قسمت چهل و دوم
4 ـ توليد برنامه راديويي به زبان فارسي
يكي از فعاليت هاي مهم و موثر اسرائيل در امور فرهنگي , راه اندازي
بخش فارسي راديو اسرائيل بود . راديو اسرائيل از تاريخ 25 اسفند
1337 برابر 15 مارس 1949 برنامه فارسي خود را آغاز كرد كه هر هفته
روزهاي سه شنبه و جمعه از ساعت 18,30 دقيقه به وقت تهران تا
ساعت 18,45 دقيقه , برنامه داشت . اين برنامه ها شامل آگاهي از كشور
اسرائيل و كشورهاي خاورميانه , خلاصه روزنامه ها , گفتار سياسي ,
بررسي اوضاع اقتصادي , ادبي و اجتماعي كشور و نيز نوازندگي ايراني و
عبراني بود . (1 )
روزنامه « عل هميشار » چاپ اسرائيل در مورخ 2536,11,23
در مورد ويژگي هاي اين راديو و نقش آن ] 1356 [
مي نويسد :
« سخن پراكني راديو اسرائيل به زبان فارسي , پل هوايي حياتي بين
ايران و اسرائيل محسوب مي گردد... وزارت خارجه اسرائيل به خاطر
اهميت سياسي و اطلاعاتي اين سخن پراكني ها , بودجه اي براي اين
پخش كه روزانه نيم ساعت برنامه منتشر مي سازد. تعيين نمود. اهميت
اين سخن پراكني را نمي توان ارزيابي كرد , به خصوص اينكه حضور
اسرائيل در ايران محدود است و نمي تواند نظريات خود را از طريقي كه
مثلا عربستان سعودي , قطر , و امارات متحده عربي با پركردن ستون هاي
كامل روزنامه ها توضيح مي دهند , منتشر سازد. بخش فارسي راديو
اسرائيل تقريبا تنها رابطه عمومي كشوري است كه در موفقيت آن شك و
ترديدي وجود ندارد و اگرچه بخش كوچكي است , ولي بايد با
سخن پراكني هاي و سيع كشورهاي خصم رقابت نمايد. اداره كنندگان
اين بخش همچنين توانسته اند در نيم ساعت سخن پراكني , مطالب
بسياري را از قبيل اخبار , تفسير , رپرتاژ , پاسخ به پرسش هاي
شنوندگان , موسيقي اسرائيلي , برنامه اي براي دانشجويان و مسائل
صهيونيستي وارد سازند ... (2 )
يكي از كساني كه خدمات بسيار زيادي به اسرائيلي ها كرد و نقش
موثري در تقويت برنامه فارسي صداي اسرائيل داشت , « منوچهر
اميدوار » بود كه در سال 1959 به اسرائيل مهاجرت كرد و از او به عنوان
مفسر راديو اسرائيل ياد مي شود. وي درباره دلايل مهاجرتش از ايران
چنين مي گويد :
« ... در سال 1959 به دو منظور , يعني براي تدريس زبان و ادبيات
فاسي در دانشگاه اورشليم (قدس ) در رشته ايرانشناسي و همچنين براي
تقويت برنامه فارسي صداي اسرائيل به اين كشور دعوت شدم و در اين
مدت توانستم صداي اسرائيل را به صورت يكي از برنامه هاي پرشنونده
فارسي زبان دربياورم ... » (3 )
در 27 تير 1357 مسئله تعطيلي بخش فارسي راديو اسرائيل در
كميته بازگشت مهاجرت پارلمان مورد بررسي قرار گرفت و به بحث
گذاشته شد. در پايان جلسه , با توجه به دلايل ارائه شده از جانب موشه
قصاب (موشه كاتزاو)ـ نماينده ايراني الاصل پارلمان از حزب ليكود ـ
مبني بر عدم انتشار نشريه اي به زبان فارسي در اسرائيل و لزوم حفظ و
ادامه ارتباط روزانه با بيش از هشتادهزار يهودي ايراني الاصل , موقتا با
ادامه كار بخش مذكور موافقت شد. اما چون مشكل كمبود بودجه براي
هزينه هاي مستمر اين بخش همچنان وجود داشت , لذا مقامات آژانس
يهود قول دادند مساعي لازم را در زمينه تامين بودجه به عمل آورند . (4 )
روزنامه « عل هميشار » چاپ اسرائيل در واكنش به تعطيلي بخش
فارسي راديو اسرائيل در مقاله اي با عنوان « آيا صداي سخن پراكني
فارسي راديو اسرائيل خاموش خواهد شد » اهميت وجود اين راديو را
يادآوري كرد كه بخشي از آن در صفحات قبل ذكر شد. اين روزنامه در
پايان مقاله مي نويسد :
« ...موضوع اين بخش بايد مورد تجديدنظر واقع گردد تا صداي ما در
بين 34 ميليون ايراني خاموش نشود . در حقيقت , سخن از مبلغ بزرگي
نيست كه به خاطر آن لازم باشد بخش فارسي راديو اسرائيل بسته
شود . » (5 )
5 ـ برگزاري نمايشگاه و فستيوال فيلم
از جنبه هاي ديگر فعاليت فرهنگي ايران و اسرائيل , برگزاري
نمايشگاه و فستيوال فيلم بود . در بهمن 1354 , نمايشگاهي از
نقاشي هاي شموئل كتص ـ نقاش اسرائيلي ـ درباره مسافرت به ايران در
باشگاه صوتاي تل آويو برگزار شد كه به مناظر , فرهنگ و وضع يهوديان
ايران و مناسبات ايران و اسرائيل اختصاص داده شده بود. در اين
نمايشگاه كه گروه زيادي از نمايندگان ايران در اسرائيل حضور داشتند ,
32 نفاشي از شهرهاي اصفهان , شيراز , آبادان , و تخت جمشيد و ... به
معرض نمايش گذاشته شد . (6 )
نقاش اسرائيلي بعدها تصميم گرفت نمايشگاه خود را در ايران نيز
برگزار كند . روزنامه « عل هميشار » مورخ 2536,9,16 دراين باره
نوشت :
« هنگامي كه شموئل كتص ـ نقاش اسرائيلي ـ دوسال پيش در ايران
گردش مي كرد , تصور نمي شد روزي فرا رسد كه او نقاشي هاي خود را در
همان كشور به معرض نمايش قرار دهد... مسافرت او به ايران
امكان پذير گرديد و به او اجازه داده شد در گالري نمازي كه يك گالري
خوشنام و مشهور در تهران است , نقاشي هاي خود را در معرض نمايش
قرار دهد. افراد مختلفي در تهران تماس هاي لازم را برقرار كردند و
شموئل كتص به عنوان نقاش اسرائيلي براي نمايش نقاشي هاي خود در
يك كشور اسلامي رفت و موفقيت زيادي به دست آورد. وي اظهار
داشت كه در اولين شب نمايش در عصر شنبه پنجم نوامبر , عده زيادي
از جمله جامعه يهويان محل و همچنين مدعوين بسياري از ادارات
دولتي و كارمندان عاليرتبه و غيره شركت داشتند. بين مدعوين افراد
كاخ , علياحضرت ملكه از جمله منشي خصوصي معظم عليها ,
نمايندگان وزارت خارجه , شخصيت هاي شهرداري تهران و همچنين
ثروتمندان و دانشجويان ديده مي شد . (7 )
در سال 1345 فستيوال فيلم هاي كودكان و نوجوانان در تهران
برگزار گرديد كه اسرائيل نيز با سه فيلم « يوسف و برادرانش » اثر يورام
گروس , « كودك ولگرد » اثر شلخين و « مزرعه ما » اثر اسحاق اورن در اين
فستيوال شركت داشتند. در اين فستيوال مدال طلا به فيلم اسرائيلي
« كودك ولگرد » اهدا شد. روزنامه معريب درباره حضور اسرائيل در اين
فستيوال مي نويسد :
« به ندرت اتفاق مي افتد كه پرچم ملي اسرائيل در ايران به اهتزاز
درآيد. آويختن اين پرچم در جاي برجسته اي در بين ساير پرچم هاي
ساير ملل , توجه فراواني را به خود جلب كرده است . اين فرصت را
فستيوال فيلم هاي كودكان و نوجوانان به و جود آورده كه تحت
سرپرستي شاه ايران در سينماي دياموند در تهران برگزار مي شود ... » (8 )
در سال 1355 , فيلم « فروغ جاودان » به مناسب دوهزار و
پانصدمين سال شاهنشاهي با حضور رياست و معاونت نمايندگي ايران
در تل آويو به نمايش گذاشته شد. در گزارش مرتضي مرتضايي به
وزارت امور خارجه دراين باره آمده است :
« در چهارشنبه شب 2535,2,8 بنا به ابتكار انجمن مطالعات
شرقي وابسته به دانشگاه عبري بيت المقدس و همت خانم دكتر ميريام
ايالون ـ استان آن دانشگاه ـ فيلم « فروغ جاويدان » و فيلم ديگري كه
توسط موزه متروپوليتن نيويورك براي جمعي از محققين و علاقه مندان
به ...ايران در موزه ... اسرائيل واقع در بيت المقدس غربي به معرض
نمايش گذاشته شد كه مرد توجه حضار قرار گرفت .. فيلم مزبور از روز
258 مينياتور زيباي يك نسخه قديمي شاهنامه توسط موزه متروپوليتن
نيويورك وبه مناسبت دو هزار و پانصدمين سال شاهنشاهي ايران تهيه
شده و موضوع آن , داستان ضحاك وفريدون و فرزندان اوست . »
در اسرائيل نمايشگاه هاي ديگري نيز در ارتباط با ايران برگزار
مي شد , اما اين نمايشگاه ها و نمايش ها از نوع نقاشي و فيلم نبودند , بلكه
مربوط به نمايش آثار باستاني و هنري به تاراج رفته ايران بود كه به
واسطه افرادي همچون « يعقوب نيمرودي » كه سال ها با حمايت شديد
ساواك و موساد در ايران فعاليت چشمگيري داشت , با عنوان
« محموله هاي سري » (9 ) از مرزهاي ايران به خارج انتقال داده
مي شد.دكتر علي اكبر ولايتي در كتاب ايران و تحولات فلسطين باعطف
به گزارش هاي صادق صدريه ـ رئيس نمايندگي ايران ـ در تل آويو ـ تنها
به بخش كوچكي از اين نمايشگاه ها اشاره دارد و مي نويسد :
« موزه بتصئيل اسرائيل , مجموعه آثار ايراني را به نمايش
مي گذاشت . در موزه مزبور , آثار ايران مربوط به دوره اي شامل قرن
چهارم قبل از ميلاد تا نيمه قرن هجده بوده است . اين مجموعه شامل
ظروف سراميك , برنز , ظروف مذهبي , آلات جنگي , ظروف نقره و طلا ,
از دوره هخامنشي و ساساني و نيز آثار زيادي از دوره اسلامي بود. در
سال 1345 نمايشگاهي از آثار باستاني ايران از طرف محسن فروغي
(فرزند محمدعلي فروغي ) در اسرائيل برگزار شد. اين نمايشگاه شامل
لوازم شكار و مجسمه هاي سفالي بود كه قدمت آن به هزاران سال بالغ
مي شد.
تعداد اين آثار 300 عدد بود و در يكي از موزه هاي اسرائيلي به
نمايش گذاشته شد . وي از اينكه توانسته بود پس از 2500 سال از
انتشار منشور كوروش از وي پيروي كند , اظهار سربلندي و افتخار كرده
بود . (10 )
وي در ادامه مي نويسد :
« ميزان اشياي عتيقه و باستاني ايران و اسرائيل به ويژه در موزه ملي
بتصئيل در حدي بود كه مدير اين موزه طي نامه اي كه تسليم نمايندگي
ايران در تل آويو نمود , درخواست كرد كه دو تن از افرادي كه در اصلاح
و تعمير آثار باستاني ايران تخصص دارند , به اسرائيل اعزام شوند و
خواستار آن شد كه اين امر در آينده اي نزديك انجام شود. برگزاري
نمايشگاه هاي متعدد از اشياي باستاني ايران در اسرائيل , توجه بعضي از
مقامات حكومتي را به خود جلب كرد و البته اين مسئله فقط در حد
جلب توجه باقي ماند . براي مثال , در سوم بهمن 1347 وزير خارجه
(اردشير زاهدي ) طي نامه اي به وزارت فرهنگ و هنر با اشاره به نمايش
بعضي اشياي باستاني ايران در موزه اسرائيل مي نويسد : « در موزه نحوه
خروج اين اشياي از ايران اطلاعي در دست نيست , ولي مرتبا در
چمدان هاي يهودياني كه به اسرائيل مي روند , اشياي عتيقه ايراني , به
خصوص نسخ خطي كتب مختلف , مخفي شده و بدون جلوگيري پليس ,
وارد اسرائيل مي شود... » . اين سند نشان دهنده اوج بي خبري و
بي توجهي مقامات حكومت در قبال ميراث ملي ايران مي باشد . (11 )
در گزارش ديگري از مرتضي مرتضايي درباره فعاليت فرهنگي ـ
تبليغاتي يكي از اتباع سابق ايران و رئيس اتحاديه ايرانيان مقيم
اسرائيل (12 ) چنين آمده است :
« در 9 ماه اخير بنا بر ابتكار آقاي صهيون ركني ـ يكي از اتباع سابق
دولت شاهنشاهي كه مترجم عربي به فارسي نمايندگي نيز ميباشد و
احساسات مساعد خود را نسبت به ايران و... , به تناوب جلساتي به
صورت محفل هاي كوچك دوستانه و خانوادگي با شركت حدود سيصد
نفر از يهوديان ايراني الاصل و ايرانيان مقيم تل آويو و شهرهاي اطراف
تشكيل شده است . در اين جلسات كه بعضا به صورت « شب شعر »
برگزار مي شود , نسبت به معرفي فرهنگ ايران ... تلاش مي نمايد. اهم
جلساتي كه تاكنون علاوه بر جلسه اختتاميه 2535,1,23 تشكيل شده ,
به شرح زير مي باشد :
2535,3,25 , سخنراني درباره حمايت اعلي حضرت همايوني
شاهنشاهي آريامهر از ملت يهود و نمايش فيلم « تاجي براي ملت » .
2535,4,22 , سخنراني درباره كوروش كبير و نمايش فيلم « فروغ
جاودان » .
2535,6,23 , سخنراني درباره ايرانيان مقيم اسرائيل و روابط
آنها با ايران و نمايش فيلم « فروغ جاودان »
2535,9,23 , سخنراني درباره كوروش كبير و رفتار پادشاهان
ايران نسبت به قوم يهود و عنايت شاهنشاه آريامهر به اين قوم .
اجراي برنامه موسيقي ايران و سخنراني درباره شناساندن ادبيات
فرهنگ و تمدن ايران به مردم اسرائيل .
سخنراني درباره پيشرفت هاي ايران و مفهوم جشن هاي 2500
ساله شاهنشاهي و نمايش فيلم « تاجي براي ملت » . (13 )
نويسنده كتاب جهان زير سلطه صهيونيزم بر اين باور است كه
فيلم هايي كه اسرائيلي ها در تهران و شهرستان ها به نمايش مي گذاشتند ,
حاوي تبليغات نژادپرستانه و تبليغ به سود يهود و صهيونيسم بود . (14 )
علاوه بر تمام اين موارد , در سال 1351 كاتالوگي از تمبرهاي
اسرائيلي در ايران منتشر شد كه چنين اقدامي تا آن زمان در تمام
كشورهاي اسلامي بي سابقه بود. روزنامه داوار چاپ اسرائيل در اين باره
نوشت :
« ايران اولين كشور اسلامي است كه كاتولوگ تمبر اسرائيلي منتشر
كرده است . كاتالوگ تمبري كه اخيرا منتشر گرديده , داراي جلد رنگي و
تمبرهاي اسرائيلي است و در آن , پيرامون تمام تمبرهاي اسرائيلي
توضيحاتي داده شده است . مبادله گروه هاي هنري نيز در برنامه روابط
فرهنگي دو كشور جاي داشته است . وگاه گاهي گره هاي هنري مبادله
مي شدند . در اسفند 1340 گروهي مركب از علي اكبر گلپايگاني , مهدي
تاكستاني , منوچهر گودرزي و خانم آفت براي اجراي كنسرت هايي وارد
اسرائيل شدند. در مراسمي كه در تالار فرهنگ تل آويو برگزار شد ,
شهرداري تل آويو قبل از شروع برنامه صفحه نطقي با اشاره به روابط
دو كشور اظهار اميدواري كرد كه با آمد و رفت هنرمندان از ايران به
اسرائيل و بالعكس , روابط فرهنگي دو كشور توسعه يابد . » (15 )
پاورقي :
1 ـ سازمان اسناد ملي ايران . سند شماره .290002595
2 ـ بايگاني اسناد وزارت امور خارجه . سال 38 ـ 2536 , كارتن شماره
10 , پرونده .240
3 ـ معماران تباهي . ج .4 تهران , سازمان انتشارات كيهان , .1377 ص
.14
4 ـ علي اكبر ولايتي , همان , ص .131
5 ـ بايگاني اسناد وزارت امور خارجه . سال 38 ـ2536 , كارتن شماره
10 , پرونده 240
6 ـ بايگاني اسناد وزارت امور خارجه . سال 4 ـ1353 , كارتن شماره 6 ,
پرونده 1 ـ.23
7 ـ همان , سال 38 ـ 2536 , كارتن شماره 10 , پرونده .240
8 ـ علي اكبر ولايتي , همان , ص .132
9 ـ حسين فردوست ـ همان .
10 ـ علي اكبر ولايتي , همان , صص 226 ـ .225
11 ـ همان , صص 227 ـ .226
12 ـ بايگاني اسناد وزارت امور خارجه . سال 54 ـ 1353 , كارتن شماره
6 , پرونده 1 ـ.23
13 ـ همان , سند شماره .5348
14 ـ جهان زير سلطه صهيونيزم , همان , ص .52
15 ـ علي اكبر ولايتي , همان , ص .133
شركت اسرائيل در نمايشگاهها و فستيوال هاي
فرهنگي در ايران باعث مي شد كه پرچم رژيم صهيونيستي
در بسياري از مواقع در ايران به اهتزاز درآيد
« يعقوب نيمرودي » يهودي و صهيونيست معروف
ايراني سالها با حمايت ساواك و موساد , آثار باستاني و
عتيقه ايران را به خارج از كشور منتقل مي كرد
