درآمدي بر كم و كيف مصرف در
عرصه هاي گوناگون براساس فقه و اخلاق
اسلامي
حجت الاسلام والمسلمين دكتر علي اكبر كلانتري
قسمت يازدهم
مسئله وضوي شاداب
از جمله احكام استحبابي , انجام دادن وضوي شاداب و به
تعبير فقهي اسباغ در وضو است . بنابر نقل شيخ صدوق ,
پيامبراكرم (ص ) فرمود : « من اسبغ وضوه واحسن صلاته و ادي
زكاه ماله و كف غضبه و سجن لسانه و استغفر لذنبه و ادي
النصيحه لاهل بيت نبيه , فقد استكمل حقائق الايمان و ابواب
الجنه مفحه له , 1 هركس وضوي خود را شاداب بگيرد , و نمازش
را خوب به جا آورد و زكات مالش را بپردازد و خشم خويش را
باز دارد و زبانش را كنترل نمايد و براي گناه خود , استغفار كند
و براي خاندان پيامبرش , خيرخواهي نمايد , چنين شخصي ,
حقايق ايمان را به كمال رسانيده و درب هاي بهشت بر رويش
باز خواهد بود. » و از سويي , عمل كردن به اين حكم , مستلزم
مصرف آب بيش از مقدار واجب است , چنان كه در معناي
اسباغ الوضو نوشته اند : « المبالغه فيه و اتمامه » 2 در نتيجه با
اين پرسش مواجهيم كه آيا اين حكم , با تاكيدات فراوان
گذشته مبني بر ضرورت خودداري از اسراف در امر وضو
سازگار است
بايد گفت : چنان كه فقيهان يادآور شده اند , مقصود از
اسباغ در وضو , چيزي جز انجام دادن مستحبات آن مانند
شستن دست ها پيش از وضو , مضمضه , استنشاق و... نيست . و
همه اين امور , با يك مد آب قابل انجام است 3.
صاحب جواهر مي نويسد , مقدار آب مور نياز براي اين
امور , چهارده مشت است و يك مد نيز به همين اندازه
مي باشد , زيرا يك مد , برابر با 292,5 درهم و به عبارتي ربع
يك من تبريز است (و اين اندازه آب , براي انجام مستحبات
ياد شده , كفايت مي كند . » 4
شيوه هاي صرفه جويي در مصرف آب
از مجموع آن چه گذشت , ضرورت صرفه جويي در مصرف
آب و حرمت اسراف در اشكال مختلف آن , به خوبي روشن
مي شود. از اين رو شايسته است مصرف كنندگان آب , به امور
زير كه از توصيه هاي موكد كارشناسان آب است , اهتمام ورزند
و ـ از باب رجوع به عرف خاص در شناسايي مصاديق اسراف ـ
به آن ها عمل نمايند.
1 ـ بايد از شيرهاي آب در خانه , سركشي نمود و در
صورتي كه چكه مي كنند , آن ها را تعمير نمود. گاه با چكه كردن
شير , روزانه تا 200 ليتر آب هدر مي رود .
2 ـ به منظور آشاميدن آب , شير آب را باز نگذاريد تا سرد شود ,
به جاي اين كار , ظرف آبي را در يخچال گذاشته تا خنك شود و
در موقع نياز از آن استفاده نماييد.
3 ـ در آشپزخانه , پيش از آبكشي ظرف ها , شير آب را باز
نگذاريد , به جاي آن , ظرفي را پر از آب كرده , از آن براي
مرحله پيش از آبكشي ظرف ها استفاده نماييد.
4 ـ براي شستن اتومبيل , به جاي استفاده از شيلنگ , سطلي را
پر از آب نموده و از آن استفاده كنيد.
5 ـ ماشين لباسشويي , در هر بار تا 200 ليتر آب مصرف
مي كند , بنابراين وقتي از آن استفاده نماييد كه ظرفيت آن كامل
شده باشد.
6 ـ هنگام آبياري باغچه , تنها جاهاي لازم را آبياري كنيد و از
پاشيدن آب در پياده رو و خيابان خودداري نماييد. باغچه را
صبح زود يا بعد از غروب آفتاب آب بدهيد , تا تابش آفتاب ,
موجب تبخير آب نشود و آب بيشتري به گياهان برسد , ضمن
اين كه اين كار , از رشد گياهان انگلي جلوگيري مي كند.
7 ـ در حد امكان , براي تميزكردن حياط منزل , به جاي شستن ,
از جارو استفاده نماييد. و در صورتي كه نياز به شستن باشد ,
به جاي شيلنگ , از چند سطل آب استفاده كنيد.
8 ـ به جاي دوش گرفتن طولاني , يا شست و شو در وان , دوش
سريع و كوتاه مدت بگيريد. زمان دوش گرفتن خود را
اندازه گيري و تنظيم نماييد.
9 ـ با هر دقيقه دوش گرفتن , بين 20 تا 40 ليتر آب مصرف
مي شود. بنابراين در زمان ماليدن ليف به بدن يا شستن مو با
مواد شوينده , شير آب را ببنديد.
10 ـ براي حمام خود , سردوشي هاي مناسب تهيه كنيد . اين
سردوشي ها , مقدار ريزش آب را از 50 ليتر در دقيقه به 12 ليتر
در دقيقه , كاهش مي دهد . و بدين ترتيب , مصرف آب به 14 تقليل
پيدا مي كند.
11 ـ موقع وضو و در فواصل كارهاي آن , شير آب را
ببنديد.
12 ـ كولر آبي را بازديد كنيد و در صورت اتلاف آب , از
شيرهاي شناور بادوام و محكم استفاده نماييد.
13 ـ به طور معمول , كودكان , بازي با آب را دوست دارند و
بدين ترتيب مقدار زيادي آب را هدر مي دهند , بنابراين از بازي
كردن كودكان با آب , جلوگيري كنيد.
14 ـ در صورت امكان , براي كارهاي ساختماني و آبياري
باغچه ها , از آب غيرمشروب استفاده شود.
15 ـ در صورت امكان , از وسايل كاهش دهنده مصرف , مانند
شيرهاي قطع و وصل , سر شيرهاي پودركننده و شيرهاي
فشارشكن استفاده نماييد.
16 ـ هنگام دوش گرفتن , سطلي را زير دوش بگذاريد و آب
سردي را كه پيش از گرم شدن آب هدر مي رود در آن بريزيد و
از آن در جاي ديگر مانند ريختن پاي گلدان استفاده كنيد.
و به طور كلي دور ريختن آب در صورتي كه بتوان از آن در
جاي ديگر استفاده كرد , از مصاديق اسراف است , چنان كه
صاحب حدائق به اين نكته تصريح مي كند5.
نتيجه گيري
بهداشت و نظافت , از توصيه هاي موكد اسلام است و
پيشوايان دين (عليهم السلام ) به شيوه هاي گوناگون به اين مهم
سفارش كرده اند , و در اين ميان برخي امور , به دليل اهميتشان ,
مورد تاكيد بيشتر است , مانند زدودن موهاي زايد بدن در هر دو
تا سه هفته , دوش گرفتن و استحمام هر دو روز يك بار , كوتاه
كردن موي سر و صورت , گرفتن و كوتاه كردن ناخن و... عمل
به اين توصيه ها و نيز توجه به رهنمودهاي دين در امر خوراك
سبب مي شود زمينه هاي پيدايش انواع بيماري از بين برود و
اساسا نيازي به دارو و درمان نباشد , ولي اگر به هر حال ,
شخص دچار بيماري شد , توصيه آن است كه تا حد امكان , از
مصرف دارو خودداري كند تا دچار پيامدهاي زيان آور آن نشود
و لازم است در صورت تصميم به صرف دارو , اين كار , به
تجويز پزشك باشد.
آب , مايه حيات و اصلي ترين ماده بهداشتي است و به
دليل محدوديت منابع آبي و نياز گسترده و روزافزون بشر به
آن , لازم است در مصرف بهينه آن كوشيد و از هدر رفتن آن به
هر شكل , جلوگيري كرد , و براساس نصوص ديني و احكام
فقهي , استفاده نادرست از آب و به هدر دادن آن , از مصاديق
اسراف و مورد نكوهش است .
پاورقي :
1 ـ صدوق , ثواب الاعمال , ص 26
2 ـ ابن منظور , لسان العرب , ج 6 , ص 159
3 ـ ر . ك : شهيد ثاني , اللمعه الدمشقيه , ج 1 , ص 96 ,
محمدحسن نجفي , جواهرالكلام , ج 2 , ص 342 ,
سيدابوالقاسم خويي , كتاب الطهاره , ج 4 , ص 336
4 ـ محمدحسن نجفي , جواهرالكلام , ج 2 , ص 342
5 ـ وي نوشته است : متي جازالانتقاع به في غيرالطهاره من اكل
و شرب و نحو هما فاراقته مما يدخل في باب الاسراف المنهي
عنه عموما او خصوص . (الحدائق الناضره , ج 1 , ص 516 )
به دليل محدوديت منابع آبي و نياز گسترده و
روزافزون بشر به آن , لازم است در مصرف بهينه آن
كوشيد و از هدر رفتن آن به هر شكل جلوگيري
كرد
براساس نصوص ديني و احكام فقهي , « استفاده
نادرست از آب » و « هدر دادن آب » , از مصاديق
اسراف و مورد نكوهش است و « صرفه جويي » در
مصرف آن لازم و ضروري مي باشد
|
آثار ارزشمند روزه (4 )
|
پيامبر خدا(ص ) : خداوند متعال در انجيل به عيسي (ع ) وحي
كرد كه : « به مردم بني اسرائيل بگو : هركس براي كسب رضاي من
روزه بگيرد , بدنش را سالم مي كنم و پاداشش را بزرگ
مي دارم »
امام علي (ع ) : روزه , يكي از دو (عامل ) تندرستي است .
پيامبر خدا(ص ) : هر چيزي زكاتي دارد و زكات بدن ها , روزه
گرفتن است .
امام علي (ع ) : در وصيت خويش به امام حسن (ع ) به هنگام
وفات ـ : روزه بدار , چرا كه زكات بدن است و سپري نگه دارنده
براي روزه داران است .
امام صادق (ع ) : درباره آيه (از صبر و نماز , ياري بجوييد) :
صبر , همان روزه است .
فضائل الاشهر الثلاثه ـ به نقل از سليم , از كسي ديگر , از امام
صادق (ع )درباره اين كلام الهي : (از صبر و نماز , ياري
بجوييد) : « يعني روزه و نماز » .
و فرمود : « هرگاه مصيبتي بزرگ يا سختي اي بركسي وارد شد ,
روزه بگيرد , چرا كه خداوند مي فرمايد : (از صبر ياري
بجوييد) , يعني از روزه » .
|
|