قسمت بيست ويكم
ميوه اسرائيل , علاوه بر بازار ايران در دربار هم جاي خود
را باز كرده بود. روزنامه معاريو چاپ اسرائيل در تاريخ
1354,11,1 , خبر مربوط به ايران را با عنوان « پنير و ميوه
اسرائيل بر سفره شاهنشاه ايران » گزارش داد :
« ديروز از طرف سازماندهندگان « هفته خواربار » اطلاع
حاصل شد كه مامور هيئت مديره كاخ سلطنتي ايران از
نمايشگاه « هفته خواربار » در تل آويو ديدن كرده است . نماينده
ايران كه يك يهودي به نام الف ـ شومر است . توجه خاصي به
محصولات تازه كشاورزي از خود نشان داد و با شركت
آگراسكو براي خريد آووكادو , گلابي وسيب و با شركت لبنيات
اشتراوس براي خريد انواع پنير براي سفره شاهنشاه ايران به
مذاكره پرداخت . »
روند ورود پرتقال اسرائيل به ايران در بهمن 1356 به
دليل خطر مسموميت بامشكل جدي مواجه شد. اسرائيلي ها كه
تا آن زمان سود فراواني از اين راه به دست آورده بودند و در
واقع , بازار ايران را در انحصار خود داشتند , پيش بيني كردند
كه در صورت توقف پرتقال , خسارت سنگيني بر آنها وارد
خواهد شد. مرتضي مرتضائي در گزارش خود به وزارت
خارجه به نقل از روزنامه معاريو در تاريخ 1356,11,21
نوشت :
« تصميم دولت ايران براي منع ورود مركبات از اسرائيل ,
شديدا به بندر ايلات لطمه خواهد زد. بندر ايلات كه دو هفته
است با كندي كار رو به رو است , پيرو اعلاميه ديروز ايران
ممكن است طي سه ماه آينده فلج گردد . قرار بود 1,8 ميليون
صندوق مركبات در فصل صادرات از طريق بندر ايلات بگذرد
ومقصد اكثر آن ايران است . »
البته نويسنده روزنامه مذكور در اين گزارش , هرگونه
مسموميتي را در ايران نفي كرده بود. در حالي كه در سابق هم
كارشناسان وزارت كشاورزي با مطالعه پرتقال و مركبات
اسرائيل پنج نوع آفت را تشخيص داده و يكي از آنها را بسيار
خطرناك دانسته و هشدار داده بودند كه اين آفت علاوه بر
مركبات به سيب و ميوه هاي ديگر نيز حمله ور مي شود و
چنانچه مراقبت لازم صورت نگيرد , خسارت غيرقابل جبراني
بر محصول و ميوه كشور وارد خواهد كرد.
با اين همه , هيچ چيزي نمي توانست مانع گسترش تبادلات
كشاورزي اسرائيل با ايران شود. وزارت كشاورزي اسرائيل با
وزارت كشاورزي ايران در خصوص كشت گياه به نام
(1 ) نيز همكاري داشت . بذر اين گياه به منظور استفاده JOJOBA
در نواحي خشك به وسيله نمايندگي ايران در تل آويو از
موسسه تحقيقات اسرائيل , دريافت و براي وزارت كشاورزي
ارسال شده بود. در ادامه , خلاصه اي از تحقيقات انجام شده
درباره كشت گياه مذكور كه پيوست گزارش مورخ
1354,7,17 مرتضي مرتضايي بود . به شرح زير
مي آيد :
« درسال 1353 بذر اين گياه توسط موسسه تحقيقات
جنگل ها و مراتع وابسته به وزارت كشاورزي و منابع طبيعي , از
ايالات متحده آمريكا و اسرائيل وارد شده و نهال هاي حاصله
در ايستگاه هاي تحقيقاتي سبزوار , كرج و اهواز , باز كاشت
گرديده است . بررسي مقدماتي نشان مي دهد كه بيش از شصت
در صد نهال ها استقرار يافته اند. بديهي است تا سن بهره وري
نبات و توليد بذر چهار تا پنج سال به طول مي انجامد تا علاوه
بر مطالعه سازگاري آنها در شرايط مختلف اكولوژيك كشور , از
نظر اقتصادي نيز مورد بررسي قرار گيرد . (2 )
ايران از اسرائيل , گوزن نيز وارد مي كرد. نامه سازمان
دامپزشكي كشور در تاريخ 1357,4,28 به باغ وحش تهران
حكايت از واردات شش راس گوزن از باغ وحش اسرائيل به باغ
وحش تهران دارد. در اين نامه , سازمان دامپزشكي شرايط
بهداشتي ورود گوزن ها را ذكر كرده است . (3 ) همچنين , ايران از
خريداران مهم گوسفند اسرائيل نيز به شمار مي رفت . (4 )
در روزنامه هاآرتص چاپ اسرائيل در تاريخ
1357,1,25 آگهي استخدامي به منظور به كارگيري نيروي
انساني در پروژه هاي كشاورزي در ايران منتشر شد. در اين
اگهي , تاريخ اعزام به ايران , فوري و تسلط بر زبان انگليسي
يكي از شرايط پذيرش داوطلبان قيد شده بود. در اين آگهي از
افراد زير براي پروژه هاي كشاورزي در ايران دعوت به همكاري
شده است
1 ـ مدير گروه هاي كارشناسي پرورش چغندر قند وپنبه
2 ـ كارگران مكانيك ماهر در راه اندازي وسايل كشاورزي
پرورش پنبه و چغندر قند
3 ـ متصدي كشاورزي متخصص , به ويژه در باغداري و
رسيدگي به علوفه دام و سبزيجات
4 ـ كارگران آبياري با تجربه در آبياري و يدك كشي در
اراضي زير كشت (5 )
آگهي مذكور به روشني بيانگر آن است كه اسرائيلي ها ,
ضمن حضور وسيع در ايران در زمينه هاي كشت پنبه و
چغندرقند و در امور باغداري و سبزيجات نيز فعال بودند كه از
اين طريق سود سرشاري به دست مي آوردند.
علاوه بر اين , يكي ديگر از منابع پردرآمد اسرائيلي ها
صدور محصولات كشاورزي بود. صادرات كشاورزي اسرائيل
به ايران در سال 76 ـ1975 به 1703 تن رسيدكه براي اسرائيل
در آمدي بالغ بر دو ميليون دلار در برداشت . در سال 77 ـ
1976 مقدار6812 تن كالاي كشاورزي به ايران صادر شد كه
درآمد آن قريب به هفت ميليون دلار بود. پيش بيني روزنامه
داوار براي صادرات سال 78 ـ 1977 , 10450 تن بود كه
درآمدي بالغ بر ده ميليون دلار براي آن پيش بيني مي شد.
در تاريخ 1355,3,27 هيئتي به رياست مدير كل وزارت
كشاورزي اسرائيل و سه كارشناس به مدت يك هفته به منظور
بررسي امكانات همكاري دو كشور در امور كشاورزي به ايران
سفر كردند. هيئت مذكور پس از بازديد از طرح ها و فعاليت هاي
كشاورزي در خوزستان وجيرفت و مذاكره با مجريان طرح ها و
بررسي امكانات همكاري بين كشاورزي و منابع طبيعي با
وزارت كشاورزي وسازمان ها و دستگاه هاي بخش عمومي و
خصوصي به نتايجي دست يافت .منصور روحاني : وزير
كشاورزي و منابع طبيعي ـ نتايج مذاكرات با هيئت اسرائيل را
طي نامه اي در تاريخ 1355,4,33 به امير عباس هويدا ـ
نخست وزير ـ به شرح زير گزارش مي دهد :
1 ـ نظريات هيئت اسرائيلي
با توجه به اينكه هيئت مذكور بيشتر در جهت بررسي
امكانات همكاري در زمينه كشاورزي به ايران آمده بود و
اختيار تصميم گيري نداشت , اتخاذ تصميم در موارد مختلف
ونوع همكاري , اعم از فني و آموزشي و يا سرمايه گذاري
مشترك را منوط به گزارش امر به مقامات اسرائيلي نموده و
چندين بار تصريح نمودند كه با توجه به تعهدات دولت
اسرائيل و فعاليت هاي متعدد عمراني و كشاورزي , از نظر مالي
و نيروي انساني در مضيقه مي باشند.
2 ـ امكانات همكاري
زمينه هاي همكاري كه از طرف گروه مذكور يا كارشناسان
اين وزارت مورد توجه قرار گرفت , عبارتند از :
) براي Kibuts 2 ـ1 ـ اجراي برنامه هايي نظير كيبوتس (6 ) (
طرح هاي كشاورزي در ايران .
2 ـ2 ـ اعزام يك گروه كارشناسي براي مطالعه طرح كشت و
صنعت جيرفت و پيشنهاد همكاري در قالب هشت الي ده
كيبوتس در محدوده كشت و صنعت مذكور و تهيه طرح و
پيشنهاد مربوطه .
2 ـ3 ـ اعزام دو مدير مزرعه و دو كارشناس براي طرح
كشت و صنعت جيرفت و يكي از طرح هاي مختلط خصوصي
دولتي خوزستان .
2 ـ4 ـ بررسي امكانات اجراي طرح هاي پرورش طيور و
ورود گاو شيري از اسرائيل , برنامه تحقيقاتي در خصوص
دامپزشكي و نگهداري غله و تامين ماشين آلات و لوازم
كشاورزي .
3 ـ نتيجه
چون وزارت كشاورزي و منابع طبيعي آمادگي خود را براي
استفاده از همكاري هاي فوق الذكر اعلام داشت و هيئت در مقام
اتخاذ تصميم نبود , قرار شد سعي شود براي اولين اقدام , يك
نفر مدير مزرعه از طرف مقامات اسرائيلي جهت طرح كشت و
صنعت جيرفت انتخاب و معرفي گردد و در مورد ساير موارد
نيز پيشنهادات لازم را تهيه و پس از تاييد مقامات اسرائيلي
براي اين وزارت ارسال دارند . (7 )
برداشت وزارت كشاورزي و منابع طبيعي از مجموعه
مذاكرات هيئت اسرائيلي اين بود كه اسرائيلي ها بيشتر به انجام
خدمات مهندسي مشاور و كارشناسي با دخالت در مديريت
طرح , تمايل مي دادند تا اينكه بخواهند به عرصه
سرمايه گذاري و دخالت مستقيم در فعاليت توليدي وارد
شوند.
علاوه بر اين فعاليت ها و مشاركت در طرح هاي عمده , بايد
از مشاركت اسرائيل در پروژه كشت پنبه در خوزستان و از همه
مهم تر و گسترده تر از پروژه عظيم دشت قزوين نيز ياد كرد كه
به دليل اهميت بسيار آن به طور مستقل در ادامه همين مبحث
به آن مي پردازيم .
پاورقي :
درختچه اي است بومي ايالات آمريكا كه در JOJOBA 1 ـ
بوته زارهاي ايالات جنوب غربي به خصوص دامنه هاي خشك
آريزونا و كاليفرنيا در ارتفاع بين 700 تا 1700 متر از سطح
دريا مي رويد.
2 ـ بايگاني اسناد وزارت خارجه سال 4 ـ1353 , كارتن 6 ,
پرونده 1 ـ.22
3 مركز اسناد موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران . سند
شماره 1 ـ62 ـ.117 ص .59441
4 ـ باقر عاقلي . روزشمار . ج .2 تهران , نشر گفتار , .1372
ص .264
5 ـ بايگاني اسناد وزارت امور خارجه . سال 38 ـ2536 ,
كارتن 8 , پرونده 5 ـ .220
به معني KVUTZAN 6 ـ واژه « كيبوتس » از واژه عبري
مجموعه , گرفته شده است . نخستين شهرك كشاورزي تعاوني
درسال 1909 احداث شد . در كيبوتس فعاليت اقتصادي بر
مبناي اصول سوسياليسم بوده و توليد و مصرف به صورت
گروهي انجام مي پذيرد و هيچ نوع مالكيت خصوصي نه براي
زمين و نه براي وسايل توليد وجود ندارد. (فضل النقب , همان ,
ص 42 ) .
7 ـ روابط ايران و اسرائيل به روايت اسناد نخست وزيري .
همان . صص 141 ـ .139
