پژوهشي در زمينه ارتباط عاطفي بين جوانان و ائمه (ع )
اشاره : عليرضا انصاري
موضوع پژوهش زير با استفاده از كتاب « عشق برتر » تهيه و تنظيم
شده است .
محبت اهل بيت (ع ) يكي از فرايض اسلامي است . برقراري ارتباط
عاطفي بين جوانان و ائمه (ع ) آنان را از لغزش ها و آسيب ها حفظ
مي كند. ضمن اين كه با بهره گيري از آموزه هاي اهل بيت مي توانند مسير
صحيح زندگي را انتخاب نمايند. در قرآن كريم , پاداش هدايت گري و
ارشاد مردم از سوي اهل بيت (ع ) , محبت و دوستي آنان قرار داده شده
است : « قل لا اسئلكم عليه اجرا الا الموده في القربي » . (1 ) پيامبر(ص )
فرمود : « مودت اهل بيت من , بر هر مرد و زني واجب
است . » (2 )
محبت اهل بيت (ع ) ابعاد گسترده اي دارد كه اين نوشتار به راه هاي
ايجاد محبت اهل بيت (ع ) در جوانان با محوريت وظايف خانواده و
اجتماع , مي پردازد.
قبل از ورود به موضوع اصلي بحث , بيان چند نكته لازم است :
مقصود از اهل بيت (ع ) , دوازده امام (ع ) و حضرت زهرا(س )
مي باشد.
مقصود از محبت , دوستي و نهايت عشق ورزيدن به خاندان
پيامبر(ص ) است كه در متون ديني و روايات با واژه هايي مانند : مودت ,
محبت و ولايت ياد شده است .
منظور از راه هاي ايجاد محبت اهل بيت , گسترش و تعميق محبت
است , زيرا اصل محبت اهل بيت با گوشت و پوست مردم آميخته است
و نياز به ايجاد آن نيست .
آنچه پيش روي شماست پژوهشي است كه در اين زمينه صورت
گرفته كه در مجله معارف اسلامي شماره 62 منتشر گرديد .
راه هاي ايجاد محبت اهل بيت (ع )
شيوه هاي متعددي براي ايجاد محبت اهل بيت (ع ) در جوانان
وجود دارد كه براي رعايت اختصار , به بعضي از آنها اشاره مي شود :
.1 الگوسازي
به طور كلي مردم و به ويژه جوانان , آرمان گرا و قهرمان دوست
هستند , از اين رو سعي مي كنند رفتار و گفتار آنان را الگوي خود قرار
دهند. كشورهاي غربي , درباره شخصيت ها و چهره هاي ملي و علمي
خود صدها كتاب و مقاله مي نويسند و فيلم و مجسمه مي سازند , اما
متاسفانه ما بزرگان دينمان را كه بسيار ارزنده تر و شايسته تر از الگوهاي
غربي هستند , آن چنان كه بايد مطرح نكرده ايم و به الگوسازي
نپرداخته ايم . اگر جوانان جاي گاه رفيع و آموزه ها و روش هاي امامان را
در زندگي بشناسند , مجذوب آنها مي شوند. در آموزه هاي ديني سفارش
شده است كه مردم ائمه معصومين (ع ) را الگو قرار دهند . (3 ) در قرآن ,
پيامبر اسلام الگويي حسنه معرفي شده است . (4 )
پيامبر(ص ) نيز همگان را به الگوگيري از اهل بيت (ع ) فراخوانده و
فرموده است : « اهل بيت من ميان حق و باطل را جدا مي كنند و
پيشواياني هستند كه بايد به آنان اقتدا كرد . » (5 )
.2 تعظيم و تكريم اهل بيت (ع )
نحوه برخورد والدين , معلمان و بزرگان جامعه با خاندان
پيامبر(ص ) , نقش تعيين كننده اي در ايجاد محبت آنان دارد. احترام نام
ائمه , صلوات فرستادن براي آنان , برخاستن هنگام ذكر نام امام
زمان (ع ) , برپايي جشن هاي ميلاد امامان و برگزاري مراسم عزاداري در
شهادت آنان و ... موجب مي گردد كه جوانان به سوي اهل بيت جذب
شوند. در روايات اسلامي سفارش شده است كه فرزندان خود را به
نام هاي معصومان (ع ) نام گذاري كنيد . (6 ) هم چنين تاكيد شده است كه
هنگام شنيدن نام محمد(ص ) بر او و آلش درود بفرستيد. وقتي سكوني
به امام صادق (ع ) خبر داد كه خداوند به وي دختري عطا كرده است ,
حضرت پرسيد : او را چه ناميده اي گفت : فاطمه . امام آهي كشيد و
فرمود : حال كه نامش را فاطمه نهاده اي , به او ناسزا مگو و او را مزن . (7 )
هنگامي كه « دعبل خزاعي » قصيده معروف خويش را براي امام رضا(ع )
خواند و از امام زمان (ع ) و قيام او ياد كرد , حضرت دست بر سر گذاشت
و به نشانه تواضع در برابر نام مهدي (ع ) ايستاد و براي فرج آن حضرت
دعا كرد . (8 )
.3 يادآوري عنايت ويژه اهل بيت (ع ) به شيعه
يكي از شيوه هاي جذب جوانان به اهل بيت (ع ) , بيان عنايت هاي
ويژه آنان به شيعيان است . زيرا جوانان به طور فطري دوست دارند كه
مورد توجه و عنايت همگان , به ويژه بزرگان قرار گيرند. براين اساس ,
اگر جوانان بدانند كه اهل بيت (ع ) آنان را شاخ و برگ درختي مي دانند كه
به خودشان مربوط مي شود و در دنيا گرفتاري هاشان را حل كرده و در
آخرت از آنان شفاعت مي كنند , دل باخته اهل بيت مي گردند. در اين
زمينه احاديث فراواني وجود دارد كه به دو نمونه اشاره مي گردد :
امام صادق در ذيل آيه : « ان الينا ايابهم ثم ان علينا حسابهم » فرمود :
چون روز قيامت فرارسد , خداوند حساب رسي شيعيان را برعهده ما
مي گذارد . (9 )
روزي امام صادق (ع ) گروهي از شيعيان را در مسجد ديد , به آنان
نزديك شد , سلام كرد و فرمود : به خدا قسم , روح و بوي شما را دوست
دارم .... شما ياران دين خداييد , شما پيش تازان به سوي بهشتيد و ما
بهشت را براي شما تضمين كرده ايم . (10 )
.4 بيان جاي گاه اهل بيت (ع )
بايد به جوانان آموخت كه اهل بيت (ع ) واسطه فيض الهي بوده و
ولي نعمت هاي ما هستند . (11 ) آن بزرگواران در ايجاد تمدن اسلامي ,
هويت سازي و هدايت ما نقش بنيادي داشته و دارند. تمام مسائل
عقيدتي , سياسي , فقهي و عرفاني ما ريشه در آموزه هاي اهل بيت (ع )
دارد و آنان در حوزه هاي مختلف علمي , اخلاقي و اجتماعي , قهرمان و
اسطوره بودند. ابعاد شخصيت آنها به گونه اي بود كه دوست و دشمن را
به احترام و اكرام وامي داشت . ذكر چند نمونه در اين جا , شايسته است :
عايشه مي گويد : ابوبكر را ديدم كه بسيار به چهره علي (ع ) نگاه
مي كند. گفتم : اي پدر! زياد به چهره علي نگاه مي كني , علت چيست
گفت : دخترم , از رسول خدا(ص ) شنيدم كه مي فرمود : نظر كردن بر
چهره علي , عبادت است . (12 )
عمربن خطاب گفت : « زنان عاجزند فرزندي مثل علي بن ابي طالب
به دنيا آورند . » (13 )
عطا مي گويد : از عايشه درباره علي (ع ) سوال كردم , پاسخ داد : او
بهترين انسان است و در اين مطلب شك نمي كند مگر كافر . (14 )
اگر جاي گاه اهل بيت (ع ) در قالب تدوين كتاب , تهيه سريال ها و
برگزاري همايش و نظاير آن شناسانده شود , جوانان مجذوب اهل
بيت (ع ) مي شوند. امام رضا(ع ) فرمود : « اگر مردم خوبي هاي حرف ها و
تعاليم ما را بشناسند , از ما پيروي مي كنند . » (15 )
.5 بيان فضيلت دوستي اهل بيت (ع )
گرچه بيان جاي گاه اهل بيت (ع ) در ايجاد محبت آنان نقش مهمي
دارد , ولي بيان فضيلت محبت اهل بيت , تاثير آن را چند برابر مي كند.
روايات اسلامي همگان را به دوستي اهل بيت (ع ) دعوت كرده و حتي آن
را حق آنان دانسته است . امام علي (ع ) فرمود : « عليكم بحب آل نبيكم
فانه حق الله عليكم (16 ) بر شماباد محبت دودمان پيامبرتان , چرا كه آن ,
حق خدا بر شما مي باشد. »
احاديث فراواني درباره فضيلت اهل بيت (ع ) وارد شده است . (17 )
پيامبر(ص ) فرمود : هر كس با محبت آل محمد بميرد , شهيد مرده است ,
آمرزيده مي شود , با توبه و ايمان كامل مي ميرد , فرشته مرگ او را به
بهشت مژده مي دهد و قبرش زيارت گاه رحمت الهي مي شود .... (18 )
در رواياتي ديگر. مودت و ولايت اهل بيت (ع ) يك « فرض الهي » و
ملاك قبولي اعمال و عبادت به حساب آمده است .
تولاي شما فرض خدايي است
قبول و رد آن مرز جدايي است
هر آن كس را كه در دين رسول است
ولايت , مهر و امضاي قبول است
ديانت بي شما كامل نگردد
به جر با عشقتان دل , دل نگردد
اهل سنت نيز به محبت اهل بيت (ع ) تاكيد كرده اند. در شعر شافعي
آمده است : اي خاندان پيامبر! حب شما فريضه اي است كه خداوند در
قرآن آورده است , براي شما همين افتخار بزرگ بس كه هر كس (در نماز)
بر شما صلوات نفرستد , نمازش درست نيست . (19 )
استاد شهيد مطهري (ره ) معتقد است : از بزرگ ترين امتياز شيعه بر
ساير مذاهب اين است كه پايه و زيربناي اصلي آن , محبت است . از
زمان شخص بني آدم (ص ) كه اين مذهب پايه گذاري شده , زمزمه محبت
و دوستي بوده است . آن جا كه در سخن رسول اكرم (ص ) جمله : « علي و
شيعته هم الفائزون » را مي شنويم , گروهي را در گرد علي (ع ) مي بينيم كه
شيفته و مجذوب اويند , از اين رو تشيع , مذهب عشق و شيفتگي است و
تولاي آن حضرت , مكتب عشق و محبت است . (20 )
ابن سكيت اهوازي , از عالمان برجسته و از شاگردان مخصوص امام
جواد و امام هادي (ع ) است . متوكل عباسي وي را براي معلمي دو فرزند
خود (المعتز و المويد) انتخاب كرد. او ناگزير مدتي فرزندان متوكل را
درس داد. روزي مجلس با شكوهي از طرف متوكل تشكيل شد و
شخصيت هاي علمي و ادبي در آن شركت كردند. متوكل مي دانست كه
ابن سكيت از محبان و شيعيان اهل بيت (ع ) است . در آن مجلس و در
حضور همگان از ابن سكيت پرسيد : اين دو پسرم (المعتز و المويد) را
بيشتر دوست داري يا حسن و حسين را ! ابن سكيت در تنگناي سختي
قرار گرفت , زيرا مي دانست كه متوكل و جلادان وي بي رحم ترين
انسان ها هستند; در عين حال با كمال صراحت جواب داد : به خدا قسم ,
قنبر ـ غلام علي (ع ) ـ از تو و پسران تو بهتر است . متوكل از اين پاسخ
آن چنان خشمگين شد كه به غلامان دستور داد زبانش را از پشت سرش
بيرون بكشند . (21 )
.6 تشكل هاي مذهبي
برنامه هاي خودجوش جوانان كه به صورت گروهي انجام مي گيرد;
گره زننده قلب جوانان با محبت اهل بيت (ع ) است , زيرا آنان زمينه هاي
روحي خوبي دارند كه بايد از آن به درستي بهره گرفت . مي توان در
محله هاي مختلف با كمك و مسئوليت خود جوانان هيئت هايي تشكيل
داد و از اين طريق در ايجاد محبت اهل بيت (ع ) كمك كرد. با اين مقدمه
كه تشكيل اين گروه ها بايد با نظر عالمان و روحانيون تشكيل گردد تا
خداي نكرده از راه درست و حساب شده خود خارج نشود.
لازم است در اين جا به نكته اي مهم اشاره كنيم و آن اين است كه
بعضي افراد به پندار اين كه از اهل بيت (ع ) تمجيد مي نمايند , ناخودآگاه
آنان را از الگو بودن خارج مي كنند و موجب مي گردند جوانان احساس
كنند به هيچ وجه نمي توانند از سيره و روش زندگي آنان بهره مند شوند;
از اين رو آنان را الگوي خود قرار نمي دهند.
در آموزه هاي اسلامي , مسلمانان از مبالغه گرايي نهي گرديده اند و به
آنها سفارش شده است اهل بيت (ع ) را آن گونه كه هستند معرفي نمايند.
پيامبر اسلام (ص ) فرمود : « مرا بيش از حقم بالا نبريد , زيرا خداوند قبل
از اين كه مرا پيامبر قرار دهد , عبد خود قرار داده است . (22 ) امام
صادق (ع ) فرمود : مردي نزد رسول خدا(ص ) آمد و گفت : سلام بر تو اي
پروردگار من ! حضرت به او عتاب كرد : خدا تو را لعنت كند! خداي تو
الله است » . (23 ) پيامبر(ص ) به علي (ع ) فرمود : « امت من درباره تو سه
گروه خواهد شد : گروهي شيعيان و پيروان تو خواهند بود; اينان مومنان
واقعي اند. گروهي دشمن تو خواهند بود و گروهي درباره تو غلو خواهند
كرد; اي علي ! شيعيان تو در بهشت خواهند بود و دشمنان و غلوكنندگان
درباره تو , در آتش . » (24 )
برخي در محبت ورزي به اهل بيت (ع ) و معرفي آنان تفريط نموده اند
و محبت آنها را با ديگران برابر دانسته اند. اين افراد عقيده دارند كه اهل
بيت (ع ) متعلق به زمان خودشان بوده اند و نمي توانند الگوهاي موفقي
براي انسان ها در همه عصرها باشند.
افراط و تفريط در معرفي اهل بيت و اظهار محبت به آنان , از
آسيب هاي جدي است كه بايد با آن مبارزه كرد. بهترين شيوه اظهار
محبت به اهل بيت و معرفي آنان , رعايت اعتدال است . امام علي (ع )
فرمود : « به زودي دو گروه نسبت به من هلاك مي گردند : دوستي كه افراط
كند و به غير حق كشانده شود و دشمني كه در كينه توزي با من زياده روي
كرده و به راه باطل درآيد . » (25 )
.8 زيارت و توسل به اهل بيت (ع )
حضور جوانان در اماكن مذهبي و زيارت اهل بيت (ع ) سبب
مي شود كه بيشتر با جاي گاه آنان آشنا شوند و زمينه عمق بخشيدن به
مودت اهل بيت (ع ) فراهم گردد. از سوي ديگر , توسل به اهل بيت و
خواندن زيارت نامه هاي آنها موجب مي شود كه جوانان دل باخته آن
بزرگواران گردند , زيرا در اين زيارت نامه ها ابعاد زندگي و تعليمات
اهل بيت (ع ) بيان گرديده است .
.9 شبهه زدايي
جوانان در عرصه هاي مختلف عقيدتي , سياسي و فرهنگي ...
آسيب پذيرترين قشر جامعه هستند , زيرا تجربه كافي و قدرت تحليل
درست مسائل را ندارند و به همين دليل تحت تاثير تبليغات و
شبهه سازي هاي معاندان قرار مي گيرند. ناپختگي جوانان از يك سو و
سياست هاي سودجويانه دشمنان از سوي ديگر موجب مي شود كه آنان
در تشخيص حق و باطل و انتخاب مسير صحيح دچار مشكل شوند.
امروزه دشمنان اسلام و اهل بيت (ع ) با بهره گيري از همه اهرم ها از
جمله : فيلم , كتاب , سينما و.... در صدد تضعيف باورهاي ديني و جدايي
جوانان از اهل بيت (ع ) برآمده اند. براين اساس , يكي از شيوه هاي موفق
در ايجاد محبت اهل بيت (ع ) , شبهه شناسي و شبهه زدايي است . البته
شبهه زدايي بايد به گونه اي نظام يافته صورت گيرد. حوزه هاي علميه ,
صدا و سيما , وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي سازمان تبليغات اسلامي ,
مسئولان نظام و... در اين زمينه وظايف سنگيني دارند. تعذيه فرهنگي و
شناساندن درست اهل بيت (ع ) , جوانان را از آسيب ها و شبيخون
فرهنگي دشمن حفظ مي كند.
پي نوشت ها :
.1 شوري (42 ) آيه .23
.2 بحارالانوار , ج 22 , ص .315
.3 احتجاج طبرسي , ج 1 , ص .198
.4 احزاب (33 ) آيه .21
.5 احقاق الحق , ج 5 , ص .42
.6 علامه بحراني , العوالم , ج 11 , ص .552
.7 همان .
.8 علامه اميني , الغدير , ج 2 , ص .361
.9 بحارالانوار , ج 7 , ص .203
.10 همان , ج 2 , ص .206
.11 مفاتيح الجنان , زيارت جامعه .
.12 ينابيع الموده , ص .277
.13 همان , ص .448
.14 تاريخ دمشق , ج 2 , ص .162
.15 بحارالانوار , ج 2 , ص .31
.16 غررالحكم و دررالكلم , حديث .6169
.17 ينابيع الموده , ج 1 , ص .78
.18 جواد محدثي , برگ و بار , ص .59
.19 اقتباس از : جواد محدثي , عشق برتر , ص 13 ـ.12
.20 برداشت از : جاذبه و دافعه علي (ع ) , ص 38 ـ.35
21 ـ همان , ص .24
22 ـ ميزان الحكمه , ج .15248
.23 همان , ج .15252
.24 همان , ج .15266
.25 محمد دشتي , ترجمه نهج البلاغه , ص 348 ـ.340
در آموزه هاي ديني , مسلمانان از مبالغه گرايي نهي
گرديده اند و به آنها سفارش شده است اهل بيت (ع ) را
آن گونه كه هستند معرفي نمايند
استاد شهيد مرتضي مطهري معتقد است : از بزرگترين
امتياز شيعه بر ساير مذاهب اين است كه پايه و زيربناي
اصلي آن محبت است . از زمان شخص بني آدم (ص ) كه
اين مذهب پايه گذاري شده , زمزمه محبت و دوستي بوده
است
نحوه برخورد والدين , معلمان و بزرگان جامعه با
خاندان پيامبر(ص ) , نقش تعيين كننده اي در ايجاد محبت
آنان دارد
|
شاه كليد در خانه عشق
عشق , عطش , عاشورا
|
آنها كه دلشان كربلايي است هر روز , زيارت عاشقانه عاشورا مي خوانند
و دل را به چشمه زلال تولي و تبري مي سپارند. تا آينه بي غبار گردد. زيارت
عاشورا , معجون محبت و معنويت است و جرعه زلال معرفت , يوسف
معنايش دل را زليخا مي كند و در بازار مصر مفاهيم غوغايي به پا مي نمايد.
عاشورا , كبوتر دل را به حرم حضرت سيدالشهدا پرواز مي دهد و تنها با
گذرنامه ارادت دل را به زيارت مي برد. قطره قطره , اشك مي گيرد و دريا
دريا , دل مي دهد گام به گام جلو مي برد و پله پله عروج مي دهد. به انسانهاي
غريب , راه قرب مي آموزد و به همه انسانها , درس دوست يابي و دشمن
شناسي مي دهد. زيارت عاشورا , انسان را از كوره راه اسارت زندگي نجات
مي دهد و به شاهراه شهادت هدايت مي كند. آنهايي كه مي خواهند دشت
دلشان لبريز از عطر گل سرخ محمدي شود , خود را به آبشار عاشورايي و
زلال اين زيارت متصل مي كنند همان آبشاري كه از ستيغ بلند كربلا فرو
مي ريزد و كوير جان را گلشن مي كند. آنهايي كه كربلايي اند هر روز چشم را بر
اين چشمه جاري مي نهند و روح تشنه شان از زلال زيارت جرعه اي
مي نوشد.
زيارت عاشورا , پنجره دلگشايي است كه به دشت سبز كربلا گشوده
مي شود و خورشيد عشق را مهمان خانه دل مي كند. آنها كه كبوتر دلشان بي
قرار است هر روز در صحن ثاراللهي اين زيارت مي نشينند و ريزه خوار
خوان خانه اهل بيت (ع ) مي شوند. زيارت عاشورا , آواي عارفان است و
تعقيب نماز واصلان . واژه هاي اين زيارت ستارگان هدايتگري از جنس
آسمانند كه دل را در خط خورشيد مي برند. زيارت عاشورا , آدرس آسماني
شدن است و براي كسي كه سلوك و صعود را مي خواهد , نردبان ترقي و
تكامل است .
زيارت عاشورا , راه ميانبر سلوك است ; درسي است كه دل را استاد
مي كند , مائده آسماني معرفت و سفره پربركت سعادت است . چكيده
مفاتيح الجنان است و شاه كليد در خانه عرفان و عشق . سلامش , سرشار از
سلك است و لعنش , لبريز از عروج . و تقدم « صد لعن » بر « صد سلام »
زيارت , بيانگر اين حقيقت است كه راه ولايت از برائت مي گذرد. زيارت
عاشورا , طواف كعبه حق و رمي جمرات باطل است . زيارت عاشورا ,
روزنامه عشق است كه اهل دل , مشترك مشتاق اين روزنامه سرشار از
خورشيدند; روزنامه اي كه عكس عاشورايي دارد و تيتر درشت آن خبر از
دولت كريمه اي مي دهد كه دل داغدار شيعه را تسكين مي بخشد و به همه
زمزمه هاي زوار كربلايي , توجه مي كند و انتقام خون مظلومين را از انسانهاي
ظالم مي گيرد دولتي كه با شمشير حق خود قامت باطل را براي هميشه دو تا
مي كند. « ... فاسئل الله الذي اكرم مقامك و اكرمني بك ان يرزقني طلب ثارك
مع امام منصور من اهل بيت محمد ـ صلي الله عليه و آله . »
ث حسين صنعت پور اميري
|
|