مجيد زندي
نحوه مصرف بنزين و ساير فرآورده هاي نفت در كشور
حداقل در 25 سال اخير يكي از دغدغه هاي اصل مسئولان و
مردم بوده است تاكنون در ايران راههاي مختلفي براي تنظيم
مصرف سوخت اعمال شد , كه افزايش قيمت ها , كوپني كردن از
مهمترين برنامه هاي دولت بوده كه هيچگونه نتيجه لازم را
نداشته است .
هم اكنون در كشورما روزانه حدود 67 ميليون ليتر بنزين ,
77,5 ميليون ليتر نفت گاز(گازوئيل ) 19,7 ميليون ليتر نفت
سفيد و 36,6 ميليون ليتر نفت كوره و با احتساب سوخت
هواپيما و گاز مايع روزانه بالغ بر 212 ميليون ليتر مواد سوختي
مصرف مي شود كه با 70 ميليون جمعيت به طور ميانگين از
كشوري همانند چين با يك ميليارد و 300 ميليون نفر جمعيت
هم رقم بسيار عجيبي به شمار مي رود و همه ما هم در شرايط
تعطيلات نوروز و افزايش مسافر ت در كشور با مفهوم افزايش
مصرف بنزين آشنا هستيم .
رشد مصرف بنزين در ايران به طور متوسط سالانه 10
درصد است و اين وضعيت در هيچ كشوري سابقه و نمونه ندارد
و حتي در كشوري همانند ژاپن با اصلاح تكنولوژي مصرف
سوخت در خودروها روند معكوس براي مصرف سوخت ايجاد
شده كه بسيار قابل توجه است . اما اين روند در كشور ما به
صورت بسيار غيرطبيعي در حال افزايش است تا حدي كه مثلا
در سال 1357 در مجموع روزانه 72 ميليون و 800 هزار ليتر
چهار فرآورده اصلي سوخت مصرف حاشيه اين رقم در سال
جاري به 220 ميليون ليتر رسيد كه درصد رشد بسيار بالايي را
نشان مي دهد.
اين شرايط در حال در كشور ما رخ مي دهد كه پالايشگاههاي
موجود هم با حداكثر ظرفيت فعاليت دارند و روزانه نيز حدود
23 ميليون ليتر بنزين وارد كشور مي شود به گونه اي كه ايران
بعنوان يكي از بزرگترين توليدكنندگان نفت در جهان خود سالانه
حدود 4 ميليارد دلار را براي واردات بنزين هزينه
مي كند.
تاكنون مجموع شرايط در كشور ما به گونه اي پيش رفته
است كه مجلس در يك اقدام غافلگيركننده براي واردات و
مصرف بنزين سقف تعيين كرد و براي بودجه سال جاري نيز
1,5 ميليارد دلار از هزينه واردات بنزين كم نموده و به موازات
آن دولت را موظف كرد از ارديبهشت امسال سيستم كنترل
خاصي را در قالب « كارت هوشمند بنزين » در نظر بگيرد تا ضمن
جلوگيري از قاچاق بنزين و ساير فرآورده هاي نفتي , مصرف
داخلي هم به گونه اي مهار شود.
در اين شرايط چه بخواهيم و چه نخواهيم سال جاري
كارت هوشمند بنزين و گازوئيل و ساير فرآورده هاي نفت هم به
شمار كارت هاي همراه دارندگان خودرو و موتورسيكلت اضافه
مي شود و براي مرحله اوليه 10 ميليون كارت هوشمند آماده و
در اختيار دارندگان خودرو و موتورسيكلت قرار مي گيرد و براي
افزايش آن تا 15 ميليون كارت هم برنامه ريزيهاي لازم انجام
شده است . اگرچه مردم در نيمسال اول يا دوم سال آينده خود را
براي دريافت كارت هوشمند سوخت آماده كردند اما واقعيت اين
است كه عليرغم برخي تبليغات در راديو و تلويزيون , مردم هنوز
از كم وكيف كارت هوشمند بي اطلاع هستند.
به هرحال مسئولان به دلايل مختلف از جمله نبود ساز و كار
قيمت سوخت در كشور , يارانه اي بودن سوخت , پائين بودن
قيمت سوخت نسبت به كشورهاي همجوار و تصميم گرفتند
هرچه سريعتر كنتورهايي براي ميزان مصرف سوخت در كشور
ايجاد كنند كه در اصطلاح آن « سيستم هوشمند سوخت »
مي نامند.
اما در طرف مقابل در گفت و گو با مردم , آنها به شدت از
نحوه كار دستگاههاي كارت خوان و سيستم كارت هوشمند
خصوصا در باره ميزان سهميه بندي , زمان اجراي طرح ,
مقداربنزين در نظر گرفته شده براي هر خودرو , خودروهاي از
رده خارج حاشيه خيابانها , مفقود شدن كارت ها , فراموشي , دو
نرخي شدن بنزين , احتمال محاسبه تصاعدي در قيمت بنزين
مازاد بر حد مجاز مصرف و... اظهار بي اطلاعي مي كنند و حتي
اين موارد يكي از دغدغه هاي ذهني مردم شده است .
به همين منظور گزارشگر روزنامه جمهوري اسلامي براي
دريافت اطلاعات كاملتري از نحوه استفاده از كارت و چگونگي
فعاليت دستگاههاي كارت خوان و با برخي از مسئولان
ومتصديان طرح كارت هوشمند به گفت وگو نشسته
است .
در اين باره دكتر ناصر رئيسي فرد رئيس هيات مديره كانون
انجمن هاي صنفي جايگاههاي اختصاصي كشور ضمن بررسي
نگرانيهايي در باره طرح كارت هوشمند گفت : تا زير ساخت هاي
لازم براي جايگاههاي توزيع بنزين در سراسر كشور آماده نشود ,
موفقيت اين طرح غيرممكن است .
وي با اشاره به اينكه هم اكنون حدود 18 هزار دستگاه تلمبه
در 2200 جايگاه عرضه فعال است افزود : تعداد زيادي از
تلمبه هاي ما بخصوص در شهرهاي كوچك بر اساس سيستم هاي
قديمي كار مي كند و حتي برخي از جايگاهها هم از خط تلفن
بي بهره اند و آنهايي كه به شبكه مخابراتي وصل هستند زير
ساخت هاي كامپيوتري ندارند و روش انجام كار در سراسر كشور
هم هنوز براي ما گنگ و مبهم است .
دكتر رئيسي افزود : براساس آنچه كه از طرف شركت پخش
فرآورده هاي نفتي اعلام شده قرار است از فروردين ماه جاري در
چند كلان شهر كشور دستگاههاي كارت خوان نصب شود حالا
تا كي راه اندازي شود مشخص نيست ولي براي نصب اين
دستگاهها هم نياز به امكانات خاص است كه در جايگاهي آماده
نشده است .
وي گفت : در چندين جلسه اي كه با آقايان داشتيم چيز
خاصي دستگيرمان نشد و فقط در باره اهميت فن آوري سخن
مي گويند و صحبت هاي ضد و نقيضي كه در باره سهميه بندي يا
دو نرخي كردن مي شود تعريف اساسي در باره كاربردهاي
دستگاههاي كارت خوان هم بي اطلاع هستيم .
رئيس هيات مديره جايگاههاي اختصاصي سوخت ادامه
داد : استفاده از كارت هاي هوشمند براي ماهم مشكلات خاص
قيمت بنزين دارد كه به مسايل حقوقي و مالي مالكيتي خود
خودرو هم باز مي گردد كه نمي دانيم هزينه اين دستگاهها را هم
بايد جايگاه داران بپردازند يا خير كه اين هم از موارد گنگ اين
طرح است .
وي افزود : اين كارت ها حتي در صورت آغاز به كار طرح هم
ممكن است دهها اشكال داشته باشد مثلا صاحب كارتي به
جايگاه مي آيد و به ناچار به مشتري خود بايد بگويم كه دستگاه
خودروي شما را سرقتي مي داند من چگونه مي توانيم بگويم
كارت شما به اين دليل بسته شده است چون اين يك مساله
حقوقي است و معارض دارد و كاركنان ما نمي توانند نقش
ماموران نيروي انتظامي را ايفا كنند و در چنين شرايطي امنيت
نخواهند داشت ممكن است زد و خورد صورت گيرد.
وي با نگراني از اينكه با راه اندازي اين طرح جايگاه داران در
خط مقدم مواجهه با مردم قرار مي گيرند افزود : كليات كارهاي
تكنولوژي آسانترين بخش است اما مسايل حقوقي و قضايي و
امنيتي و ساير مسايل ارتباطي با انسانهاست كه سخت ترين كار
است كه آن را برعهده ما گذاشته اند. زيرا ما در روز در هر جايگاه
حداقل با 5 هزار مشتري برخورد مي كنيم و هر خودرو شرايط
خاصي خودرا دارد.
وي افزود : اگر چه قانون براي ارديبهشت ماه زمان تعيين
كرده امامن تصور نمي كنم اين كار بزرگ در ارديبهشت آماده شود
زيرا خود آقاي وزير و معاون پالايشگاهي او اشاره داشتند كه اين
كار براي شش ماهه دوم سال عملياتي خواهد شد.
وي گفت : من طي نامه اي دغدغه هاي جايگاه داران را
خدمت مقامات ارشد وزارت نفت ارسال كردم كه متاسفانه هنوز
پاسخي ازآنها دريافت نكرده ام .
مهندس ناصر تقدس معاون مدير برنامه ريزي در خدمات
كامپيوتر و آمار اطلاعات شركت پخش فرآورده هاي نفتي ايران
هم در باره جزئيات عملكرد كارت هوشمند سوخت به گزارشگر
ما گفت : ما براي كمك به مردم مجموع اطلاعات خودرويي رااز
كمپاني هاي خودرو و راهنمايي و رانندگي مي گيريم و اطلاعات
تكميلي را از آندسته از هموطنانمان خواستيم كه نقل ومكان در
منزل داشتند يا خودروي خود را به صورت وكالتي يا قولنامه اي
خريداري كرده اند.
وي افزود : بر اين اساس برآورد ما از وجود بين 6 تا 7
ميليون خودرو در كشور حكايت دارد اما در باره تعداد
موتورسيكلت ها هنوز هيچ چيز مشخص نيست زيرا بسياري از
موتورسيكلت ها شماره گذاري نشده و فاقد شناسنامه است اما
ارزيابي ها از وجود 4 تا 8 ميليون موتورسيلكت دركشور حكايت
دارد كه فاصله واقعيت با اطلاعات موجود كه رقم 4 ميليوني
مياني را شامل مي شود رقم كمي نيست وما هنوز نياز به كار
فراوان داريم .
وي در باره زيرساخت هاي طرح كارت هوشمند سوخت
گفت : با روشي كه ما براي زيرساخت ها ايجاد كرديم مشكلي پيش
نخواهد آمد زيرا اكنون اين شبكه با استفاده از زيرساخت هاي
شبكه مخابراتي كشور راه اندازي خواهد شد . و نه تنها در 8 نقطه
كشور دستگاههاي « فولر » (مكش اطلاعات ) نصب كرديم كه اين
دستگاهها بر اساس برنامه نويسي انجام شده هر 20 دقيقه
خودش به جايگاهها زنگ مي زندو ضمن دريافت مجموع
اطلاعات تلمبه ها , سياست هاي رسمي را كه تعيين قيمت , ميزان
عرضه و ساير دستورالعمل هاي مصوب است را جايگزين
مي كند.
وي گفت : در شرايط فعلي جايگاههاي سوخت فقط به يك
خط تلفن نياز دارند كه متاسفانه 200 جايگاه در كشور داريم كه
خط تلفن ندارند كه در مرحله اول اين مشكل بايد حل شود ولي
نوعا هر جايگاه اگر يك خط تلفن هم داشته باشد براي ما كافي
است و زيرساخت ديگري نياز نداريم .
وي گفت : بين فولر و كامپيوتر مركز خطوط پر سرعت و
دائمي وجود دارد.
وي در باره احتمال بروز نقص فني در كامپيوتر جايگاه يا
قطع خط ارتباطي گفت : حتي اگر شبكه جايگاه قطع باشد خود
دستگاههاي كارت خوان نصب شده بر روي تلمبه ها تا 72
ساعت مي تواند كاركند و هروقت كه ارتباط برقرار شد مجموع
اطلاعات را به مركز منتقل مي كند.
وي افزود : اين شبكه با سيستم شبكه بانكي تفاوت دارد كه
اگر ارتباط با شبكه بانكي مورد نظر برقرار نشود , دستگاه وجهي
را پرداخت نمي كند در حاليكه كارت خوانهاي هوشمند اجازه
اعطاي سوخت را در هر شرايطي برقرار مي سازد زيرا كارت هاي
هوشمند سوخت مثل يك كامپيوتر كوچك همه اطلاعات را
درون خود دارد.
مهندس تقدس در باره ويژگي كارت هوشمند سوخت گفت :
همه اطلاعات خودرو روي كارت هست دستگاه كارت خوان هم
خود مثل يك كامپيوتر عمل مي كند يعني اطلاعات كارت هاي
) كارت خوان POS مفقودي روي اين دستگاه هست خود اين (
مي فهمد كه آيا اين كارت تقلبي است يا نه , معتبر است يا نه و
هيچ ارتباطي هم با كامپيوتر جايگاه و مركز ندارد كه به صورت
آف لاين عمل مي كند.
وي همچنين گفت : روي كارت ابتدا اطلاعات ثابت خودرو
درج مي شود , مثل شماره پلاك , شماره موتور , كاربري خودرو
و... همه اطلاعات يك خودرو از جمله تاكسي , باربري , نام
مالك بعنوان اطلاعات ثابت وجود دارد كه فعلا به فردي كه كارت
به او تعلق مي گيرد اختصاص دارد.
وي در باره ثبت اطلاعات سوختگيري موجود در كارت
هوشمند سوخت هم گفت : اگر هر روزي كه دارنده هر خودرو
بنزين بزند دستگاه تاريخ و ساعت و شماره جايگاه و مقدار
سوختگيري را ثبت مي كند.
مهندس تقدس افزود : سياست گذاريهاي شركت نفت تنهادر
دستگاههاي كارت خوان مي ماند و ربطي به كارت هوشمند
ندارد.
وي در باره احتمال سهميه بندي بنزين و نحوه كارت خواني
گفت : اين اطلاعات از مركز به دستگاههاي كارت خوان منتقل
مي شود كه مثلا سهميه بنزين تاكسي چه ميزان است و يك
خودروي شخصي در ماه تا چه سقفي مي تواند از جايگاهها
بنزين دريافت كند. كه آن از طريق شركت پخش فرآورده ها اعلام
مي شود.
معاون برنامه ريزي خدمات كامپيوتري شركت پخش
فرآورده هاي نفتي در باره وضعيت كارت هاي مفقودي هم گفت :
ما براي اين كار خدمات امور مشتركين را ايجاد كرديم كه كارت
المثني صادر مي كندچون اطلاعات در شبكه وجود دارد و
مشكلي نيست اما اگر كسي همان روز كارت خود را گم كرده
است و در جايگاه متوجه شده در اين شرايط پيشنهاد ايجاد
كارت هاي اضطراري و سپردن آن به جايگاه داران شده است كه
با استفاده از اين كارت موقت مالكان خودرو مي توانند سوخت
مور نياز خود را دريافت كنند.
وي گفت : مساله كارت ميهمان هم كه تاكنون فقط در زاهدان
در ميان مسافران توزيع مي شده ماهيت خود را از دست مي دهد
و تنها براي كاميون هايا خودروهاي خارجي مصداق دارد كه
طبق شرايط خاص به آنها تحويل داده مي شود.
وي در باره ويژگي ضد احتراق كارت خوان هاي كارت
هوشمند سوخت هم گفت : با توجه به اينكه جايگاهها محل هاي
ويژه اي محسوب مي شود در سرماي منها ي 25 درجه تا 60
درجه حرارت تغييري در شرايط كاري كارت خوان ها ايجاد
نخواهد شد ضمن آنكه با آتش سوزي جايگاهها هم اطلاعات آن
نابود نمي شود. چون اين دستگاهها ضد احتراق و صنعتي است .
وي افزود : اين دستگاهها حتي در مقابل فشار شديد آب ,
گرد و خاك هم مقاوم است .
مهندس تقدس در باره آموزش جايگاه داران هم گفت : هم
اكنون به صورت منطقه اي كارشناسان شركت پخش براي
جايگاهها در آن كلاس هاي توجيهي و فني با كمك فيلم و اسلايد
برپا مي كنند و هم اكنون در چندين استان كشور اين جلسات
برگزار شده است .
وي افزود : تا پايان سال براي كليه مناطق 37 گانه شركت
كلاس ها برپامي شود در آن نظرات و پيشنهادهاي جايگاه داران
گردآوري و در برنامه ريزيها اعمال مي شود.
وي در باره احتمال استفاده از كارت خودروهاي فرسوده
براي ساير خودورها گفت : چاره اي جز صادر كردن كارت براي
همه خودروها نداريم مگر اينكه قرار باشد براي مراحل بعدي
پس از آغاز فعاليت طرح , افراد ناظر به صورت معدل در برخي از
جايگاهها مستقر شوند و به كنترل كارت ها اقدام كنند كه مقررات
و دستورالعمل هاي تخلف در استفاده از كارت هوشمند سوخت
از سوي دولت در حال تدوين است .
چندي پيش مهندس نعمت زاده معاون وزير نفت هم درباره
آخرين وضعيت نصب كارت خوآن ها گفته بود كارت خوان هاي
كارت هوشمند عرضه سوخت تا پايان فروردين ماه جاري در
جايگاههاي عرضه بنزين اغلب شهرهاي بزرگ كشورنصب
مي شود.
وي گفت : پس از آن تا پايان تيرماه اطلاعات افراد در
كارت ها وارد مي شود و همزمان بااجراي اين كار , سيستمهاي
مخابراتي يا جايگاههاي بنزين تكميل مي شود و تاخيرهاي
موجود هم بخاطر گسترده كار و نبود مشابه آن در سيستم هاي
امتحان پس داده سطح جهان مي باشد.
هم اكنون ميزان مصرف مواد سوختي در ايران با
70 ميليون نفر جمعيت روزانه 212 ميليون ليتر
معادل مصرف روزانه سوخت در كشور چين با يك
ميليارد و 300 ميليون نفر جمعيت است !
مردم نيازمند اطلاع رساني دقيق تر درباره
كارت هاي هوشمند سوخت هستند
دكتر رئيسي , رئيس هيات مديره انجمن
جايگاههاي اختصاصي سوخت كشور : كارت هاي
هوشمند سوخت مي تواند براي جايگاههاي عرضه
سوخت دهها مشكل ايجاد كند زيرا اعطاي سوخت به
يك خودروي سرقتي شرايط حقوقي , قضايي و
امنيتي براي جايگاه داران پديد مي آورد و ما
نمي توانيم در نقش نيروي انتظامي هم فعال باشيم
مهندس تقدس يك مقام مسئول در شركت ملي
پخش فرآورده هاي نفتي : برآوردها نشان مي دهد 6
تا 7 ميليون دستگاه خودرو و 4 تا 8 ميليون دستگاه
موتور سيكلت در كشور وجود دارد اما هنوز بسياري
از موتور سيكلت ها شماره گذاري نشده است .
كارت هاي هوشمند داراي چند نوع اطلاعات از
جمله شماره پلاك , شماره موتور , كاربري خودرو ,
نام مالك و... است در مقابل دستگاههاي ضد حريق
كارت خوان هم سياست هاي رسمي كشور قيمت
سوخت , ميزان سهميه , تاريخ , ساعت , شماره جايگاه
و مقدار سوختگيري را ثبت مي كند و به وسيله
« دستگاههاي مكش » هر 20 دقيقه اين اطلاعات به
مركز منتقل مي شود