قسمت سي و ششم
در سال 1352 قراردادهاي بزرگ و عمده اي بين نيروي
دريايي ايران و بعضي از شركت هاي اسرائيلي بسته شد.
عمده ترين قرارداد , برنامه ريزي , طرح و اجراي پايگاه هاي
عمده اين نيرو در جنوب كشور يعني پايگاه هاي بندرعباس ,
بوشهر , جزيره خارك و سيرجان بود كه با شركت « هديش »
بسته شد. همچنين , به منظور تجهيز ناوچه هاي نيروي دريايي
به تجهيزات الكترونيكي , قراردادي بين معاونت تسليحاتي
وزارت جنگ (شركت صنايع الكترونيك ايران ) و اسرائيل به
امضا رسيد . در دو سند جداگانه در دسامبر 1975 و فوريه
1975 با عنوان شركت خدمات مهندسي با مسئوليت « اي .
شاهام » كه خطاب به سفارت اسرائيل در تهران است , به
همكاري با نيروي دريايي ايران در برخي امور , از جمله انجام
خدمات مشاوره مهندسي , برنامه ريزي به منظور ايجاد يك
شبكه تلويزيوني درون شهري براي ارائه برنامه اجتماعات
وابسته به نيروي دريايي بندرعباس و بندر بوشهر و همچنين
طراحي تاسيسات براي نيروي دريايي و خانه سازي اشاره شده
است . (1 )
روزنامه « هاآرتص » چاپ اسرائيل در 1353,2,24 در
گزارشي با عنوان « بوويس , تاسيساتي براي نيروي دريايي
ايران مي سازد » نوشت :
« ايگنس بوويس يهودي آلماني قسمتي از تاسيسات
نيروي دريايي ايران را در منطقه خليج فارس بنا مي كند. فعاليت
آقاي بوويس در منطقه خليج فارس با همكاري يك عامل مهم
اسرائيلي در امور ساختماني انجام مي گيرد. بناي اين تاسيسات
با مشاركت يك شركت ايراني و با سهم مساوي صورت
مي پذيرد . چند ماه پيش , هزينه تاسيسات مزبور 120 ميليون
دلار برآورد مي شد , ولي اكنون 150 ميليون دلار و حتي بيشتر
ارزيابي مي شود. ساختمان اين تاسيسات در بندرعباس , بندر
بوشهر وجزيره خارك واقع در خليج (فارس ) صورت مي گيرد.
اين تاسيسات قسمتي از برنامه توسعه نظامي ايران محسوب
مي گردد. سهم بوويس در ساختمان اين تاسيسات شامل بناي
خانه , ساختمان مدارس , بيمارستان و فروشگاه براي افراد
نيروي دريايي است كه در محل به كار خواهند پرداخت .
نيرويي دريايي ايران مبالغي پيش پرداخت مي نمايد (و) علاوه
بر آن , بوويس اعتباري (نيز) در ايران دريافت كرده است . آقاي
بوويس در نظر دارد در ايران يك شركت بازرگاني براي وارد
ساختن مصالح ساختماني مورد لزوم جهت برنامه هاي
ساختماني نيروي دريايي برپا سازد » . (2 )
فشردگي ملاقات هاي فرماندهان نظامي ايران و اسرائيل
سبب افزايش انعقاد قراردادهاي بين آنها مي شد. برخي از اين
قراردادها در راستاي يكسان سازي و هماهنگي ارتش هاي دو
طرف بسته مي شد و عبارتند از :
1 ـ قرارداد درباره نيروي هوايي كه به موجب اين قرارداد ,
اسرائيل حق استفاده از فرودگاه ها و تاسيسات رابه دست
مي آورد. علاوه بر اين , مي بايست نيروهاي هوايي ايران و
اسرائيل و تعليمات و آموزش كاركنان اين دو نيرو هماهنگ
مي شد.
2 ـ قرارداد مربوط به اداره تجهيزات الكترونيك ارتش
ايران و تعليم نيروهاي زميني با سلاح هاي الكترونيك .
3 ـ قرارداد آموزش نيروهاي مسلح ايران براي جنگ هاي
ضد چريكي .
4 ـ قرارداد خريد تعداد زيادي مسلسل دستي يوزي براي
نيروهاي شهرباني و گارد شاهنشاهي در فروردين .1344
5 ـ قرارداد آموزشي واحدهاي چترباز و غواص (3 )
6 ـ قرارداد خريد تجهيزات نظامي شخصي مانند كمربند و
تسمه به تعداد 6000 دست به ارزش 31560 دلار . (4 )
با وقوع جنگ چهارم اعراب و اسرائيل در سال 1973
روابط ايران و اسرائيل رو به سردي نهاده بود. اما به محض
امضاي موافقتنامه موقتي جداسازي نيروها بين اسرائيل و
مصر در شهريور 1354 , بلافاصله در روابط ايران و اسرائيل
نيز گرمي احساس شد.
« لوبراني » فرصت را براي از سرگيري همكاري نظامي
مساعد ديد و بدون آنكه از دولت متبوعش دستور داشته باشد ,
با اسدالله علم وزير دربار ملاقات و به نام نخست وزير
اسرائيل از وي براي مسافرت به كشورش دعوت كرد تا در
ضمن گردش در اسرائيل از صنايع نظامي آن كشور نيز ديدن
كند.شاه بااين سفر موافقت نكرد و ترجيح داد كه ارتشبد
طوفانيان معاون وزارت جنگ ومسئول خريدهاي نظامي به اين
سفر برود.
در اين دوره , ايران به بركت چهار برابر شدن بهاي نفت
يكباره ثروتمند شده بود و بازار اسلحه جهاني را كاملا به روي
خود باز مي ديد. اما شاه با درآمد سرشار نفت و همچنين
تشويق آمريكا , در نظر داشت زيربناي صنايع نظامي ايران را
گسترش دهد تا خودش بتواند به توليد سلاح هاي پيچيده و با
فن آوري پيشرفته بپردازد. بهبود موقعيت ايران در جهان عرب
به خاطر نزديكي ايران به مصر , اردن و عربستان و كم ارزش
شدن خط لوله « ايلات ـ اشكلون » , اسرائيلي ها را به اين فكر
واداشت كه مبادا شاه به كلي از خريد جنگ افزار آن كشور
خودداري كند. اما شيمون پرز وزير دفاع اسرائيل استدلال
مي كرد كه با وجود گشايش مجدد كانال سوئز و كاهش اهميت
لوله نفت اسرائيل , مي توان علاقه ايران را به همكاري بااسرائيل
باايجاد و گسترش همكاري فن آورانه بين دو كشور حفظ و
تقويت كرد . (5 )
رهبران اسرائيل مي دانستند كه سفر طوفانيان به معني گرم
شدن روابط دو كشور است و مي خواستند از اين فرصت
بيشترين استفاده را ببرند . طوفانيان در دي ماه 1354 همراه با
دو آجودانش ولوبراني براي يك سفر چهار روزه به اسرائيل
رفت و با اسحاق رابين , شيمون پرز و مردخاي گور رئيس ستاد
ارتش اسرائيل ملاقات كرد. اگر چه به ايرانيان اجازه داده نشد
فن آوري هاي بسيار سري را ببينند , اما حتي از همان چيزهايي
هم كه ديدند , به شدت تحت تاثير قرار گرفتند. طوفانيان
گزارش بسيار مثبتي به شاه داد , اما شاه نگران پيامدهاي
سياسي همكاري بيشتر با اسرائيل بود. او نه تنها از واكنش
كشورهاي ميانه رو عرب مي ترسيد , بلكه از واكنش داخلي در
ايران نيز واهمه داشت و به اين جهت , مهلت خواست در
مرداد 1355 , ايگال آلون وزير خارجه اسرائيل وارد تهران
شد. مذاكرات او با شاه در كاخ نياوران دوساعت به طول
انجاميد و در نهايت , آلون توانست در مورد همكاري نظامي ,
موافقت شاه را با سفر يك هيئت اسرائيلي از نمايندگان صنايع
نظامي و هواپيماسازي آن كشور به ايران جلب كند . (6 )
يكي از عوامل مهمي كه در دهه هفتاد موجب نزديكي
اسرائيل و ايران شد , طرحي بسيار محرمانه و مشترك براي
توليد موشك موسوم به عمليات « گل » بود. گر چه تصميم دو
كشور به همكاري در توليد موشك ناشي از ملاحظات گوناگون
بود , ولي دليل اصلي را بايد دروضع نامساعد امنيتي آن ها در
محيط آشفته منطقه جست وجو كرد. بخشي از مصاحبه
خبرنگار مجله نيوزويك با محمدرضا پهلوي در نوامبر 1977
كه در ارتباط با خريد سلاح هاي پيشرفته صورت گرفته بود , تا
حدود زيادي پرده از نگراني هاي سران ايران برمي دارد. وي از
شاه پرسيده بود :
اغلب شما را به داشتن « جنون عظمت » در خريد سلاح
متهم كرده اند. پس از تحويل گرفتن اين سلاح ها , شما از
فرانسه , بريتانيا و آلمان غربي مسلح تر خواهيدشد , آيا به اين
علت كه نسبت به آمريكا اساس عدم اعتماد مي كنيد , به فراهم
آوردن اين جنگ افزارها مبادرت جسته ايد
شاه اظهار داشت :
« مسئله نه فقط به عدم اعتماد به آمريكا ـ چنان كه در
ويتنام و كامبوج و لائوس و در جنگ هند و پاكستان مشاهده
كرديم ـ منحصر است , بلكه مسئله سستي وبي اثر بودن سازمان
ملل متحد مي باشد. ما اختلاف خود را با عراق حل كرده ايم .
ولي آن كشور هنوز به تقويت نيروهاي مسلح خود ادامه
مي دهد. من نمي دانم چند نفر از نويسندگان سر مقالات مجله
شما يا چند نفر از اعضاي كنگره آمريكا آگاهند كه عراق بيشتر
از ما تانك , هواپيما و توپ و حتي موشك هاي زمين به زمين از
نوع اسكاد دارد. اين وضع هم به كشور ما منحصر نيست . به
همسايگان ما نگاه كنيد! هيچ مي دانيد عواقب تجزيه آنچه از
پاكستان به جاي مانده , چه خواهد بود
اگر ما به فكر امنيت خود نباشيم , چه كسي از ما دفاع
خواهد كرد (7 )
اسرائيل نيز همين نگراني را داشت . « عزر وايزمن » در
ملاقاتي كه براي مذاكره درباره طرح توليد موشك با ژنرال
طوفانيان داشت , راجع به لزوم اين خودكفايي گفته
بود :
« قدرت اسرائيل در مقابله بادشمنان خود به توانايي آن
كشور به حصول استقلال اقتصادي و صنعتي بستگي دارد.
رهبران ايران و اسرائيل به اين نتيجه رسيدند كه ادامه
موجوديشان به امكانات خودشان به ويژه ارتش بستگي
دارد.در حقيقت , حس محصور بودن و عزم دستيابي به
امكانات وسيعي كه بتواند در محيط آشفته خاورميانه نقطه
اتكايي باشد , دو كشور ايران و اسرائيل را به اتخاذ طرح
مشترك توليد موشك وادار ساخته بود. اصولا دليل شركت
ايران در طرح توليد موشك اين بود كه روس ها موشك هاي
اسكد را به عراق داده بودند و عراقي ها با اين موشك ها
مي توانستند موسسات نظامي و مراكز پرجمعيت ايران را ويران
كنند. اما ايالات متحده از فروختن موشك هاي پرشينگ به
ايران خودداري كرده بود . (8 )
در شهريور 1355 شيمون پرز وزير دفاع اسرائيل به همراه
سرتيب « آريه بارون » رئيس دفتر نظامي , « آوراهام بن يوسف »
معاون وزير دفاع و « آل شويمر » رئيس صنايع هواپيمايي به
تهران سفر كردند. بر خلاف دفعات گذشته , اين بار ارتشبد
طوفانيان معاون وزارت جنگ به جاي نصيري رئيس ساواك از
آنها استقبال كرد. اما مهمان ها را در مهمانسراي ساواك در
شميران سكونت دادند. فرداي آن روز , پرز در كاخ نياوران با
شاه ملاقات كرد. در اين ديدار مسائل مختلفي از جمله
تحولات خاورميانه , تهديدات شوروي و تاكيد شاه مبني بر
انعطاف بيشتر اسرائيل در برابر سادات , مطرح شد , در پايان
ملاقات , شاه اشاره كرد كه گزارش بسيار مثبتي از طوفانيان
دريافت كرده و خودش نيز متقاعد شده است كه همكاري
نزديك تر بين دو كشور مي تواند ثمرات زيادي داشته باشد. ولي
در عين حال ممكن است روابط او با آمريكا و كشورهاي عرب
دچار اختلال سازد. همچنين بايد مخالفت هاي داخلي را در
نظر داشت . اگر چه شاه هيچ گونه تعهدي نكرده بود , ولي پرز
اين احساس را داشت كه مذاكراتش سودمند بوده است .
چند ساعت بعد , درستي اين احساس معلوم شد , چون
طوفانيان به او خبر داد كه شاه از مذاكرات بسيار راضي بوده و
به طور اصولي موافقت خود را اعلام داشته است . (9 )
از همان ساعت , مذاكرات فني بين صنايع نظامي دو كشور
به نمايندگي « شويمر » و « طوفانيان » در اقامتگاه لوبراني در
تهران آغاز شد كه شامل شش طرح بود مهم ترين اين طرح ها
توليد موشك هاي زمين به زمين داراي برد 450 كيلومتر حامل
كلاهك هاي غيراتمي 350 پوندي بود . معامله بر اساس مبادله
نفت با اسلحه صورت مي گرفت كه ارزش مجموع آن به 1,2
ميليارد دلار مي رسيد.قرار شد به محض امضاي قرارداد , ايران
معادل 250 ميليون دلار نفت به عنوان پيش پرداخت به
اسرائيل بدهد. دو كشور شروع به مبادله هيئت هاي كارشناسي
كردند و سرانجام جايگاه توليد موشك هاي مزبور در ناحيه
سيرجان , تعيين و قرار شد مادام كه قرارداد امضا نشده است ,
دو كشور آن را به كلي سري نگاه دارند و به ويژه نگذارند
آمريكايي ها از آن بويي ببرند , زياد مي ترسيدند حكومت كارتر
براي لغو قرارداد به هر دو كشور فشار وارد سازد. در فروردين
1356 تمام قرادادها آماده امضا شده بود . بنابراين , شيمون
پرز بار ديگر به تهران آمد و پس از رسيدن به حضور شاه ,
قرارداد همكاري فناوري بين دو كشور به امضاي هردو طرف
رسيد.در اين هنگام لوبراني كه نقش مهمي در انعقاد قرارداد
داشت , عازم بازگشت به اسرائيل بود. به همين دليل مراقبت
روزمره اجراي قراردادها به وابسته نظامي آن كشور واگذار شد.
پرز به محض بازگشت به اسرائيل سرتيپ اسحق سگف را به
سمت وابسته نظامي جديد آن كشور در ايران منصوب كرد.
سگف ضمن ديدار عباسعلي خلعتبري از اسرائيل در اسفند
1355 به وزير امور خارجه ايران , معرفي و در 25 خرداد
1356 وارد تهران و مشغول به كار شد . (10 )
مذاكرات جلسه 18 ژوئيه 1977 بين ژنرال طوفانيان و
همپايه اسرائيلي او , نه فقط از اهميت طرح گل براي هر دو
كشور حكايت دارد , بلكه نمودار يكي از مرموزترين
قراردادهاي خاورميانه نيز هست . از آنجا كه ايران به داشتن
ارتباط نظامي با اسرائيل درباره موشك تمايل چنداني نداشت ,
پس از بازگشت ژنرال طوفانيان به تهران , قرارداد معامله نفت
در قبال سلاح طوري ترتيب داده شد تا اسرائيل بتواند قطعات
موشك ها را از طريق يك شركت سوئيسي براي مونتاژ و
آزمايش به سيرجان ارسال دارد.قرار شد براي فرود
هواپيماهاي 747 حامل قطعات موشك , فرودگاه مخصوصي
در سيرجان احداث شود وميدان آزمايشي در نزديكي
رفسنجان انتخاب شد تا از آنجا موشك اسرائيل و ايران به
طول سيصد مايل به سوي شمال تا صحراي لوت و به سوي
جنوب تا خليج عمان پرتاب شود.
ايران با ارسال نفت به مبلغ 260 (11 ) ميليون دلار از جزيره
خارك به اسرائيل نخستين سهم خود را در طرح توليد موشك
پرداخت كرد. از آنجا كه از نظر مقامات ايران , اين طرح
وسيله اي براي عمران مناطق مركزي كشور به شمار مي رفت , تا
سال 1979 تعداد سه هزار واحد مسكوني براي كارگراني كه
قرار بود از طرف نيروي هوايي شاهنشاهي ايران استخدام
شوند , ساخته شد . (12 )
طرح توليد موشك , علاوه بر ارزش سوق الجيشي آن , براي
اسرائيل سه مزيت ديگر نيز در برداشت . براي اسرائيل كه در
ساخت سيستم هاي موشكي ميليون ها دلار خرج كرده بود ,
همكاري مالي ايران در تكميل موشك هايي از نوع « جريكو »
نهايت اهميت را داشت . همان طور كه « آدون كليمان » در كتاب
» خاطر نشان ساخته , Israils Global Reach خود به نام «
اشتراك در توليد و قراردادهاي مشترك و سودمند ديگر , به
اسرائيل در جلب سرمايه هاي مورد نياز خود كمك مي كرد.
براي اسرائيل , داشتن ميدان آزمايشي در ايران و دور از ديد
دشمنان خود دومين مزيت به شمار مي رفت . و بالاخره ,
اسرائيل با اشتراك در برنامه تداركات نظامي ايران اميدوار بود
از گسترش روابط ايران با اعراب بكاهد. در قرارداد شاه با
شيمون پرز در آوريل 1977 علاوه بر توليد موشك , طرح به
كلي سري ديگري نيز شامل اقدامات جلوگيري با وسايل
پيش بيني شده بود . نصب دستگاه ) ECM ( الكترونيكي
نيروي هوايي ايران , آنها F -41 و F -4 در هواپيماهاي ) ECM (
از موشك هاي ضد هواپيما كه شوروي ها به عراق داده بودند ,
مصون نگاه مي داشت . ژنرال ربيعي ـ فرمانده نيروي هوايي
ايران ـ براي مذاكره درباره طرح مزبور با شركت صنايع
هواپيماسازي اسرائيل به آن كشور اعزام شد.
پاورقي :
ـــــ
1 ـ مركز اسناد موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران . اسناد
شماره 25 ـ1 ـ118 آ و 28 ـ1 ـ118 آ .
2 ـ عليرضا زهيري . « عوامل موثر در شكل گيري رفتار سياسي
ايران در قبال اسرائيل » . فصلنامه علمي , تخصصي انقلاب
اسلامي . معاون امور اساتيد و دروس معارف اسلامي نهاد
نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها , پيش شماره اول ,
سال اول , زمستان .1377 ص .178
3 ـ عليرضا ازغندي , همان , ص .416
4 ـ مركز اسناد موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران . سند
شماره 23 ـ32 ـ 893 ط .
5 ـ عبدالرضا هوشنگ مهدوي , همان , صص 449 ـ .448
6 ـ همان . صص 450 ـ .449
7 ـ سهراب سبحاني , همان , ص 8
8 ـ همان
9 ـ عبدالرضا هوشنگ مهدوي , همان , صص 451 ـ .450
10 ـ همان , صص 452 ـ451 .
11 ـ در برخي منابع از جمله منبع فوق الذكر , ارسال نفت در
برابر توليد موشك مبلغ 250 ميليون دلار ذكر شده است .
12 ـ سهراب سبحاني , همان , ص .8
شاه با افرايش قراردادهاي نظامي با اسرائيل
در صدد يكسان سازي و هماهنگي ارتش هاي ايران
و رژيم صهيونيستي بود
اكثر مقامات اسرائيلي در سفر به ايران مورد
استقبال مقامات ساواك قرار گرفته و در مهمانسراي
ساواك از آنها پذيرايي مي شد
ايران با خريد سلاحهاي اسرائيلي هم منابع
مالي مورد نياز كارخانه هاي تسليحاتي اسرائيل را
تامين مي كرد و هم اينكه دور از ديد دشمنان خود ,
اين سلاحها را در ايران آزمايش مي نمود
|
دومين نشست فرهنگ مهدويت برگزار مي شود
|
دومين نشست ماهيانه فرهنگ مهدويت , عيد غدير خم از سوي موسسه
فرهگي موعود برگزار مي شود.
به گزارش موسسه فرهنگي موعود , دومين نشست از نشستهاي ماهانه
فرهنگ مهدوي با حضور حجت الاسلام علي كوراني نويسنده كتاب « عصر
ظهور » برگزار مي شود.
موسسه فرهنگي موعود با توجه به شرايط فرهنگي موجود و فقدان
مجموعه جلسات صميمي فرهنگي , با همكاري كانون پرورش فكري كودكان
و نوجوانان اقدام به برگزاري اين مجموعه نشستها كرده است تا بدين وسيله
امكان طرح مباحث نوين فرهنگي و مهدوي را فراهم آورد.
اين نشست 29 دي ماه , روز عيد غدير ساعت 14,30 در سالن غدير
مركز آفرينشهاي فرهنگي هنري كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان
برگزار خواهد شد.
|
تصميم
|
همكارش عازم حج بود. براي خدا حافظي و طلب حلاليت پيش او آمده بود.
بي اختيار نم اشكي بر چشمش نشست . به يادآورد كه حدود 13 سال پيش تر
توفيق حج واجب نصيبش شده بود. شنيده بود كه اولين دعا به هنگام ديدن
خانه خدا برآورده مي شود. او هم كم نياز نداشت . اجاره نشين بود. دختر و
پسرش در سن ازدواج بودند و خيلي تقاضاهاي ديگر. روحاني كاروان گفته
بود كه بهتر است حاجي اولين و بالاترين دعاي خود را براي فرج و سلامتي
امام زمان عليه السلام اختصاص دهد. در ترديد فرو رفته بود كه چه كند اين
ترديد تا هنگام رسيدم بر آستان كعبه ادامه داشت .
از باب السلام وارد حرم الهي شد. چشمش كه به كعبه افتاد بي اختيار
زانوانش شل شد وبا چشماني پر اشك به سجده شكر افتاد و در آنجا تصميم
خود را گرفت و دعا كرد : « خدايا فرج امام زمان عليه السلام را نزديك كن . او
را سلامت بدار. » سپس براي فرزندان و خودش دعا كرد.
امروز كه به ياد آن ماجرا افتاد , ديد كه امام عصر عليه السلام چه زيبا
پاسخ دعاي او را داده بود. در خانه خودش زندگي مي كند. دو دختر و يك
پسرش در كنار همسران خود به خوبي زندگي مي كنند.
فرناقي
|
« مهدويت » و جهاني شدن
|
علي اصغر رضواني
ايده « جهاني شدن » , ايده مقدسي است . غربي ها تلاش مي كنند كه از اين
ايده مقدس سو استفاده كرده و خود را با همه معيارهاي استكباري و
شيطاني خود بر جهان بشريت حاكم سازند و خلاصه , جهاني بسازند
هماهنگ با ايده ها و هواهاي نفساني خود , ولي اسلام مي خواهد جهاني
بسازد هماهنگ با ايده هاي الهي و معيارهاي فطري و پايدار جهاني كه در
پرتو يكتاپرستي و تقوا همه اعضا و اجزاي آن يگانه باشند وامت واحده
الهي و اسلامي تحقق يابد. اينك خصوصيات جهاني سازي را از ديدگاه
اسلام و غرب مورد بررسي قرار دهيم .
مفهوم جهاني شدن
به نظر مي رسد باهمه تعاريفي كه از جهاني شدن ارائه شده , تاكنون
تعريف روشن و جامعي از آن ارائه نشده است . زيرا :
اولا : اين پديده هنوز به حد تكامل نهايي خود نرسيده است .
ثانيا : هركسي در مقام تعريف , بعدي از ابعاد آن را بازگو كرده است .
در عين حال به برخي از تعاريف اشاره مي كنيم :
1 ـ برخي , جهاني شدن را فرايندي اجتماعي مي دانند كه در آن قيد و
بندهاي جغرافيايي كه بر روابط اجتماعي و فرهنگي سايه افكنده است از بين
مي رود.
2 ـ برخي ديگر جهاني شدن را به معناي تشديد روابط اجتماعي در
سرتاسر جهان مي دانند كه مكان هاي دور از هم را چنان به هم مرتبط
مي سازد كه اتفاقات هر محل , زاده حوادثي است كه كيلومترها دورتر به وقوع
مي پيوندد . (1 )
3 ـ هاروي , جهاني شدن را در بردارنده دو مفهوم فشردگي زمان و مكان
و كاهش فاصله ها تلقي مي كند . (2 )
ريشه هاي تاريخي جهاني شدن
ريشه هاي تاريخي جهاني شدن را مي توان به عمق تاريخ بشر مربوط
دانست . طبق نظر جامعه شناسان و باستان شناسان , زندگي بشر از زندگي هاي
محدود خانوادگي و انفرادي در جنگل ها و غارها و پناهگاه ها شروع شده و به
تدريج به جمعيت هاي عشيره اي و قبيله اي و اجتماعات محدود در كنار
چشمه ها و رودخانه ها تبديل شده , بعدا تبديل به روستاها و واحدهاي
كوچك شده اند و سپس شهرها تشكيل شده و از شهرها به تدريج كشورها و
دولت ها پديد آمده اند. بنابر اين , در مجموع , زندگي بشر به سوي جهاني
شدن در حركت است . يعني هرچه كه به پيش مي رويم تفرقه ها كم و تجمع ها
زياد مي شود. البته اين حركت در قرون اخير سرعت بيشتر به خود گرفته
است , و با بهره گيري از وسايل جديد ارتباط جمعي حركت به سوي جهاني
شدن شتاب بيشتري خواهد گرفت .
اهداف غربي ها از جهاني شدن
به نظر مي رسد با سه وجه مهم و اساسي و گاهي متمايز از هم روبه رو
هستيم كه به اشتباه يا تسامح به هرسه عنوان « جهاني شدن » اطلاق
مي گردد :
1 ـ فرايند طبيعي و تدريجي جهاني شدن .
2 ـ جهاني سازي غربي .
3 ـ جهاني سازي آمريكايي .
« جهاني شدن » گرچه يك روند و حركت تدريجي , طبيعي و تكاملي را
طي كردهو در عصر جديد به مراحل بالايي از بالندگي و شكوفايي علمي ,
اقتصادي و تكنولوژي دست يافته است , ولي همين روند طبيعي در حركت
رو به رشد و تكاملي خود شاهد دست اندازي و دخل و تصرف قدرت هاي
اقتصادي و سياسي بزرگ بوده و در بعضي موارد در خدمت منافع و آمال
آن ها قرار گرفته است , كه از آن به « جهاني كردن » تعبير مي شود. به عبارت
روشن تر قدرت هاي پيشرفته غربي و صاحبان شركت هاي بزرگ اقتصادي و
تجاري و... اين روند را در خدمت منافع خود گرفته و به نوعي خود را بر اين
فرايند طبيعي تحميل كرده و حتي در مسير حركت آن انحراف ايجاد كرده اند.
پروژه « جهاني سازي » آمريكايي دقيقا همان آمريكايي سازي و تحت
سلطه قرار دادن كل جهان از سوي آمريكا است و امري كاملا متمايز با روند
« جهاني شدن » است . پس در حقيقت بين « جهاني شدن طبيعي » و « جهاني
كردن غربي » با « جهاني سازي آمريكايي » فرق فاحشي است . « جهاني كردن
اقتصاد » به دنبال تحول عميق سرمايه گذاري و حاكميت نظام سلطه و مبادله
نامتوازن صورت مي پذيرد. اين پروژه , اوج پيروزي سرمايه داري جهاني و
حاكم شدن رقابت بي قيد و شرط در سراسر جهان است .
« جهاني سازي آمريكايي » در زمينه نظامي , سياسي و حتي اقتصادي
پروژه اي است كه ناشي از سياست ها و استراتژي هاي كلان ايالات متحده
آمريكا است . به عبارت ديگر جهاني سازي همان آمريكايي سازي
است .
جنبه هاي منفي جهاني شدن
« جهاني شدن » به رغم آنكه يك روند و حركت تدريجي , طبيعي و تكاملي را
طي كرده و در عصر جديد به مراحل بالايي از بالندگي و شكوفايي علمي ,
اقتصادي و تكنولوژي دست يافته است , ولي درعين حال آثار منفي نيز در
پي داشته است , كه مي توان به برخي از آن ها اشاره كرد :
1 ـ نبود رهبري واحد و تاثيرگذار در عرصه بين الملل و فزوني رقابت ها و
ستيزه جويي ها.
2 ـ ترويج فساد . بي بندوباري , فحشا و فرهنگ منحط غربي و از بين رفتن
آموزه هاي اخلاقي و معنوي در پرتو اين فرآيند.
3 ـ به وجود آمدن نابرابري هاي اقتصادي در برخي از كشورها .
4 ـ افزوده شدن بر معضل بيكاري به جهت رشد سريع فن آوري و
مكانيكي شدن بسياري از امور زندگي .
5 ـ جهاني شدن جرايم و خلاف ها از قبيل قاچاق مواد مخدر , قاچاق
زنان و كودكان و... و نيز شيوع بيماري هايي از قبيل ايدز و...
6 ـ تسلط فرهنگ غربي بر ديگر فرهنگ ها به شكل تلاش براي مسخ كردن
هويت فرهنگي ملت هاي ديگر و مطرح كردن فرهگ غربي به عنوان جايگزين .
جهاني شدن در منابع ديني
در قرآن كريم و روايات اسلامي به موضوع « جهاني شدن و
جهاني سازي » اشاره شده است , هرچند معنا و مفهومي را كه اسلام از اين دو
واژه ارائه مي دهد با معنا و مفهوم غربي و غيراسلامي آن متفاوت است . ولي
در عين حال اگر « جهاني شدن » به صورت طبيعي خود پيش برود مي تواند
زمينه ساز حكومت جهاني باشد كه اسلام آن را معرفي كرده است .
اينك به برخي از آيات و روايات در اين باره اشاره مي كنيم :
1 ـ ولقد كتبنافي الزبور من بعدالذكر ان الارض يرثها عبادي الصالحون
(3 ) « و ما بعد از تورات , در زبور داود هم نوشتيم كه حتما بندگان نيكوكار
من ملك زمين را وارث و متصرف خواهند شد. »
2 ـ وعدالله الذين آمنوا منكم و عملو الصالحات ليستخلفنهم في الارض
كما استخلف الذين من قبلهم و ليمكنن لهم دينهم الذي ارتضي لهم و
ليبدلنهم من بعد خوفهم امنالله » (4 ) « خداوند به كساني از شما كه ايمان
آورده و كارهاي شايسته انجام داده اند وعده مي دهد كه قطعا آنان را حكمران
روي زمين خواهد كرد همان گونه كه به پيشينيان آن ها خلافت روي زمين را
بخشيد و دين و آييني را كه براي آنان پسنديده پابرجا و ريشه دار خواهد
ساخت و ترسشان را به امنيت و آرامش مبدل مي كند... » .
3 ـ هوالذي ارسل رسوله بالهدي و دين الحق ليطهره علي الدين كله ولو
كره المشركون . (5 ) « او كسي است كه رسول خود را با هدايت و دين حق
فرستاد تا او را بر همه اديان غالب سازد هرچند مشركان كراهت داشته
باشند. »
در روايت آمده كه حضرت علي (ع ) هنگام تلاوت اين آيه از ياران خود
پرسيد : آيا اين پيروزي حاصل شده است گفتند : آري . حضرت فرمود : « نه ,
سوگند به كسي كه جانم به دست اوست , اين پيروزي آشكار نمي شود مگر
زماني كه هيچ آبادي روي زمين نماند مگر آن كه صبح و شام بانگ لااله
الاالله از آن به گوش رسد » . (6 )
امام باقر(ع ) فرمود : « همانا اين پيروزي به هنگام قيام مهدي از آل
محمد(ص ) خواهد بود , آن چنان كه هيچ كس در جهان باقي نمي ماند مگر آن
كه اقرار به رسالت محمد(ص ) خواهدكرد. »
امتيازات طرح اسلام
همان گونه كه اشاره شد , جهاني شدن و جهاني سازي و جهاني كردن كه
اسلام معرفي مي كند با آن چه ديگران به تصوير كشيده و در صدد پياده كردن
آن هستند فرق اساسي دارد. آن چه را كه اسلام تصوير مي كند از امتيازات
خاصي برخوردار است كه به برخي از آنها اشاره مي كنيم :
1 ـ حكومت واحد جهاني اسلام , تحت رهبري افراد صالح و وارسته و
شخصيت هاي برجسته ديني كه معصوم از خطا و تالي تلو معصومند اداره
مي شود , و قانون خدا در آن جامعه حاكم است , ولي حكومت واحد جهاني
پيشنهادي غرب , تحت نظر و اشراف قدرتمندان و زورمداران و ستمگران
است .
2 ـ از ديد اسلام , محور تمام امور در جامعه , خدا و احكام اوست , ولي
در جهاني شدن و جهاني سازي غرب , محور , قوانين موضوعه بشري است .
3 ـ حكومت جهاني امام مهدي (عج ) بر محور توسعه اخلاقي ,
اجتماعي , امنيتي استوار است , در حالي كه در حكومت جهاني غرب ,
معنويت هيچ جايگاهي ندارد.
4 ـ توسعه علمي از ويژگي هاي حكومت جهاني امام مهدي (عج ) است ,
(7 ) در حالي كه در عصر جهاني شدن غربي , دانش پيشرفته در انحصار
كشورهاي خاصي است كه اين كشورها از انتقال آن به كشورهاي ديگر
جلوگيري مي كنند.
5 ـ حكومت جهاني حضرت مهدي (عج ) حكومتي است مبتني بر
آموزه هاي حياتي و ديني , در حالي كه جهاني شدن , پيامد و حاصل آگاهانه
و ناآگاهانه پيشرفت هاي سياسي , اقتصادي , فن آوري , در ارتباط با نظام
سرمايه داري و سلطه طلبي است .
6 ـ حكومت واحد جهاني مهدي (عج ) ولايي است و مشروعيت خود را
از خدا دارد كه از ناحيه مردم نيز مورد پذيرش است , در حالي كه جهاني
شدن , مشروعيت حكومت جهاني را از ناحيه مردم مي داند , آن هم با هزاران
فريب كاري كه در گرفتن آراي مردم به كار مي گيرد.
7 ـ حكومت واحد جهاني حضرت مهدي (عج ) بر مبناي حاكميت عقل
است , زيرا عقل انسان ها در عصر ظهور به كمال مي رسد , در حالي كه
حكومت , براساس جهاني شدن , برمبناي هواهاي نفساني و تمايلات
حيواني شكل مي گيرد.
از امام باقر (ع ) روايت شده كه فرمود : « اذا قام قائمنا وضع يده علي
رووس العباد فجمع بها عقولهم » , (8 ) « هنگامي كه قائم ما قيام كند خداوند
دستش را بر سر بندگان مي گذارد و عقول آن ها را توسط آن كامل و افكارشان
را پرورش داده و تكميل مي كند. »
8 ـ در حكومت واحد جهاني حضرت مهدي (عج ) به خاطر توسعه اي
كه در دانش و عقل بشر پيدا مي شود , تمامي ظرفيت هاي اقتصادي طبيعت
كشف مي شود و سرمايه به حد وفور در اختيار مردم قرار مي گيرد و سيستم
توزيع نيز درست عمل مي كند ... (9 ) در حالي كه در نظام هاي اقتصادي حاكم
بر جهان , شكاف هاي اقتصادي وحشتناكي وجود دارد.
9 ـ طبق كلام اميرالمومنين (ع ) در حكومت واحد جهاني حضرت
مهدي (عج ) مومنان به دور او اجتماع مي كنند و از افراد فاسق و فاجر و كافر
در آن حكومت اثري نيست , (10 ) در حالي كه در جهاني سازي غربي , مومنان
واقعي جايگاهي ندارند و اطراف حاكمان و قدرتمندان را افراد هواپرست و
لاابالي گرفته اند.
10 ـ در حكومت جهاني حضرت مهدي (عج ) ستمگران و طاغوتيان و
كارگزاران بد كيفر مي شوند , (11 ) زيرا حكومت حضرت براساس عدل و قسط
اداره مي شود , ولي در عصر « جهاني سازي و جهاني شدن » درست قضيه به
عكس است , به جنايتكاران لقب « مصلح » مي دهند , و عدالت خواهان را
« تروريست » مي نامند.
11 ـ پديده جهاني , هر چند به سرعت در حال گسترش و پيشروي در
عرصه هاي مختلف جهاني است , ولي در عين حال امري مبهم , نارسا و
پيچيده است . « ژان ماري گينو » در اين باره مي گويد : « وضعيت اجتماعات
انساني در تجربه جهاني شدن با وضعيت شخص نابينايي قابل مقايسه است
كه ناگهان بينايي اش را به دست مي آورد... رويارويي بي واسطه فرد با جهاني
شدن دنيا سكر آور است ... » (12 ) در حالي كه تصوير حكومت جهاني
حضرت مهدي (عج ) به روشني در روايات و احاديث بيان شده و ويژگي ها و
ساختار كار آمد و جامع نگري اين حكومت , با دقت هر چه تمام تر , ترسيم و
تبيين گشته است و هيچ گونه ابهام و كاستي در آن وجود ندارد.
12 ـ جهاني سازي غربي در حقيقت باعث تسلط غرب و آمريكا در
عرصه هاي سياسي و اقتصادي است و به دنبال خود ناامني و رفتارهاي
خصمانه به همراه دارد. چيزي كه هيچ ملتي حاضر به پذيرش آن نيست , در
حالي كه اساس و برنامه اصلي حضرت مهدي (عج ) گسترش و برقراري صلح
و امنيت و آسايش و ريشه كني ظلم و ستم , جنگ و خونريزي از جهان است .
همان گونه كه قرآن مي فرمايد , ترس مردم به امنيت و آسايش مبدل خواهد
شد : « و ليبد لنهم من بعد خوفهم امنا » (13 )
13 ـ جهاني شدن از نظر فرهنگي و اجتماعي , ادعاي نزديكي فرهنگ ها و
جوامع را دارد , اما روشن است كه ـ بر خلاف نظر مدعيان غربي ـ در جهان
آينده يكپارچگي به وجود نخواهد آمد , و پس از تقابلي بنيادين , تمدن ها و
فرهنگ هايي نوين سر بركشيده و چهره جهان را متحول خواهند ساخت . و
در نتيجه برخورد و تضاد تمدن ها و فرهنگ ها جهان را آبستن التهاب , تنش
و ناامني مي كند , در حالي كه در عصر ظهور حضرت مهدي (عج ) نشاني از
اختلاف و كشمكش فرهنگي و سياسي و حتي سلطه جويي تمدنها و
فرهنگ ها نخواهد بود , و مردم با گزينش و انتخاب خود , آيين و فرهنگ
واحدي را پذيرا خواهند شد و در سايه آن با آرامش و آسودگي خاطر زندگي
خواهند كرد.
پاورقي :
1 ـ فصلنامه پژوهش و سنجش , شماره 25 , ص .123
2 ـ جامعه شناسي سياسي معاصر .
3 ـ سوره انبيا , آيه 105
4 ـ سوره نور , آيه .55
5 ـ سوريه صف , آيه .9
6 ـ مجمع البيان , ذيل آيه .
7 ـ بحارالانوار , ج 52 , ص .336
8 ـ بحارالانوار , ج 52 , ص 328 , ح .47
9 ـ منتخب الاثر , ج 482 , بحارالانوار , ج 52 , ص 338 , ح .83
10 ـ بحارالانوار , ج 52 , ص 342
11 ـ نهج البلاغه , خطبه .138
12 ـ آينده آزادي , ص .17
13 ـ سوره نور , آيه 55
به نقل از ويژه نامه نيمه شعبان شمس ولايت .
| | | |