ازدواج در حال شور و شوق
پيامبر اكرم (ص ) اصرار داشتند جوانها زود ازدواج كنند ـ
چه دخترها و چه پسرها ـ البته با ميل خودشان و با اختيار
خودشان , نه اينكه ديگران برايشان تصميم بگيرند. ما هم بايد
در جامعه خودمان اين را رواج دهيم . جوانها در سنين مناسب ,
وقتي از دوران جواني خارج نشده اند , در همان حال گرمي و
شور و شوق , بايد ازدواج كنند. اين بر خلاف برداشت و تلقي
خيلي از افراد است كه خيال مي كنند ازدواج هاي دوران
جواني , ازدواجهاي زودرس است و ماندگار نيست . درست بر
عكس , اين طور نيست . اگر درست صورت بگيرد , ازدواج هاي
بسيار ماندگار و خوبي هم خواهد بود و زن و شوهر در چنين
خانواده اي كاملا با هم صميمي خواهند بود1.
ازدواج در آغاز احساس نياز
اسلام اصرار دارد بر اينكه اين پديده در اوان خود , هر چه
زودتر , از آغاز احساس نياز انجام گيرد. اينهم از اختصاصات
اسلام است , هر چه زودتر بهتر. زود كه مي گوييم يعني از همان
وقتي كه دختر و پسر احساس نياز مي كنند به داشتن همسر; هر
چه اين كار زودتر انجام بگيرد , بهتر است . علت چيست , علت
اين است كه اولا بركات و خيراتي كه در امر ازدواج وجود دارد
در وقت خود و زودتر از اينكه زمان بگذرد و عمر تلف بشود.
براي انسان حاصل خواهد شد. ثانيا جلوي طغيانهاي جنسي
را مي گيرد . لذا مي فرمايد : « من تزوج احرز نصف دينه » .2 طبق
اين روايت معلوم مي شود كه نصف تهديدي كه انسان درباره
دين خود مي بيند از طرف طغيانهاي جنسي است كه خيلي رقم
بالايي است 3.
بركات و فوايد ازدواج
فرصت ازدواج و آرام گرفتن در يك مجموعه خانواده ,
يكي از فرصتهاي مهم زندگي است . براي زن و مرد ـ هر دو ـ
اين يك وسيله آرامش و آسايش روحي و وسيله دلگرم شدن به
تداوم فعاليت زندگي است . وسيله تسلي , وسيله پيدا كردن يك
غمخوار نزديك كه براي انسان در طول زندگي لازم است . قطع
نظر از نيازهاي طبيعي انسان كه نيازهاي غريزي و جنسي
مي باشد , مساله توليد نسل و داشتن فرزند هم خود از
دلخوشيهاي بزرگ زندگي است .
پس مي بينيد از هر دو طرف كه انسان نگاه مي كند , ازدواج
يك امر مبارك و يك پديده بسيار مفيد است . البته مهمترين
فايده ازدواج , همان تشكيل خانواده است و بقيه مسائل , فرعي
و درجه دو و يا پشتوانه اين مساله است ; مثل توليد نسل يا
ارضاي غريز بشري , اينها همه درجه دو است , درجه اول همان
تشكيل خانواده است 4.
بناي نسل بشري به ازدواج است . قوام عالم به ازدواج
است . انتقال تمدنها و فرهنگها به ازدواج است . بقاي استقلال
جوامع ـ چه از لحاظ سياسي و چه از جهات ديگر ـ به ازدواج
است . بركات فراواني بر ازدواج وارد است 5.
پانوشت :
1 ـ خطبه عقد مورخه 1379,12,23
2 ـ بحارالانوار , ج 100 ص 219
3 ـ خطبه عقد مورخه 1380,12,9
4 ـ خطبه عقد مورخه 1380,12,9
5 ـ خطبه عقد مورخه 1377,1,26
|
اسلام والگوي مصرف
|
درآمدي بر كم وكيفيت مصرف بر اساس فقه و اخلاق
اسلامي
قسمت ششم
حجت الاسلام والمسلمين دكتر علي اكبر كلانتري
بخش دوم : مصارف فردي
فصل 1 : مصارف خوراكي
مقدمه
بحث خود را در پيوند فردي , با مبحث تغذيه و خوراك آغاز مي كنيم .
البته پيش داشت اين امر , بيانگر ارزش و اهميت بيش تر آن نسبت به ديگر
امور ازجمله مصارف فكري واخلاقي نيست , بلكه بدين جهت آن را سرآغاز
قرار مي دهيم كه موضوعيت يافتن موجودي به نام انسان كه بتواند فكر كند ,
عبادت نمايد , لباس بپوشد , خود را بيارايد و... همه فرع بر تحقق و استمرار
حيات جسماني اين موجود است و اين امر , بيش از هر چيز , در گرو تامين
نيازهاي خوراكي او است . دعاي زير كه از پيامبر گرامي اسلام (ع ) نقل شده
نيز مي تواند ناظر به همين حقيقت باشد :
اللهم بارك لنا في الخبز و لا تفرق بيننا وبين الخبز فلولا الخبز ماصمنا
ولاصلينا ولا ادينا فرائض ربنا1.
بارخدايا! براي ما در نان بركت ده و ميان ما و نان جدايي مينداز! كه اگر
نان نباشد , روزه نمي گيريم و نماز به پا نخواهيم داشت وفرايض
پروردگارمان را ادا نخواهيم كرد.
ضابطه كلي در مقدار و چگونگي خوراك
در روايات رسيده از پيشوايان دين (عليهم السلام ) به رهنمودها
وسفارش هاي ارزنده اي در پيوندها با خوراك وكم و كيف آن بر مي خوريم كه
مي توان از آن ها در تبيين الگوي مصارف خوراكي بهره گرفت . دسته اي از اين
روايات .بر ميانه روي و اعتدال در مقدار خوراك , تاكيد مي كند , براي نمونه
در روايتي بنابر نقل شيخ صدوق از اصبغ بن نباته آمده است :
قال اميرالمومنين (ع ) الا اعلمك اربع خصال تستغني بها عن الطب
قال : بلي , قال : لا تجلس علم الطعام الا وانت ائع و لا تقم عنالطعام الا و انت
تشتهي و جودالمضغ و اذانمت فاعرض نفسك علي الخلا فاذا استعملت
هذا استغنيت عن الطب 2
اميرالمومنين (ع ) به فرزند خود حسن (ع ) فرمود : آيا به تو چهار رفتار
ياد ندهم كه بابه كار بستن آن ها , از طب بي نياز شوي
غذا ] سر سفره [ عرض كرد : چرا , فرمود : تا وقتي گرسنه نشده اي بر
غذا بلند نشو مگر اين كه هنوز اشتهاي خوردن ] سر سفره [ ننشين . و از
داري , و غذا را خوب بجو و هر گاه تصميم به خوابيدن گرفتي , عمل تخلي و
رفتن به دستشوئي را انجام ده . اگر اين امور را انجام دهي , از طب بي نياز
خواهي بود.
در توصيه هاي حضرت به كميل بن زياد نيز آمده است . « لا توقرن
معدتك طعاما و دع فيها للما موضعا و للريح مجالا3. معده خودرا از غذا ,
سنگين نكن و در آن , جايي براي آب و هوا بگذار! »
ودر سخني زيبا از امام صادق (ع ) مي خوانيم :
ليس بدا لابن آدم من الكه يقيم بها صلبه فاذا اكل احدكم طعاما فيجعل
ثلث بطنه للطعام و ثلث بطنه للشراب وثلث بطنه للنفس ولا تسمنوا تسمن
الخنازير للذبح 4. آدمي را گريز از خوردن نيست تا بتواند بدين وسيله , قامت
راست كند , پس هر گاه فردي از شما به غذا خوردن روي آورد. يك سوم از
شكمش را براي غذا , و يك سومش را براي نوشيدني ويك سوم ديگرش را
براي هوا و تنفس در نظر بگيرد , و همانند خوك كه براي ذبح شدن , فربه
مي گردد , چاق نشويد.
سعدي در اشاره به همين مضامين مي گويد :
يكي از ملوك عجم .طبيبي حاذق به خدمت مصطفي (ص ) فرستاد. سالي
در ديار عرب بود وكسي تجربه پيش او نياورد و معالجه از وي درنخواست
.پيش پيغمبر آمد و گله كرد كه مرين بنده را براي معالجت اصحاب
فرستاده اند و در اين مدت , كسي التفاوتي نكرد تاخدمتي كه بر بنده معين
است به جاي آورد. رسول عليه السلام گفت : اين طايفه را طريقتي است كه تا
اشتها غالب نشود. نخورد و هنوز اشتها باقي بود كه دست از طعام بردارد.
حكيم گفت : اين است موجب تندرستي , زمين ببوسيد و برفت .
با آن كه در وجود طعام است عيش نفس
رنج آورد طعام كه بيش از قدر بود
گر گلشكر خوري به تكلف زيان كند
ور نان خشك ديرخوري گلشكر بود5
مفاد دسته اي ديگر از اين روايات , نهي از پرخوري است .براي مثال , در
فرازي از سخنان امام صادق (ع ) آمده است :
ان البطن ليطغي من الكه واقرب ما يكون العبد من الله اذا خف بطنه
وابغض مايكون العبد من اللهاذاامتذا بطنه 6.
خوردن . طغيان مي كند ونزديك ترين ] زياده روي در [ شكم , در نتيجه
حالت بنده نسبت به خدا , وقتي است كه شكمش سبك وبدترين حالت او
پرباشد. ] بيش از حد نياز [ نسبت به خدا آن گاه است كه شكمش
از [ و در حديثي از امام رضا(ع ) مي خوانيم : پيامبر (ص ) به مردي كه
آروغ مي زد , فرمود : ] پرخوري زياد
اكفف جشاك فان اكثر الناس في الدنيا شبعا اكثرهم جوعا يوم القيامه 7.
آروغ خود را كنترل كن , زيرا بيش ترين مردمان دنيا به لحاظ سيري .
بيش ترين مردمان آخرت اند در گرسنگي . و در شمار ديگري از روايات , به
نحو عموم , از صرف كردن خوراكي هاي زيان آور نهي شده است , مانند
روايت زير از امام صادق (ع )
كل شي يكون فيه المضره علي الانسان في بدنه و قوته فحرم اكله الا في
حال الضروره ...ما اخرجت الارض من جميع صنوف الثمار كلها مما يكون
فيه غذا الانسان ومنفعه له و قوه به فحلال اكله و ماكان فيه المضره علي
الانسان في اكله فحرام الكله 8.
خوردن هر چيز كه موجب ضرر انسان شود و در بدن ونيروي او زيان
وارد كند. جز در حال ضرورت , حرام است ...تمامي ميوه جاتي كه از زمين
مي رويد و غذاي انسان واقع مي شود , در صورتي كه به سود انسان باشد و به
او قوت و نيرو بخشد , خوردنش حلال است و خوردن تمامي آن چه براي
انسان زيان آور است , حرام مي باشد.
در متون فقهي نيز بر اساس همين روايات ودليل هاي ديگر. فتوا به
حرمت خوردن چيزهاي زيان آور داده شده , براي مثال , علامه حلي ضمن
شمردن آن چه خوردنشان حرام است مي نويسد :
الخامس : السموم القاتله قليلها وكثيرها و...وبالجمله ما يخاف معه
الضرر9.
پنجم : سم هاي كشنده چه كم و چه زياد... و به طور كلي آن چه از زيان بار
بودنش ترسيده شود.
در فتاوي امام خميني (ره ) نيز آمده است :
يحرم تناول كل ما يضر بالبدن سوا كان موجبا للهلاك كشرب السموم
القاتله وشرب الحامل ما يوجب سقوط الجنين او سببا لانحراف المزاج
اولتعطيل بعض الحواس الظاهره او الباطنه او لفقد بعض القوي , كالرجل
يشرب ما يقطع به قوه الباه و التناسل او المراه تشرب ما به تصير عقيما
لاتلد10.
خوردن هر آن چه به بدن ضرر رساند حرام است , خواه اين كار , منتهي
به مرگ شود مثل نوشيدن سم هاي كشنده و مانند اين كه زن باردار , چيزي
بنوشد كه موجب سقط جنين او شود و يا اين كه سبب انحراف مزاج يا از كار
افتادن برخي از حواس ظاهري يا باطني گردد , ويا اين كه موجب شود برخي
از نيروهاي انسان از كار بيفتد و مانند اين كه مرد , مايعي بنوشد كه نيروي
جنسي و تناسلي او را از بين ببرد يا زن چيزي بنوشد كه او را عقيم و نابارور
كند.
گفتني است در بسياري از روايات , به نكات جزئي مربوط به خورد و
خوراك نيز اشاره شده و به دليل اهميت برخي از امور , توصيه هايي در مورد
آن ها به عمل آمده است . براي مثال . بر طبق حديثي , امام صادق (ع ) از شام
نخوردن نهي مي كند ومي فرمايد : « ترك العشا خراب البدن » 11 شام
نخوردن , سبب از بين رفتن بدن مي شود . » و در حديثي ديگر از آن حضرت 12
است . » ] زودرس [ شام نخوردن موجب پيري
و در برخي روايات , بر جايگاه بي بديل شير و ويژگي هاي منحصر به فرد
آن تاكيد شده است .بنابر نقل كليني از امام باقر(ع ) رسول خدا(ص ) هيچ
غذا و نوشيدني , ميل نمي كرد و نمي نوشيد مگر اين كه مي گفت :
اللهم بارك لنا فيه و ابدلنا به خيرا » بار خدايا! در آن بركت ده و بهتر از
آن به ما ارزاني دار! » مگر شير كه پس از صرف آن مي گفت : « اللهم بارك لنافيه
و زدنا منه , خدايا! در آن بركت ده و بر آن بيفزا » 13 و بر طبق حديثي از امام
صادق (ع ) آن حضرت فرمود :
« اللبن طعام المرسلين » 14
وبر حسب روايتي ديگر , شخصي به امام صادق (ع ) عرض كرد : من شير
خوردم ولي به من ضرر رسانيد , حضرت در پاسخ او فرمود :
« لا والله ! ما يضر لبن قط و كلنك اكلمه مع غيره فضرك الذي الكته
فظننت ان ذلك من اللبن 15 به خدا سوگند! چنين نيست , هرگز شير زيان
تو آن را همراه با چيز ديگري خورده اي كه آن به ] معلوم مي شود [ نمي رساند
تو زيان رسانيده وگمان كرده اي ضرر و زيان از ناحيه شير بوده است . »
و در حديثي ديگر ازايشان . اهميت استفاده از سبزي گوشزد شده است ,
بر طبق اين حديث , حنان مي گويد :
كنت مع ابي عبدالله (ع ) علي المائده , فمال علي البقل و امتنعت انامنه
لعله كانت بي فالتفت الي فقال : يا حنان ! اما علمت اميرالمومنين (ع ) لم يوت
بطبق الا و عليه بقل 16
با امام صادق (ع ) بر سر سفره غذا بودم كه ايشان دست به سوي سبزي
برد ولي من , به علت بيماري ام از خوردن سبزي خودداري كردم . چون
حضرت , متوجه كار من شد , فرمود : حنان ! آيا نمي داني براي
اميرالمومنين (ع ) سيني غذا بدون سبزي آورده نمي شد
در مورد خوردن گوشت واندازه آن نيز سفارش هاي زيادي شده است .
شيخ كليني با سند صحيح از عبدالله بن سنان نقل مي كند كه وي
گفت : « سالت اباعبدالله (ع ) عن سيدالاعدام في الدنيا والاخره . قال : اللحم ,
اما تسمع قول الله عزوجل و لحم طير مما يشتهون 17. از امام صادق (ع )
درمورد سرآمد خورش هاي دنيا و آخرت پرسيدم : فرمود : گوشت . آيا
كه در شمارش خوردني هاي اهل بهشت [ نشنيده اي سخن خداوند را
وگوشت پرندگاني كه مورد اشتهايتان است » 18. ] مي فرمايد :
و در حديث زير از پيامبر اكرم (ص ) بر زيان زياده روي در خوردن
گوشت تاكيد شده است : « من اكل اللحم اربعين صباحا قساقلبه , 19 هر كس
گوشت بخورد , دچار قساوت قلب ميشود » . چنان كه بر ] پي درپي [ چهار روز
پايه برخي روايات , نخوردن گوشت در چهل روز پي در پي نيز زيان بار
است .بنابر نقل كليني , حسن بن خالد مي گويد به حضرت ابوالحسن (ع )
عرض كردم :
مردم مي گويند : هر كس سه روز گوشت نخورد , خلق و خويش ] برخي از [
بد مي شود.
فرمود : « دروغ مي گويند , بلكه هر كس چهل روز گوشت نخورد , اخلاق
وجسمش دگرگون شود » 20.
وبر اساس روايتي از امام صادق (ع ) در مورد اندازه خوراكي هايي كه بايد
مرد به عنوان نفقه در اختيار زن قرار دهد آمده است : (اللحم ) في كل ثلاثه
فيكون في الشهر عشر مرات لا اكثر من ذلك 21. گوشت در هر سه روز يك بار ,
يعني در ماه , ده بار نه بيشتر.
ــــــــــــ
پاورقي :
1 ـ حر عاملي , وسائل الشيعه , ج 24 , ص .323
2 ـ صدوق , خصال , ج 1 , ص .229
3 ـ عمادالدين طبري , بشاره المصطفي , ص 24 , ابن شعبه حراني , تحف
العقول , ص .171
4 ـ كليني . كافي , ج .6 ص .269
5 ـ كليات سعدي , ص 93 ـ .94
6 ـ كليني , كافي , ج .6 ص .269
7 ـ صدوق , عيون اخبارالرضا(ع ) ج .2 ص .39
8 ـ ابن شعبه حراني , تحف العقول . ص .337
9 ـ علامه حلي , قواعدالاحكام , ج 3 , ص .329
10 ـ امام خميني , تحريرالوسيله , ج .2 ص .163
11 ـ حر عاملي , وسائل الشيعه , ج .24 ص 330
12 ـ همان , ص .331
13 ـ كليني , كافي , ج .6 ص .336
14 ـ همان
15 همان
16 ـ كليني , كافي , ج .6 ص .362
17 ـ حر عاملي , وسائل الشيعه , ج 25 , ص .21
18 ـ واقعه (56 ) .21
19 ـ مجلسي , بحارالانوار , ج .59 ص .294
20 ـ حر عاملي , وسائل الشيعه , ج .25 ص .40
21 ـ كليني , كافي , ج .5 ص .511
پيامبر اكرم (ص ) :
بار خدايا , براي ما در « نان » بركت قرار ده , و ميان ما و نان
جدايي مينداز , كه اگر نان نباشد در اثر ناتواني روزه نمي گيريم
و نماز به پا نخواهيم داشت و فرايض پروردگارمان را به جا
نخواهيم آورد
امام صادق (ع ) :
آدمي را چاره اي از « خوردن » نيست تا بتواند به اين وسيله
قامت راست كند , پس هرگاه فردي از شما به غذا خوردن روي
آورد , يك سوم از شكمش را براي غذا , يك سومش را براي
نوشيدني , و يك سوم ديگرش را براي هوا و تنفس در نظر بگيرد
|
روزه براي خداست
|
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : خداوند فرموده است : « روزه , براي من
است و خودم پاداش آن را مي دهم » .
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : هر كار آدمي زاده , چند برابر مي شود.
خداوند فرموده است : « مگر روزه , كه براي من است و خودم پاداش آن را
مي دهم , (كه روزه دار , ) خواسته دل و خوراكش را به خاطر من
وامي گذارد. »
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : خداوند مي فرمايد : « هر كار آدمي زاده ,
براي خود اوست . كار نيك ده برابر تا هفتصد برابر مي شود , مگر روزه داري ,
كه آن براي من است و خودم پاداش آن را مي دهم . روزه دار , غذا و علاقه به
آن را به خاطر من ترك مي كند و نوشيدني و علاقه به آن را به خاطر من رها
مي نمايد. پس , آن براي من است و خودم , پاداش آن را مي دهم » .
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : خداي متعال فرموده است : « هر كار
آدمي زاده براي خود اوست , مگر روزه داري , كه براي من است و من خودم
پاداش آن را مي دهم . روزه , سپر بنده مومن در روز قيامت است , همان گونه
كه در دنيا هر يك از شما را سلاحش حفاظت مي كند. بوي ناخوش دهان
روزه دار نزد خدا از بوي مشك , خوش بوتر است . روزه دار , دوبار خوش حال
مي شود : هنگامي كه افطار مي كند و مي خورد و مي نوشد و آن گاه كه مرا ديدار
مي كند. پس , او را وارد بهشت مي كنم » .
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : بر تو باد روزه , كه عبادتي ناب است !
امام علي عليه السلام ـ در حكمت هاي منسوب به ايشان ـ : روزه , عبادتي
ميان بنده و آفريدگار اوست . كسي جز آفريدگار , از آن آگاه نمي شود و كسي
جز پروردگار , پاداش آن را نمي دهد.
|
| |