قسمت بيست و ششم
2 ـ مبادله اطلاعات ميان ايران و اسرائيل
يكي از جنبه هاي مهم همكاري هاي ساواك و موساد , تبادل اطلاعات بود
كه از طريق دستبرد به اسناد سفارتخانه هاي عربي و عكاسي مخفيانه از
محتواي كيف هاي ديپلماتيك به دست مي آمد. در اين ارتباط , « پول » و
« زن » , ابزارهاي معمول در بهره برداري از نقاط ضعف اعراي محسوب
مي شدند . در سال 1962 پس از ملاقات « مايرآميت » ـ رئيس اطلاعات
نظامي اسرائيل كه يك سال بعد به رياست موساد رسيد ـ با يك مقام
بلندپايه ساواك در مورد نحوه استفاده از اين شيوه هاي كسب اطلاعات ,
توافق به عمل آمد. مقامات دو سرويس , اطلاعاتي را كه از راه هاي مختلف به
دست مي آوردند و مورد علاقه طرف مقابل نيز بود , در اختيار يكديگر قرار
مي دادند . تبادل اطلاعات بين دو كشور به سه صورت انجام مي گرفت (1 )
الف : نيازمندي هاي اسرائيل و ايران در زمينه اطلاع از فعاليت هاي
ارتش هاي عراق و افغانستان و ديگر موضوعات مورد علاقه به صورت
سوال هاي كتبي مبادله مي شد و در صورتي كه هر طرف جوابي داشت , براي
طرف مقابل مي فرستاد. در مواردي نيز نماينده يكي از سرويس ها در ملاقات
با نماينده سرويس ديگر يا احيانا مسئولان آن , به طور شفاهي يا با
درخواست كتبي تقاضاي كسب اطلاعات كرده و از اين طريق هرماه
اطلاعات زيادي بين طرفين مبادله مي شده است . به عنوان مثال , در سه ماهه
منتهي به اسفند 1351 , در مجموع 187 گزارش بين ساواك و موساد مبادله
شده است .
گزارش هاي ارسالي موساد براي ساواك بيشتر حاوي مطالبي در ارتباط
با فعاليت سازمان هاي فلسطيني , روابط اعراب بايكديگر وهمچنين تجزيه و
تحليل اوضاع داخلي كشورهاي عرب بود. ايران نيز بيشتر اخبار مربوط به
عراق , اوضاع افغانستان و ديگر كشورهاي منطقه را براي موساد
مي فرستاد.
ب ـ ملاقات هايي كه مقامات ومسئولان دو سرويس با يكديگر داشتند.در
اين ملاقات ها دو طرف در باره موضوعات مورد علاقه مذاكره و اطلاعات
لازم رامبادله مي كردند.
ج : سالي چند بار گروه هاي اطلاعاتي دو طرف , براي تبادل اطلاعات به
كشورهاي يكديگر مسافرت مي كردند. دركنفرانس هاي سه جانبه با تركيه و
اتيوپي نيز كه هر ساله تشكيل مي شد , ساواك و موساد و سرويس امنيتي
كشور سوم , اطلاعات لازم رامبادله مي كردند.
اسرائيلي هاگاهي اقدام به فروش اطلاعات خود به آمريكا نيز مي كردند.
در يك مورد , اطلاعاتي در باره هواپيماهاي ميگ روسي كه به عراق تحويل
داده شده بود , به دست آمد. ساواك بلافاصله اطلاعات مزبور را دراختيار
موساد و سپس سيا قرار داد. هنگامي كه مقامات موساد , قصد فروش همان
اطلاعات را به سازمان سيا داشتند , مطلع شدند كه ساواك قبلا آن اخبار را
بدون دريافت وجهي در اختيار سيا قرار داده است . (2 )
مبادله اطلاعات و همكاري در اين زمينه بين رژيم ايران و اسرائيل
محدود به مبارزه با دشمنان مشترك خارج از مرزهايشان نبود. در اوايل
1350 كه مخالفت با برنامه هاي شاه شدت گرفت , موساد اطلاعات
ارزشمندي در باره فعاليت هاي گروه هاي چريكي شهري مانند مجاهدين
خلق و فدائيان خلق كه باساف روابطي داشتند , به ساواك داد و پيشنهاد
همكاري براي خنثي سازي فعاليت هاي آنها را مطرح ساخت . البته اين
همكاري به صورت كاملا محرمانه باقي ماند تا اين مسئله موجب عصبانيت
مخالفان , كه خواستار دوري ايران از اسرائيل به نفع اعراب بودند , نشود.
همچنين اطلاعاتي راجع به فعاليت هاي دانشجويان ايراني خارج از كشور به
مقامات مربوطه ارائه دادند . (3 )
بعضي اوقات , اسرائيل موارد خاصي را به منظور كسب اطلاعات به
ساواك سفارش مي داد. ساواك نيزبي هيچ گونه تاملي و در اسرع وقت ,
تقاضاهاي رژيم صهيونيستي را به مرحله اجرا درمي آورد. تهيه فيلم رژه
نيروهاي مسلح عراقي در سال 1354 , تهيه نقشه يك شركت لهستاني به نام
و بررسي و اظهارنظر درباره اوضاع داخلي ) Polservice ( پل سرويس
عراق , نمونه هايي از اين گونه فعاليت بودند. درنامه نمايندگي اسرائيل به
ساواك مورخ 2535,10,17 (1355 ) در مورد نوع اطلاعات درخواستي
موساد از ساواك در ارتباط با مسائل داخلي عراق چنين آمده است :
1 ـ گفته مي شود كه دولت عراق با مشكلات زير رو به رو است :
الف ) تجديد فعاليت اكراد در شمال
ب ) فعاليت كمونيست ها عليه رژيم
ج ) اغتشاش احتمالي در ارتش
2 ـ در مقابل اين مسائل , ترس از يك كودتاي احتمالي نيز وجود دارد .
3 ـ متشكر مي شويم نظر شما را درباره موارد زيربدانيم :
الف ) تاييد قسمت « الف » و قسمت « ج » .
ب ) تا چه حد دولت عراق با مسائل ذكر شده در بالا مقابله مي كند
ج ) فعاليت اكراد در شمال تا چه حد است چه كسي اكراد را تحريك مي كند
و تا چه حد فعاليت آنها رژيم عراق را تهديد مي كند
د) كدام يك از محافل ارتش عراق با رژيم مخالف هستند قدرت آنها تا چه
حد است آيا با ساير عوامل مخالف همكاري مي كنند و در صورت مثبت
بودن تا چه حد
هـ) حداكثر اطلاعات در مورد فعاليت هاي ناسيوناليست ها , طرفداران ناصر ,
كمونيست ها و اخوان المسلمين عليه رژيم .
و) آيا مخالفين دولت متشكل مي باشند و در صورت مثبت بودن , كدام
دستجات سياسي هستند و ارتش در آنها سهمي دارد يا نه
ز) فعاليت مخفي سوريه در عراق كه هدف آن برهم زدن رژيم عراق مي
باشد.
4 ـ اقدام فوري شما در مورد سئوالات بالا موجب تشكر فراوان است . (4 )
شبكه موساد با نفوذ گسترده در ساواك به آساني مي توانست اطلاعات
مورد نظر خود را از طريق ساواك به دست آورد كه نمونه هاي فوق الذكر تنها
بخشي از خواسته هاي موساد بوده است . در واقع مي توان گفت : در برخي از
مواقع , ساواك به منزله شعبه اي از سازمان هاي جاسوسي اسرائيل عمل
مي كرد.
3 ـ تقويت ساواك از طريق آموزش موساد
بررسي و مطالعه روابط امنيتي ايران و اسرائيل بيانگر اين واقعيت است
كه اسرائيل , موثرترين و بيشترين نقش را در هدايت , تقويت وگسترش
ساواك از طريق آموزش كاركنان ساواك به عنوان بهترين شيوه براي تحقق
اهداف خود بازي كرده است . هر چند در ابتدا آمريكايي ها نقش محوري را
در تاسيس ساواك به عهده داشتند , اما پس از مدتي زمينه را براي سوق دادن
ساواك به سمت اسرائيل فراهم كردندتا از آن به عنوان ابزار اطلاعاتي
كارآمدي در جهت منافعشان بهره گيرند. ارتشبد حسين فردوست كه به
دستورمحمدرضا پهلوي در سال 1340 به عنوان قائم مقام ساواك ماموريت
يافت تا به سازماندهي آن بپردازد , در اين باره مي گويد :
« طي پنج سالي كه ازتاسيس ساواك مي گذشت , هيئت مستشاري آمريكا
آموزش هايي داده بود كه به هيچ وجه كفايت نمي كرد و معلوم شد كه بيش از
اين حاضر به همكاري نيستند. اطلاع داشتم كه تشكيلات اطلاعات اسرائيل
بسيار قوي است , زيرا برخي افراد يهودي در كشورهاي اروپا و آمريكاي
شمالي در مشاغل حساس اطلاعاتي شاغل بوده اند و اين افراد پس از تشكيل
كشور اسرائيل , سازمان هاي اطلاعاتي و امنيتي آن را تشكيل داده اند. لذا به
كمك نيمرودي آموزش ساواك را سازمان دادم . در آغاز دو يا سه تيم و هر
تيم مركب از حدود ده نفر از ادارات كل عملياتي براي آموزش به اسرائيل
اعزام شدند. مدت آموزش هر تيم بين يك تا دو سال و نتيجه آموزش , عالي
بود. اين نشان مي داد كه اسرائيلي ها براي دوستي با محمدرضا بهاي زيادي
قائلند و روي نقش ساواك در آينده منطقه حساب جدي باز كرده اند. هيئت
مستشاري آمريكا در ساواك به حدي بي فايده شده بود كه عذرشان را
خواستم و آنها نيز با خوشحالي رفتند. مشخص بود كه آمريكايي هاو
انگليسي ها تعمدا امكانات خود را از ساواك دريغ مي كنند و بي تفاوتي نشان
مي دهند تا ساواك هر چه بيشتر به سمت اسرائيل سوق يابد , چنين نيز
شد . » (5 )
چند ويژگي منحصر به فرد در سرويس جاسوسي اسرائيل موجب شد تا
به عنوان سرويس جايگزين انتخاب شود. اين ويژگي ها به اختصار عبارتند
از :
1 ـ پيشينه كارهاي اطلاعاتي اسرائيل , نه به زمان تاسيس رژيم غاصب , كه
به سال هاي پيش از آن برمي گردد.يهوديان در نقاط مختلف دنيا پراكنده
بودند و بسياري از اين افراد در سازمان هاي اطلاعاتي كشورهاي مختلف به
كار اشتغال داشته و در رده هاي بالايي قرار داشتند كه البته اين سير پس از
حاكميت رژيم غاصب ادامه داشته و دارد. در تاريخچه تشكيلات
سازمان هاي جاسوسي دنيا , اسامي مختلفي از صهيونيست ها به چشم
مي خورد كه نقش چشمگير واساسي در تصميم گيري ها داشتند.
2 ـ سازمان اطلاعاتي اسرائيل بنا به ويژگي هاي خاص خود , داراي
ارتباطات تنگاتنگي با سرويس هاي مختلف جاسوسي بوده است , چنان كه
بعضي اوقات , روساي سرويس هاي ديگر را بيشتر مي توان اسرائيلي خطاب
كرد. براي نمونه مي توان به « جيمز انگلتون » ـ معاون و رئيس ضدجاسوسي
سازمان سيا ـ و روابط بسيار نزديكش با موساد اشاره كرد. روابط نامبرده با
اسرائيل , آنقدر نزديك بود كه از وي به عنوان عامل اسرائيلي ها ياد مي شد.
اسرائيلي ها هم به پاس قدرداني از خدمات بيشمار انگلتون بناي يادبودي را
از او در سرزمين هاي اشغالي برپا كرده اند;
3 ـ آموزش يكي از تخصصي هاي مطلوب و چشمگير سازمان اطلاعاتي
اسرائيل بوده و هست . اسرائيل در امر راه اندازي , آموزش , سازماندهي و
اداره سرويس هاي اطلاعاتي ـ امنيتي , تخصصي ويژه دارد;
4 ـ اسرائيل به دنبال متحدان و پوشش هاي مناسب براي انجام عمليات
اطلاعاتي خود در خاورميانه و خصوصا كشورهاي اسلامي بود و از توانايي
فوق العاده اي در اجراي عمليات اطلاعات در خاورميانه برخوردار بود . (6 )
با توجه به اين خصوصيات , اسرائيل به عنوان سرويس جايگزين ,
هدايت آموزش نيروهاي ساواك را برعهده گرفت . چگونگي روند آموزش
خط شناسي يكي از مصاديق بسيار گويا از سوق دادن و نزديك ساختن
ساواك به وسيله آمريكا و انگليس به سوي اسرائيل است . فردوست اين
موضوع را چنين تشريح كرده است .
« مدتي پس از ورود به ساواك متوجه شدم كه يكي از مسائل كوچكي كه
اداره كل سوم هميشه با آن دست به گريبان است , مسئله خط شناسي است .
نامه هايي به دست مي آمد كه فردي با تغيير خط اصلي خود نوشته بود و
. دريافتم كه در ] بود [ تشخيص اينكه اين خط متعلق به اوست , غير ممكن
] انگليس [ سفارت MI -6 ساواك خط شناسي وجود ندارد . از رئيس
درخواست كمك كردم . پس از چند ماه معطلي گفت : « در سازمان هاي ما
چنين تخصصي وجود ندارد! » باور نكردم و به سراغ رئيس سيا در سفارت
رفتم . ايشان نيز پس از مدتي معطلي پاسخ داد كه چنين تخصصي ] آمريكا [
و هم سيا در عالي ترين MI -6 نداريم . بعدها مدرك مستند پيدا كردم كه هم
سطوح , تعدادي متخصصين خط شناسي دارند. از هر دو گله كردم و بي نتيجه
بود. به سراغ اسرائيل رفتم . نيمرودي يكي از بهترين خط شناسان در رده
بين المللي را به تهران اعزام داشت كه شايد در جهان كم نظير
بود . (7 )
دوره ضداطلاعات از ديگر دوره هاي آموزشي موساد براي كاركنان
ساواك بود كه طي آن , ماموران ساواك با فنون و روش هاي ضدجاسوسي و
مطالب مرتبط با آن آشنا مي شدند. يكي از دوره هاي ضداطلاعات براي
ماموران ساواك كه در نيمه دوم آبان ماه 1355 در اسرائيل تشكيل شد ,
موضوعات زير را جز برنامه آموزشي قرار داده بود :
1 ـ تشكيلات سياسي و اداري شوروي
2 ـ موقعيت شوروي در چارچوب روابط داخلي كشورهاي بلوك شرق
3 ـ موقعيت سرويس هاي امنيتي در تشكيلات سياسي اروپاي شرقي
4 ـ نظريات و مطامع سرويس هاي شوروي
5 ـ تصويري از يك رهبر عمليات اروپاي شرقي
6 ـ تشكيلات سازمان هاي امنيتي اروپاي شرقي
7 ـ اقتصاد شوروي
8 ـ چين و خاورميانه
9 ـ كشمكش اعراب و اسرائيل و اثر آن در خاورميانه
10 ـ روانشناسي عملي از نقطه نظر اداره منابع
11 ـ شگرد كار سرويس هاي اطلاعاتي بلوك كمونيست
12 ـ ماركسيسم به عنوان عامل اساسي ايدئولوژيك جنبش هاي چپ در
جهان
13 ـ استدلال سازمان هاي تروريستي براي عمليات خرابكاري (مخصوصا
در مورد كشتارهاي دسته جمعي , تله هاي انفجاري و پرتاب بمب )
14 ـ سازمان هاي تروريستي بين المللي , طبقه بندي و فعاليت هاي مربوطه
15 ـ پوشش اساسي
16 ـ سرويس هاي اطلاعاتي اعراب
17 ـ وسايل تكنيكي مورداستفاده خصم (مخصوصا وسايل پوششي ) (8 )
از آنجا كه سازمان موساد از اهميت و تاثيرگذاري آموزش در ساواك در
راستاي اهداف خود آگاه بود , سعي داشت تا در هر شرايطي آمادگي لازم را
براي برگزاري دوره هاي آموزشي كاركنان ساواك , چه در ايران و چه در
اسرائيل ابزار كند. در يكي از گزارش هاي ساواك در اين باره آمده است :
« ... چنانچه ساواك تمايل داشته باشد , سرويس اسرائيل آماده است
امكانات آموزشي خود را در اختيار ساواك بگذارد و در اين زمينه پيشنهاد
مي شود يا كارمندان ساواك براي طي دوره به كشور اسرائيل اعزام گردند يا
سرويس اسرائيل , استاد متخصص براي دوره هاي آموزشي كوتاه مدت يا
آموزش عملي هنگام كار براي مدت طولاني به تهران اعزام دارد... »
در ادامه گزارش , اداره كل آموزش ساواك پيشنهاد خود را درباره آمادگي
موساد , چنين طرح كرده است :
« نظر به اينكه همكاري هاي آموزشي سرويس اسرائيل با ساواك همواره
موثر و مفيد بوده است , لذا پيشنهاد مي شود در آينده با توجه به ماهيت
موضوع آموزش , در مواقع لزوم از هر دو روش اعزام كارمندان ساواك به
كشور اسرائيل و استاد متخصص از سرويس اسرائيل به تهران استفاده شود.
البته اعزام يك كارمند كارشناسي آموزشي ساواك به كشور اسرائيل براي
مدت نسبتا طولاني به منظور حفظ استمرار همكاري هاي آموزشي , اخذ
جزئيات و بالابردن سطح تخصص كه طي اين مدت به كارشناسان درجه يك
آموزشي تبديل گردد , مي تواند از اولويت خاصي برخور+دار باشد . » (9 )
ساواك امكانات قابل توجهي را در اختيار كارشناسان اسرائيلي كه براي
آموزش به تهران اعزام مي شدند , قرار مي داد و حتي آمادگي پذيرايي
خانواده هاي آنان را نيز داشت . به عنوان نمونه , درباره يكي از كارشناسان
خط شناسي به نام هگاگ در يكي از اسناد ساواك به تاريخ 30 سپتامبر
1970 (1349,7,7 ) چنين آمده است :
« ... ما علاقه منديم در صورتي كه براي شما امكان داشته باشد و آقاي
لازم بدانند , مدت اقامت ايشان براي شش ماه تا يك سال ادامه Hagag
يابد. همچنين , خوشوقت مي شويم در صورت تمايل , ايشان با خانواده خود
به ايران مسافرت نموده و در اينجا اقامت نمايند. همان طوري كه اطلاع
در تهران را به Hagag داريد , سرويس ما آماده است كليه مخارج آقاي
عهده بگيرد. اين هزينه ها شامل منزل , آشپز , اتومبيل , راننده و هرگونه
وسايل لازم ديگري مي باشد , كليه هزينه خانواده ايشان نيز به عهده سرويس
ما خواهد بود . » (10 )
پاورقي :
1 ـ تقي نجاري راد , همان , صص 64 ـ.63
2 ـ تقي نجاري راد , همان , صص 65 ـ.64
3 ـ علي اكبر ولايتي , همان , صص 208 ـ.207
4 ـ عبدالرحمان احمدي , همان , صص 381 ـ.378
, ظهور و سقوط ... , ج 1 , همان , صص 445 ـ.443 ] عبدالله شهبازي [ 5 ـ
6 ـ عبدالرحمان احمدي , همان , ص .87
, همان , صص 447 ـ.446 ] عبدالله شهبازي [ 7 ـ
8 ـ تقي نجاري راد , همان , صص 68 ـ.67
9 ـ همان , صص 199 ـ.191
10 ـ همان , ص .165
اسرائيل موثرترين و بيشترين نقش را در هدايت , تقويت و
گسترش ساواك از طريق آموزش كاركنان ساواك بازي كرده
است
سازمانهاي جاسوسي آمريكا و انگليس تعمدا در برخي
موارد از ارائه خدمات به ساواك خودداري مي كردند تا به اين
وسيله ساواك را به موساد ارجاع دهند
