درآمدي بر كم و كيف مصرف در عرصه هاي گوناگون براساس فقه و
اخلاق اسلامي
قسمت بيست و چهارم
حجت الاسلام والمسلمين دكتر علي اكبر كلانتري
مصرف گاز
گاز , يكي از گنجينه هاي پرارزش طبيعت است كه نقش
مهمي در زندگي امروز ما ايفا مي كند. اين ماده , مانند نفت ,
ذغال سنگ و ديگر مواد سوختي , سهم مهمي را در پيشبرد
اهداف تمدن بشري , به خود اختصاص داده است و نقش
مهم تري در زندگي آينده بشر خواهد داشت . گاز طبيعي , گازي
است بي بو , بي رنگ و بي شكل , كه قابل اشعال بوده و اگر
سوزانده شود , مقدار قابل توجهي انرژي در اختيار ما
مي گذارد , و برخلاف ساير مواد سوختي , هوا را بسيار كم تر
آلوده مي كند , گاز طبيعي , 30 تا 40 درصد , كم تر از ديگر
سوخت هاي فسيلي , (1 ) گاز كربنيك و 70 درصد , كم تر از
بنزين , گاز خطرناك مونواكسيدكربن توليد مي كند. هم چنين
ميزان گوگرد و ذرات معلق كه از آلوده كننده هاي اصلي هوا
هستند , در وسايل نقليه گاز سوز , به صفر مي رسد. اين گاز
مي تواند حرارت و انرژي را به ميزان دلخواه , در اختيار ما
بگذارد و به همين دليل , امروزه به مقدار زياد در جهان مصرف
مي شود . (2 ) همه اين واقعيات , دلايل روشني است بر ضرورت
صرفه جويي در مصرف گاز و استفاده صحيح از آن .
مصرف گاز و مسئله حفظ جان
كم تر روز يا هفته اي است كه رسانه هاي گروهي و
مطبوعات اخبار و گزارش هاي تاسف بار در زمينه مسموميت ها
و تلفات ناشي از نشت گاز و استفاده نادرست از وسايل
گازسوز منتشر نكنند , و اين در حالي است كه « وجوب حفظ
جان » از احكام اوليه و روشن اسلام است و هيچ كس حق
ندارد با اقدامات نسنجيده و غيراستاندارد , جان خود و
ديگران را در معرض تهديد و خطر قرار دهد. چنان كه به نقل از
امام علي عليه السلام مي خوانيم : « لا تلق نفسك الي التهلكه ,
(3 ) خود را به هلاكت و نابودي ميانداز . » و امام رضا عليه السلام
در پاسخ مامون عباسي , آن گاه كه ايشان را ـ در صورت
نپذيرفتن ولايتعهدي ـ تهديد به مرگ نمود , فرمود : « قد نهاني
الله عز و جل ان القي بيدي الي التهلكه , (4 ) خداوند , مرا از
اين كه خود را به هلاكت و نابودي بيندازم نهي كرده است . »
فقيه بزرگ جهان اسلام , علامه حلي در اشاره به همين
حكم روشن شرعي و عقلي مي نويسد : « ان الالقا باليد الي
التهلكه منهي عنه قطعا , (5 ) خويشتن را با دست خود , به
هلاكت و نابودي انداختن , به طور قطع , مورد نهي است . »
از اين رو وظيفه همگان است با اقدامات پيش گيرانه و
توجه به توصيه هاي مسئولان امر , اين گونه خطرات و صدمات
را به حداقل برسانند.
برخي توصيه ها در زمينه مصرف بهينه گاز
ممكن است در نتيجه مصرف بي رويه گاز و انشعابات
متعدد و بي ضابطه توسط برخي , گاز مصرفي در اماكن ديگر ,
دچار افت فشار و پايين آمدن ميزان بهره وري آن شود و در
نتيجه ساكنان آن اماكن , متضرر گردند و يا در امور آنان اختلال
پيدا شود.
از اين رو , مي توان براساس وجوب حفظ جان ـ كه
توضيح آن گذشت ـ و نيز با توجه به حرمت شديد اسراف
فرافردي , استفاده نادرست از گاز و بهره برداري غيراستاندارد
از وسايل گازسوز را ناروا و غيرمجاز اعلام كرد. در زير ـ از
باب رجوع به عرف خاص ـ به برخي از مهم ترين توصيه هاي
كارشناسان امر , در زمينه مصرف بهينه گاز اشاره مي كنيم . (6 )
مي توان اين توصيه ها را به دو دسته بايدها و نبايدها تقسيم
كرد :
الف ـ بايدها
1 ـ استفاده از شيلنگ هاي لاستيكي تقويت شده (فشار
قوي ) به جاي شيلنگ هاي لاستيكي معمولي كه در برابر مواد
نفتي و گازي , به سرعت فاسد مي شوند.
2 ـ مسدود كردن شيرهاي مصرف كه به وسيله گازسوز
وصل نشده و مورد استفاده قرار نمي گيرند با روپوش
مخصوص .
3 ـ بستن شير مصرف , چنان كه براي مدت طولاني از
وسيله گازسوز استفاده نمي شود.
4 ـ استفاده از بست هاي فلزي براي محكم كردن
شيلنگ هاي گاز , از يك طرف به وسايل گازسوز و از طرف ديگر
به لوله كشي گاز.
5 ـ استفاده از كف صابون و مانند آن براي آزمايش محل
اتصال شيلنگ به لوله گاز و آزمايش خود شيلنگ جهت
حصول اطمينان به عدم نشت گاز.
6 ـ مراقبت از تميزي و مرتب بودن مشعل هاي اجاق گاز و
ضمائم آن تا گاز بتواند به راحتي و به اندازه كافي به مشعل
برسد و با شعله آبي بسوزد.
7 ـ برخوردار بودن هر وسيله گازسوز به يك دودكش مجزا
و مجهز به كلاهك .
8 ـ انجام گرفتن هرگونه تغييرات و تعميرات در لوله كشي
گاز توسط اشخاص متخصص يا موسسات صلاحيت دار.
9 ـ خودداري از روشن كردن كبريت , فندك و مانند آن و
نيز قطع و وصل كردن كليدهاي برق , در صورت نشت گاز و
استشمام بوي آن .
در چنين مواردي , بايد ضمن حفظ خونسردي , امور زير
انجام شود :
افراد حاضر , از محل آلوده به گاز دور شوند.
فورا شير اصلي گاز بسته شود.
در صورتي كه كنتور , برق , در فضاي آلوده به گاز قرار
نداشته باشد , برق , از فيوز اصلي قطع گردد.
در و پنجره ها باز شوند.
با تكان دادن چيزي مانند حوله پنبه اي مرطوب , جريان
خروج هواي آلوده به گاز تسريع شود.
(براي اين منظور , نبايد به هيچ وجه از پنكه , هواكش و
ساير دستگاه هاي برقي استفاده شود.)
ب ـ نبايدها
1 ـ اتصال دو يا چند وسيله گازسوز به يك شير مصرف . هر
وسيله گازسوز , بايد به يك شير مستقل وصل باشد.
2 ـ توسعه لوله كشي داخلي و اضافه نمودن وسايل گازسوز
بدون اطلاع مسئولان امر.
3 ـ تغيير محل رگلاتور و كنتور گاز بدون هماهنگي با
مسئولان امر.
4 ـ استفاده از توري سيمي براي حفاظت رگلاتور در
كوچه , چون موجب آسيب ديدگي رگلاتور و لوله مي شود.
5 ـ دستكاري كنتور و رگلاتور .
6 ـ نصب كردن شيلنگ هاي گاز در معرض حرارت اجاق
گاز و ساير وسايل گازسوز.
7 ـ استفاده از شعله كبريت و مانند آن براي پيدا كردن محل
نشت گاز.
8 ـ وارد آوردن ضربه به وسيله ديگ و ديگر ظروف سنگين
به اجاق گاز , زيرا اين عمل , موجب سست شدن اتصالات و
نشت گاز خواهد شد.
9 ـ قرار دادن وسايل گازسوز به خصوص اجاق گاز در
محل وزش جريان باد مانند پنجره , مقابل بادبزن برقي و...
10 ـ نصب آبگرمكن گازي در حمام يا اتاقي كه به طور
عادي در آن هوا , جريان ندارد , زيرا اين كار , موجب كمبود
اكسيژن شده و ايجاد خفگي مي كند.
11 ـ نصب آبگرمكن ديواري در منازلي كه زيربناي آن ها
كم تر از 50 مترمربع است . چون مصرف اكسيژن آبگرمكن هاي
ديواري , بالا است و موجب كمبود اكسيژن در منزل مي گردد.
12 ـ تبديل نمودن بخاري و ساير وسايلي كه با
سوخت هاي ديگر مورد استفاده قرار مي گيرند , به نوع گازسوز.
13 ـ قرار گرفتن پرده , لباس , رختخواب , ظرف پلاستيكي
و ساير اشيا قابل اشتعال در مجاورت بخاري .
14 ـ وجود زانوي اضافي در مسير دودكش . زيرا اين كار ,
موجب كندي حركت محصولات احتراق شده و در نهايت ,
موجب پس زدگي و خفگي ساكنان منزل مي شود.
نتيجه گيري
اين كه مقوله انرژي , از ابعاد گوناگون اقتصادي , سياسي ,
زيست محيطي , فقهي و... برخوردار است , نشان از اهميت
داخلي و بين المللي و جايگاه فردي و اجتماعي آن دارد. مردم
ما , عليرغم سهيم بودن نسل هاي آينده در منابع انرژي و با
وجود كوتاه بودن عمر اين منابع , در بهره برداري از آن ها ,
زياده روي كرده و از استانداردهاي جهاني در اين باب , فاصله
زيادي دارند. در بسياري موارد , زياده روي در مصرف برق يا
درست مصرف نكردن آن , فراتر از اسراف فردي و از نوع
اسراف فرافردي خواهد بود. از اين رو , بايد به صرفه جويي در
مصرف برق و استفاده بهينه از آن , فراتر از يك امر اقتصادي به
عنوان يك مسئله شرعي نگريست و به توصيه هاي كارشناسان
امر در اين باب , توجه كافي نمود.
و اين كه برخي روايات , از برافروختن و روشن كردن چراغ
پيش از غروب آفتاب , به عنوان كاري پسنديده , ياد نموده اند ,
دليل بر روا بودن زياده روي در مصرف برق نيست , زيرا اين
روايات , ناظر به خانه هاي محقر صدر اسلام است كه فاقد
دريچه ها و پنجره هاي بزرگ به سبك امروزي بوده است .
خانه هايي كه در ساعات پاياني عصر و به خصوص دقايق پيش
از غروب , از نور و روشنايي كافي برخوردار نبوده است و
روشن نمودن آن ها با چراغ هاي كم سو و روغني آن زمان ,
اسراف محسوب نمي شده است .
نيز در متون فقهي , از استحباب روشن گذاشتن فضاي
مساجد حتي در ساعاتي كه خالي از نمازگزار باشند , سخن به
ميان آمد , كه اين مورد , با توجه به اينك كه مصداق تقويت
ارزش هاي معنوي و سبب تعظيم شعائر ديني است , اسراف
محسوب نمي گردد. نورافشاني و چراغاني كردن برخي اماكن ,
در اعياد مذهبي و شب هاي ميلاد پيشوايان دين (عليهم السلام )
نيز بر همين اساس قابل تحليل است . ولي برخي مصارف ديگر ,
مانند بستن حجله به ياد شخص فوت شده و چراغاني كردن
آن , فاقد مبناي شرعي است .
از منابع بسيار ارزشمند كه نسبت به ديگر منابع انرژي ,
پيامدهاي زيست محيطي كم تري دارد گاز است . اين منابع ,
محدود و متعلق به نسل هاي حال و آتي است و از سوي ديگر ,
گاه مصرف بي رويه و نادرست آن , موجب زيان به ديگران و نيز
سبب تلفات و خسارت هاي جاني و مالي است .
از اين رو لازم است در مصرف آن صرفه جويي كرد و
توصيه هاي كارشناسان امر در چگونگي استفاده از آن را جدي
گرفت .
پاورقي :
1 ـ سوخت هاي فسيلي , عبارتند از : گاز طبيعي , ذغال سنگ و نفت كه از بقاياي
جانوران و گياهان متعلق به ميليون ها سال پيش به دست مي آيند و در زيرزمين قرار
دارند و با اكتشاف و استخراج , بيرون آمده و به مصرف مي رسند , در اين نوع سوخت ها ,
مقدار زيادي كربن و هيدروژن وجود دارد و انرژي حاصل از سوختن اين نوع مواد ,
عمدتا از تبديل هيدروژن به بخار آب حاصل مي شود. (ر.ك : حسين فقيهي , گاز طبيعي
از مبدا تا مقصد , ص 7 )
2 ـ ر . ك : حسين فقيهي , گاز طبيعي از مبدا تا مقصد , ص 7 , 9 , .11
3 ـ ابن ابي الحديد , شرح نهج البلاغه , ج 8 , ص .90
4 ـ صدوق , علل الشرايع , ج 2 , ص 237 , امالي , ص 68 , عيون اخبار الرضا
عليه السلام , ج 2 , ص .139
5 ـ علامه حلي , الالفين , ص .112
6 ـ در ارائه اين توصيه ها , از كتابچه « آيا مي دانيد » انتشار يافته توسط روابط
عمومي شركت ملي گاز ايران , استفاده شده است .
اين كه مقوله « انرژي » از ابعاد گوناگون اقتصادي , سياسي ,
زيست محيطي و فقهي برخوردار است , نشان از اهميت داخلي
و بين المللي و جايگاه فردي و اجتماعي آن دارد
بايد به صرفه جويي در مصرف « برق » و استفاده بهينه از آن ,
فراتر از يك امر اقتصادي و به عنوان يك مسئله شرعي نگريست
و به توصيه كارشناسان امر در اين باب , توجه كافي نمود
« گاز » از منابع محدود و متعلق به نسل هاي حال و آتي است ,
و نيز مصرف بي رويه و نادرست آن موجب زيان به ديگران و
سيب تلفات و خسارت هاي جاني و مالي است
|
همنشين
|
« قال الحواريون لعيسي عليه السلام » يا روح الله : فمن
نجالس اذا قال من يذكركم الله رويته , و يزيد في علمكم
منطقه , و يرغبكم في الاخره عمله .
رسول خدا صلي الله و عليه و آله فرمودند : ياران صميمي
و مخلص حضرت عيسي عليه السلام از ايشان سوال كردند , با
چه كسي همنشين باشيم حضرت عيسي عليه السلام فرمودند :
با كسي كه ديدار او شما را به ياد خدا بياورد و صحبت كردن با
او بر دانش شما بيفزايد , و عمل او شما را به كارهاي آخرتي
ترغيب و تشويق نمايد.
قال علي عليه السلام : مجالسه الحكما حياه العقول و
شفا النفوس .
حضرت علي عليه السلام فرمودند : همنشيني با دانشمندان
و دانايان عقل ها را زنده مي كند و جان هاي آدميان را شفا
مي بخشد.
|
رهايي آهو
|
رسول خدا(ص ) از جايي مي گذشت . در بين راه گذارش بر
ماده آهويي افتاد كه در خيمه و خرگاهي بسته شده بود.
آن حيوان به قدرت خدا زبان بگشود و با
پيامبرگرامي (ص ) سخن گفت : به آن حضرت عرض كرد :
« اي فرستاده خدا! من مادر دو آهو بچه ام كه اينك هر دو ,
گرسنه و تشنه اند و پستانهايم از شيرآكنده , از شما تقاضا دارم
(هرچند) ساعتي مرا رها سازيد تا پس از شيردادن آنها بازگردم
و دوباره در همينجا به بند نشينم . »
رسول خدا(ص ) فرمود : « چگونه اين كار ممكن است , در
حالي كه تو صيد و شكار مردم و اسير و دربند هستي » .
آهو گفت : « اگر رهايم كنيد (بزودي ) بازآيم و شما خود مرا
دربند كنيد » .
پيامبر خدا(ص ) پس از آنكه از حيوان تعهد گرفت , رهايش
ساخت .
چيزي نگذشت كه آهو بازگشت اما پستانش از شير تهي
گشته بود. پيامبراكرم (ص ) حيوان را در همان مكان بست و
سپس پرسيد : اين آهو شكار كيست
گفتند : صياد و مالك آن , شخصي از فلان تيره عرب است .
رسول خدا(ص ) (بي درنگ ) رهسپار آن قبيله شد. از قضا
مردي كه آن حيوان را به دام انداخته بود و مالك آن محسوب
مي شد , در شمار منافقان بودـ كه البته بعدها با تنبهي كه براي او
حاصل شد از نفاق دست كشيد و اسلامي نيكو
يافت .
رسول خدا(ص ) به منظور رهايي حيوان , قصد خريدن
آهو را كرد و در اين خصوص با صياد سخن گفت , اما صياد
گفت :
« اي فرستاده خدا! پدر و مادرم فداي شما , اين حيوان را از
همين جا رها ساختم . آنگاه پيامبر خدا(ص ) (به جمع حاضر
روي كردند و ) فرمودند :
« اگر چارپايان نيز به ميزان شما از مرگ (و سختيهاي پس
از آن ) خبر داشتند , هرگز از آنها , گوشت فربهي نمي خورديد » .
(نقل از خاطرات اميرمومنان عليه السلام , از انتشارات
دفتر تبليغات اسلامي قم )
| |
|