شخصيت والاي رسول گرامي اسلام حضرت محمدمصطفي (ص ) و
حضرت امام جعفر صادق (ع ) يادآور انديشه هاي تابناك و رفتار و سلوك
وسيره و روش و عملكردهاي زيبا و عميق و جامعي است كه راهگشاي
سعادت و رستگاري جوامع اسلامي و جهان بشريت است . اين انديشه ها و
روش ها و رهنمودها در ابعاد و جنبه هاي گوناگون و در تمام شئون زندگي و
حيات فردي , اجتماعي , سياسي , اقتصادي , اخلاقي , تربيتي و فرهنگي
وحقوقي بشارت دهنده رشد و بالندگي و سلامت و بهزيستي و محبت و نوع
دوستي و وفاق وهمبستگي مي باشند.
آنچه به صورت يك ضرورت سياسي در شرايط كنوني كشورهاي
اسلامي وموقعيت هايي كه مسلمانان جهان در آن قرار گرفته اند مطرح است و
بايد به صورت تامل در انديشه ها و رهنمودهاي رسول گرامي اسلامي (ص )
و امام جعفر صادق (ع ) به جوامع اسلامي ارائه دهيم , اصل وحدت و
همبستگي مسلمانان شيعه و سني و اجتناب از هرگونه افتراق و تشتت
مي باشد. اين ضرورت كه بسيار بنيادين و حياتي مي باشد با اين ايام تناسب
كامل دارد , زيرا با روشن بيني هاي شخصيت هاي ديني و مسئولان نظام
اسلامي فاصله زماني تاريخ ولادت رسول اكرم (ص ) از ديدگاه اهل تسنن با
تاريخ ولادت رسول خدا(ص ) از ديدگاه تشيع , « هفته وحدت » نامگذاي
گرديده است تا به اين وسيله همه انديشه ها و تلاش وفعاليت هاي سالم و
پاك و خداپسندانه عالمان دين و نويسندگان و پژوهشگران و هنرمندان از هر
دو مذهب , در مسير تحقق وحدت و تقريب بين مذاهب اسلامي به عينيت در
آيند و جهان اسلام به اتحاد و همبستگي در برابر جبهه كفر و شرك و نفاق
برسد و اهل حق هرگونه تفكر و رفتار و عملكرد فكري و سياسي و فرهنگي و
تبليغي متضاد و متعارض با وحدت و همبستگي شيعه و سني را رها كنند.
باتوجه به ضرورت بزرگ و حياتي اتحاد و وحدت اجتماعي و سياسي
تشيع و تسنن در شرايط امروز جهاني ـ كه همه قدرت هاي استكباري و در
راس آنها آمريكا و انگليس با طرح و برنامه هاي حساب شده و از قبل
پيش بيني شده و همراه با تخصيص بودجه هاي كلان براي تفرقه انگيزي بين
مسلمانان فعاليت مي كنند ـ در رهنمودهاي ژرف و آگاهي بخش پيامبراكرم
(ص ) و امام جعفر صادق (ع ) در باره نقش بنيادين وحدت و يكپارچگي
مسلمين و ضرورت حضور در جماعت هاي اسلامي و تداوم تشكيل
اجتماعات به منظور صيانت از وفاق و اتحاد اسلامي تامل
مي كنيم .
ابتدا گزيده اي از سخنان نبي اكرم (ص ) را مطرح و در آنها تعمق
مي نمائيم .
هركس دوست دارد در بهشت سكونت گزيند , همواره هماهنگ باجماعت
مسلمانان باشد . (1 )
دست خدا همراه جماعت است (2 )
جماعت مايه رحمت است . (3 )
اين رهنمودهاي زيبا و آگاهي بخش , به ضرورت وجود اجتماعات
اسلامي و حضور مسلمانان در آنها و مراقبت خاص براي كناره گيري از
هرگونه غفلت و تسامح در انجام اين وظيفه اسلامي اشارت دارند و آثار
ارزشمند آن را همراهي و تاييد و ياري خداوند متعال با جماعتهاي اسلامي ,
نزول رحمت الهي بر مسلمانان متحد , سكونت در بهشت جاودان و
بهره برداري از نعمت هاي الوان و پاداش هاي وصف ناپذير الهي معرفي
مي كنند.
ترديدي وجود ندارد كه اين آثار كه همه معنوي و در متن اجتماعات
اسلامي نهفته است , در كنار آثار سياسي اين همگرايي ها ارزش پيدا مي كنند
و باتوجه به اين آثار و نتايج است كه رضوان و خشنودي خدا جلب مي شود
و فيض رحمت هاي اونازل مي گردد. زيرا اولا آثار معنوي وحدت و صميميت
با آثار سياسي آن رابطه و پيوند وتاثيرگذاري و تاثيرپذيري متقابل دارند. به
اين ترتيب كه هر نوع مهر و وحدت ناشي از معنويت زلال و خالصانه بين
مسلمانان , به مرور و به طور طبيعي به وحدت سياسي مي انجامد و موجب
اتحاد و همدلي براي تشكيل جبهه واحد در برابر دشمنان اسلام و جلوگيري
از تعدي و ستم آنها مي شود , و به طور متقابل , وحدت و همبستگي سياسي
اهل حق بسترها و زمينه ها و موقعيت هاي ويژه اي به وجود مي آورد كه آنها به
هم نزديك شوند و پيوند بيشتر و راسخ تر قلبي و معنوي بين خود برقرار
سازند.
ثانيا وحدت و صميميت و يكپارچگي سياسي ميان مسلمانان جهان و
ثمرات ناشي از آن هرگز قابل مقايسه با آثار محدود معنوي اين همبستگي
نمي باشد و علت اصلي آن اين است كه وحدت و اقتدار سياسي مسلمانان
جهان شرايط مساعدي به وجود مي آورد كه موج اسلام گرايي گسترش
مي يابد و احكام و قوانين و تعاليم جامع و زندگي ساز اين دين مبين الهي در
ابعاد مختلف تبليغ و ترويج مي گردد و از جمله معنويات اسلام در همه
جلوه هايش رونق و وسعت مي يابد.
در كنار روايات وحدت , رهنمودهاي رسول خدا(ص ) در باره نقش
تخريبي اختلاف و تشتت را از نظر مي گذرانيم :
تفرقه و پراكندگي , موجب رنج و عذاب است 4.
هركس از جماعت واجتماعات اسلامي فاصله بگيرد , به دين جاهليت از
اين جهان رخت برمي بندد5.
ابليس دسته ها و گروه هاي خود را به اطراف مي فرستد و آنها كه گمراهي
بزرگتر پديد آورند منزلتشان به او نزديك تر است . يكي از اين دسته ها مي آيد
و مي گويد چنين و چنان كردم . ابليس مي گويد : تو كار نكرده اي . يكي از آنها
مي آيد و مي گويد : من وي را رها نكردم تا ميان او و كسانش تفرقه انداختم .
ابليس او را به خود نزديك كند و گويد : تو خوب هستي 6.
بر اساس اين روايات آگاهي آفرين وعبرت زا , تفرقه و جدايي و
پراكندگي امري زشت وناهنجار و به دور از معيارهاي شرعي و موازين عقلي
و ضرورت هاي حيات اجتماعي و سياسي مي باشد و به همين دليل عامل رنج
و عذاب معرفي مي شود. اين رنج و سختي و عذاب هم از جنبه هاي معنوي و
هم از جنبه هاي اجتماعي و سياسي به جهان اسلام ضربه مي زند و علاوه بر
ايجاد كدورت وكينه و واكنش هاي خطرناك ناشي از آن , صفوف جبهه
توحيد را متلاشي و پراكنده مي سازدو اتحاد واقتدار و عزت مسلمانان را
مضمحل مي سازد و در چنين شرايطي است كه مذاهب اسلامي ازهم فاصله
مي گيرند و شيعه و سني به جان هم مي افتند و از اين تضاد و تعارض ,
دشمنان اسلام كه قدرت هاي استعماري و سيطره جويان جهاني مي باشند ,
بهره مي برند.
عبرت ديگر نهفته در رهنمودهاي رسول خدا(ص ) اين است كه ابليس
در مقايسه ميان گمراهي ها و انحرافاتي كه شياطين و دستجات وگروه هايش
به وجود مي آورند , ايجاد تفرقه و جدايي را بيشتر مي پسندد و به كساني كه به
اين عمل شيطاني مي پردازند مباهات مي كند! نزاع و تفرقه در ابعاد و
جلوه هاي گوناگون عملي است كه ايجاد آن به صورت يك « هدف شيطاني »
در نزد ابليس و حاميانش در ميان « جن » و « انس » حائز اهميت است و از
طريق « وسوسه انگيزي » و « تحريك هاي مختلف » در ابعاد فكري و اعتقادي و
سياسي و اجتماعي توسط افراد و گروه ها و در مجامع و اماكن و در
مواجهات و تعاملات گوناگون به عينيت مي رسد و بدون هيچ شك و
شبهه اي , اين تفرقه افكني در سطح كلان و بين مذاهب اسلامي و مسلمانان
شيعه و سني كه در مجموع , گستره عظيم « جهان اسلام » را با جمعيت انبوه و
عظيم و كثير تشكيل مي دهند , از اهميت بيشتر ونقش تخريبي و زيانبارتري
برخوردار است و هرگز قابل مقايسه با سطوح پائين و مصداق هاي كوچك
فردي و شخصي در ميان خانواده ها و دوستان و كاركنان واحدهاي اجتماعي
نمي باشد , اگر چه تفرقه افكني توسط شياطين جن و انس به هر شكل و در هر
مقياس و مصداق و حتي كوچك ترين آنها , زشت و گناه كبيره مي باشد و بنابر
تعاليم قرآن كريم بايد از همه اين فعاليت هاي مخرب خناسان وسوسه گر , به
خداي متعال پناه ببريم 7.
پس از استناد به گزيده اي از سخنان و رهنمودهاي ژرف رسول اكرم
(ص ) در باره ضرورت حياتي و نقش بنيادين وحدت و همبستگي بين
مسلمانان و آثار مفيد « اتحاد » و نتايج وحشتناك و زيانبار « تفرقه » , در
گزيده اي از رهنمودهاي حضرت امام جعفر صادق (ع ) تامل مي ورزيم و از
آنها درس هاي بيداري ذخيره مي سازيم .
حضرت امام جعفر صادق (ع ) مي فرمايند :
با يكديگر پيوند داشته باشيد وخوشرفتاري و مهرباني نماييد و برادراني
نيكوكار باشيد , همان گونه كه خداي عزوجل فرمانتان داده است 8.
تقوا بورزيد و با يكديگر همچون برادراني خوشرفتار باشيد , در راه خدا
ياور يكديگر باشيد و به هم بپيونديد و با يكديگر دوستي نماييد9.
شايسته است كه مسلمانان در پيوستن به يكديگر و ياري كردن و محبت و
مواسات با نيازمندان و مهرباني نسبت به هم بكوشند تا همچنان باشند كه
خداي عزوجل از آنان خبر داده كه : مومنان با يكديگر مهربانند10.
اين سه روايت , در يك بيان كلي و عام , همه مسلمانان را به ايجاد پيوند
و رابطه نزديك و صميمي و مهرباني و مهرورزي و وحدت و اتفاق و
يكپارچگي دعوت مي كند و با توجه به آثار معنوي و دروني اين پيوند و
تعامل و همگرايي ـ كه يكدلي و يگرنگي با يكديگردر غم و شادي و رنج و
آسايش يكديگر سهيم و شريك شدن است ـ به نتايج و ثمرات سياسي آن
نظر مي گسترد كه اتحاد واقتدار وعزت در برابر دشمنان اسلام وتشكيل جبهه
واحد در برابر جبهه كفر و شرك و نفاق و پرهيز از هرگونه تفرقه و تشتت و
تضاد و اختلاف مي باشد.
علاوه بر اين رهنمودها كه به طور عام به وحدت جهان اسلام دعوت
مي كنند , حضرت امام جعفر صادق (ع ) به طور خاص , به وحدت وتقريب و
پيوند بين « شيعه » و « سني » فرمان مي دهد و به اين ترتيب اساس تصورات
باطل و تحركات مخرب و برداشت هاي منحرف را كه مانع وحدت و
همبستگي بين اهل تسنن و تشيع است , فرو مي ريزد.
يكي از شيعيان به نام « معاويه بن وهب » از حضرت امام صادق (ع ) چنين
پرسش مي كند :
ما شيعيان چگونه بايد با ديگران (اهل تسنن ) مباشرت كنيم , و تكليف ما
با آنان چيست
امام (ع ) در پاسخ به او چنين مي فرمايد :
ببينيد ائمه شما چگونه رفتار مي كنند , شما هم مانند امامان خود رفتار
كنيد. به خدا سوگند امامان شما بيماران آنها را عيادت مي كنند ,
جنازه هايشان را تشييع مي نمايند , و براي آنها شهادت و گواهي
مي دهند . » 11
آنچه از انديشه وكلام ژرف و راهگشاي رسول گرامي اسلام حضرت
محمد (ص ) و حضرت امام جعفر صادق (ع ) در باره جايگاه مستحكم و
رفيع وحدت و اتحاد و همبستگي بين مسلمانان و آثار ارزشمند آن و
ضرورت پرهيز از تفرقه وتشتت و پراكندگي در صفوف جهان اسلام مطرح
گرديد , مشعل هدايت وفروغ بخش و نجاتگري است كه ظلمت هاي جهل و
جمودو تعصب هاي كور را از همه راه هايي كه به وحدت و تقريب بين مذاهب
اسلامي منتهي مي شود مي زدايد و انوار مقدس آن تاريكي هاي ناشي از
برداشت هاي ناصواب و القائات و وسوسه هاي تفرقه انگيز را از قلوب
مسلمانان شيعه و سني برطرف مي سازد و فضايي پاك ومقدس از اتحاد و
يكپارچگي و عزت و اقتدار در جهان اسلام به وجود مي آورد , و اين فضاي
محبت زا و وحدت بخش , زمينه ساز استقلال كشورهاي اسلامي و تشكيل
جبهه نيرومند و مقتدر عليه مثلت شوم « آمريكاو انگليس و اسرائيل »
مي شود و افق هاي آينده را براي ظهور موعود عدالت گستر روشن و صاف
مي سازد.
اين آرزوي شيرين در صورتي در « عمل » متجلي مي شود كه اهل « حق »
جايگاه خود را بشناسند و با يكديگر مجتمع و متحد شوند , كه « حق »
ماندني است و « باطل » رفتني .
پاورقي ها :
1 ـ نهج الفصاحه , ترجمه ابوالقاسم پاينده , انتشارات جاويدان , روايت
2826
2 ـ همان مدرك , روايت 3211
3 ـ همان مدرك , روايت 1323
4 ـ همان مدرك , روايت 1202
5 ـ همان مدرك , روايت 2855
6 ـ همان مدرك , روايت 574
7 ـ اشاره به سوره « ناس » كه در آن چنين آمده است :
« بگو پناه مي برم به پروردگار آدميان , حكمران آدميان , يكتا معبود
آدميان , از شر و آسيب وسوسه شيطان , آن شيطان كه وسوسه و انديشه بد
افكند در دل مردمان , چه آن شيطان از جنس جن باشد , چه از نوع انسان
باشد. »
8 تا 10 ـ اصول كافي , ج 2 , ص .175
11 ـ همان مدرك , ج 2 , ص 636
آثار معنوي وحدت و صميميت بين مسلمانان جهان با آثار
سياسي آن رابطه و پيوند و تاثيرگذاري و تاثيرپذيري متقابل
دارند. به اين ترتيب كه هر نوع مهر و وحدت ناشي از معنويت
زلال و خالصانه بين مسلمانان , به مرور و به طور طبيعي به
وحدت سياسي مي انجامد و موجب اتحاد و همدلي براي
تشكيل جبهه واحد در برابر دشمنان اسلام و جلوگيري از تعدي
و ستم آنها مي شود , و به طور متقابل , وحدت و همبستگي
سياسي اهل حق بسترها و زمينه ها و موقعيت هاي ويژه اي به
وجود مي آورد كه آنها به هم نزديك شوند و پيوند بيشتر و
راسخ تر قلبي و معنوي بين خود برقرار سازند
انديشه ها و رهنمودهاي ژرف و راهگشاي رسول گرامي
اسلام (ص ) و امام جعفر صادق (ع ) درباره ضرورت اتحاد و
اقتدار جهان اسلام , مشعل هدايت و فروغ بخش و نجاتگري
است كه ظلمت هاي جهل و جمود و تعصب هاي كور را از همه
راه هايي كه به وحدت و تقريب بين مذاهب اسلامي منتهي
مي شود مي زدايد و انوار مقدس آن تاريكي هاي ناشي از
برداشت هاي ناصواب و القائات و وسوسه هاي تفرقه انگيز را از
قلوب مسلمانان شيعه و سني برطرف مي سازد و فضايي پاك و
مقدس از اتحاد و يكپارچگي و عزت در جهان اسلام به وجود
مي آورد
