خانواده سالم , آرامش افراد
نگرش اسلام به خانواده , نگرشي درست , نگرشي اصيل و
يك نگاه همراه با اهتمام ا ست كه خانواده اصل قرار داده شده
و به هم زدن بنيان خانواده يا آشفته نمودن آن جز بدترين
كارهاست 1.
خانواده در اسلام يعني محل سكونت دو انسان , محل
آرامش رواني دو انسان , محل انس دو انسان با يكديگر , محل
تكامل يك نفر به وسيله يك نفر ديگر , آن جايي كه انسان در آن
صفا مي يابد , راحتي رواني مي يابد , اين محيط خانواده است .
كانون خانواده در اسلام اين قدر اهميت دارد2.
اسلام در بيان قرآن , در چند جا , اين آفرينش زن و مرد و
همزيستي اينها و در نهايت زوجيت آنها را براي آرامش و سكن
براي زن و مرد شناخته است 3.
در قرآن , آيه « و جعل منها زوجها ليسكن اليها » 4 آمده
است . دو جا در قرآن , تعبير سكن ـ تا آن جايي كه من يادم
هست ـ وجود دارد5. خداي متعال , زوج آدمي را از جنس او
قرار داد , زوج زن را , زوج مرد را از جنس خود قرار داده ,
« ليسكن اليها » تا اينكه آدمي بتواند ـ چه مرد و چه زن ـ در كنار
شوهر يا همسر , احساس آرامش كند6.
اين آرامش , سكونت و نجات از تلاطمهاي روحي و
اضطرابهاي زندگي است . ميدان زندگي , ميدان مبارزه است و
انسان در او دائما در معرض نوعي اضطراب است , اين بسيار
چيز مهمي است . اگر اين آرامش و سكونت به نحو صحيحي
تحقق پيدا كند , زندگي سعادتمندانه مي شود. زن خوشبخت
مي شود , مرد خوشبخت مي شود , بچه هايي كه در اين خانه
متولد مي شوند و پرورش مي يابند , بدون عقده رشد خواهند
يافت و خوشبخت خواهند شد. يعني از اين جهت , زمينه براي
خوشبختي همه اينها فراهم است 7.
پانوشت ها :
1 ـ خطبه عقد مورخه 79,10,15
2 ـ خطبه عقد مورخه 74,10,4
3 ـ خطبه عقد مورخه 76,9,6
4 ـ سوره اعراف آيه 189
5 ـ و من آياته ان خلق لكم من انفسكم ازواجا لتسكنوااليهالله
سوره روم آيه 21
6 ـ خطبه عقد مورخه 75,10,5
7 ـ خطبه عقد مورخه 76,4,31
|
آثار ارزشمند روزه (1 )
|
پيامبرخدا(ص ) : روزه , سپر است .
پيامبرخدا(ص ) : روزه , سپري نگه دارنده از آتش
است .
پيامبر خدا(ص ) : روزه , سپر است و دژي استوار و نگه
دارنده از آتش است .
معاني الاخبارـ به نقل از انس ـ : پيامبر خدا فرمود : « روزه ,
سپرـ يعني حجاب و بازدارنده ـ از آتش است » .
پيامبر خدا(ص ) : همانا روزه , سپري است كه بنده با آن , خود
را از آتش , حفظ مي كند.
پيامبر خدا(ص ) : روزه , سپري نگه دارنده است , تا وقتي كه
بنده آن را پاره نكند.
پيامبر خدا(ص ) : روزه , سپري نگه دارنده از آتش و
مصيبت هاي روزگار است .
پيامبر خدا(ص ) : خداوند متعال فرموده است : « ...روزه , سپر
نگه دارنده بنده مومن از آتش در روز قيامت است , همان گونه
كه در دنيا هريك از شما را سلاحش حفظ مي كند » .
|
اسلام و الگوي مصرف
|
درآمدي بر كم و كيف مصرف در
عرصه هاي گوناگون براساس فقه و
اخلاق اسلامي
حجت الاسلام والمسلمين دكتر علي اكبركلانتري
قسمت هشتم
مصارف ممنوع
در شريعت اسلامي , خوردن برخي چيزها مانند گوشت
خوك , مردار , شراب و... حرام و ممنوع شده است كه تفصيل
آن ها در متون فقهي آمده است . نكته اي كه اين جا نيز بر آن
تاكيد مي ورزيم آن كه بي گمان همه احكام تحريمي اسلام , در
چهارچوب تامين مصالح مادي و معنوي انسان و به منظور
جلوگيري از ضرر وزيان او است و اين حقيقتي است كه
پيشوايان دين (عليهم السلام ) , گاه به صورت عام و گاه به گونه
خاص و به فراخور فهم مخاطبان خود ابراز
داشته اند.
براي مثال , يكي از راويان حديث مي گويد :
قلت لابي جعفر(ع ) لم حرم الله الميته و الدم و لحم
الخنزير فقال : ان الله تبارك و تعالي لم يحرم ذلك علي عباده و
احل لهم ماسوي ذلك , من رغبه فيما احل لهم و لازهدا فيما
حرم عليهم , و لكنه عزوجل خلق الخلق و علم ما تقوم به
ابدانهم و ما يصلحها فاحله لهم و اباحه و علم ما يضرهم
فنهاهم و حرمه عليهم 1.
به امام باقر(ع ) گفتم : از چه روي خداوند , مردار , خون ,
گوشت خوك و شراب را حرام كرده است حضرت فرمود :
سبب اين كه خداوند , اين ها را بر بندگانش حرام و غير اين ها را
بر آنان حلال فرمود , علاقه و رغبت او به امور حلال و پرهيز از
خداوند , به دليل سود و زيان خود , اين [ امور حرام نبود
. بلكه اول , مردم را آفريد , با علم به ] احكام را تشريع نفرمود
اين كه بدن هاي آنان , چه چيزي را نياز دارد و چه چيزي , آنان
را به صلاح رهنمون مي شود , پس همان چيز را برايشان حلال و
مباح فرمود و با علم به آن چه برايشان زيان بار است , آن را بر
آنان حرام كرد.
و در خصوص شرابخواري و مفاسد آثار سو آن , از امام
صادق (ع )نقل شده است :
شراب ريشه بدي ها و منشا گناهان است و كسي كه شراب
مي نوشد , عقل خودرا از دست مي دهد و در آن هنگام , خدا را
نمي شناسد و از هيچ گناهي باك ندارد و احترام هيچ كس را نگه
نمي دارد و حق خويشان نزديك را رعايت نمي كند و از
زشتي هاي آشكار رو برنمي گرداند و روح ايمان و خداشناسي
از بدن او بيرون مي رود و روح ناقص و خبيثي كه از رحمت
خدا دور است در او مي ماند و خدا و فرشتگان و پيامبران و
مومنان او را لعنت مي كنند و تاچهل روز , نماز او پذيرفته
نمي شود و روز قيامت , روي او سياه است و زبان او از دهانش
بيرون مي آيد و آب دهان او به سينه اش مي ريزد و فرياد تشنگي
او بلند است 2.
ممكن است كساني كه از دين , شناخت كافي ندارند , در
پذيرش اين دسته از هشدارهاي ديني درنگ نمايند , ولي آنان
كه اندك آشنايي با واقعيات ملموس جوامع غربي دارند , در
درستي اين هشدارها , ترديد روا نمي دارند. براساس گزارشي كه
كميسيون ملي نظارت بر موادمخدر در آمريكا منتشر نموده
است , 12 كساني كه توقيف مي شوند , در مصرف الكل زياده روي
كرده اند , 12 قتل ها و 14 خودكشي ها , توام با مصرف الكل بوده
است , 67 درصد موارد تجاوز جنسي به اطفال و 39 درصد
تجاوز به زنان , بامصرف الكل همراه بوده است ... براساس
گزارشي ديگر , مصرف الكل , هر ساله , دست كم 12 هزار
اسپانيايي را به كام مرگ مي كشاند... كارشناسان , الكل را عامل
بيش از نصف مرگ و ميرهاي ناشي از تصادفات رانندگي
دانسته اند3...
مصارف اضطراري
مصارفي كه در شريعت اسلامي , حرام و ممنوع اعلام
شده , مبتني بر احكام اوليه و براي وضعيت هاي عادي و طبيعي
است , و با پيدايش حالت اضطرار , ممنوعيت و حرمت آن ها
برداشته مي شود.
در همين زمينه , از امام علي (ع ) روايت شده است : كلما
اضطراليه العبد فقدا باحه الله له واحله 4. هر آن چه را كه بنده
بدان اضطرار يابد , خداوند براي او مباح و حلال گردانيد.
جوهري , در بيان مفهوم اضطرار مي نويسد : « قد اضطرالي
الشي اي الجي اليه , 5 به چيزي اضطرار پيدا كرد , يعني به آن
مجبور شد. »
مرحوم طبرسي , با ذكر مثال و اندكي تفصيل مي گويد :
الاضطرار كل فعل لايمكن المفعول به الامتناع منه و ذلك
كالجوع الذي يحدث للانسان فلا يمكنه الامتناع منه 6.
اضطرار , هركاري است كه شخص مبتلا به آن , نتواند از آن
خودداري نمايد. مانند گرسنگي كه براي انسان پيش مي آيد و
شخص نمي تواند از آن امتناع ورزد. »
برپايه اين قاعده , اگر شخص , براي مثال , در تنگناي
گرسنگي قرار گيرد و چيزي جز مردار يا گوشت خوك نيابد ,
مي تواند ـ بلكه بايد ـ به مقدر سد جوع و رفع اضطرار , آز آنها
مصرف نمايد.
قرآن در اشاره به اين حكم ثانوي مي فرمايد :
حرمت عليكم الميته و الدم الخنزير و ما اهل لغيرالله به
و... فمن اضطر في مخمصه غير متجانف لاثم فان الله غفور
رحيم 7. بر شما , مردار و خون و گوشت خوك و آن ذبيجه اي
كه به نام غير خدا كشته شود و... حرام شده است , پس هركس
از روي اضطرار , در ايام تنگي و قحطي , نه به قصد گناه , چيزي
مورد مواخذه و بازخواست قرار [ از آن چه حرام شده بخورد
خداوند بخشنده و مهربان است . و به نقل امام ] نمي گيرد , زيرا
صادق (ع ) مي خوانيم :
من اضطرالي الميته و الدم و لحم الخنزير فلم ياكل شيئا من
ذلك حتي يموت فهو كافر8. هركس به خوردن مردار و خون و
گوشت خوك , اضطرار پيدا كند , ولي از آن ها نخورد تا اين كه
از گرسنگي بميرد , كافر است .
گفتني است از جمله احكام قاعده اضطرار , آن است كه
مخالف با احكام اوليه درظرف اضطرار , تنها به مقدار رفع
اضطرار جايز است . از اين حكم با عبارت هايي مانند :
« الضرورات تتقدر بقدرها » و « ماجاز لغذر بطل بزواله » و « ما
ابيح للضروره يقدر بقدرها » تعبير مي شود.
تا آن جا كه نگارنده مي داند , فقيهان براي اين حكم ـ
عليرغم اهميت آن ـ دليلي اقامه نكرده اند , سبب آن نيز وضوح
مطلب است , زيرا به حكم بديهي عقل , هرگاه مولا , به سبب
اضطرار بنده اش , به او , در مخالفت برخي از احكام الزامي
خود , رخصت داد , اين ترخيص تا وقتي است كه عذر باقي
باشد و با برطرف شدن عذر , رخصت نيز برداشته مي شود.
به ديگر سخن , اين جواز مخالفت , به حكم عقل , داراي دو
محدوديت است , يكي محدوديت به لحاظ مقدار , براي مثال ,
انسان مضطر تنها مي تواند به مقدار ضرورت و رفع اضطرار , از
مردار يا گوشت خوك مصرف نمايد. و يكي هم محدوديت به
حسب زمان , يعني اين اباحه و ترخيص , مادامي است كه
حالت اضطرار باقي باشد , و همين كه اين حالت از بين رفت ,
اباحه مزبور نيز برداشته مي شود9.
نتيجه گيري
آن چنان كه از نصوص و ظواهر كتاب و سنت استفاده
مي شود , بايد از پرخوري پرهيز نموده و خورد و خوراك به
مقدار نياز و همراه با ميانه روي و اعتدال باشد , يعني آن گاه به
خوردن آغاز كرد كه نشانه هاي گرسنگي آشكار گردد و تا هنوز
مقداري از اشتها باقي است , دست از خوردن كشيد , و نيز
لقمه ها , به خوبي جويده شود و از صرف خوراكي هايي كه از
نگاه كارشناسان تغذيه , زيان آور است و موجب اخلال در
مزاج و سلامتي جسم و روان مي گردد , خودداري كرد. بايد
شب ها , با معده خالي و بدون صرف شام نخوابيد. استفاده از
سبزيجات , لبنيات و نيز خوردن گوشت هر سه روز , يك بار
مورد تاكيد است . بايد از اسراف در امر غذا مانند ديگر امور
پرهيز نمود و حديث « ليس في الطعام سرف » , مجوز اسراف و
زياده روي در اين زمينه نيست . لازم است از آن چه در شريعت
اسلامي به عنوان خوردني هاي ممنوع معرفي شده , دوري كرد ,
گرچه استفاده از همين خوردني ها , در موقع ضرورت و به
مقدار رفع اضطرار جايز است .
پاورقي :
1 ـ صدوق , علل الشرايع , ص 484
2 ـ ر . ك : كليني , كافي , ج 6 , ص 397 , 399 , 401 , 402 , حر
عاملي , وسائل الشيعه , ج 17 , ص 236 ـ 237 , حسين نوري ,
مستدرك الوسائل , ج 16 , ص 206
3 ـ ر . ك : جعفر سخاوت , جامع شناسي اجتماعي , ص 113 و
130
4 ـ حسين نوري , مستدرك الوسائل , ج 16 , ص 166
5 ـ اسماعيل بن حماد جوهري , الصحاح , ماده ضرر
6 ـ فضل بن حسن طبرسي , مجمع البيان , ج 1 , ص 257
7 ـ مائده (5 ) : 3
8 ـ حرعاملي , وسائل الشيعه , ج 24 , ص 216
9 ـ جهت آگاهي بيشتر از قاعده اضطرار , ر . ك : علي اكبر
كلانتري , حكم ثانوي در تشريع اسلامي , ص .313
حضرت امام محمد باقر(ع ) :
خداوند متعال آدميان را آفريد , با علم به اين كه
بدن هاي آنان چه چيزي را نياز دارند و چه چيزي
آنان را به صلاح رهنمون مي شود , پس همان چيز را
براي آنان « حلال » فرمود , و با علم به آنچه برايشان
زيان آور است , آن را برآنان « حرام » كرد
خورد و خوراك بايد به مقدار نياز و همراه با
ميانه روي و اعتدال باشد , يعني آن گاه بايد خوردن
آغاز كرد كه نشانه هاي گرسنگي و نياز آشكار گردد ,
و تا هنوز مقداري از اشتها باقي است دست از
خوردن كشيد , و نيز لقمه ها را به خوبي جويد و از
پرخوري و تغذيه ناسالم پرهيز نمود
حضرت امام جعفر صادق (ع ) :
شراب , ريشه بدي ها و منشا گناهان است و كسي كه
شراب مي نوشد , عقل خود را از دست مي دهد و در
آن هنگام , خدا را نمي شناسد و از هيچ گناهي باك
ندارد , و احترام هيچ كس را نگه نمي دارد , و حق
خويشان نزديك را رعايت نمي كند و از زشتي هاي
آشكار رو برنمي گرداند و روح ايمان و خداشناسي
از بدن او بيرون مي رود و روح ناقص و خبيثي كه از
رحمت خدا دور است در او مي ماند
| | |