دكتر محمدرضا جواهري
عضو هيات علمي دانشگاه فردوسي مشهد
مقبره برخي از بستگان امامان عليهم السلام شناخته شده و زيارتگاه
پيروان اهل بيت عليهم السلام است . از ميان امام زادگان بزرگوار و عزيزي كه
قبر آنان آشكار و پيدا است تنها براي تعدادي زيارت ماثوره از ائمه
معصومين عليهم السلام رسيده و امامان آداب و اجر و پاداش زيارت آنان را
به روشني بيان نموده و مسلمانان وشيعيان را به زيارت قبر آنان دعوت و
تشويق كرده اند. حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها دختر امام موسي بن
جعفر عليه السلام و خواهر ثامن الحجج علي بن موسي الرضا عليه السلام ,
بانوي دانشمند و فداكاري است كه امامان معصوم عليهم السلام در ستايش
وي و پاداش زيارتش سخن گفته اند.
حرم ائمه (ع )
امام جعفر صادق عليه السلام جد بزرگوار حضرت فاطمه معصومه
سلام الله عليها سال ها پيش از ولادت وي فرمودند : ان لله حرما و هو مكه و
لرسوله حرما و هوالمدينه و لاميرالمومنين حرما و هوالكوفه و لنا حرما و هو
قم و ستدفن فيه امراه من ولدي تسمي فاطمه من زارها و جبت له الجنه (1 ) .
براي خدا حرمي است و آن مكه است و براي پيامبر خدا حرمي است و
آن مدينه است , و براي امير مومنان حرمي است و آن كوفه است , و براي ما
حرمي است و آن قم است . به زودي زني از فرزندان و نسل من كه فاطمه
ناميده شود در قم دفن خواهد گرديد , هركس وي را زيارت كند بهشت برايش
واجب است . امام صادق عليه السلام در زماني كه هنوز امام موسي بن جعفر
عليه السلام به دنيا نيامده اند از ولادت اين نوه خويش به نام فاطمه و دفن
وي در شهرهاي قم خبر داده و پاداش زيارت او را نيز بيان كرده اند. اين خبر
از آينده كه سال ها بعد دقيقا روي داد خبري از غيب و نوعي معجزه است .
شهر قم ـ همانند حرمين شريفين مكه و مدينه كه حرم خدا و پيامبر اويند و
حرم كوفه كه حرم وصي پيامبر است ـ داراي احترام ويژه و قداست الهي
است . امام صادق عليه السلام قم را حرم امامان و اهل بيت پيامبر دانسته اند.
حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها در جايگاه عالي و معنوي
فوق العاده اي قرار دارد , در حدي كه زيارت قبر شريفش پاداش ورود به
بهشت را در پي دارد. امام معصوم چنين پاداش بزرگي را براي زيارت امام
زاده اي عالي مقام ثابت مي داند. اين پاداش بزرگ عامل روي آوردن عموم
مردم به سوي زيارت و رسيدن به آثار فراوان سازنده دنيوي و اخروي آن
است .
بهشت , پاداش زيارت
امام رضا عليه السلام بارها فضيلت و پاداش زيارت خواهر خويش
حضرت معصومه عليهاالسلام را به شيعيان يادآوري نموده اند. سعدبن سعد
گفته است از امام رضا عليه السلام درباره فاطمه دختر موسي بن جعفر
عليهم السلام در قم پرسيدم , امام رضا عليه السلام فرمود : من زارها فله
الجنه (2 ) براي هركس او را زيارت كند بهشت است . اين حديث به پيروان اهل
بيت عليهم السلام , جايگاه عالي و مقام و فضيلت بالاي حضرت معصومه را
نشان مي دهد. روشن است رسيدن به اين پاداش بزرگ الهي , بدون كوشش
بزرگ در راه شناخت اين الگوي بزرگ و پيروي از وي امكان پذير
نيست .
آداب زيارت حضرت معصومه (س )
زيارت امام معصوم و امام زادگان آدابي دارد. رعايت اين آداب آثار
مثبت و سازنده روحي و رواني زيارت را افزايش مي دهد. آشنايي با اين
آداب و آراستگي به آن , طريق وصول به اجر و پاداش الهي زيارت آنان
است .
علي بن ابراهيم از پدرش از قول سعد قمي نقل كرده و گفت امام رضا
عليه السلام , به من فرمود : اي سعد! در نزد شما قبري از ماست , عرض كردم :
جعلت فداك قبر فاطمه بنت موسي عليهماالسلام فدايت شوم قبر فاطمه
دختر امام موسي بن جعفر عليه السلام را مي فرمائيد امام رضا عليه السلام
فرمود : نعم , من زارها عارفا بحقها فله الجنه (3 ) آري ! هركس او را زيارت كند
عارف به حق وي باشد برايش بهشت است . امام رضا عليه السلام در اين
گفتگو ركن و شرط اساسي پاداش عالي زيارت حضرت معصومه
عليهاالسلام را به زيبايي و آشكارا بيان نموده اند. معرفت حق حضرت
معصومه زيربناي پاداش بزرگ زيارت ايشان است . زائر عارف بهره كامل ا ز
زيارت مي برد. شناخت درجات و مقامات ائمه معصومين عليهم السلام و
بستگان آنان و ايمان به فضايل و كمالات آنان و اعتقاد به ضرورت اطاعت و
پيروي كامل از اين الگوهاي جامع و جاويدان , مراتبي از معرفت حق آنان
است . آري زائر عارف به حق حضرت معصومه عليهاالسلام كوشش مي كند با
اخلاق و رفتار اين انسان كامل تربيت شده در مكتب وحي و دانشگاه بي نظير
اهل بيت عليهم السلام بيشتر آشنا گردد و فاصله هاي رفتاري و گفتاري
خويش را با وي كم كرده و برطرف گرداند و در راه انسان كامل شدن گام
بردارد.
شان بزرگ الهي و نيروي شفاعت
پيامبر و ائمه معصومين عليهم السلام و فاطمه زهرا عليهاالسلام به اذن
خدا توانايي شفاعت دارند. نيروي شفاعت تنها در بهترين بندگان خدا پديد
مي آيد. كساني كه در پيشگاه خداي متعال شان و موفقيت برتر و بالايي دارند
لياقت پيدا مي كنند از نيروي الهي شفاعت برخوردار گردند. امام رضا
عليه السلام در گفتگوي با سعد قمي پس از توصيف شرط و پاداش زيارت
حضرت معصومه عليهاالسلام , كيفيت و نحوه زيارت آن حضرت را آموزش
داده و مي فرمايند : زماني كه كنار قبر آمدي نزد سر آن حضرت روبه قبله
بايست ! سي وچهار مرتبه تكبير (الله اكبر ) و سي و سه مرتبه تسبيح
(سبحان الله ) و سي و سه مرتبه (الحمدالله ) بگو و سپس چنين سلام بده :
السلام علي آدم صفوه الله , السلام علي نوح نبي الله ... السلام عليك يا بنت
رسول الله , السلام عليك يا بنت فاطمه و خديجه , السلام عليك يا بنت
اميرالمومنين ... السلام عليك يا بنت ولي الله , السلام عليك يا اخت
ولي الله , السلام عليك يا عمه ولي الله , السلام عليك يا بنت موسي بن جعفر
و رحمه الله و بركاته ... اتقرب الي الله بحبكم و البرائه من اعدائكم ... يا
فاطمه اشفعي لي في ا لجنه فان لك عندالله شانا من الشان ... (4 ) در متن
زيارت نامه اي كه امام رضا عليه السلام براي زيارت خواهرشان حضرت
معصومه سلام الله عليها به سعد قمي آموزش داده اند مطالب بسيار مهم و
فضايل كم نظيري وجود دارد. مهم ترين نكته اين زيارت نامه در اين جمله
امام رضا عليه السلام در زيارت حضرت معصومه عليهماالسلام قرار دارد كه
فرمودند : يا فاطمه اشفعي لي في الجنه فان لك عندالله شانا من الشان . اي
فاطمه ! برايم در بهشت شفاعت نما! همانا براي تو در نزد خدا شاني از شان و
موقعيت الهي است . امام رضا عليه السلام كه خود داراي شان بزرگ الهي و
مقام شفاعت مي باشند در متن زيارتي كه براي حضرت معصومه عليهاالسلام
به سعد قمي آموزش داده اند درخواست شفاعت از حضرت معصومه را با
يادآوري شان و موقعيت الهي آن حضرت گنجانده اند. در اين جمله از
زيارت حضرت معصومه به صراحت و به روشني قدرت شفاعت آن حضرت
آمده است و دليل آن شان و موقعيت حضرت معصومه عليهاالسلام در
پيشگاه قادر متعال بيان شده است .
زيارت طريق جنت
فرزند امام رضا عليه السلام , امام محمدتقي عليه السلام نيز در اهميت و
پاداش زيارت عمه خويش حضرت معصومه عليهاالسلام فرموده اند : من زار
قبر عمتي بقم فله الجنه (5 ) . براي هركس كه قبر عمه ام را در قم زيارت كند
بهشت است . در كلام هر سه امام معصوم در ارتباط با زيارت حضرت
معصومه « بهشت » پاداش زيارت شناخته شده است و اين اهميت بسيار زياد
زيارت حضرت معصومه سلام الله عليها را مي رساند. زيارت بامعرفت و با
رعايت آداب , طريق جنت و راه استوار بهشتي شدن انسان هاست .
پانوشت ها :
1 ـ بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار عليهم السلام , محمدباقر
مجلسي , موسسه الوفا , داراحيات الترات العربي , بيروت ـ لبنان ـ چاپ سوم
1403 هـ ق ـ 1982 م , ج 102 ص 267
2 ـوسائل الشيعه الي تحصيل مسائل الشريعه , شيخ محمدبن حسن
حرعاملي , داراحياه الترات العربي , بيروت , چاپ پنجم , 1403 هـ ق ـ
1982 م , ج 10 , ص 451 و 452
بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار عليهم السلام , ج 102 , ص
265
عيون اخبارالرضا عليه السلام , ابن بابويه شيخ صدوق , ترجمه علي اكبر
غفاري و حميدرضا مستفيد , داراكتب الاسلاميه , چاپ اول , 1380 هـ ش ,
ج 2 , ص 660
ثواب الاعمال و عقاب الاعمال , شيخ صدوق , ترجمه علي اكبر غفاري .
كتابفروشي صدوق . چاپ اول , بي تا , ص 221
كامل الزيارات , ابوالقاسم جعفربن محمدبن جعفر بن قولويه قمي , ترجمه
سيد محمدجواد ذهني تهراني , انتشارات گنجينه ذهني , چاپ اول , پائيز
1381 , ص 973
3 ـ بحارالانوار الجامعه لدرراخبارالائمه الاطهار عليهم السلام , ج 102 , ص
265 و .266
4 ـ بحارالانوار الجامعه لدررالاخبار الائمه الاطهار عليهم السلام , ج 102 ,
ص 266 و ص 267
5 ـ بحارالانوار الجامعه لدر اخبارالائمه الاطهار عليهم السلام ج 102 , ص
265
كامل الزيارات , ص 973
وسائل الشريعه الي تحصيل مسائل الشريعه , ج 10 , ص 452
حضرت فاطمه معصومه (س ) بانوي دانشمند و فداكاري
است كه امامان معصوم (ع ) در تمجيد او و پاداش زيارتش
سخن ها گفته اند
حضرت امام رضا(ع ) بارها فضيلت و پاداش زيارت خواهر
خويش حضرت معصومه (س ) را به شيعيان يادآوري نموده اند
و از آن جمله فرموده اند : براي هر كس كه اين مرقد را زيارت
كند پاداش بهشت خواهد بود
ترديدي وجود ندارد كه پاداش بزرگ الهي براي زيارت
قبور ائمه (ع ) و امام زادگان , بدون كوشش در راه شناخت اين
الگوهاي بزرگ و پيروي از آنان امكان پذير نمي باشد
|
پرورش يافته دامان عصمت و طهارت
|
حضرت معصومه (س ) پرورش يافته دامان عصمت و طهارت است و
برترين دختر امام موسي بن جعفر (ع ) به شمار مي رود. نگاهي گذرا به زندگي
آن حضرت باعث فزوني محبت و عشق به او خواهد شد.
ولادت
حضرت معصومه (س ) در شهر مدينه ديده به جهان گشود و تا سن 6
سالگي در سايه مهر و محبت پدر رشد و كمال يافت . مادرش نجمه كنيزي
بود كه از ديار مغرب به خانواده وحي راه يافت و علوم اسلامي را در اين منبع
وحي فرا گرفت . و افتخار همسري امام موسي بن جعفر (ع ) را پيدا كرد.
حميده مادر امام كاظم (ع ) مي فرمايد : نجمه بانويي است كه هرگز بهتر از او
نديدم و هيچ ترديدي ندارم كه اگر خداوند فرزندي از او عنايت كند , نسل
طيب و طاهري از او پديدار خواهد ساخت ...
گرد يتيمي
خفقان حاكم و ظلم هارون الرشيد باعث شد كه هنوز 6 بهار از زندگي
حضرت معصومه (س ) نگذشته , خبر زنداني شدن پدر را براي دومين و
آخرين بار بشنود. او چهار سال در انتظار قدوم پدر نشست و بالاخره خبر
جانگذار شهادتش را شنيد.
دوري برادر
در سال 183 هجري قمري كه پدر را از دست داد , چشم اميدش به برادرش
امام رضا(ع ) بود . سال 200 هجري امام رضا(ع ) با تهديد و اجبار مامون به
مرو سفر فرمود . حضرت معصومه (س ) كه در 27 سالگي به سر مي برد;
سخت ترين لحظات را درك مي كرد. به ويژه وقتي از برادرش شنيد كه ديگر
از اين سفر بر نمي گردد.
شوق ديدار
يك سال از مسافرت اجباري امام رضا(ع ) مي گذرد كه حضرت معصومه
(س ) نامه اي از برادر دريافت مي كند و تصميم مي گيرد به ديدار او برود.
كارواني شامل تعداي از خواهران حضرت و برادران به راه ميافتند.
سفري نيمه تمام
كاروان حضرت معصومه (س ) مسير خود را به شوق ديدار برادر طي ميكرد
تا به ساوه رسيد . ماموران عباسي كه همه جا در كمين اهل بيت بودند وقتي
خبر ورود كاروان را شنيدند به آنان حمله كرده و 22 نفر از همراهان حضرت
را به شهادت رساندند. و احتمالا حضرت معصومه (س ) را نيز مسموم
ساختند . به هر دليل بيماري , بدن حضرت را ضعيف نمود.
انتظار قدوم نور در قم
تا قم چقدر راه است اين سخني بود كه حضرت پس از بيماري به زبان آورد
. وقتي به او گفتند كه ده فرسخ , حضرت دستور حركت را صادر فرمود.
ظاهرا در تفرش نيز به كاروان غريبانه آنان حمله شد تا بالاخره به شهر قم كه
شهر تشيع بود , رسيد.
موسي بن خزرج وعده اي از محبان اهل بيت (ع ) به استقبالش شتافتند و
موسي حضرت را به خانه خود آورد. تن رنجور و احتمالا مسموم آن
حضرت طاقت ادامه سفر را نداشت .
پرواز روح
17 روزي كه در قم بود به راز و نياز با معشوق و معبود خويش مشغول بود تا
اينكه در سن 28 سالگي به سويش پر كشيد . مورخين روز وفاتش را دهم يا
دوازدهم ربيع الثاني سال 201 قمري نقل كرده اند .
ويژگيها
1 ـ فداها ابوها : روزي جمعي از شيعيان وارد مدينه مي شوند و تعدادي
پرسش از خاندان امامت داشتند . اما امام موسي بن جعفر و امام رضا(ع )
تشريف نداشتند. مسافران غمگين قصد بازگشت داشتند كه حضرت
معصومه (س ) كه هنوز به سن بلوغ هم نرسيده بود , پاسخ پرسشهاي آنان را
مي نويسد . شيعيان در حال ترك مدينه با امام كاظم (ع ) روبرو شده و شرح
ماجرا را بازگو مي كنند و دستخط حضرت معصومه (س ) را نشان پدر
ميدهند. امام بسيار مسرور گشته و مي فرمايد : فداها ابوها
2 ـ فضيلت زيارت : حضرت معصومه (س ) امامزاده اي است كه زيارتنامه
اش از ناحيه معصوم صادر شده است . زيارتنامه اي كه هم اكنون خوانده
مي شود همان زيارتنامه مشهوري است كه امام رضا(ع ) به سعد بن سعد
آموخت . امام صادق و امام رضا و امام جواد(ع ) در احاديث مختلفي زيارت
حضرت معصومه (س ) را مساوي با روزي شدن بهشت مي دانند.
3 ـ شفيعه : حضرت فاطمه معصومه (س ) بعد از حضرت فاطمه زهرا(س )
دومين زني است كه نص اهل بيت (ع ) داراي مقام شفاعت است . امام
صادق (ع ) مي فرمايد : زني از فرزندان من در قم از دنيا مي رود كه نامش
فاطمه است و به شفاعت او , شيعيان وارد بهشت مي شوند.
منبع : مجموعه مقالات , ج 4 , از مجموعه آثار كنگره حضرت
معصومه (س ) ـ كميته روابط عمومي و اطلاع رساني
|
|