عن ابي عبدالله (ص ) قال : من اتاه اخوه المسلم فاكرمه فانما
اكرم الله عزوجل .
كسيكه برادر مسلمان خود را كه بر او وارد شده است احترام
نمايد خدا را احترام كرده است .
قال رسول الله (ص ) : من اكرم اخاه المسلم بكلمه يلطفه بها
وفرج عنه كربته لم يزل في ظل الله الممدود , عليه الرحمه ما كان
في ذلك .
كسي كه برادر مسلمان خود را با كلمات مودت آميز خويش
احترام نمايد و غم او را بزدايد , تا اين سجيه در او باقي است
پيوسته در سايه رحمت خداوند است .
عنه عليه السلام : لاتحقرن احدا من المسلمين فان صغير هم
عندالله كبير.
هيچيك از مسلمين را تحقير نكنيد و كوچك نشماريد زيرا
مسلماني كه در نظر شما كوچك است نزد خداوند بزرگ است .
قال علي بن الحسين عليه السلام : يا بني افعل الخير الي كل
من طلبه منك فان كان من اهله فقدا صبت موضعه و ان لم يكن
من اهله كنت انت من اهله .
حضرت سجاد عليه السلام به امام باقر فرمود : فرزندم هركس
كه از تو درخواست خيرو خوبي نمايد به وي نيكي كن , چه اگر
درخواست كننده شايسته آن نيكي باشد تو به واقع رسيده اي و
كار خوبي را در موردش انجام داده اي و اگر او شايسته آن نيكي
نبوده است تو با انجام درخواست او مراتب شايستگي خود را
در كار خير ابراز كرده اي .
مسلمين نيز مكلف بودند وظيفه اخلاقي تكريم و احترام را قولا
و عملا نسبت به همه مردم مراعات نمايند و هرگز موجب
تحقير يكديگر نشوند. قرآن شريف فرموده است :
و قل لعبادي يقولوا التي هي احسن .
اي پيغمبر به بندگان من بگو در مقام مكالمه با مردم , از
هرطبقه اي كه باشند , بنيكي سخن بگويند و از گفتارهاي زشت
پرهيز نمايند.
عن ابي جعفر عليه السلام قال في قول الله عزوجل : و قولوا
للناس حسنا. قال قولوا للناس احسن ما تحبون ان يقال
لكم .
امام باقر عليه السلام فرموده است : به بهترين و پسنديده ترين
وجهي كه ميل داريد مردم درباره شما سخن بگويند شما درباره
مردم سخن بگوئيد. همانطور كه آدمي از سخنان تحقيرآميز , و
زننده ديگران متنفر است وظيفه دارد درباره مردم , زشت و
تحقيرآميز , سخن نگويد.
كان ابوجعفر(ع ) يقول : عظموا اصحابكم و و قروهم ولا يتهجم
بعضكم علي بعض .
امام باقر عليه السلام ميفرمود : دوستان خود را تكريم كنيد و
با احترام , با آنان برخورد نمائيد و برخلاف ادب متعرض
يكديگر نشويد.
عن الصادق عليه السلام : اذا وقع بينك و بين اخيك هنه فلا
تعيره بذنب .
امام صادق عليه السلام فرموده است : اگر بين تو و برادر
مسلمانت چيزي اتفاق افتاد او را براي گناهش مورد ملامت و
توبيخ قرار مده .
|
اسلام و الگوي مصرف
|
درآمدي بر كم و كيف مصرف در عرصه هاي
گوناگون براساس فقه و اخلاق اسلامي
قسمت بيست و هفتم
حجت الاسلام والمسلمين دكتر علي اكبر كلانتري
ويژگي هاي مسكن مطلوب
مي توان با بهره گيري از آموزه هاي ديني , از امور زير , به
عنوان ويژگي هاي مسكن مطلوب و ايده آل (به طور نسبي ) نام
برد :
1 ـ چنان كه از آيه « والله جعل لكم من بيوتكم سكنا » 1 بلكه
از خود واژه مسكن , استفاده مي شود , نخستين و مهمترين ,
ويژگي خانه مطلوب , آرامش بخش بودن آن است , به اين معنا
كه به لحاظ موقعيت , برخورداري از فضا و امكانات لازم , به
گونه اي طراحي و ساخته شود كه آرامش روحي و رواني و
فكري ساكنان خود را به خوبي فراهم آورد.
بر همين اساس , لازم است خانه , افزون بر برخورداري از
سيستم تهويه خوب و روشنايي كافي (طبيعي و مصنوعي ) و...
در محلي بنا گردد كه ساكنين آن , در معرض سر و صدا و آلودگي
هواي اطراف نباشند و در مورد آن اقدام بهداشتي لازم براي
جلوگيري از مزاحمت حشرات و جانوران موذي به عمل آيد ,
نيز بايد در خانه , فضاي كافي براي دور هم نشستن , خوابيدن
(همراه با رعايت موازين شرعي ) , فعاليت هاي فردي مثل
مطالعه و... پيش بيني شود. نيز بر همين اساس , بايد از ساختن
خانه در محيطي مثل گورستان كه اقامت زياد و مستمر در آن ,
موجب افسردگي و با بهداشت رواني و نشاط روحي انسان در
تضاد است خودداري نمود. چنان كه از امام صادق عليه السلام
نقل شده است : « لايبنوا علي القبور2. (خانه هاي خودرا) بر
گورها بنا نكنند. »
هم چنين آرامش روحي و فكري , آن گاه به دست مي آيد كه
همسايگان خانه , بر درون آن , اشراف نداشته باشند. به نقل از
امام صادق عليه السلام مي خوانيم : « ثلاثه للمومن فيه راحه :
دار واسعه تواري عورته و سو حاله من الناس 3... راحتي
مومن در سه چيز است : خانه اي كه ناديدني ها و بدحالي او را
از مردم بپوشاند... »
2 ـ استحكام و مقاوم بودن ساختمان در برابر حوادث و
سوانح طبيعي , از ديگر ويژگي هاي مهم ساختمان مورد تاييد
عقل و شرع است . در احاديث آمده است : « من بني فاقتصد في
بنائه لم يوجر , 4 هر كسي (خانه اي ) بنا كند ودر ساخت و ساز
آن , اقتصاد ورزد , اجر و بهره اي نخواهد داشت . »
اقتصاد در ساخت و ساز , با صرفه جويي نادرست در
مصالح ساختماني , استفاده از قطعات و مصالح نامرغوب و
غير مقاوم و مانند آن تحقق مي يابد.
نيز درباره خاكسپاري سعد بن معاذ , از قول امام صادق
عليه السلام مي خوانيم :
ان رسو الله صلي الله عليه و آله نزل حتي لحد سعد بن
معاذ و سوي اللبن عليه و جعل يقول : ناولني حجرا ناولني
ترابا , يسد به ما بين اللبن , فلما ان فرغ و حثا التراب عليه و
سوي قبره قال : اني لاعلم انه سيبلي و يصل اليه البلي و لكن
الله يحب عبدا اذا عمل عملا احكمه 5.
رسول خدا صل الله عليه و آله از قبر سعد بن معاذ پايين
رفت و او را لحد كرد. سپس با خشت , قبر او را مرتب و هموار
نمود. ايشان در خلال كار , تقاضاي سنگ و خاك مي كرد و
درزها و فاصله هاي ميان خشت ها را مي پوشانيد و چون از كار
فراغت يافت و خاك روي قبر پاشيد و قبر او را هموار و مرتب
نمود , فرمود : من مي دانم اين جنازه , به زودي مي پوسد و
متلاشي مي شود ولي خداوند , بنده اي را دوست دارد كه هر گاه
كاري انجام مي دهد , آن را متقن و محكم انجام
دهد.
حضرت , پس از به خاكسپاري فرزندش ابراهيم و مرتب
كردن قبر او نيز فرمود : « اذا عمل احدكم عملا فليتقن 6. هر گاه
كسي از شما , كاري انجام مي دهد , محكم انجام
دهد. »
بديهي است اگر محكم سازي قبور و جايگاه مردگان , حائز
اهميت است , مقاوم سازي خانه ها كه محل زندگي و جاي
خورد و خواب و مكان عبادت است , از اهميت بيشتري
برخوردار است , به خصوص باتوجه به وجوب حفظ جان كه
توضيح آن گذشت .
اهميت اين امر , براي كشور ما كه در منطقه زلزله خيز واقع
شده , محسوس تر و عيني تر است . به گفته يكي از كارشناسان
مسكن و شهرسازي :
تجربه نشان مي دهد , هر 10 سال , يك بار زمين لرزه
ويران گر در ايران رخ مي دهد. بنابراين , مهمترين خطري كه در
كشور ما , ساختمان ها را تهديد مي كند , سوانح طبيعي به ويژه
زلزله است .
يكي از راه هاي بسيار مهم براي كاهش ميزان زيان هاي
ناشي از زمين لرزه در كشور , طراحي و احداث ساختمان هاي
مقاوم و تدوين و اجراي آيين نامه هاي ايمني ساختمان ها در
برابر زمين لرزه است 7.
از همين رو , كارشناسان , بر امور مهمي در مقاوم سازي
تاكيد مي كنند از جمله اين كه :
الف ) پيش از طراحي سازه ساختمان , مطالعات ميداني در
خصوص سطح آب هاي زيرزميني , لرزه خيزي و زلزله و
ژئوتكنيك ساختمان الزامي است .
ب ) مطالعه مقدماتي سازه هماهنگ با طراحي معماري در
خصوص اسكلت سازه (تيرها و ستون ها) و محل كارگزاري
اعضا مقاوم در مقابل زلزله (باد بندها يا ديواره هاي برشي )
الزامي است .
ج ) بايد با به كار بردن مصالح سازه اي با مقاومت زياد و
مصالح غير سازه اي سبك , وزن ساختمان را به حداقل رساند.
د) اعضاي غير سازه اي به خصوص ديوارهاي داخلي و
نماها طوري اجرا شوند كه حتي الامكان , مزاحمتي براي
حركت اعضا سازه اي در جريان زلزله ايجاد نكنند.
ر) اعضا و قطعات غير سازه اي به خصوص قطعات نما و
شيشه ها , به گونه اي طراحي و اجرا شوند كه در هنگام وقوع
زلزله , از سازه جدا نشده و با فرو ريختن خود , ايجاد خسارت
احتمالي جاني و مالي ننمايند.
ز) باتوجه به زلزله خيز بودن كشور , و به منظور سبك
سازي و كاهش جرم ساختمان , توصيه مي شود مصالحي مقاوم
و سبك با دارا بودن حداكثر نسبت مقاومت به وزن انتخاب و
به كار برده شود تا علاوه بر ايمني بيشتر , اثر نيروهاي زلزله بر
ساختمان نيز كاهش يابد8.
3 ـ اختصاص دادن اتاق يا مكان مناسبي از خانه براي
عبادت , از ويژگي هايي كه موجب معنويت و صفاي خانه
مي شود و برخي ازپيامدهاي زندگي ماشيني را از بين مي برد.
براساس روايتي , امام صادق عليه السلام در اشاره به
اهتمام امام علي عليه السلام به اين امر فرموده است : « كان علي
عليه السلام قد جعل بيتا في داره ليس بالصغير و لابالكبير
لصلاته , 9 علي عليه السلام در خانه خود , اتاقي (متوسط ) نه
كوچك و نه بزرگ را براي نمازگزاردن قرار داده
بود. »
شخصي به نام مسمع مي گويد : كتب الي ابو عبدالله عليه
السلام اني احب لك ان تتخذ في دارك مسجدا في بعض
بيوتك . 10 امام صادق عليه السلام به من نوشت : نسبت به تو
دوست دارم در برخي از اتاق هاي خانه ات , مسجدي در نظر
بگيري . »
در متون فقهي نيز يكي از مستحبات مربوط به شخص
محتضر را در صورتي كه به سختي جان مي دهد , بردن او به
مصلايش دانسته اند , البته مشروط به آن كه از نقل مكان , اذيت
نشود11.
4 ـ از ويژگي هاي خانه مطلوب اين است كه در جايي
مناسب و آبرومند بنا شود. به فرموده علي عليه السلام
ان للدار شرفا و شرفها الساحه الواسعه و الخلطا
الصالحون و ان لها بركه و بركتها جوده موضعها و سعه ساحتها
و حسن جوار جيرانها13.
خانه مي تواند داراي شرافت و بركت باشد , شرافت آن , به
اين است كه حياطي گسترده و ساكناني نيكوكار داشته باشد و
بركتش به آن است كه از جايگاه و موقعيتي خوب , حياطي
وسيع و همسايگاني نيك رفتار برخوردار باشد.
تعبير « جوده موضعها » در سخن حضرت , دايره و مصاديق
گسترده اي دارد و به طور طبيعي , خانه اي از اين ويژگي
برخوردار است كه در محيطي چشم نواز , آبرومند , كم رطوبت ,
محفوظ از سيلاب و متناسب با وزش باد و تابش آفتاب بنا شود
و در معرض آلودگي صوتي 13 و بصري 14 نباشد .
پاورقي :
1 ـ نحل , (16 ) : 80
2 ـ برقي , المحاسن , ج 2 , ص 612
3 ـ كليني , كافي , جلد 6 , ص 525
4 ـ مجلسي , بحارالانوار , ج 73 , ص 150
5 ـ صدوق , علل الشرايع , ج 1 , ص 309
6 ـ كليني , كافي , ج 3 , ص 262
7 ـ جمهوري اسلامي (روزنامه ) , 1381,12,7
8 ـ ر . ك : حيدر باقري , مجموعه راهنما و مقررات طراحي و
توصيه هاي اجرايي پروژه ها , ص 31 ـ33
9 ـ برقي , المحاسن , ج 2 , ص 612 , مجلسي , بحارالانوار , ج
80 , ص 366
10 ـ همان
11 ـ ر . ك : سيد محمد كاظم يزدي , العروه الوثقي , ج 1 , ص
247
12 ـ مجلسي , بحارالانوار , ج 73 , ص 154
13 ـ به طور كلي هر چه آدمي , مايل به شنيدن آن نيست ,
آلودگي صوتي ناميده مي شود , در برخي موارد , آلودگي صوتي
را صرفا اصواتي گويند كه براي سلامت انسان زيان بار باشد ,
ولي باتوجه به برداشت سازمان جهاني بهداشت از سلامتي كه
براي برقراري سلامتي , نه تنها فقدان درد , بلكه آسايش روحي ,
جسمي و اجتماعي را نيز ضروري مي داند , بايد كليه صداهاي
مزاحم را « آلودگي صوتي » به شمار آورد.
14 ـ وجود انبوه زباله در گوشه و كنار طبيعت , در نزديكي
شهرها و در ورودي شهرها , و ... باعث آلودگي بصري مي شود ,
علاوه بر ظاهر محل انباشت كه به خودي خود زشت است ,
معمولا مواد سبك وزن موجود در زباله ـ مانند كاغذ و
كيسه هاي نايلون و پلاستيك ـ سوار بر باد به اطراف پراكنده
مي شوند و سطح وسيعي از محيط را زشت و كريه مي كنند. به
اين وضعيت , « آلودگي بصري » اطلاق مي شود.
(ر.ك : : كامبيز بهرام سلطاني , مجموعه مباحث و روش هاي
شهرسازي , ص 185 و 218 )
پيش از طراحي سازه ساختمان , مطالعات
ميداني در خصوص سطح آب هاي زيرزميني ,
لرزه خيزي و زلزله الزامي است
نخستين و مهم ترين ويژگي خانه مطلوب ,
آرامش بخش بودن آن است , به اين معنا كه به لحاظ
موقعيت و برخورداري از فضا و امكانات لازم , به
گونه اي طراحي و ساخته شود كه آرامش روحي و
رواني و فكري ساكنان خود را به خوبي فراهم
آورد
حضرت علي (ع ) :
خانه مي تواند داراي شرافت و بركت باشد. شرافت
آن , به اين است كه حياطي گسترده , و ساكناني
نيكوكار داشته باشد , و بركتش به آن است كه از
جايگاه و موقعيتي خوب , مساحتي وسيع , و
همسايگاني نيكورفتار برخوردار باشد
| |