مجيد زندي
پرداخت پول و صرف وقت براي خريد و يا تماشاي كتاب عشق و علاقه
ذاتي مي خواهد زيرا هركس حتي اگر پول فراوان هم داشته باشد اما علاقمند
به تهيه و مطالعه كتاب نباشد از پرداخت هزينه جداگانه اي براي كتاب سرباز
مي زند , اما وجود اين علاقه در بسياري از مردم كشورمان باعث شده كه اين
روزها نوزدهمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران از هر زمان ديگر شلوغ تر و
پرازدحام تر باشد و جمعيت انبوهي از اقشار مختلف مردم خصوصا
دانشجويان , دانش آموزان , روحانيان و اساتيد دانشگاه , كارمندان و كارگران
و حتي زنان خانه دار و سربازان را به سوي خود جلب كند.
در وهله نخست فكر كردم بخش فراواني از افراد حاضر در نمايشگاه
فقط براي تماشاي كتاب آمده اند اما به خود مي قبولانم كه همين جواني كه
مي توانست در كوچه و خيابان پرسه بزند اما سر از نمايشگاه كتاب درآورده
و عناوين كتاب هاي موجود را تماشا مي كند ارزشمند و قابل قدرداني است
زيرا بسياري از افراد در جامعه هستند كه اوقات خود را صرف كارهايي
مي كنند كه يك واژه آموزش درست از آن بدست نخواهند آورد.
با چنين نگاهي گستره نوزدهمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران توجه
مرا به خود جلب كرد نمايشگاهي كه 2754 ناشر از ايران و ديگر كشورهاي
جهان با عرضه بيش از 283 هزار عنوان كتاب از جديدترين كتاب هاي حوزه
هاي ديني , اقتصادي , فلسفي , هنري , ادبيات , تاريخ , جغرافيا , علوم پايه ,
نظري و علمي در محل دائمي نمايشگاههاي بين المللي تهران داير شده
است .
با حضور در غرفه هاي متعدد در مرحله اول ازدحام جمعيت آنچنان
شادي آور است كه حضور چنين جمعيت مشتاق كتابخواني مايه مباهات هر
فرد علاقمند به كشور خصوصا اهل علم كتاب و كتابت و همچنين رونق
كتابخواني مي شود اما وقتي كه از نزديك با افراد و ناشران روبرو مي شويم و
آنها لب به سخن مي گشايند با آنچه كه در ابتدا ديده ايم تفاوت دارد زيرا پس
زمينه صحبت غالب افراد عدم قدرت خريد كتاب هاي مورد علاقه است .
البته نفس برگزاري چنين نمايشگاهي آنچنان با ارزش و اهميت است كه همه
مشكلات را مي توان ناديده گرفت ولي وقتيكه آرمانها و واقعيات را در كنار
مظاهر زيبا قرار مي دهيم حق داريم آرزو كنيم كه اي كاش با ظرفيت فراوان
موجود در كشور امكاناتي فراهم مي شد تا شمار كتابخوان هاي ما و ميانگين
زمان براي مطالعه در كشور با آن چيزي كه اكنون هست بيشتر
باشد.
اتفاقا آقاي احمدي نژاد رئيس جمهور در مراسم افتتاح نمايشگاه
نوزدهم به اين مساله به صورت رسا اشاره كرد و ضمن درخواست از مردم
براي اقبال بيشتر به كتابخواني افزود : « ما در عصري قرار داريم كه تحولات
لحظه اي اتفاق مي افتد پس بايد همپاي اين تحولات حركت كنيم و بايد
كاري كنيم كه كتاب در طول سال در اولين و كوتاهترين فرصت در اختيار
مردم قرار گيرد. »
برپايي چنين نمايشگاهي اگرچه براي كتابخوان ها با اهميت است اما
آنچه كه در كشور ما عموميت دارد بيزاري جمع كثيري از مردم حتي طبقات
تحصيلكرده و فارغ التحصيل مراكز دانشگاهي از مطالعه كتاب است كه نشان
مي دهد براي ايجاد تحول واقعي و توسعه فرهنگي و اجتماعي و در نهايت
ايجاد باور مفيد و ارزشمند بودن كتاب و كتابخواني آنچه كه هست و آنچه كه
بايد باشد فاصله بسيار زيادي احساس مي شود.
وقتي در چنين نمايشگاهي و يا نمايشگاههاي مشابه به مناسبت هاي
مختلف خصوصا هفته كتاب حاضر مي شويم بيش از تعداد و عناوين
كتاب ها , از قلت شمار كتابخوان در كشور ناراحت مي شويم زيرا به عينيه
مي بينيم كه چه تعداد وسيعي از افراد حاضر در چنين نمايشگاههايي تنها
تماشاچي كتاب ها خصوصا در غرفه هاي خارجي هستند. به راستي چرا مردم
و بخصوص نسل جوان و نوجوان ما اينقدر از كتاب متنفر و بيزارند و
فرصت هاي طلايي خود را به هر چيزي جز مطالعه كتاب مي سپارند چرا
دانشجويان و دانش آموزان و حتي معلمان فقط در حد نمره و مدرك و شغل
به سراغ مطالعه مي روند و در ساير فرصت ها علاقه اي به كتاب و كتابخواني
از خود نشان نمي دهند.
البته اين نقص را فقط نبايد برعهده مردم گذاشت زيرا اگر توقع افراد از
كتاب هاي موجود چه از لحاظ محتوا و تنوع و گستردگي فراهم نشود افراد به
مرور از كتاب فاصله مي گيرند كمااينكه اين مشكل در كشور ما به دليل وجود
دهها عامل رخ داده است .
در طرف مقابل بايد بدانيم راههاي تقويت باور مطالعه و اشاعه فرهنگ
كتابخواني چيست اين وضعيت متاسفانه عوامل متعددي دارد كه علاوه بر
مشكلات معيشتي و ضعف قدرت خريد مردم , به شرايط ديگري همچون
نگاه مسئولان به جايگاه كتاب و كتابخواني , محيط خانواده , محيط مدرسه ,
شيوه آموزش در مدرسه و دانشگاه , ساختار بسيار ناقص نظام آموزشي
خصوصا در دوراه ابتدايي و... اشاره كرد.
يقينا در همه بخش ها , محيط خانواده در اقبال يا عدم اقبال افراد به
كتاب نقش بارز و تعيين كننده تري دارد زيرا عدم پرورش روحيه كتابخواني
در وهله اول به نوع برخورد پدر و مادر بستگي دارد زيرا نمونه هاي فراوان
داريم كه كودكان و نوجوانان پرورش يافته در خانواده اي فقير اما علاقمند به
كتاب , شخصيت هاي بزرگ علمي به جامعه تحويل مي دهند و در مقابل افراد
متمول و پولدار و حتي تحصيلكرده و داراي مدارك عاليه و دانشگاهي و
طبيب , چون خود را گرفتار پول و ماديات كرده اند و در طول ماه كتاب و
حتي روزنامه اي را مطالعه نمي كنند كودكان اين خانواده علاقه اي به مطالعه
از خود نشان نمي دهند.
اينها افكار و انديشه هايي بود كه در لحظه لحظه حضور در نمايشگاه نوزدهم
كتاب و در ميان جمعيت انبوه افراد عموما جوان حاضر در نمايشگاه به ذهنم
خطور كرد و اين سوال ملكه ذهنم شد كه اگر فقط يك سوم اين جمعيت انبوه
هر نفر يك كتاب هم خريداري نمايند در روزهاي پاياني نمايشگاه حقيقتا
كتابي براي عرضه باقي نخواهد ماند.
انتخاب افراد حاضر در نمايشگاه براي مصاحبه هم خود به يكي از
مشكلات تهيه اين گزارش تبديل شد زيرا در دست بسياري از افراد كتابي
نمي بيني و بعضا اصل اهل كتاب و مطالعه هم به نظر نمي رسند. اولين كسي
كه مي توانم با او سرصحبت را باز كنم مرد جواني است كه با لباس هاي
بلوچي و محاسن بلند بيشتر از ساير حاضران جلب توجه مي كند او خود را
عبدالعزيز نصرياني و از برادران اهل سنت استان فارس شهرستان لار
دهستان فيشور معرفي مي كند و مي افزايد : مسئول كتابخانه مجتمع خيريه
علمي , فرهنگي و هنري در فيشور هستم و براي خريد كتاب به تهران آمدم و
امسال سومين سال است كه براي خريد كتاب به نمايشگاه بين المللي مي آيم .
وي گفت : هر سال 300 تا 400 هزار تومان كتاب براي مجتمع خريداري
مي كنم و علاوه بر آن ديدن خود نمايشگاه هم برايم جاذبه دارد و امسال هم
براي خريد هر مقدار كتاب دستمان باز است .
وي گفت : با اينكه باني خير اين مجتمع از اهل سنت است ولي برادران
تشيع هم از همه بخش هاي آن , چه كتابخانه و چه كلاس هاي هنري و
آموزشي آن استفاده مي كنند.
خانم تميزي يكي ديگر ا ز شهروندان در نمايشگاه بين المللي كتاب به
گزارشگر ما مي گويد : امسال تاكنون 20 هزار تومان كتاب عمدتا كتابهاي
مذهبي خريداري كردم و خريد از نمايشگاه كار هر سال من است زيرا به
خريد و مطالعه كتاب علاقه دارم .
وي تنوع و قيمت كتابهاي نمايشگاه امسال را نسبت به سال قبل نيز
مناسب ارزيابي كرد و افزود : من پارسال همين حد كتاب خريداري كردم 30
هزار تومان ولي امسال قيمت ها كمتر شده است .
وي كه كارمند دانشگاه شهيد بهشتي هم هست درباره راههاي جذب
مردم به سمت مطالعه كتاب هم مي گويد : مسئولان اجرايي و قانونگذاري در
كشور ما بايد اعتقاد داشته باشند كه مطالعه كتاب تقويت كننده بنيانهاي
اخلاق , علمي و تخصصي در ميان كارمندان است و با اين تفكر بايد
كتابخواني را در ميان كارمندان يا كارگران با قراردادن مجوزهاي لازم تشويق
كنندزيرا سود آن در نهايت به كشور و جامعه باز مي گردد.
وي به همه اوليا توصيه كرد براي تقويت قدرت حافظه و يادگيري
فرزندان خود آنها را از همان ابتداي كودكي با كتاب مانوس
سازند.
آقاي عليرضا تبريزي متصدي فروش انتشارات آذربايجان كه دفتر
مركزي آن در تبريز واقع است نيز به گزارشگر ما گفت : گراني چاپ و انتشار
كتاب باعث عدم استقبال مردم مي شود اگرچه استقبال مردم امسال نسبت به
سال گذشته بهتر است ولي مردم فقط قيمت مي گيرند و براي خريد اقدامي
نمي كنند.
وي كه حدود 13 سال متصدي فروش كتاب در نمايشگاه بين المللي
تهران است گفت : قبلا از اين جهت كه كتاب ارزانتر بود و دولت هم حمايت
مي كرد و بن در اختيار دانشجويان قرار مي داد استقبال بيشتر بود ولي در
تهران هم مانند تبريز فروش كتاب چندان جالب توجه نمي كند و عمده
كتابهايي كه مردم براي خريد علاقه نشان مي دهند هنر آشپزي و خياطي ,
كودكان , بهداشتي و پزشكي عمومي است .
وي تقريبا همه مولفان كتاب هاي عرضه شده در غرفه خود را نويسندگان
آذربايجاني معرفي كرد و افزود : البته مجوز چاپ و انتشار كتاب در تهران به
مراتب آسانتر از تبريز صادر مي شود.
آقاي عليرضا مومني دانشجوي رشته گرافيك از دانشگاه پيام نور قزوين
هم كه از غرفه ناشران خارجي تنها يك كتاب گرافيكي را خريداري كرده
درباره گراني قيمت كتاب مي گويد : خريد كتاب براي ما كه درآمدي نداريم
واقعا سخت است و دانشگاههاي غيردولتي هم كه از لحاظ دولت ارزشي
ندارد تا آنها هم كتاب هاي مورد علاقه خود را با بن يا ساير كمك هاي دولتي
تهيه نمائيم .
وي گفت : كتاب هاي مورد نياز ما در كتابفروشي هاي قزوين وجود ندارد
و براي تهيه آن بهترين جا همين نمايشگاه بين المللي تهران است و همه ساله
سعي مي كنم از قزوين خود را به اين نمايشگاه برسانم .
آقاي علي حسامي دندان ساز تجربي كه از شهرستان سنندج فقط براي
خريد كتاب هاي شخصي خصوصا در زمينه ادبيات فارسي و ادبيات عرب به
نمايشگاه بين المللي كتاب تهران آمده در سالن آثار مكتوب پيامبر
اعظم (ص ) به گزارشگر ما گفت : الان دو روز است كه در تهران هستم و
تاكنون 200 هزار تومان كتاب خريدم .
وي در باره علت علاقه خود به مطالعه و خريد كتاب هم گفت : با اينكه
شغلم آزاد است مطالعه كتاب را به صورت حرفه اي و با علاقه دنبال مي كنم
و دوست دارم مدرك خود را از سطح ليسانس تا دكترا ادامه دهم .
وي درباره علت عدم علاقه مردم به مطالعه كتاب هم گفت : فكر مي كنم
بسياري از افرادي كه مطالعه نمي كنند به اين دليل است كه فكر مي كنند
مطالعه كتاب تاثيري در زندگي آنها ندارد و نسبت به آن بي تفاوت هستند در
حاليكه اگر آنها بدانند كتاب در زندگي براي آنها و براي تربيت فرزندان آنها
بسيار نقش آفرين است مطمئنا بيشتر به سمت مطالعه روي
مي آورند.
آقاي حسامي مشكل معيشتي براي عدم استقبال كتاب را ضعيف ارزيابي
مي كند و مي افزايد : چگونه اين مساله را باور مي كنيد كسي كه براي سيگار
خود روزانه 1000 تومان پرداخت مي كند اما در طول سال 1000 تومان
براي خريد كتاب هزينه نمي كند يا جواني كه از انواع و اقسام عطر و ادكلن
و.... براي خود خريداري مي كند ولي در طول ماه يكساعت را به مطالعه
كتاب اختصاص نمي دهد
آقاي حسين بابايي دانشجوي سال دوم رشته مكانيك دانشگاه اميركبير
نيز در غرفه ناشران خارجي به گزارشگر ما گفت : شيوه بانك عرضه كتاب از
سوي ناشران خارجي طرح بسيار جالبي است كه خريد را بسيار آسان كرده
است .
وي البته توضيح داد : مشكل امسال كمبود شمار كتاب هاست زيرا
ناشران خارجي مي گفتند از هر عنوان كتاب تنها 7 نسخه آوردند زيرا
نمي دانستند به فروش خواهد رفت يا نه آنها چون اطلاعي از نياز و
تقاضاي موجود نداشتند و حتي بعضي از عناوين كتابهاي منتشر شده خود
را نياوردند و ظاهرا هزينه هاي حمل كتاب هم زياد بوده كه واردات حجم
بيشتر از 7 جلد خودداري كردند .
آقاي بابايي گفت : قيمت كتابهاي خارجي هم بجز كتاب هاي چاپ
هندوستان بسيار گران است و نتوانستيم از كارت اعتباري خود آنچه كه لازم
بود كتاب تهيه كنيم .
وي افزود : با توجه به وضعيت موجود يا حتي عدم واردات برخي از
كتابهاي مورد نياز را تهيه نكردم .
خانم محمدي طلبه حوزه علميه حضرت عبدالعظيم (ع ) هم با انتقاد از
محيط غيرفرهنگي نمايشگاه كتاب گفت : اين وضعيت نشان مي دهد كه در
كشور ما براي فرهنگ سازي كارهاي اصولي انجام نمي شود زيرا تبليغات
براي خريد كتاب تنها يك اثر ظاهري دارد كه افراد خاصي را به نمايشگاه
مي آورد كه اعتقادي به با اهميت بودن مقام كتاب ندارند.
وي گفت : متاسفانه امروزه در كشور ما درباره كتاب فقط ويترين آرايي
تبليغ مي شود و كتابها هم فقط ظاهر و جلد زيبايي دارند و از محتوا خالي
است .
وي گفت : وضعيت نگارش كتاب ها هم به گونه اي است كه حتي با مطالعه
چند صفحه از كتاب از ادامه مطالعه آن صرفنظر مي كنيد زيرا احساس
مي كني چيزي در خود ندارد.
وي افزود : آنچه كه اين روزها در ميان جوانان از آن كتاب ياد مي شود
چيزي جز رمان هاي عاشقانه و كتاب هاي زرد و درجه سه و چهار نيست
زيرا وقتي تا پايانش را هم مطالعه مي كني بيشتر از عزت نفس به شما
سرخوردگي را آموزش مي دهند.
وي افزود : ظاهرا به دانشجويان دانشگاههاي دولتي 15 تا 20 هزار
تومان بن كتاب داده اند اما متاسفانه به حوزه ها چنين امتيازاتي تعلق نگرفت
ولي ما به چنين مشكلاتي عادت كرده ايم .
آقاي مجيد حاجيپور دانشجوي رشته فقه و حقوق دانشگاه بين المللي
مذاهب اسلامي هم غرفه آرايي هاي بي روح را از ويژگي هاي بارز غرفه هاي
داخلي عنوان كرد و افزود : من در 10 سال گذشته هميشه به نمايشگاه آمده ام
اما دريغ از يك طرح نوين در عرضه و تبليغ كتاب كه دوست دارم مسئولان
نمايشگاه براي اين كار طرح هاي جديدتري را هر سال تهيه نمايند كه همين
روش هم عامل موثري براي تبليغ مطالعه و كتابخواني و افزايش فروش كتاب
است
وي مشكل معيشتي و مكان نگهداري كتاب در منزل را از عمده ترين
مشكلات مردم براي عدم اقبال به خريد و مطالعه كتاب مي داند و مي افزايد :
افرادي كه در زندگي خود براي تامين معاش درمانده اند چگونه مي توانند
بخشي از درآمد خود را براي خريد كتاب هزينه كنند ضمن آنكه نگهداري
كتاب و ايجاد قفسه يا بوفه كتاب در آپارتمانهاي 50 متري غيرممكن است !
لازم به يادآوري است از جلوه هاي ويژه نمايشگاه كتاب تهران حضور
گسترده بازديدكنندگان در نماز ظهر و عصر مسجد نمايشگاه است تا حدي
كه بسياري از مردم هنگام ظهر در محدوده مسجد به اقامه نماز مي پردازند.
ازدحام جمعيت حاضر در نمايشگاه به حدي است كه فكر
مي كنم بسياري از آنها فقط براي تماشاي كتاب آمده اند اما
مجبورم به خود بقبولانم فردي كه مي تواند در كوچه و خيابان
پرسه بزند , با حضور در نمايشگاه كتاب قابل احترام است
آقاي علي حسامي دندان ساز تجربي از سنندج : بسياري از
افرادي كه مطالعه نمي كنند اعتقاد دارند كتاب تاثيري در
زندگي آنها ندارد در حاليكه مطالعه كتاب علاوه بر ايجاد
تحول در زندگي آنها براي تربيت صحيح فرزندانشان هم موثر
است
متاسفانه عوامل متعددي همچون مشكلات معيشتي وضعيت
قدرت خريد مردم باعث عدم استقبال مردم از خريد كتاب
مي شود اما شرايط ديگري همانند نوع تربيت در محيط
خانواده , باور اوليا جايگاه كتاب و كتابخواني نزد مسئولان و
ساختار بسيار غلط نظام آموزشي در مدارس را هم بايد از
عوامل بيزاري جوانان براي مطالعه كتاب محسوب كرد
