1 ـ او را « عبدالحسين » نام نهادند چرا كه در شب عاشوراي حسيني
(1292 شمسي ) چشم به جهان خاكي گشود .
زماني كه چشم بر اين دنياي خاكي باز كرد پدرش مرحوم سيد
محمدتقي در كربلا به سر مي برد . هنوز پا به 12 سالگي ننهاده بود كه از نعمت
پدر محروم شد و از همان زمان سرپرستي مادر , سه خواهر و دو برادرش را
برعهده گرفت .
اما اين مسووليت سنگين سبب نگرديد كه از درس عقب بماند بلكه در
همان سالها دروس مقدماتي را پشت سرگذاشت و پس از اتمام دروس
سطح , امامت جماعت مسجد باقرخان را در جواني عهده دار گرديد و در سن
22 سالگي علي رغم فقر زياد مالي عازم نجف اشرف گرديد و در سن 24
سالگي به درجه اجتهاد رسيد.
2 ـ « سيدعبدالحسين » در شكل گيري نهضت حضرت امام خميني (ره ) و
حركت هاي موثر مردمي و استمرار آن پس از پيروزي انقلاب اسلامي نقش
به سزايي داشت و از جمله علمايي بود كه با تفكر بالاي علمي و عرفاني
سياست را در قالب عرفان معنا و تبيين نمود.
ايشان علاقه وافري به حضرت امام (ره ) داشت و بعد از آنكه نخستين
اعلاميه حضرت امام خميني (ره ) در اواخر سال 1341 به دست ايشان رسيد
به صراحت اعلام كردند : « كلا و در بست در اختيار اسلام هستم » و از آن پس
تمام فعاليت هاي سياسي انقلابي خود در شيراز را با حركت امام تنظيم
مي نمود و سرپيچي از فرمان حضرت امام (ره ) را نافرماني از خدا مي دانست
به گونه اي كه هميشه اين كلام را بر زبان جاري مي كرد : « من اطاع الخميني
اطاع الله »
3 ـ خدمات علمي مرحوم شهيد آيت الله سيدعبدالحسين دستغيب
آنقدر زياد است كه در اين مقال نمي گنجد اما همين بس كه از وجود با بركت
ايشان 34 كتاب به يادگار مانده است كه تاكنون و در چند نوبت و با تيراژ بالا
به زينت طبع آراسته گرديد و همچنين برخي از كتاب هاي اين بزرگوار به پنج
زبان عربي ـ انگليسي ـ فرانسه ـ آلماني وارد و ترجمه و به گفته يكي از
نزديكان ايشان ترجمه عربي آن در كمترين مدت ممكن در كشورهاي عربي
ناياب شد.
4 ـ جان كلام اينكه با همه اين خصوصيات و خصوصياتي كه شايد با
قلمي كردن , اين آن نوشتار را از حوصله خارج كند , ما چقدر توانستيم اين
مرد بزرگ را به جامعه , بخصوص جوانان و نسل نوپاي اين انقلاب عظيم
آشنا كنيم . آنچه مسلم است ايشان يكي از علماي بنام اخلاق بود , همانطور
كه حضرت امام (ره ) در پيام تسليت شان تصريح مي فرمايند : « دست
جنايتكار آمريكائيها يك شخصيت ارزشمند كه مربي بزرگ و عالمي عامل كه
گناهش فقط تعهد به اسلام بود , از دست ملت ايران و اهالي محترم فارس
گرفت ... »
حضرت حجت الاسلام والمسلمين شهيد حاج شيخ عبدالحسين
دستغيب را كه معلم اخلاق و مهذب نفوس و متعهد به اسلام و جمهوري
اسلامي بود , با جمعي از همراهانشان به شهادت رساندند... »
لذا بر ما و مسوولين محترم نظام جمهوري اسلامي است كه با معرفي
شخصيت ها والايي چون اين بزرگوار الگوي واقعي اخلاق را به جامعه جوان
معرفي نمائيم و آنها را از يك سردرگمي بزرگ كه از نتيجه شبيخون فرهنگي
در جامعه ايجاد گرديده نجات دهيم .
آن چيزي كه شخصيت آيت الله دستغيب را در بين مردم بخصوص
جوانان محبوب نموده بود , سلاح معنويت و اخلاق , تهذيب نفس و
ساده زيستي ايشان در زندگي و همچنين خدمتگزاري به مردم بود لذا بر
مسئولين فرض است كه با الگو قرار دادن سيره شخصيتي چون شهيد
محراب دستغيب , خدمت رساني و خدمتگزاري به مردم كه شعار هميشگي
انقلاب بود و است را سرلوحه كار خود قرار دهند. انشاالله
|
اخلاق ; ملكات انساني از قواي نباتي
|
ضرورت علم اخلاق و ويژگي هاي نظام اخلاقي در اسلام
اشاره : اسلام ديني است كه تنها به يك سلسله پندها و اندرزهاي
فردي اكتفا نكرده است , بلكه ديني جامع و همه جانبه است كه آنچه را
كه فرد و جامعه بدان نيازمند است , آنرا به عنوان يك واجب , فرض
نموده است . براين اساس متناسب با اهميت خاصي كه يك علم
برسرنوشت فرد و جامعه دارد مورد تاكيد و ترغيب اسلام واقع گشته
است و دانشمندان مسلمان خويش را ملزم به تدوين و تبويب آن علم در
مقام تئوري و نظري كرده اند. علم اخلاق از جمله علومي است كه
همواره مورد توجه فرهيختگان مسلمان بوده است , كه به مقتضاي زمان
و نوع گرايش بدان پرداخته اند. نوشته حاضر , تحقيقي اجمالي بر علم
اخلاق اسلامي است كه در اين صفحه از نظر شما خوانندگان گرامي
مي گذرانيم .
ضرورت علم اخلاق
آدمي همواره با انبوهي از گزينه هاي رفتاري روبه روست كه تنها
مي تواند تعداد محدودي از آنها را برگزيند : چشم خود را به بعضي از
ديدني ها بدوزد , گوش به بعضي از شنيدني ها فرا دهد و دست و يا ساير
اندام هاي خود را براي انجام بعضي از كارها به كارگيرد. و با رشد يافتن
قواي بدني و فكري و عاطفي و درهم تنيدن روابط گوناگون اجتماعي و
افزايش اندوخته هاي علمي و مهارتهاي عملي , دايره گزينه ها به صورتي
گسترش مي يابد كه در هر لحظه هزاران كار امكان انجام مي يابد و گزينش
دشوار و دشوارتر مي گردد . (1 )
از جمله عوامل مهم و اساسي براي ترجيح و تعيين گزينه ها , عامل
عقلاني آگاهانه است كه عهده دار آن علم اخلاق مي باشد. و بي شك
نظام اخلاق اسلامي كه در تعاليم حياتي پيامبر اكرم (ص ) تبلور يافته و
در منابع اصيل اسلامي تجلي كرده , تنها عامل هويت بخش و سعادت
آفرين انسان است كه با مراجعه به قرآن و سنت مي توان از آنها به خوبي
بهره مند شد. بدين ترتيب يكي از ضروري ترين علم ها براي انسان , علم
اخلاق است , كه در تمام اوراق كتاب زندگي اثر دارد.
علوم اسلامي
قابل توجه است كه علوم اسلامي را چند گونه مي توان تعريف كرد و بنا
به هر تعريف , موضوع متفاوت خواهدبود براين اساس مقصود ما از
علوم اسلامي در اين نوشتار علومي است كه موضوع و مسائل آن علوم ,
اصول وفروع اسلام است و يا چيزهايي است كه مسائلش توسط قرآن و
سنت اثبات مي گردد و در حوزه هاي فرهنگي اسلامي رشد يافته است و
جز تعليمات اسلامي نيز قرار گرفته است .
دانشمندان مسلمان همانند شهيد مطهري , مجموع تعليمات اسلامي را
به سه بخش تقسيم نموده اند :
بخش عقايد : يعني مسايل و معارفي همانند توحيد , نبوت و معاد كه بايد
آنها را شناخت و به آنها معتقد بود و ايمان آورد. علمي كه متصدي اين
بخش است علم كلام مي باشد.
بخش اخلاق : يعني مسايل و دستورهايي كه در باره « چگونه بودن »
انسان از نظر صفات روحي و خصلت هاي معنوي همانند : عدالت ,
شجاعت , عفت , حكمت مي باشد. علم عهده دار اين بخش علم اخلاق
است .
بخش احكام : مسايل مربوط به كار و عمل , كه چه كارهايي و چگونه بايد
انجام داد . و اين قسمت در حيطه علم فقه قرار دارد . (2 )
علم اخلاق
خلق در لغت به معني صفت پايدار و راسخ يعني ملكه است و اخلاق به
مجموعه اين گونه صفات اطلاق مي شود. بنابراين هر گاه صفتي براي
شخصي به صورت پايدار در آمد و در او رسوخ نموده باشد , به صورتي
كه كارهاي متناسب با آنرا بدون تامل زياد و سهولت انجام دهد گويند
آن صفت براي او ملكه و خلق است و اين ممكن است در اثر تكرار عمل
پيدا شود و يا ذاتي بوده و زمينه هاي فطري و ارثي داشته است . (3 )
اما علم اخلاق : علمي است كه از ملكات انساني كه مربوط به قواي نباتي
و حيواني و انساني اوست صحبت مي كند , و او را به فضايل و رذايل
اخلاقي آشنا مي سازد تا بتواند صفات فاضله را كسب كرده و از رزايل
پرهيز نمايد . (4 )
و يا اينكه علم اخلاق , علمي است كه از انواع صفات خوب و بد ,
صفاتي كه ارتباط با افعال اختياري انسان دارد , و از كيفيت اكتساب اين
صفات و يا دور كردن صفات رذيله بحث مي كند . (5 )
پيشينه علم اخلاق
علم اخلاق سابقه ديرينه اي دارد كه تا زمان ارسطو و بلكه پيش تر از آن ,
به عقب بر مي گردد. حكما و علماي مسلمان , با قبول نظام اصلي اين
علم , آثار متعددي درباره آن نگاشتند و اولين نفر از فلاسفه مسلمان كه
به تنظيم و تدوين يك نظام اخلاقي استوار , همت گماشته ابو علي
احمدبن محمدبن مسكويه است كه اثر خود را در اخلاق
« تهذيب الاخلاق و تطهيرالاعراق » نام گذارده است . پس از او مي توان از
غزالي نام بردكه آثار متعددي در اخلاق , تاليف نمود. كه برجسته ترين
آنها , به نام احياعلوم الدين مي باشد.اثر مهم ديگر پس از كتاب غزالي ,
از آن خواجه نصيرالدين طوسي با عنوان « اخلاق ناصري » مي باشد و
بعداز آن « جامع السادات » , ملا مهدي نراقي و « معراج السعاده » ملا
احمد نراقي از جمله آثار متاخر در اين باب مي باشند . (6 ) و در دوران
معاصر نيز حكيمان و فيلسوفان مسلمان كتاب هاي متعددي در اين زمينه
به نگارش در آورده و به مسئله اخلاق , توجه خاصي داشته و مربيان
اخلاقي همانند دوران هاي قبل , جويندگان تهذيب نفس را راهنمايي
مي كنند.
علم اخلاق از نظر اسلام , يكي از مهم ترين و شريف ترين علوم است ,
چرا كه از هدف هاي اصلي بعثت انبيا و مخصوصا پيامبر اكرم صلي الله
عليه وآله وسلم تهذيب اخلاق و تزكيه نفوس بوده است « يزكيهم و
يعلمهم الكتاب و الحكمه » , پيامبري كه آنها را تزكيه مي كند و به آنها
كتاب و حكمت مي آموزد . (7 )
و در روايت از پيامبر خدا(ص ) نقل شده كه فرموده اند : « بعثت لاتمم
مكارم الاخلاق , من از طرف خداوند برانگيخته شدم كه مكارم اخلاق را
تكميل كنم » (8 )
از همين روي ما براين باوريم كه نظام اخلاقي اسلام داراي
خصوصيات و ويژگي هايي است كه موجب برتري آن بر ساير نظامها و
مكاتب اخلاقي است .
ويژگيهاي نظام اخلاقي اسلام
1 ـ فراگيري و شمول : بدين معني كه انواع مختلف افعال انسان , مانند
افعال خاص هر فرد , در ارتباط با خانواده و يا با كردهها و جوامع
مختلف انساني و افعال فرد در ارتباط با خداي متعال ارزش گذاري
مي شوند , يعني انسان در انواع فعاليت ها و ارتباط هاي خود قادر به
كسب ارزشهاي اخلاقي است .
2 ـ هماهنگي و انسجام دروني : در نظام اخلاقي اسلام با در نظر گرفتن
مراتب وجودي انسان و كمالات و لذايذ و خرامت هاي هر مرتبه ,
مصداق كمال و لذت مطلوب نهايي انسان تعيين شده و همه اعمالي كه
در اين جهت واحد هستند هماهنگ گرديده و براساس آن ارزيابي
شده اند.
3 ـ قابليت تبيين عقلاني : در اين نظام , قوانين اخلاقي صرفا مبتني بر
احساسات , عواطف و احكام صادره از سوي فرد و اجتماع نبوده ,
انشايي محض نيستندبلكه با اتكا به جهان بيني اسلامي مبنا و پشتوانه
واقعي دارند و لذا قابل تبيين و استدلال مي باشند.
4 ـ توجه به تمام نيازها وابعاد انسان : نظام اخلاقي اسلام با محور
قراردادن خدا , بين همه ابعاد و نيازهاي اصيل انساني جمع نموده ,
دست يابي به همه آنها را با هم ممكن ساخته است .
5 ـ توجه به حسن فاعلي و فعلي : در نظام اخلاق , علاوه بر خود عمل و
نتايج آن , به نيت كه نقش جهت دهنده به عمل را دارد , توجه شده است
به گونه اي كه نيت , روح و منشا اساسي ارزش اخلاقي عمل به حساب
مي آيد.
6 ـ مراتب داشتن ارزش ها : در اين نظام , ارزشها داراي مراتب و درجات
مختلفي اندكه نسبت به ميزان خلوص نيت و آثار آن متفاوت است و
بدين جهت دسترسي به بعضي از مراحل آن براي عموم انسان ها به
آساني ميسر است . (9 )
منابع :
1 )ـ مصباح , مجتبي , فلسفه اخلاق , چاپ هشتم , انتشارات موسسه
آموزشي و پژوهشي امام خميني , 1381 , ص .9
2 )ـ مطهري , مرتضي , آشنايي با علوم اسلامي , ج دوم , چاپ هفتم ,
انتشارات صدرا , 1369 , ص 15 ـ.16
3 )ـ مصباح , محمد تقي , دروس فلسفه اخلاق , چاپ سوم , انتشارات
موسسه اطلاعات , 1373 , ص .9
4 )ـ طباطبايي , محمد حسين , تفسير الميزان , ج اول , چاپ دوم ,
ترجمه ناصر , مكارم شيرلزي , نشر بنياد علمي علامه طباطبايي , 1364 ,
ص .523
5 )ـ مصباح , محمد تقي , دروس فلسفه اخلاق , چاپ سوم , انتشارات
موسسه اطلاعات , 1373 , ص .10
6 )ـ باقري , خسرو , مباني شيوه هاي تربيت اخلاقي , انتشارات سازمان
تبليغات اسلامي , 1377 , ص .20
7 )ـ سوره جمعه , .2
8 )ـ ارفع , كاظم , شرح دعاي مكارم اخلاق , انتشارات فيض كاشاني ,
1368 , ص .20
9 )ـ مصباح , مجتبي , فلسفه اخلاق , چاپ هشتم , انتشارات موسسه
آموزشي و پژوهشي امام خميني , 1381 , ص 7 ـ.161
ث محمدرضا حاتمي
در نظام اخلاق , علاوه بر خود عمل و نتايج آن , به
نيت كه نقش جهت دهنده به عمل را دارد , توجه شده
است به گونه اي كه نيت , روح و منشا اساسي ارزش
اخلاقي انسان به حساب مي آيد
در نظام اخلاقي اسلام با در نظر گرفتن مراتب
وجودي انسان و كمالات و لذايذ و خرامت هاي هر
مرتبه , مصداق كمال و لذت مطلوب نهايي انسان تعيين
شده و همه اعمالي كه در اين جهت واحد هستند
هماهنگ گرديده و بر اساس آن ارزيابي شده اند
|
مهذب نفوس
|
در روز بيستم آذر 1360 ه' . ش معلم اخلاق و مهذب نفوس آيت الله
سيدعبدالحسين دستغيب توسط منافقين به شهادت رسيد.
شهيد آيت الله سيدعبدالحسين دستغيب فرزند مرحوم مجتهد سيدحكيم
دستغيب مي باشد و در يك خانواده روحاني كه 800 سال سابقه علم و فضيلت
دارند متولد شده است .
ولادت اين شخصيت ارزنده وعالم الهي به سال 1292 در شهر شيراز بوقوع
پيوست .
وي پس از گذراندن دروس سطح جهت ادامه تحصيلات به نجف اشرف مشرف
گرديد و پس از طي درجات عاليه در تحصيل علوم ديني و نائل آمدن به درجه
اجتهاد به شيراز مراجعت نمود. شهيد دستغيب درس سيوطي را نزد ملااسمعيل در
مسجد نصيرالملك , فلسفه و حكمت را نزد استاد ملااحمد دارابي و آيت الله شيخ
علي اكبرآخوند كه از مجتهدين بنام فارس بود , فقه را نزد استاد شيخ عبدالكريم و
درس خارج را نزد استاد محمدكاظم خواندند. ايشان حدود هشت جواز اجتهاد
داشتند , ازجمله از طرف سيدابوالحسن اصفهاني , شيخ محمدكاظم قاضياني عراقي
و آميرزا آقا استهباناتي . شهيد دستغيب از همان بدو مراجعت به شيراز خدمت
مذهبي سياسي خود را آغاز مي كند و با دميدن روح مذهب و ترويج و تبليغ مسائل
ديني حيات تازه اي در اهالي فارس ايجاد نمايد. ابتدا در مسجد الباقر اقامه جماعت
مي كند و بعد از آن بعلت استقبال زيادمردم به مسجد ديگري كه وسيعتر از مسجد
قبلي بود و بعد از تعمير مسجد جامع به آن مكان رفتند. در همين موقع به گوششان
رسيد كه شخصي فاضل وعارف بنام شيخ محمدانصاري در همدان مي باشد و براي
درك محضر او به آن ديار سفر مي كند و از محضر او فايده شاياني مي برد.
شهيد آيت الله دستغيب در سال 1341 فعاليت ضد رژيم را در راستاي مبارزات
حضرت امام خميني (ره ) آغازكرد و ازآن تاريخ مستقيما با امام در تماس بود و از
جانب ايشان در امور مختلف راهنمائي مي شد . پس از جريانات 15 خرداد سال 42
توسط عوامل رژيم آمريكايي شاه دستگير و پس از مدت كوتاهي بطرز معجزه
آسائي آزاد گرديد . در سال 1343 مجددا دستگير و زنداني شد .
شهيد آيت الله دستغيب از اين تاريخ به بعد كه موج خفقان برجامعه ايران سايه
شوم خود را گسترده بود بازيركي و پايمردي هرچه تمامتر مبارزات ضد رژيمي
مسلمانان بخصوص اهالي محترم فارس را رهبري مي كرد. مبارزات پنهاني و
سازش ناپذير ايشان در طول حيات رژيم طاغوت به هيچكس پوشيده نيست و در
زمان تبعيد امام خميني (ره ) ايشان به كرات در سخنراني ها رژيم شاه را زير سئوال
قرار مي دادند.
مسجد جامع عتيق كه به همت ايشان پس از سالهاي طولاني مرمت و تجديد بنا
گرديد مركزي براي هدايت و ارشاد اقشار مختلف مردم خصوصا جوانان مشتاق و
تشنه معارف اسلامي بود و شهيد دستغيب در حدود 40 سال از اين سنگر بذر
اعتقاد و ايمان و جهاد و مبارزه و آگاهي و اخلاق اسلامي در دل هاي مستعد و
جانهاي باطراوت مي كاشت و چه بسيار نهال هاي بارآور و پرثمر كه در سايه تربيت
و مراقبت اين عارف والامقام ريشه گرفته و به بار نشستند.
رژيم كه متوجه شده بود جوانان مسلمان و دانشگاهي و بازاري و ديگر اصناف و
اقشار گردايشان جمع شده و از اين مركز ارشاد و هدايت مي شوند شهيد دستغيب را
در سال 56 ممنوع الملاقات كرد و منزل وي را تحت محاصره خود درآورد اما
بلافاصله با عكس العمل شديد مردم روبرو شد و مفتضحانه عقب نشست .
شهيد آيت الله دستغيب همواره در سالهاي اوجگيري انقلاب اسلامي منشا و
محرك خروش انقلابي مردم فارس بود و با مجاهدات و روشنگري هاي خود نقش
مهمي در سرنگوني رژيم سفاك و غاصب شاه معدوم ايفا نمود.
شهيدآيت الله دستغيب پس از پيروزي انقلاب به نمايندگي از مردم استان
فارس در مجلس خبرگان شركت كرد و در همين ايام بنا به درخواست كتبي اهالي و
بفرمان امام به سمت امام جمعه شيراز منصوب گرديد.
سرانجام شهيد آيت الله دستغيب پس از عمري خدمت به اسلام و مسلمين , در
روز 20 آذر 1360 هنگامي كه رهسپار ميعادگاه نماز جمعه بود توسط منافقين
كوردل به شهادت رسيد در جوار خداوند ماوي گرفت .
|
| |