يكي از خطبه هاي شريف و مشهور و سرشار از درس و عبرت و پيام
و اندرز كه حضرت امام حسين (ع ) ايراد فرموده اند , خطبه « امر به
معروف و نهي از منكر » است .
اين خطبه در سال 58 هجري و در سرزمين منا , سه روز پس از عيد
قربان , و در اجتماع و انجمن بزرگ حاجيان و در حالي كه شخصيت هاي
برجسته اي از بني هاشم و دويست تن از صحابيان 1 پيامبر اكرم (ص ) و
نيز هشتصد نفر از تابعان 2 حضور داشتند ايراد گرديد و به دليل اهميت
موضوع و محتوا , امام (ع ) از حاضران خواستند كه خطبه رايادداشت و
مضامين آن را در اختيار ساير مسلمانان قرار دهند.
در بخشي از اين خطبه شريف تامل مي كنيم :
« اي مردم , از آن نكوهش ها كه خداوند به منظور پند اوليا و
دوستانش , از علماي يهود كرده است عبرت گيريد , كه مي فرمايد : « چرا
روحانيون و علماي دين يهود , يهوديان را از سخنان گناه آميز و
حرامخواري جلوگيري نكردند » آن گروه از اسرائيليان كه كافر شدند (و
به زبان داود و عيسي ) لعنت شدند (اين به آن جهت بود كه معصيت كار
ومتجاوز بودند و از كارهاي ناپسندي كه داشتند جلوگيري نمي كردند) و
چه ناپسند كارها كه مرتكب مي شدند . » 3
به اين جهت خدا بر آنان عيب گرفت كه از ستمگراني كه در
برابرشان بودند اعمال و رفتار ناروا و تبهكاري ها مشاهده كردند وآنان را
به هيچ وجه منع نمي نمودند. زيرا جيره خوار و طمعكار بودند , از عواقب
اعتراض ها بيم و هراس داشتند. (و هدايا و مزايا مي گرفتند و به اسم تقيه
و پرهيز و حفظ جان و مصلحت , لب فرو مي بستند) با اين كه خداوند
فرموده است : « از مردم نترسيد , از من بترسيد . » 4
و نيز فرموده است : « مردان و زنان مومن دوست و ياور يكديگرند ,
به نيكي ها امر مي كنند و از بدي ها جلوگيري مي نمايند , نماز مي گزارند ,
زكات مي دهند و اطاعت خدا و رسول مي كنند . » 5
خداوند امر به معروف و نهي از منكر را يك « واجب » دانسته است ,
زيرا او آگاه است كه اگر اين وظيفه انجام گيرد و به اجرا در آيد » وظايف
و تكاليف ديگر , چه سخت و چه آسان , اجرا مي شود , زيرا امر به
معروف دعوت ديگران به اسلام است , حقوق ستمديدگان را باز
مي ستاند , با ستمگر به مخالفت برمي خيزد , غنائم بيت المال را عادلانه
قسمت مي كند و به اهل آن مي رساند , زكات را از جايگاه هاي خود بگيرد
و آنجا كه لازم است هزينه مي كند ... » 6
اين بخش از خطبه امام حسين (ع ) داراي درس ها و نكات و
پيام هاي متعددي است كه از آن ميان , نگرش دقيق آن حضرت به
جايگاه و نقش خاص و تعيين كننده « امر به معروف و نهي از منكر » را
گزينش نموده و در آن تامل مي نمائيم .
حضرت امام حسين (ع ) در اين خطبه شريف , به محوريت و نقش
زيربنايي فريضه امر به معروف و نهي از منكر اشاره مي نمايد و اين
واقعيت را به توجه و نظر و تفكر مي گذارد كه تمام احكام و دستورات و
قوانين اسلام در جنبه ها و جلوه هاي عبادي , معنوي , اخلاقي , تربيتي ,
سياسي , اجتماعي , اقتصادي , فرهنگي و حقوقي , در صورتي به طور
صحيح و شايسته و جامع به مرحله عمل در مي آيند كه « امر به معروف و
نهي از منكر » در جامعه اسلامي اجرا گردد. زيرا تا اين قانون الهي به
ظهور و عينيت نرسد چگونه احكام و قوانين اسلام مطرح و تبليغ و
ترويج گردد و به مرحله عمل در آيد آيا جز اين است كه نماز , روزه ,
جهاد , حج , خمس , زكات , احكام و قوانين حقوقي , تعاليم اخلاقي ,
روش هاي تربيتي , ارزش ها و هنجارها , و قوانين سياسي و اجتماعي دين
مبين اسلام يا ابزار و روش هاي كلامي وزباني , نوشتاري و نشر مقاله
وكتب , مواجهات و تعاملات فرهنگي و اخلاقي و ساير شيوه ها تبليغ
مي شود و آيا همه اين امور « امر به معروف و نهي از منكر » نام
نمي گيرند آيا جز اين است كه چنانچه اين تلاش ها به نحو احسن انجام
پذيرد , جامعيت اسلام در جامعه انساني به عينيت واجرا در مي آيد
براي درك عمق و ژرفا و نقش والاي اين فريضه الهي تامل در آيات
قرآن كريم ضروري است . در قرآن كريم به صراحت و روشني اهميت و
منزلت و ارزش امر به معروف و نهي از منكر نمايانده شده است .
در آيه ذيل ضرورت تحقق اين اصل وقانون الهي در جامعه براي
تثبيت نظارت عمومي به منظور جلوگيري از گسترش زشتي ها و
تباهي ها
و در نقطه مقابل , رشد و رونق نيكي ها و رفتار و عملكردهاي پاك و
صالح مطرح مي گردد :
« بايد از شما مسلمانان بعضي ـ كه داراي آگاهي و تقوا مي باشند ـ
مردم را به نيكي و صلاح دعوت كنند و به نيكوكاري ها امر كرده و از
بدي ها و زشتي ها نهي نمايند , و اينان كه واسطه هدايت خلق هستند ,
پيروز و رستگار خواهند بود . » 7
به طور طبيعي دعوت مردم به انجام اعمال نيك و نهي كردن آنان از
زشتكاري و حركات و رفتار مذموم و زيانمند براي فرد و اجتماع , با
مشكلات و موانعي همراه خواهدبود كه آزار و نكوهش ها از آن جمله اند.
ترديدي وجود نداردكه اهل دانش و بينش , تقوا و وارستگي , تعهد و
مسئوليت , در كنار اين مشخصه ها و خصال زيبا كه از شرايط هر آمر به
معروف و ناهي ازمنكر مي باشد , روح و روان خويش را به زيور
« مقاومت و پايداري » نيز مي آرايند , كه اين خصيصه و ارزش والاي
اخلاقي نقش محوري و حياتي در عبور از فراز و نشيب هاي راه دعوت و
تبليغ ايفا مي نمايد و هر كس كه از ذخيره هاي ارزشمندي از صبر و
استقامت برخوردار باشد , سريع تر به مقصد خواهد رسيد.
قرآن كريم در آيه ذيل ضمن فرمان به اجراي اصل امر به معروف و
نهي از منكر , به صبر و پايداري در برابر موانع و رنج ها و مشقت هايي كه
اجتناب ناپذير مي باشند و گاهي در مسير اين راه پاك و الهي چهره ظاهر
مي سازند , ترغيب مي نمايد :
« به معروف و نيكي ها امر كن و از بدي ها و ناپاكي ها باز بدار , و در
انجام اين كار چنانچه از مردم آزاري ديدي , مقاومت ورز . » 8
در تاريخ پرفراز و فرود اسلام , مسلمانان پرورش يافته در دامان اين
دين مبين , عاملان و برپاي دارندگان اصل امر به معروف و نهي از منكر
بوده اند و اين وظيفه و مسئوليت الهي را در كنار ساير تكاليف و وظايف
و مسئوليت هاي خويش به خوبي به منصه ظهور رسانده اند و از همين
رو در آيه ذيل « نيكوترين امت » نام مي گيرند كه به رسالت و مسئوليت
بزرگ دعوت و ترغيب مردم به ايمان و پاكي و عفاف و اعمال نيك و
صالح اهتمام ورزيده اند و از بدي ها و پليدي ها و فساد و فحشا نهي
نموده اند :
« شما مسلمانان نيكوترين امتي هستيد كه از ميان مردم برگزيده
شديد و مردم را به نيكوكاري امر نموده واز كارهاي بد و ناشايست باز
مي داريد . » 9
اين آيات روشن و صريح , به همراه روايات ژرف و گوناگوني كه در
متون ديني درباره فريضه امر به معروف و نهي از منكر وارد شده
است , 10 به وضوح نشان مي دهند كه اين اصل و قانون الهي داراي
جايگاهي والا و نقشي بنيادين و تعيين كننده است و از همين رو بايد
نويسندگان و پژوهشگران و عالمان و متفكران اسلامي , معرفت و
بينش هاي لازم را در سطح جامعه نسبت به تاثيرگذاري و بسترسازي ها و
زمينه هايي كه اين قانون والاي الهي براي تحقق احكام و تعاليم جامع و
حياتبخش اسلام در تمام جلوه ها و شئون مادي و معنوي ايجاد
مي نمايد , به وجود آورند تا از اين طريق اقشار مختلف مردم ضمن
كسب شناخت و آگاهي هاي لازم نسبت به جايگاه و نقش حائز اهميت
اين فريضه الهي , به وظايف ومسئوليت هاي خويش در اجراي جلوه ها و
ابعاد مختلف امر به معروف ونهي ازمنكر در سطوح گوناگون و متناسب
با موقعيت ها و شرايطي كه در آن قرار دارند , واقف و آشنا
گردند.
پاورقي :
ــــــ
1 ـ صحابيان كساني هستند كه محضر حضرت رسول اكرم (ص ) را درك
كرده اند.
2 ـ تابعان به كساني مي گويند كه حضور رسول خدا(ص ) را درك
نكرده اند , لكن كساني را ديده اند كه در خدمت پيامبر اكرم (ص ) حضور
يافته اند.
3 ـ قرآن كريم , سوره مائده , آيه 63
4 ـ سوره مائده , آيه 44
5 ـ سوره توبه , آيه 71
6 ـ تحف العقول , ص 237 و 238
7 ـ سوره آل عمران , آيه 64
8 ـ سوره لقمان , آيه 17
9 ـ سوره آل عمران , آيه 110
10 ـ در متون ديني و از لسان مطهر ائمه اطهار(ع ) فراوان درباره فريضه
امر به معروف و نهي ازمنكر سخن به ميان آمده است كه هر كدام به
گونه اي ارزش والا و نقش و اهميت آن را نمايانده اند. از آن ميان , اين
سخن از حضرت علي (ع ) بسيار تامل برانگيز است كه مي فرمايد :
« تمامي اعمال و كارها حتي جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و
نهي از منكر مانند قطره اي در مقابل يك درياي بزرگ و پهناور است , »
(نهج البلاغه , حكمت 375 )
همچنين اين كلام از اميرمومنان (ع ) بيسار راهگشا و بينش زا
مي باشد : « قوام و پايداري شريعت به امر به معروف و نهي از منكر و به
پاداشتن حدود الهي است . » (غررالحكم , ج 2 , ص 80 )
تمام احكام و دستورات و قوانين اسلام در جنبه ها و
جلوه هاي عبادي , معنوي , اخلاقي , تربيتي , سياسي ,
اجتماعي , اقتصادي , فرهنگي و حقوقي , درصورتي به طور
صحيح و شايسته و جامع به مرحله عمل در مي آيند كه « امر
به معروف و نهي از منكر » در جامعه اسلامي اجرا گردد.
زيرا تا اين قانون الهي به ظهور و عينيت نرسد چگونه احكام
و قوانين اسلام مطرح و تبليغ و ترويج گردد و به مرحله عمل
درآيد
با توجه به جايگاه والا و نقش بنيادين و تعيين كننده « امر
به معروف و نهي از منكر » , بايد نويسندگان و پژوهشگران و
عالمان و متفكران اسلامي , معرفت و بينش هاي لازم را در
سطح جامعه نسبت به تاثيرگذاري و بسترسازي ها و
زمينه هايي كه اين قانون والاي الهي براي تحقق احكام و
تعاليم جامع و حياتبخش اسلام در تمام جلوه ها و شئون
مادي و معنوي ايجاد مي نمايد , به وجود آورند.
ترديدي وجود ندارد كه اهل دانش و بينش , تقوا و
وارستگي , تعهد و مسئوليت , در كنار اين مشخصه ها و
خصال زيبا كه از شرايط هر آمر به معروف و ناهي از منكر
مي باشد , روح و روان خويش را به زيور « مقاومت و
پايداري » نيز مي آرايند , كه اين خصيصه و ارزش والاي
اخلاقي نقش محوري در عبور از فراز و نشيب هاي راه
دعوت و تبليغ ايفا مي كند
|
ياران آفتاب
|
سيري در معرفي شهداي كربلا
اشاره :
آنچه بديهي است , در كنار حضرت سيد الشهدا(ع ) ياراني بودند كه
به نداي « هل من ناصر ينصرني » امام خويش لبيك گفته و در ركاب آن
حضرت , در صحراي كربلا به فيض عظيم شهادت نائل گرديدند. ولي
متاسفانه كمتر به معرفي شخصيت وجودي آنها پرداخته شده است .
صفحه عقيدتي در محرم الحرام امسال قصد نموده اين
شخصيت هاي گرانبها كه عدد آنها را به 72 تن شمرده اند , را هر چند
كوتاه و اينك در ستوني به نام « ياران آفتاب » معرفي نمايد. اميد آن است
كه در نظر خوانندگان گرامي صفحه مقبول افتد. لازم به ذكر است شهدا
به ترتيب حروف الفبا معرفي مي گردند.
ابراهيم بن حةصين ازدي
از شهداي كربلا و اصحاب دلاور امام حسين (ع ) بود; از جمله
كساني كه سيد الشهدا(ع ) در لحظات تنهايي , نام برخي از ياران را
مي برده و صدا مي زده است : « و يا ابراهيم بن الحصين ... » رجز او در
ميدان نبرد چنين بود :
اضرب منكم مفصلا و ساقا ليهرق اليوم دمي اهراق
و يرزق الموت ابو اسحاقااعني بني الفاجره الفساق
وي بعد از ظهر عاشورا در كنار امام حسين (ع ) به شهادت
رسيد . (1 )
ابوبكر بن حسن بن علي (ع )
از شهداي كربلا , فرزند امام مجتبي (ع ). مادر او كنيز (ام ولد) بود.
از مدينه همراه عمويش امام حسين (ع ) به كربلا آمد و روز عاشورا پس
از شهادت قاسم بن حسن , خدمت سيد الشهدا آمد و اجازه ميدان
طلبيد و به ميدان رفت و پس از نبردي دلاورانه به شهادت رسيد. قاتلش
عبدالله بن عقبه بود. نام اين شهيد بزرگوار در زيارت ناحيه مقدسه هم
آمده است .
ابوثمامه صائدي
از ياران سيد الشهدا و شهيد نماز , كه روز عاشورا به فيض شهادت
رسيد. وي از چهره هاي سرشناس شيعه در كوفه و مردي آگاه و شجاع و
اسلحه شناس بود. مسلم بن عقيل در ايام بيعت گرفتن از مردم براي
نهضت حسيني , او را مسئول دريافت اموال و خريد اسلحه قرار داده
بود. نامش عمر بن عبدالله بود. پيش از شروع درگيريهاي كربلا خود را
از كوفه به كربلا رساند و به امام پيوست .
روز عاشورا كه ياران حسين بن علي (ع ) به تدريج شهيد مي شدند و
از تعدادشان كاسته مي شد و اين كاهش محسوس بود , ابوثمامه هنگام
ظهر خدمت امام آمد و گفت : جانم فداي تو! چنين مي بينم كه دشمنان
به تو نزديك شده اند. به خدا قسم تو كشته نخواهي شد مگر آنكه من
پيش از تو كشته شوم .
دوست دارم خداي خويش را در حالي ديدار كنم كه اين نماز را كه
وقتش نزديك شده بخوانم . امام نگاهي به بالا افكند , فرمود : نماز را به
ياد آوردي , خدا تو را از نمازگزاران ذاكر قرار دهد. آري , اينك اول وقت
نماز است . مهلتي از سپاه دشمن خواستند. آنگاه ابوثمامه و جمعي ديگر
با امام حسين (ع ) نماز جماعت خواندند. وي جز آخرين سه نفري بود
كه از ياران امام تا عصر عاشورا زنده مانده بودند.
برخي گفته اند كه در اثر جراحت هاي بسيار بر زمين افتاد ,
خويشانش او را به دوش كشيده و از ميدان به در بردند و مدتها بعد از
دنيا رفت . (2 )
پي نوشت ها :
1 ) دايره المعارف تشيع , ج 1 ـ ص 271
2 ) عنصر شجاعت , ج 2 ـ ص 151
|
|