اشاره :
ماجراي برپايي هشت بازداشتگاه سري مربوط به مظنونين
) در خاك CiA تروريسم توسط سازمان اطلاعات مركزي آمريكا(
كشورهاي دوست ايالات متحده , سر و صداي زيادي در
رسانه هاي خبري و افكار عمومي جهان براه انداخت و بهت و تعجب
مجامع بين المللي و سازمان هاي طرفدار حقوق بشر دراروپا را
برانگيخت .
خبر ايجاد زندان هاي مخفي توسط سيا اولين بار بوسيله
روزنامه امريكايي « واشنگتن پست » فاش شد و بدنبال آن
مطبوعات كشورهاي اروپايي يكي پس از ديگري با افزودن
اطلاعات تازه به آن و متهم ساختن مقامات اروپايي به همكاري با
سيا , به انتشار و تفسير اين خبر پرداختند. در گزارش « واشنگتن
پست » از كشورهاي اروپايي بويژه اروپاي شرقي (روماني ـ
لهستان ) و نيز افغانستان و تايلند بعنوان محل نگهداري مظنونين
القاعده نام برده شده است اما تاكنون هيچيك از مقامات اين
كشورها در باره صحت و سقم اين گزارش ها رسما واكنشي بروز
نداده اند. در عين حال اتحاديه اروپا كه كشورهاي عضو آن متهم به
» در انتقال زندانيان و اجازه استفاده از CiA همكاري با «
فرودگاه هاي اروپايي شده اند با تشكيل يك كميته فني و تخصصي ,
تحقيقات گسترده اي را در باره سو استفاده سازمان سيا را آغاز
كرده اند و كاخ سفيد نيز بدون آنكه اين اتهامات را رد يا تاييد كند ,
وعده داده است كه در باره اين گزارش ها در حال تحقيق و
بررسي هاي عميق و كارشناسانه است و نتايج تحقيقات را بزودي
اعلام خواهد كرد.
انتشار اخبار و اطلاعات مبني بر اينكه سازمان اطلاعات آمريكا براي
انتقال و تحويل مظنونان و زندانيان متهم تروريست به كشورهايي مانند
مصر , اردن و مغرب از برخي فرودگاههاي كشورهاي اروپايي استفاده مي كند
در ماه فوريه در برخي از روزنامه هاي اروپايي و امريكايي آغاز شد.
حساسيت افكار عمومي ومحافل سياسي كشورهاي اروپايي نسبت به اين
مسئله به اين علت افزايش و تداوم يافت كه بر اساس اعلام سازمانهاي
مستقل مدافع حقوق بشر , احتمال شكنجه شدن مظنونان و محكومان
تروريست در برخي از كشورها وجود دارد.
همچنين در پي انتشار اخبار و اطلاعات مربوط به وجود زندانهاي
مخفي سازمان جاسوسي آمريكادر خاك برخي از كشورهاي اروپايي از
جمله كشورهاي شرق اروپا , فشارهاي موجود بر دولت امريكا افزايش يافت .
نام كشورهاي زيادي در رابطه با پروازهاي غيرقانوني سازمان جاسوسي
آمريكا در قاره اروپا مطرح شده است و نام برخي ديگر از كشورهاي اروپايي
نيز در باره زندانهاي مخفي سيا در اروپا عنوان شده است . بنابر اين تمام
كشورهاي اروپايي انتظار دارند كه مقامات آمريكايي در اين باره توضيح
دهند.
خبرهاي تاييد شده حاكيست پس از حملات يازدهم سپتامبر سال
2001 در آمريكا , سازمان اطلاعاتي اين كشور تعدادي بازداشتگاه در
كشورهاي ديگر ايجاد كرده كه تاكنون فقط وجود بازداشتگاه « گوانتانامو » در
سواحل كوبا مورد تاييد رسمي قرار گرفته است . برپايي بازداشتگاه هاي سري
در خارج از خاك آمريكا چند هدف را دنبال كند كه از آن جمله مي توان به دو
مورد آن اشاره نمود1. ـ از آنجائيكه افراد زنداني در اين بازداشتگاه ها
شهروند ايالات متحده نبوده و درخارج از آن كشور نگهداري مي شوند , اين
مسئله دست مقامات آمريكايي را باز مي گذارد تا امكانات پيش بيني شده در
قوانين آن كشور در باره زندانيان , مشمول افرادبازداشتي نشود . 2 ـ
بازجويان آمريكايي خواهند توانست بدون هراس از هر گونه پيگرد قانوني و
يا شكايت نهادهاي حقوق بشري با بهره گيري از شيوه هاي مختلف بازجويي
و شكنجه , زندانيان را به اعتراف به هر پاسخي كه خود مي خواهند , وادار
كنند.
درز اطلاعات
نخستين عكس العمل آمريكايي ها به گزارش « واشنگتن پست » از سوي
سازمان سيا صورت گرفت . سيادر يك واكنش تهديد آميز اعلام كرد يك
تحقيق جنايي را در مورد ادعاي وجود زندان هاي مخفي آمريكا در خارج ,
آغاز كرده است . اما مقامات ناشناس تصريح كرده اند تحقيقات مورد نظر سيا
بيشتر بر روي اينكه اين اطلاعات محرمانه دولتي چگونه و توسط چه افرادي
به بيرون درز كرده , متمركز خواهد بود نه بر تاييد يا رد گزارش « واشنگتن
پست » .
خبرگزاري هاي آسوشيتدپرس و رويترز به نقل از مقاماتي كه خواسته اند
نامشان افشا نشود گزارش داده اند كه سيا خواستار تحقيقات دادگستري
آمريكا در مورد منبع اين گزارش شده است و تصميم در مورد لزوم تحقيق
جنائي در اين قضيه با وزارت دادگستري خواهد بود.
سناتور « بيل فريست » رهبر جمهوريخواهان در سناو « دنيس هاسترت »
رئيس جمهوريخواه مجلس نمايندگان آمريكا , خواستار تحقيق كنگره در
مورد احتمال درز اطلاعات امنيتي دراين مورد شده اند . (1 )
در عين حال مدير سازمان جاسوسي آمريكا « سيا » وجود زندانهاي
مخفي اين سازمان در مناطق مختلف جهان و زنداني شدن مظنونان به
تروريسم در اين زندانها را تكذيب نكرد.
« پورتركاس » در مصاحبه با شبكه تلويزيوني « اي بي سي » بر لزوم در
اختيار داشتن زندانهاي مخفي در مناطق مختلف جهان از جمله شرق اروپا
گفت : ما با تروريسم مي جنگيم و به اندازه كافي از آن بهره
جسته ايم .
رئيس سيا گفت : آنچه ما انجام مي دهيم با شكنجه بسيار تفاوت دارد ما
بدون توسل به شكنجه بازجويي مي كنيم . وي از اشاره به شيوه هاي بازجويي
سيا بويژه خفگي گفت نمي داند آيا مي توان اين اقدام را شكنجه
ناميد.
شبكه تلويزيوني « اي بي سي » اخيرا فاش كرده بود كه سيا در
بازجويي هاي خود براي گرفتن اعتراف از مظنونان به تروريسم به شيوه هايي
چون جلوگيري از خواب , سرمازايي و حتي ايجاد محيط خفه كننده متوسل
مي شود.
واكنش صليب سرخ
در واكنش به اين گزارش ها كميته بين المللي صليب سرخ خواستار
دسترسي به همه افراد خارجي شده است كه در هر نقطه از جهان به ظن
ارتكاب اقدامات تروريستي , تحت اختيار آمريكا قراردارند.
در ژنو , يكي از سخنگويان صليب سرخ از مذاكرات اين كميته با ايالات
متحده خبر داد. به گفته « آنتونلانوتاري » سخنگوي ارشد صليب سرخ , اين
سازمان نگران سرنوشت افرادي است كه به اتهام جرايم تروريستي توسط
دولت جورج بوش بازداشت شده اند.
پيش از اين ناظران حقوق بشر(از سازمان هاي بين المللي مدافع حقوق
بشر) درگزارش هايي گفته است كه مظنونين به ارتباط با شبكه القاعده كه
دراختيار سازمان هاي اطلاعاتي آمريكا قرار مي گيرند در پايگاه هاي متعلق به
شوروي سابق زنداني مي شوند وتحت بازجويي قرار مي گيرند. در گزارش
« واشنگتن پست » صراحتا به نام كشورهايي كه از آنها براي بازداشت
مظنونين استفاده شده اشاره نشده اما ديده بان حقوق بشر گفته است كه
برخي شواهد حاكي از انتقال مظنونين بازداشت شده در افغانستان به دو
كشور روماني و لهستان است .
در همين ارتباط شبكه خبري « بي بي سي » اعلام كرد يك گروه مدافع
حقوق بشر عليه سازمان جاسوسي آمريكا(سيا) كه مظنونان به تروريسم را
به كشورهاي ديگر منتقل مي نمايد , به دادگاه شكايت كرد. گروه « اتحاديه
آزاديهاي مدني » در آمريكا مي گويد كه سازمان سيا با اين اقدام غيرانساني
خود , قوانين و مقررات داخلي آمريكا و بين المللي را نقض كرده است .
اين گروه همچنين اعلام كرد. اسامي شركتهاي هواپيمايي كه
هواپيماهايشان را در اختيار سازمان سيا قرار داده اند تا زندانيان را بين
كشورها جابجا كند . فاش خواهد كرد . (2 )
سوابق پروازهاي هواپيماهايي كه گفته مي شود سيا از آنها استفاده كرده
است , نشان مي دهد از زمان حوادث يازده سپتامبر 26 هواپيماي مورد
استفاده سيا 307 پرواز در اروپا انجام داده بودند كه 94 پرواز در آلمان و
76 پرواز در انگليس توقف داشته اند .
دولت انگليس اين مسئله را تكذيب كرده است كه زندانيان در يك پايگاه
تحت كنترل آمريكا در جزيره « دييكوكار سياي » تحت مالكيت انگليس
نگهداري مي شوند.
پس از انتشار گزارش « واشنگتن پست » تعدادي از كشورهاي اروپايي
تحقيقات درمورد اين اتهام و احتمال سواستفاده از خاك و فرودگاه اين
كشورها در چنين عملياتي را آغاز كردند. از جمله آنكه كشورهاي اسپانيا ,
سوئد , ايسلند , آلمان و فرانسه گروه هايي را مامور تحقيق در اين مورد
كرده اند كه ممكن است هواپيماهاي حامل مظنونين به تروريسم در مسير
پرواز به سوي بازداشتگاه هاي اروپاي شرقي در خاك اين كشورها توقف واز
فرودگاه هاي آنها به عنوان نقاط ترانزيت استفاده كرده باشند.
تحقيقات در مورد بازداشتگاه هاي مخفيانه برعهده « ديك مارتي »
سناتور سوييسي قرار گرفته است . وي به بررسي تصاوير ماهواره اي پرداخته
كه گفته مي شود نشان دهنده مراكزي است كه از آنها به عنوان زندان هاي
سري استفاده مي شده است .در ميان اين تصاوير , عكس هايي از تعدادي از
پايگاه هاي نظامي متروكه شوروي سابق در روماني و لهستان نيز وجود دارد.
آقاي مارتي گفته است كه گزارش هاي حاكي از پروازهاي مشكوك در
منطقه رامورد رسيدگي قرار خواهد داد. اين سناتور سوييسي با تاكيد بر
اينكه ماموريت وي به منزله مبارزه عليه آمريكا نيست , گفته است كه گر چه
اروپاييان از هدف ايالات متحده در مبارزه با تروريسم كاملا حمايت
مي كنند , اما لازم مي دانند كه اين مبارزه از راه هاي قانوني صورت گيرد. به
گفته وي , توسل به راه هاي غيرقانوني صرفا مي تواند باعث بهره برداري
تبليغاتي گروه هاي تروريستي وهواداران وحاميان آنها شود . (3 )
بدنبال جديت شماري از كشورهاي اروپايي در پيگيري موضوع ,
اتحاديه اروپا مجبورشد براي پاسخگويي به افكار عمومي وارد عمل شود و
رسما از ايالات متحده در اين زمينه توضيح بخواهد سخنگوي دولت بريتانيا
گفته است كه اين كشور كه رياست دوره اي اتحاديه اروپا را برعهده دارد , اين
درخواست را با مقامات آمريكايي مطرح و افزوده كه گرچه اطلاعات در اين
زمينه صرفا جنبه اتهام دارد اما مناسب است كه اروپاخواستار روشن شدن
ابهامات موجود در اين زمينه شود.
همچنين كميسيون اروپا اعلام كرده كه به طور غيررسمي در اين مورد
تحقيقاتي انجام خواهد داد. مقامات كميسيون اروپا در بروكسل تصميم
گرفته اند از مسئولين 25 كشور حاضر در اتحاديه اروپا در اين زمينه پرسش
كنند.
از آنجائيكه وجود اين زندانهانقض كنوانسيون حقوق بشر اروپا به شمار
مي رود , كميسر قضايي اتحاديه اروپا هشدار داده است در صورتي كه ثابت
شود كشوري اروپايي ميزبان زندان هاي مخفيانه سيا بوده است از حق راي
در اتحاديه اروپا محروم خواهد شد.
« اليزابت ويليم شورست » وكيل سابق وزارت خارجه انگليس كه در
اعتراض به جنگ عراق از سمت خود استعفا كرد , به « توني بلر » هشدار داده
او نمي تواند از سوالاتي كه پيرامون همدستي انگليس در شكنجه زندانيان
مطرح است , شانه خالي كند.
وي گفت : بلر نمي تواند نقض كنوانسيون بين المللي برضد شكنجه را با
گفتن اينكه قوانين به علت جنگ با تروريسم تغيير كرده است , توجيه
كند(4 ) .
همچنين رسانه هاي آلماني مدعي شده اند كه « سي آي اي » از
فرودگاه هاي اين كشور براي جابجائي زنداني ها استفاده مي كند. اين رسانه ها
اعلام كرده اند فرودگاه هاي اين كشوربيش از 80 مرتبه براي انتقال مظنونين
مورد استفاده قرار گرفته است .
روزنامه « نوين رور راين » چاپ آلمان به نقل از « ريناته كوناست » رئيس
فراكسيون پارلماني حزب سبزهاي آلمان در پارلمان اين كشور نوشت : اين
قضيه آزمايشي براي وزير خارجه جديد آلمان است .
« كوناست » تاكيد كرد دولت آلمان بايد بداند در فرودگاههاي اين كشور
چه مي گذردو آيا رفتار با اسيران خوب بوده است يا خير
« لوخبيلر » رئيس سازمان عفو بين الملل در آلمان معتقد است نهادهاي
آلماني از پروازهاي مخفيانه سيا اطلاع داشته اند. روزنامه « فرانكفورتر
روندشاو » نوشت : حتما مقامات آلماني از اين پروازها اطلاع داشتند به ويژه
آنكه ما از مدت زمان طولاني پيش در باره ربودن افراد توسط سازمان سيا
خبر داده بوديم .
پاسخ كاخ سفيد
در واكنش به درخواست اتحاديه اروپا , ايالات متحده وعده داد در باره
گزارش هاي مربوط به وجود زندان هاي مخفي « سي آي اي » در اروپاي شرقي
و توقف هواپيماهاي حامل زندانيان در فرودگاه هاي اروپائي تحقيق و
توضيح خواهد داد.
« كاندوليزارايس » وزير امورخارجه آمريكا در ديدار با « فرنگ والتر
استاين ماير » وزير امورخارجه آلمان گفت كه به اين ادعاها رسيدگي خواهد
كرد.سخنگوي خانم رايس گفت : نگراني هاي اتحاديه اروپا موجه است و نياز
به پاسخ دارد.
« شون مك كورمك » سخنگوي رايس گفت : ايالات متحده بيشترين
تلاش را براي پاسخگوئي به اين اتهامات خواهد كرد. وي حاضر نشد در
مورد اين كه آيا اين زندان ها وجود دارند يا نه توضيحي بدهد اما گفت
ايالات متحده به ضوابط بين المللي متعهد است و افزود ايالات متحده در
عملياتش قوانين آمريكا را نقض نمي كند . (4 )
در اين حال يك ديپلمات اروپايي در باره نحوه برخورد واشنگتن
مي گويد : آمريكا درصدد است صداي اعتراض اروپايي ها در مورد رسوايي
زندان هاي سازمان « سيا » در كشورهاي اروپايي را در گلو خفه كرده و آنان را
وادار به سكوت در اين جنايت غير انساني سازد.
اين ديپلمات كه نام خود را فاش نكرده در مصاحبه با روزنامه « نيويورك
تايمز » آمريكا گفته است , بسيار آشكار است كه آمريكايي ها مي خواهند
حركت رو به پيش دولت هاي اروپايي را در مسير اعتراض به وجود
زندان هاي سيا در قاره اروپا متوقف كنند.
اين ديپلمات كه با مقامات آمريكايي مسوول تنظيم دفاعيه براي
پاسخگويي در مورد اين موضوع در واشنگتن صحبت كرده , گفته است : در
پي افشاي اين خبر رسواكننده , آمريكايي ها چند هفته موضع دفاعي در برابر
اعتراضات جهاني داشتند اما ناگهان موضع سرسختانه تري گرفته اند.
روز يكشنبه « استيفن هادلي » مشاور امنيتي رييس جمهوري آمريكا به
شكبه خبري « فاكس نيوز » گفت : ما كاملا منطبق با قوانين آمريكا عمل
مي كنيم و به حاكميت ملي كشورهايي كه زندانيان را به آنها منتقل مي كنيم
احترام قائليم و زندانيان را به كشورهايي كه ممكن است در آنجا شكنجه
شوند. منتقل نمي كنيم . وي به شبكه « سي . ان . ان » هم گفت : افشاي اطلاعات
عمليات محرمانه آمريكا نوعي كمك به دشمن است و كشورهاي متحد ما را
هم به مخاطره خواهد افكند.
به هر حال تحليلگران بر اين اعتقادند بدليل آنكه سياستمداران ارشد
آمريكايي و اداره كنندگان جنگ عراق هم اكنون بشدت درگير باتلاق
« خودساخته » عراق هستند نبايد از آنان انتظار داشت بزودي اقدامي اساسي
و واقعي در اين زمينه صورت دهند. اگر چه ممكن است طي روزهاي آتي
شاهد آن باشيم كه كاخ سفيد با دست زدن به تحركات ديپلماتيك و
تحقيقاتي نه چندان جدي , چنين نشان دهد كه تصميم جدي براي پيگيري
موضوع دارد تا از اين طريق اولا موجي را كه در اروپا و در ميان سازمان هاي
طرفدار حقوق بشري عليه رفتار ناقض مقررات بين المللي مقامات و رهبران
سياسي آمريكا ايجاد شده فرو نشاند و ثانيا افكار عمومي داخلي را پاسخ
گفته باشند.
چرا كه اعتقاد بر اينست آنچه كه انتقاد و اعتراض اروپايي ها را در اين
ماجرا سبب شده , نگراني آنان از اقدام مخفيانه ماموران سيا در بازداشت
بدون دليل و بي حساب و كتاب مظنونين ونيز نقض حقوق بشر نيست
مسئله اي كه به كرار و در قالب هاي مختلف از سوي مقامات اروپايي به آن
اذعان شده است . به گفته آنان , توسل به چنين شيوه هايي صرفا مي تواند
باعث بهره برداري تبليغاتي گروه هاي تروريستي و حاميان آنها
مي شود!.
منابع :
1 ـ بي . بي . سي 84,8,28
2 ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي 84,9,12
3 ـ بي . بي . سي 82,9,12
4 ـ واحد مركزي خبر 84,9,12
5 ـ واحد مركزي خبر 84,9,9
6 ـ بي . بي . سي 84,9,9
رئيس فراكسيون پارلماني حزب سبزهاي آلمان :
دولت آلمان بايد بداند در فرودگاه هاي اين كشور چه
مي گذرد
رئيس عفو بين الملل در آلمان : نهادهاي آلماني حتما
از پروازهاي مخفيانه سيا و استفاده آنان از فرودگاه هاي
آلمان اطلاع داشته اند
گفته مي شود « سيا » با استفاده از 26 هواپيما تعداد 307
پرواز در اروپا انجام داده و بواسطه آن زندانيان متهم به
تروريست رابه بازداشتگاه هاي مخفي خود در اروپاي
شرقي و خاورميانه انتقال داده است
اتحاديه اروپا در باره سواستفاده « سيا » از فرودگاههاي
كشورهاي اروپايي رسما از آمريكا توضيح خواسته است
وكيل سابق وزارت خارجه انگيس : « تونلي بلر »
نمي توانداز سوالاتي كه پيرامون همدستي انگليس در
شكنجه زندانيان توسط « سيا » مطرح است , شانه خالي كند
