راه طولاني در پيش
داريم .
آموزش عمومي به ويژه در استانهايي مانند سيستان و بلوچستان و
هرمزگان يكي از مهمترين وظايف متوليان بهداشت است . اين آموزشها بايد
به نحوي باشد كه كليه افراد جامعه از چگونگي انتقال اين بيماري از نسلي به
نسل ديگر آگاهي يابند.
و توقف بارداري در مواردي كه PND ايجاد تسهيلات لازم جهت انجام
جنين به تالاسمي مبتلا است بايد در كليه استانهاي كشور در دستور كار قرار
گيرد.
روز جهاني تالاسمي
8 ماه مي ميلادي , مصادف با 18 ارديبهشت هر سال به نام روز جهاني
تالاسمي نامگذاري شده است .
هدف از نامگذاري اين روز توجه بيشتر مسئولان و مردم به مسئله
بيماري تالاسمي است .
فراهم آمدن امكانات درماني مطابق با استانداردهاي جهاني و دستيابي
به خون سالم و كافي براي همه بيماران تالاسمي و عدم تولد بيمار تالاسمي
در كشور دو هدف عمده اي است كه همه افراد و سازمانهاي درگير در اين
بيماري به آنها مي انديشند و براي دستيابي به آن تلاش مي كنند.
با پيشرفت علم , امروزه سيماي تالاسمي تغيير كرده است , اگرچه بيمار
تالاسمي ديروز كودكي ناتوان بود كه عمري كمتر از 20 سال را تجربه مي كرد ,
بيمار تالاسمي امروز جواني با زندگي عادي است كه در جست وجوي كار و
طعم زندگي شاداب و نيازمند توجه مسئولان و مردم نيكوكار است .
|
قرار گرفتن نوزادان در معرض آلودگي هوا خطر ابتلاي آنها به
سرطان در آينده را افزايش مي دهد
|
براساس يك پژوهش , قرار گرفتن كودكان در معرض آلاينده هاي سمي
هوا در دوره نوزادي مي تواند بر رشد و توسعه سيستم تنفسي , اعصاب , غدد
و سيستم ايمني بدن اثر گذاشته و خطر سرطان هاي بعدي در زندگي را
افزايش دهد.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) , كودكان و نوزادان از
جمله حساس ترين افراد جامعه نسبت به آلاينده هاي هوا
هستند.
مطالعات اخير علاوه بر ارتباط بين آلودگي هوا و علائم بيماري هاي
تنفسي و بدتر شدن آسم ارتباط هايي بين آلودگي هوا و تولد زودرس , مرگ و
مير نوزادان , كاهش ظرفيت ريه و حتي آسم را نشان داده است .
نتايج تحقيقات كارشناسان دانشگاه علوم پزشكي و مركز بهداشت
شهرستان شهركرد كه به بررسي اثرات آلودگي هواي محيط بر سلامتي
كودكان و نوزادان پرداختند نشان مي دهد در بيشتر موارد ممكن است كودكان
در معرض تماس بيشتري با آلاينده هاي ناشي از هوا نسبت به بزرگسالان
باشند.
بر اساس اين تحقيق , نوزادان و كودكان معمولا سريعتر از بالغين تنفس
مي كنند كه اين امر تماس آنها را با هر نوع آلاينده اي در هوا افزايش مي دهد.
كودكان و نوزادان اغلب از طريق دهانشان و بدون گذراندن هوا از
فيلترهاي موثر بيني نفس مي كشند , لذا به بيشتر آلاينده ها اين امكان داده
مي شود بودن عبور از مانع خاصي فرو داده شوند.
اين تحقيق مي افزايد : كودكان نسبت به بالغين ( به ويژه در ماههاي
تابستان زماني كه سطح مه دود بسيار بالا است ) بيشتر وقتشان را در بيرون
سپري مي كنند.
كودكان نسبت به اثرات آلودگي حساس تر هستند چون رشد سيستم
ايمني و ارگان هاي ديگرشان هنوز كامل نشده است , به طور مثال سرب كه
فرو داده مي شود به آساني در استخوانهاي كودكان كه سريعا در حال رشد
هستند رسوب مي كند. تحقيقات نشان داده است كه ذرات ممكن است باعث
تشديد آسم , سرفه , گرفتگي گلو و ساير بيماريهاي تنفسي در كودكان شود.
ازن يكي از تحريك كننده هاي قوي دستگاه تنفسي بوده كه مي تواند
باعث التهاب ريه و كاهش ظرفيت انتقال در عمل ريه ها و كوتاه كردن تنفس و
ساير اختلالات تنفسي شود.
) , سرب , CO ) , كربن مونوكسايد ( NO نيتروژن دي اكسايد 2 (
) از ديگر آلاينده ها H 2 S ) و سولفيد هيدروژن ( SO سولفوردي اكسايد 2 (
هستند.
|
كم خوري حافظه را تقويت مي كند
|
كم بخوريد تا حافظه اي قوي داشته باشيد.
دانشمندان دانشگاه فلوريدا مي گويند , مصرف مواد غذايي سبك باعث
افزايش قدرت حافظه انسان مي شود و قدرت تمركز را زياد مي كند.
اين پژوهشگران معتقدند كم خوري , روزه گرفتن , كاهش مصرف
غذاهاي چرب و مصرف غذاهاي سبك باعث طولاني شدن عمر و پيشگيري
از بروز بيماريهاي عصبي و مغزي و افزايش قدرت حافظه مي شود .
|
دريايي از شن در قمر سياره زحل كشف شد
|
تيتان يكي از بزرگترين قمرهاي سياره زحل است . تصاويري كه از اين
قمر ارائه شده نشان دهنده مناطق وسيع و تيره اي است كه به طور فوق العاده
شبيه اقيانوس هستند.
كاوشگر ناسا نشان مي دهد Cassini آخرين تصاوير ارائه شده توسط
اين مناطق درياهايي از شن و ماسه و بسيار مشابه با ريگ هاي روان در زمين
هستند . به گزارش خبرگزاري مهر , اين ريگ هاي روان عمقي حدود 150 متر
و طولي برابر با صدها كيلومتر دارند و مناطق وسيعي از اين سياره را به خود
اختصاص داده اند.
آنها بسيار شبيه ريگ هاي روان در نامبيا , بيابان صحرا , شبه جزيره
عربستان و بخشي از استراليا هستند.
« رالف لورنز » يكي از محققين دانشگاه آريزونا بيان كرد : اين كشف بسيار
ما را شگفت زده كرده است .
در مورد اين قمر وجود بادهاي قوي كه بتواند ريگ روان را ايجاد كند
مورد انتظار نبود. اين قمر داراي اتمسفري متراكم است و نيروي گرانش اين
قمر يك هفتم زمين است .
وي اظهار كرد : تنها مورد قابل بيان در مورد اين قمر نزديكي آن به يك
سياره بزرگ است .
نيروي گرانش زحل اتمسفر اين قمر را تحت تاثير قرار مي دهد همان
گونه كه نيروي گرانش ماه بر روي حركات جزر ومدي اقيانوس هاي زمين
تاثير دارد.
اين ريگ هاي روان تحت تاثير باد به وجود مي آيند. نيروهاي جزر و مدي
باعث مي شود بادها تغيير جهت دهند , حركت هاي رفت و برگشتي اين بادها
باعث مي شود كه اين شن هاي روان خطوط موازي و طولاني را در كنار هم
ايجاد كنند.
|
| | |
|