قسمت بيست و هفتم
آموزش هايي كه اسرائيلي ها به كاركنان ساواك مي دادند , تقريبا سير
مشخصي را طي مي كرد. با توجه به اسناد ساواك , مي توان شيوه و نحوه
عملكرد سازمان اطلاعاتي اسرائيل را در ايران به شكلي مستدل و طبقه بندي
شده تعيين و خلاصه كرد. ارتباطات آموزشي ايران و اسرائيل به طور عمده
از چهار مرحله تشكيل مي شد كه عبارتند بودند از :
1 ـ شناسايي نيازها : در اين مرحله , نيروهاي اسرائيلي با توسل به اطلاعات و
عمليات آشكار و پنهان خويش , نيازها و كاستي هاي اطلاعاتي ايران را
شناسايي مي كردند :
2 ـ تطميع : اسرائيل پس از شناخت نيازمندي هاي ايران , اطلاعات
مبالغه آميزي در باره امكانات خود به روساي ساواك منتقل مي كرد ,
3 ـ آموزش ناكافي : روساي ساواك پس از آنكه احساس مي كردند نياز آنها به
وسيله اسرائيلي هابرآورده مي شود , افرادي را به منظور آموزش به اسرائيل ,
اعزام و يا استاداني را از اسرائيل دعوت مي كردند. كارشناسان و متسشاران
اسرائيلي , طي يك دوره فشرده و كوتاه مدت , فقط برخي نكات را به
شاگردان خود منتقل مي كردند. دراين مرحله اسرائيلي ها سعي مي كردند
اشتياق و عطش آموزشياران ساواك را در اين باره بيش از پيش تشديد كنند.
شيوه مزبور بر اين پايه استوار و متداول است كه مي گويند دو گروه به خريد
و دريافت اطلاعات بيشتر , احساس نياز نمي كنند. گروه اول آنهايي هستند كه
از مقوله مورد نظر هيچ نمي دانند , و گروه دوم افرادي هستند كه در زمينه
مورد نظر اطلاعات كافي دارند. از سوي ديگر , گروهي كه اطلاعات ناقصي در
يك زمينه دارند , شور شوق وافري براي كسب آن معلومات از خود نشان
مي دهند.لذا براي فروش اطلاعات بايد مقداري از اطلاعات را به رايگان و با
سهولت در اختيار متقاضي قرار داد.
4 ـ مرحله نهايي : در اين مرحله , متقاضي خواهان آموزش بود . لذا اسرائيل
با شرايط مطلوب و دريافت هزينه بيشتر اقدام به آموزش مي كرد.
مراحل چهارگانه فوق در بسياري از موارد مشابه درخواست آموزش ,
صادق است . (1 )
سازمان اطلاعاتي اسرائيل با اين روند توانست دوره هاي مختلف
آموزشي را براي نيروهاي ساواك برگزار كند و حتي برخي معتقدند كه
ماموران موساد فنون شكنجه را نيز به پرسنل ساواك تعليم دادند. در همين
ارتبا , « گازيوروسكي » در كتاب « سياست خارجي آمريكا و شاه » مي نويسد :
عموم بر آنند كه ماموران اطلاعاتي اسرائيل فنون شكنجه را به پرسنل
ساواك مي آموختند و به آنها در بازجويي زندانيان سياسي كمك مي كردند. با
اينكه شواهد مطمئني در اين باره نديده ام , بسياري از مامورين بازنشسته سيا
كه در باره روابط اطلاعاتي ايران و اسرائيل دراين دوره اطلاع داشتند.روي
هم رفته آن را رابطه اي بدون ممنوعيت توصيف كردند كه نشان مي دهد
معتقدند چنين فعاليت هايي احتمالا انجام شده است . (2 )
بدين ترتيب , آموزش هاي موردنياز ساواك در ابعاد مختلف از جمله
آموزش بازجويي , ضد جاسوسي , ضدبراندازي , ارتباطات جاسوسي و
آموزش روساي نمايندگي ساواك در خارج ازكشور به وسيله استادان و
كارشناسان برجسته موساد و با استفاده از جزوه ها , كتاب ها و فيلم هاي
آموزشي , و زيرنظر موثر ارتشبد حسين فردوست به پرسنل ساواك تعليم
داده شد.
4 ـ تقويت ساواك از طريق تجهيزات و وسايل كمك آموزشي موساد
ساواك بسياري از وسايل مورد نياز خود را در امر جاسوسي و كسب
اطلاعات از اسرائيل خريداري مي كرد كه از جمله مي توان به مواردي از قبيل
ضبط صوت هاي ويژه جاسوسي , مركب نامرئي , دستگاه هاي اشعه ايكس
و ... اشاره كرد . در كميته اطلاعاتي مشترك ايران و اسرائيل به تاريخ 1339
كه در سال هاي اوليه تاسيس ساواك تشكيل شده بود , توافق شدكه سرويس
اسرائيل براي تكميل وسايل ارتباطي ماموران سرويس ايران هرگونه وسايل
از قبيل بيسيم , مركب نامرئي , وسايل عكاسي و مخفي كردن پيام و... را در
اختيار سرويس ايران بگذارد و طرز استفاده آنها را نيز تعليم دهد. بر مبناي
اين توافق سرويس ايران مي بايست صورت نيازمندي هاي خود را تهيه و به
سرويس اسرائيل مي داد . (3 )
دستگاه فرستنده با فرمان دور , از ديگر وسايل فني مورد نظر ساواك بود
كه به كمك موساد از آمريكا خريداري كرد. ساعدي ـ مديركل اداره پنجم
ساواك ـ در نامه شماره 501,10004 مورخ 51,10,27 به مديريت كل
اداره هشتم ساواك ـ در باره ويژگي هاي دستگاه و دستور خريد و مسائل
پيرامون آن چنين گزارش داده است .
« حسب الامر آن مديريت كل در تاريخ 1351,10,20 , سركار سرهنگ
كيخا در حضور آن مديريت كل بانماينده دوستان زيتون (اسرائيل ) در مورد
فرستنده با فرمان دور مذاكره نمود و ... ارزش آن در حدود 11000 دلار
مي باشد ... دستور خريد در تاريخ 1350,2,2 به نمايندگي ساواك در آمريكا
داده شد و چون از نظر طبقه بندي , خروج آن و تعدادي از ساير اقلام
سفارش شده از كشور آمريكا مستلزم كسب اجازه از دولت آمريكا بود , در
اين مورد اقدامات لازم به عمل آمد و به زودي تحويل خواهد شد.. چنانچه
آن مديريت كل صلاح مي دانند , از آن طريق با نماينده سرويس دوستان
زيتون مذاكره شود , مايل هستند يك نمونه از فرستنده مورد نظر را به عنوان
آزمايش , تهيه و در اختيار اين اداره قرار دهند ... » (4 )
در يكي از درخواست هاي خريد تجهيزات از اسرائيل , نماينده اداره كل
پنجم ساواك پيشنهاد كرده بود كه با توجه به برخورداري سرويس اسرائيل
از وسايل ضروري در تخصص شيمي و عكاسي و كاربرد اين تخصص ها و
مواد در ساواك از موساد خواسته شود تا ضمن اعلام قيمت , نحوه خريد , در
اختيار گذاردن دستورهاي استفاده و ترتيب آموزش (در اسرائيل يا
تهران )در مورد نحوه بهره برداري از وسايل مذكور و نيز نسبت به تجهيزيك
دستگاه وانت مجهز به وسايل عكسبرداري پنهاني براي مراقبت ثابت به
وسيله متخصصان سرويس اسرائيل در تهران بااعلام هزينه تمام شده و
ترتيب آموزش براي بهره برداري از آن , اقدام مقتضي به عمل آيد. همچنين ,
كارشناسان اداره كل پنجم براي رفع مشكلات فني خود , به ويژه در باره
استفاده از وسايلي كه از اسرائيل خريداري مي كردند , از كارشناسان و
متخصصان اسرائيل كمك مي گرفتند . (5 )
در اواخر سال 1353 , ساواك براي خريد و تهيه تعدادي دستگاه
از اسرائيل اقدام كرد . مديركل اداره ششم ساواك طي نامه اي به X اشعه
رياست سازمان نوشت :
ثابت با قدرت 160 كيلووات با X « در نظر است پنج دستگاه اشعه
ملحقات مربوطه (طبق نمونه اي كه قبلا در استاديوم آريامهر تحويل شد) از
طريق دوستان زيتون (اسرائيل ) تهيه گردد. خواهشمند است دستور فرماييد
از آن طريق به روابط دوستان مذكور ابلاغ نمايند در مورد تهيه و تحويل
دستگاه هاي منظور , اقدام و نتيجه را اعلام دارند . » (6 )
علاوه بر اين , موساد وسايل كمك آموزشي مانند فيلم هاي حرفه اي و
آموزشي و كتاب ها و مدارك آموزشي را در اختيار ساواك قرار مي داد. در اين
ارتباط در گزارش ساواك آمده است :
« در پاسخ به درخواست نماينده اداره كل آموزش ساواك مبني بر
دريافت فيلم هاي حرفه اي (آموزشي ) از سرويس اسرائيل , اظهار شد :
باتوجه به اينكه سرويس اسرائيل اين قبيل فيلم ها را راسا تهيه نمي كند و از
ساير سرويس هاي همكار دريافت مي نمايد , از اين نظر دچار محدوديت
مي باشد. لكن آماده است فهرست موضوع فيلم هاي مورد استفاده در آن
سرويس را در اختيار ساواك بگذارد. (همچنين ) در پاسخ درخواست
نماينده اداره كل آموزش ساواك مبني بر دريافت كتب و مدارك آموزشي از
اسرائيل اظهار شد : باتوجه به اينكه كليه مدارك آموزشي سرويس اسرائيل
به زبان عبري بوده و ارسال آن به ساواك مستلزم ترجمه (است ) و آن هم به
زمان زيادي نياز دارد , لذا پيشنهاد مي شود در هر دوره آموزشي كه در آينده
با همكاري دو سرويس تشكيل مي شود , با توجه به موضوع و استفاده از
نتايج بحث و تبادل نظر , مدارك آموزشي لازم براي استفاده آتي آنها تهيه
گردد . » (7 )
مقامات اسرائيلي همواره سعي داشتند از فرصت هاي به دست آمده در
جهت اعزام استاد يا كارشناس به تهران و يا كشاندن كارمندان ساواك به
اسرائيل , نهايت استفاده را ببرند. مثلا , ساواك در زمينه فراگيري زبان عبري
با معاون سرويس اسرائيل براي اعزام چند نفر از كاركنان خود به اسرائيل
وارد مذاكره شد.
برخي اوقات هم , اسرائيلي ها تحت پوشش نصب , راه اندازي و تعمير
تجهيزات , كارشناسان ومتخصصان خود را به ايران اعزام مي كردند و براي
رسيدن به اين منظور از آموزش كافي به نيروهاي اعزامي به اسرائيل
خودداري مي كردند. به عنوان نمونه , مي توان از خريد دستگاه هاي اشعه
ايكس از اسرائيل يادكرد . در تاريخ 54,9,20 رابط سرويس اسرائيل در باره
نحوه ارسال دستگاه مطالبي را به شرح زير اظهار داشت :
« ـ دستگاه هاي سفارشي اشعه ايكس دركشور اسرائيل آماده تحويل
است , ولي به علت حساس بودن آنها لازم است به نكات زير پاسخ داده شود
تا بتوان آنها را به تهران حمل نمود :
آيا مايليد يك نفر از كارشناسان ساواك دستگاه ها را از ابتدا در اسرائيل
تحويل گرفته و با جزئيات كار آنها با راهنمايي كارشناسان اسرائيلي آشنا
شود و بعد از بسته بندي دقيق , آنهارا به وسيله هواپيما به تهران حمل
ومجددا آنها را آزمايش نمايد تاچنانچه خسارتي نيز به هنگام حمل ونقل
هوايي آنها وارد شود , از محل بيمه دستگاه هاي مورد نظر , خسارت وارده
مطالبه شود
آيا مايليد دستگاه هاي مورد نظر از طريق پيك سياسي اسرائيل وارد تهران
شود , يا با نام ساواك و از طريق ديگر
آيا مايليد براي حفاظت دستگاه ها شخصي را همراه آنها اعزام داريد
آيا براي كاركردن با اين دستگاه ها كه فوق العاده حساس و توام با خطر
است , فرد واجد شرايط وتخصص لازم را در نظر گرفته ايد
با توجه به سئوالات , متمني است دستور فرمايند پاسخ مقتضي آنها
تهيه و به اين حوزه اعلام گردد تا در اختيار رابط گذاشته
شود . » (8 )
ثابتي ـ مديركل اداره سوم ـ در نامه اي با اشاره به اين نكته بديهي كه
عدم وجود متخصص داخلي , مشكل آفرين بوده و هر بار تعمير وتنظيم
دستگاه هاي خريداري شده , موجب اتلاف وقت و هزينه است , خواستار
ارسال نيرو به اسرائيل با هدف گذراندن دوره خاص در اين زمينه شد :
« از آنجا كه قبول سفارش و در ضمن تعمير دستگاه هاي سفارشي و تعمير
دو دستگاه اشعه ايكس موجود با متخصصين فني اداره كل پنجم مي باشد , در
اين مورد اصلح است كه مطابق پيشنهاد سرويس كشور اسرائيل عمل شده و
دو نفر از متخصصين اداره كل پنجم كه قبلا نيز دوره هايي را در مورد طرز
كار دستگاه هاي اشعه ايكس در كشور اسرائيل طي نمواه اند( آقايان مهندس
قجه وندو ميهن دار) به كشوراسرائيل , اعزام (شوند) تا آموزش هاي لازم را
در مورد مونتاژ و تنظيم و تعمير دستگاه هاي مذكور فرا گيرند.در غير اين
صورت , همواره مشكل تنظيم و تعمير دستگاه هاي سفارشي وجود داشته
وبراي هرنوبت تنظيم ياتعمير مي بايستي مبالغي بابت درخواست و اعزام
متخصص اسرائيل هزينه گردد . » (9 )
با آنكه نامه مديركل اداره سوم ساواك , به آموزش قبلي دو نفر از
متخصصان ساواك پيرامون دستگاه اشعه ايكس دراسرائيل اشاره دارد , اما
به لحاظ نقص اين آموزش ها مقامات ساواك به ناچار آنها را دوباره براي
تكميل آموزش به اسرائيل اعزام كردند. البته روساي سرويس اطلاعاتي
اسرائيل به اين هم اكتفا نكردند و در نامه هاي بعدي از پيشنهاد اوليه خود
مبني بر اعزام كارشناس ساواك براي فراگيري تخصص لازم به اسرائيل
صرفنظر كرده و پيشنهاد اعزام مشاوران و متخصصان اسرائيلي را همراه با
ارسال دستگاه اشعه ايكس به تهران ارائه كردند كه سرانجام به جهت
وابستگي ساواك به آنها , روساي ساواك به خواسته اسرائيلي ها تن
دادند.علاوه بر اين , برخي اوقات وسايل فروخته شده با نقص و يا عدم
ارسال قطعات اصلي همراه بود. همين مورد دستگاه اشعه ايكس بهترين
شاهد اين مدعاست , زيرا حتي پس از گذشت دو سال از خريد آن , موساد از
ارسال برخي از قطعات آن بي اعتنايي نشان مي داد. مطالب زير بيانگر اين
واقعيت است :
« به عرض مي رساند در تاريخ 35,3,3 (1355,2535 ) با آقاي ماهان ـ
رابط سرويس اسرائيل ـ ملاقات (كرده ) و نكات زير مطرح گرديد : به اطلاع
رابط رسانيده شده كه ساواك به هنگام برگزاري بازي هاي آسيايي (1353 )
دو دستگاه اشعه ايكس از اسرائيل خريداري نمود كه پس از تحويل
دستگاه ها , سرويس اسرائيل موافقت نموده بود كه دستگاه هاي اندازه گيري
اشعه ايكس را تهيه و تحويل دهند كه هنوز در اين مورد اقدامي به عمل
نيامده و دستگاه هاي مورد بحث , (مورد) نياز ساواك است . » (10 )
با توجه به نمونه ذكر شده , روشن است كه اسرائيلي ها علاوه بر اهداف
پنهان خود از تقويت ساواك به وسيله تجهيزات و وسايل كمك آموزشي ,
گاهي با آموزش ناكافي به كارمندان ساواك و متقاعد ساختن آنها به
آموزش هاي تكميلي و يا عدم ارسال قطعات اصلي , ايراني ها را متحمل
هزينه هاي سنگيني مي كردند كه سود سرشار آن نصيب سرويس اطلاعات
اسرائيل و متخصصان آن مي شد.
پاورقي :
1 ـ عبدالرحمان احمدي , همان , صص 107 ـ .106
2 ـ مارك . ج . گازيوروسكي , همان , ص .213
3 ـ عبدالرحمان احمدي , همان , صص 115 ـ .114
4 ـ تقي نجاري زاد , همان , صص 222 ـ .221
5 ـ همان , صص 72 ـ .71
6 ـ عبدالرحمان احمدي , همان , ص .115
7 ـ همان . صص 193 ـ .192
8 ـ عبدالرحمان احمدي , همان , صص 118 ـ .117
9 ـ همان . ص .118
10 ـ همان , ص .116
آموزش مورد نياز ساواك و همچنين روساي نمايندگان
ساواك در خارج از كشور به وسيله كارشناسان موساد انجام
مي شد
