جامعه بي خانواده , خاستگاه مشكلات رواني
جامعه بي خانواده جامعه آشفته اي است . جامعه نامطمئني
است . جامعه اي است كه در آن مواريث فرهنگي و فكري و
عقايد نسلها به يكديگر آسان منتقل نمي شود. جامعه اي كه در
آن تربيت انسان به راحتي و رواني صورت نمي گيرد. اگر
جامعه اي خانواده نداشته باشد يا خانواده در آن متزلزل باشد.
انسان در بهترين پرورشگاه هاي خود پرورش پيدا نخواهد
كرد1.
خانواده كه نبود , نوجوان نيست , انسان نيست , مرد و زن
صالح نيست , اخلاق نيست . انتقال تجربيات مثبت و خوب وبا
ارزش نسل گذشته به نسل بعد نيست 2.
خانواده كه نبود , مركز توليد ايمان و دين باوري ديگر
نيست .3
جوامعي كه در آن خانواده سست و بي بنياد است يا
خانواده اصلا تشكيل نمي شود يا كم تشكيل مي شود , يا اگر
تشكيل شد متزلزل است و در معرض نابودي و فناست . در اين
جوامع مشكلات رواني و عصبي بسيار بيشتر از آن جوامعي
است كه در آنها خانواده هايي مستقر هستند و زن ومرد به يك
نقطه وكانوني متصلند4.
نسلهاي بي حفاظ
خانواده بنياد بسيار مهم و حايز اهميتي است . فايده
خانواده در تربيت نسل بشر و ايجاد انسانهاي سالم از لحاظ
معنوي و فكري و رواني يك فايده منحصر به فردي است . هيچ
چيز جاي خانواده را نمي گيرد... وقتي نظام وجود داشته باشد ,
اين ميلياردها انسان , هر كدامشان دو موكل و دو پرستار ويژه
دارند كه هيچ چيز جاي آن دو پرستار را نمي گيرد5.
خانواده يك محيط امني است كه در آن چه فرزندان و چه
خود پدر و مادر مي توانند روح و فكر و ذهن خود را در اين
محيط امن و قابل اعتماد , سالم نگهدارند و رشد بدهند. وقتي
خانواده سست شد , نسلهايي كه همين طور پشت سرهم
مي آيند , بي حفاظ اند6.
انسان براي تربيت است , انسان براي هدايت و تعالي و
كمال است . اين نمي شود مگر در يك محيط امن , محيطي كه در
آن عقده به وجود نيايد , انسان اشباع بشود , در آن تعليمات هر
نسلي به نسل بعد منعكس بشود و از كودكي يك انسان تحت
تعليم صحيح , روان طبيعي و فطري دو معلم كه نسبت به او از
همه انسانهاي عالم مهربان ترند يعني پدر و مادر قرار بگيرد7.
اگر خانواده اي در جامعه نباشد , همه تربيتهاي بشري و
همه نيازهاي روحي انسانها ناكام خواهد ماند زيرا طبيعت
وساخت بشري اين گونه است كه جز در آغوش خانواده و در
محيط خانواده و در آغوش پدر و مادر آن تربيت سالم و كامل و
بي عيب و بي عقده و آن بالندگي لازم روحي پيدا نخواهد شد.
انسان زماني از لحاظ روحي و عاطفي , صحيح وسالم و كامل
بار خواهد آمد كه در خانواده بار بيايد و در خانواده تربيت
شود.اگر محيط زندگي آرام و مناسبي در خانواده حكم فرما
باشد , مي توان خاطر جمع شد كه فرزندان از لحاظ ساختار
عاطفي و رواني سالم هستند8.
در خانواده , سه دسته انسان اصلاح مي شوند , يكي مردها
كه پدران اين خانواده هستند , يكي زنها كه مادران اين
خانواده اند و ديگر كودكان كه نسل بعدي اين جامعه
هستند9.
ــــــــ
1 ـ خطبه عقد مورخه 77,10,29
2 ـ خطبه عقد مورخه 79,3,30
3 ـ خطبه عقد مورخه 72,11,12
4 ـ خطبه عقد مورخه 79,12,21
5 ـ خطبه عقد مورخه 81,10,4
6 ـ خطبه عقد مورخه 76,12,18
7 ـ خطبه عقد مورخه 76,5,20
8 ـ خطبه عقد مورخه 74,5,11
9 ـ خطبه عقد مورخه 74,2,19
|
اسلام و الگوي مصرف
|
درآمدي بر كم و كيف مصرف در عرصه هاي گوناگون بر اساس فقه
واخلاق اسلامي
حجت الاسلام والمسلمين دكتر علي اكبر كلانتري
قسمت دوازدهم
فصل 3 : مصارف حقوقي
در شريعت و فقه اسلامي , به مصارف و هزينه هايي مانند كابين , هزينه
همسر , هزينه فرزندان و...بر مي خوريم كه بيش تر جنبه حقوقي دارند , از اين
رو به طور مستقل , به تبيين كم و كيف آن ها مي پردازيم .
كابين
از مسائل جدي در عصر ما كه بايد آن را از موانع ازدواج و تشكيل
خانواده دانست , بالا بودن ميزان مهريه و به تعبير فارسي كابين است , و اين
امر , به نوبه خود , معلول دور افتادن از احكام سمحه اسلام و نتيجه كم
توجهي به توصيه هاي پيشوايان دين (عليهم السلام ) در اين باب است .
در فقه شيعه , حداقل ميزان مهريه , تعيين نشده و هر چيز كه به اين
عنوان و با تراضي و توافق طرفين تعيين گردد , مورد پذيرش است . البته به
شرط اين كه داراي ماليت باشد وبتوان آنرا قيمت گذاري نمود1. و اين در
حالي است كه حداكثر ميزان مهريه , به گونه استحبابي يا الزامي , تعيين
گرديده است .شيخ صدوق از عالماني است كه حداكثر ميزان مهريه را پانصد
در هم مي داند. وي در كتاب الهدايه مي نويسد : « و مهرالسنه خمساه در هم
فمن زاد علي السنه درهما واحدا رد الي السنه , 2
يك درهم بر ] حتي [ مهر السنه , پانصد درهم است , بنابر اين اگر كسي
اين مقدار بيفزايد , به همان كه در سنت تعيين شده برگردانيده مي شود. »
و در المقنع خود مي گويد : « و اذا تزوجت فانظر ان لا تيجاوز مهر مهر
السنه و هي خمسماه در هم , فعلي هذا تزوج رسول الله (ص ) نساه عليه
زوج بناته وصار مهرالسنه خمسماه درهم 3. هرگاه ازدواج كردي در اين فكر
باش كه مهرهمسرت بيش از مهر السنه يعني پانصد درهم نباشد , مهري كه
پيامبر(ص ) بر اساس آن , با همسرانش ازدواج نمود وبر طبق آن دخترانش را
شوهرداد و بدين ترتيب , ميزان مهر السنه , پانصد درهم شد. »
سيد مرتضي نيز بر همين ديدگاه است وي مي نويسد : « ومما انفردت به
الاماميه انه لا يتجاوز بالمهر خمسماه در هم جيادا قيمتها خمسون دينارا ,
فمازاد علي ذلك ردالي هذه السنه » 4 از جمله فتاوي كه ويژه اماميه است اين
است كه نبايد مقدار مهريه از پانصد درهم مرغوب كه قيمت آن . معادل
مورد قبول [ پانصد دينار است تجاوز كند و اگر بيش از اين مقدار , تعيين شود
وبه آن برگردانيده مي شود. » ] نيست
در مقابل , ديگر فقيهان ـ كه به نظر مي رسد بيش تر آنان باشند ـ اين
مقدار مهريه را الزامي نمي دانند , گر چه بر استحباب آن پاي مي فشارند.
شهيد ثاني مي نويسد : « لا خلاف في استحباب تقليل المهر و ان
لايتجاوز مهر السنه الذي تزوج به النبي (ص ) نسا و زوج به بناته للتاسي 5.
اختلافي در استحباب كاستن از ميزان مهريه و اين كه بيش از مهر السنه
نباشد نيست . و اين استحباب به خاطر پيروي نمودن از پيامبر(ص ) است كه
با همين مقدار مهريه با همسرانش ازدواج نمود و دخترانش را شوهر داد. »
و در عبارت صاحب جواهر آمده است : « الاولي الاقتصار علي
الخمسماه تاسيابهم 6. سزاوار است از باب تاسي نمودن به پيامبر(ص ) و
خاندان او (عليهم السلام ) , بر پانصد در هم مهريه بسنده كرد. »
فقيهان , در استدلال بر ديدگاه خود , افزون بر روايات فراواني , كه در
آن ها , سخن از پانصد در هم به عنوان مهر السنه به ميان آمده , بر احاديثي
تكيه مي كنند كه مفاد آن ها , تشويق مسلمانان به كاستن از ميزان مهريه است ,
مثل حديث زير از پيامبر اكرم (ص ) « افضل نسا امتي اصبحهن وجها
واقلهن مهرا , 7 بهترين زنان امتم , زيباترين آنان و كم مهرترين ايشان
هستند. » نيز به نقل از آن حضرت مي خوانيم : « ان اعظم النكاح بركه ايسره
مونه , 8 پربركت ترين ازدواج ها , آسان ترين وكم خرج ترين آن ها
است . »
فشرده سخن آن كه بي ترديد از نگاه شريعت اسلامي , مطلوب آن است
كه ميزان مهريه , سبك و حداكثر معادل پانصد در هم تعيين شود تابدين
وسيله , از موانع ازدواج كاسته گردد و اين مهم , به آساني و ميمنت انجام
پذيرد.
حال اگر در پي محاسبه ميزان مهر السنه در عصر حاضر باشيم , مي توان
اين كار را با توجه به برخي قراين انجام داد. از جمله اين كه در روايات
متعددي , مقدار ديه كامل براي يك مرد مسلمان . اموري چند از جمله هزار
گوسفند . يا هزار دينار و يا ده هزار درهم تعيين شده است , 9 و اين نشان
مي دهد در صدر اسلام , هر ده درهم , برابر با يك دينار و هردينار , معادل يك
گوسفند ارزش داشته است . نيز با توجه به حديث معروف عروه بارقي كه بر
اساس آن , شخص مزبور , براي پيامبر اسلام (ص ) گوسفندي به قيمت يك
دينار خريداري نمود , 10 معلوم مي شود پانصد درهم آن زمان , قيمت تقريبي
پنجاه راس گوسفند بوده است , پس مي توان گفت مقدار مهر السنه در اين
عصر , قيمت تقريبي اين تعداد گوسفند خواهد بود.
ممكن است گفته شود امروزه مشكلات فرهنگي وآسيب هاي اجتماعي به
گونه اي است كه بسياري از ازدواج ها , فاقد پاياني است و در صد قابل
توجهي از آن ها , به جدايي مي انجامد و اين واقعيت , اقتضا مي كند با افزايش
ميزان مهريه , از اين پديده ناميمون جلوگيري كرد و درصد آن را كاهش داد.
ولي نبايد از نظر دور داشت ازدواجي كه استمرار وپاياني آن نه برخاسته
از تفاهم و عشق و آگاهي , بلكه ناشي از سنگيني و فشار مهريه باشد نيز
ميمون و خجسته نخواهد بود و پيامدهاي اخلاقي و تربيتي آن بركسي
پوشيده نيست . ازاين رو بايد چاره مشكل را دراموري ديگر مانند مطالعه و
مشاوره پيش از ازدواج , فرهنگ سازي از طريق تربيت وآموزش هاي
اجتماعي و... دانست .
هزينه همسر
بر اساس فقه اسلامي , هزينه مورد نياز همسر در زمينه خوراك و پوشاك
و مانند آن , بر عهده شوهر است و او موظف است در برآوردن نيازهاي او
كوتاهي نكند.
در قرآن آمده است : « علي المولودله رزقهن وكسوتهن بالمعروف , 11 بر
عهده پدر است خوراك و پوشاك نان خود را به طور شايسته تامين كند. »
به گفته ابوبصير , امام صادق (ع ) فرمود : « من كانت عنده امراه فلم يكسها
مايواري عورتها و يطمعها ما يقيم صلبها كان حقا علي الامام ان يفرق
بينهما , 12 كسي كه داراي همسر است . اگر اورا به خوبي نپوشاند و خوراك
مي تواند ميان آن دو ] و حاكم اسلامي [ مورد نياز او را تامين ننمايد , امام
جدايي اندازد. »
بر طبق روايتي ديگر. امام صادق (ع ) در پاسخ به اسحاق بن عمار كه از
حق زن بر شوهرش پرسيده بود فرمود : « يشبع بطنها و يكسو جثتها و ان
جهلت غفرلها , 13 نياز خوراكي اورا برآورده و او را سير نايد و اندامش را
از او درگذرد. » ] و خطايي مرتكب شد [ بپوشاند و اگر جهالت كرد
و بر اساس روايتي ديگر كه شيخ كليني به سند خود از شهاب بن عبد ربه
نقل مي كند , وي مي گويد : قلت لا بي عبدالله (ع ) ما حق المراه علي زوجها
قال : يسد جوعتها ويستر عورتها و لايقبح لها وجها. فاذا فعل ذلك فقد والله
ادي اليها حقها , قلتك فالدهن , قال : غبا يوم ويوم لا , قلت : فاللحم ,
قال في كل ثلاثه فيكون في الشهر عشر مرات لااكثر من ذلك و الصبغ في كل
سته اشهر و يكسوها في كل سنه اربعه اثواب : ثوبين للشتا و ثوبين
للصيف 14...
از امام صادق (ع ) پرسيدم : حق زن بر شوهر چيست فرمود : گرسنگي اش
را سد نمايد , اندامش را بپوشاند . رويش را زشت ننمايد15. پس هر گاه اين
امور را انجام داد , به خدا سوگند , حقش را ادا كرده است , پرسيدم : برايش
تهيه كند اين كار را يك روز در ميان انجام دهد. ] و مواد نرم كننده [ روغن
عرض كردم : گوشت چطور فرمود : در هر سه روز يك مرتبه وبه عبارتي در
] جهت خضاب [ هر ماه , ده مرتبه , نه بيش تر و براي او درهر شش ماه , رنگ
تهيه كند و اورا در هر سال , چهار دست لباس بپوشاند , دو دست براي
زمستان و دو دست براي تابستان ... »
بديهي است بخش هايي از اين سنخ روايات , ناظر بر اوضاع و احوال و
موقعيت مردمان آن زمان است و با توجه به اين كه كم و كيف و نوع نياز
انسان در طول زمان دگرگون مي شود وباعنايت به اين كه موقعيت مالي و شان
خانوادگي و اجتماعي همسران متفاوت است , لازم است ضمن تاكيد بر
وجوب تامين هزينه هاي مورد نياز همسر توسط شوهر , تعيين كم وكيف آن را
به عرف و عادت هر زمان , موكول نماييم .
پاورقي :
1 ـ ر . ك : محقق كركي , جامع المقاصد , ج 13 , ص 338 , محمدحسن نجفي ,
جواهرالكلام , ج 31 , ص 13 , سيدمحمد عاملي , نهايه المرام , ج 1 , ص
.231 محمدعلي انصاري , الموسوعه الفقهيه الميسره , ج 3 , ص .232
2 ـ صدوق , الهدايه , ص .292
3 ـ همو , المقنع . ص .302
4 ـ سيدمرتضي . الانتصار , ص .292
5 ـ شهيد ثاني , مسالك الافهام , ج .8 ص .199
6 ـ محمدحسن نجفي . جواهرالكلام , ج .31 ص .17
7 ـ كليني , كافي , ج 5 , ص 324 , صدوق , من لا يحضره الفقيه , ج 3 , ص
.385
8 ـ احمدبن حنبل , مسند , ج 6 , ص .82
9 ـ ر . ك : حر عاملي , وسائل الشيعه , ج 19 , ص .141
10 ـ صاحب عوالي اللثالي , داستان وي را اين گونه نقل مي كند : ان النبي
(ص ) اعطاه دينارا ليشتري به شاه فاشتري به شاتين ثم باع احداهما بدينار
في الطريق , قال فاتيت النبي (ص ) بالدينار والشاه فاخبرته فقال (ع ) بارك الله
لك في صفقه يمينك . (ابن ابي جمهور احسائي , عوالي اللئالي . ج 3 , ص
205 ) صاحب مستدرك , همين مضمون را از تكاب ثاقب المناقب شيخ
طوسي نقل مي كند(ر . ك : حسين نوري , مستدرك الوسائل , ج 13 , ص 245 )
در كتب اربعه , از اين حديث , ذكري به ميان نيامده است .
11 ـ بقره (2 ) : .233
12 ـ حرعاملي , وسائل الشيعه , ج 21 ص .509
13 ـ حر عاملي , همان . ص .510
14 ـ همان , ص .513
15 ـ جمله و لا يقبح لها وجها , يا به اين معنا است كه رويش را زشت ننمايد
و آبرويش را نبرد و يابه اين معنا كه رو بر او ترش نكند.
از مسائل جدي در عصر ما كه بايد آن را از موانع ازدواج و تشكيل
خانواده دانست , بالا بودن ميزان مهريه است و اين امر معلول دور افتادن
از احكام اسلام و نتيجه كم توجهي به توصيه هاي پيشوايان دين (ع ) است
پيامبر اسلام (ص ) :
پربركت ترين ازدواج ها , آسان ترين و كم خرج ترين آنهاست
ازدواجي كه استمرار و پاياني آن نه برخاسته از تفاهم و عشق و آگاهي ,
بلكه ناشي از سنگيني و فشار مهريه باشد , خجسته نخواهد بود و پيامدهاي
اخلاقي و تربيتي آن بر كسي پوشيده نيست
|
آثار ارزشمند روزه (5 )
|
امام علي (ع ) : در حديث معراج ـ : پيامبر(ص ) از پروردگارش
در شب معراج پرسيد : ... پروردگارا! رهاورد روزه
چيست
فرمود : « روزه , حكمت مي آورد و حكمت , معرفت مي آورد و
معرفت , به يقين مي رساند. پس هرگاه بنده به يقين رسيد , در
اين فكر نيست كه چگونه صبح كرده است : با تنگ دستي يا
توانگري » .
پيامبر خدا(ص ) : وقتي شكم خالي باشد , قلب , بار حكمت
مي كشد و آن گاه كه پر باشد , قلب , حكمت را برمي گرداند و
بيرون مي افكند.
پيامبر خدا(ص ) : هرگاه اهل گرسنگي و انديشه را ديديد , به
آنان نزديك شويد; چرا كه حكمت , با آنها جريان دارد.
پيامبر خدا(ص ) : هركس شكمش را گرسنه بدارد , فكرش
بزرگ و قلبش هوشمند مي شود.
|
| |