اشاره :
انتخابات پارلماني افغانستان قرار بود همزمان با انتخابات رياست
جمهوري اين كشور در مهرماه سال گذشته برگزار شود اما به دليل برخي
مشكلات تاكنون برگزار نشده است .
كميسيون انتخابات افغانستان تاريخ دقيق برگزاري انتخابات پارلماني
اين كشور را 27 شهريور ماه جاري اعلام كرده است .
بر اساس اعلام كميسيون انتخابات افغانستان 140 هزار شبعه راي گيري
در شش هزار حوزه در سراسر افغانستان براي برگزاري انتخابات در اين
كشور داير شده است و 60 هزار پليس نيز مسووليت امنيت انتخابات را به
عهده دارند.
در اين انتخابات پنج هزار و 805 نامزد براي كسب 149 كرسي مجلس و
نيز 420 كرسي شوراهاي ولايتي با يكديگر رقابت مي كنند .
مطلب حاضر تحليلي است از وضعيت موجود سياسي و اجتماعي
افغانستان و تاثيري كه اين اوضاع بر نتايج انتخابات مجلس شوراي ملي اين
كشور خواهد داشت علاوه بر اين به انتظارات مردم محروم ومحنت كشيده
افغانستان از مجلس آينده نگاهي ويژه دارد.
كاركرد و اهميت پارلمان در دموكراسي هاي غير مستقيم ـ خصوصا ـ در
نظام هاي رياستي بركساني كه اندك مطالعه اي در حوزه دولت ها و
حكومت هاي مدرن دارند , پوشيده نيست و مي دانند كه تا چه اندازه در
تعادل عملكرد دولت و تنظيم رابطه شهروندي , همچنين جهت پي ريزي و
نهادينه كردن نهادهاي مدني در قالب تدوين و تصويب قوانين , جايگاه
نمايندگي مردم اهميت دارد و سرنوشت ساز است .
كشور استبداد زده افغانستان در درازاي دو سده و اندي تنها در دهه
چهل نماي كمرنگي از بازتاب اراده مردم را در هيات پارلمان تجربه كرد. اين
رويداد چون سابقه نداشته , روزنامه نگاران و مورخان و... را چنان ذوق زده
كرد كه از آن به دهه دموكراسي يا مشروطه سوم ياد مي كنند با اين كه همه
مي دانند كه در پارلمان دهه چهل به خاطر وجود افراد و عناصر چپي ,
راستي , ملي گرا , اخواني و... كه هر كدام به دنبال منافع و مطامع حزبي و
گروهي خود بودند , كمتر به آرزوها و آمال مردم ستمديده توجه شد و
سرانجام , حتي , همين ساقه نورسته اما آفت زده , در شوره زار استبداد زده
افغانستان دوام نياورد و با كودتاي محترمانه خانوادگي داوودخان بر ضد
ظاهرشاه پادشاه تولواگ آن روز و باباي سفارشي ملت امروز به موزه تاريخ
سپرده شد و از آن روز تاكنون كه سه دهه مي گذرد , مجموعه هاي گوناگوني
گاه در چارچوب كميته مركزي حزب خلق و پرچم , گاهي در قالب لوي
جرگه هاي فرمايشي , زماني بانام شوراي اهل حل و عقد (در زمان مجاهدين )
و سرانجام باعنوان شوراي علما (در زمان طالبان ) به جاي مردم تصميم
مي گرفتند و دمار از روزگار مردم در مي آوردند.
اكنون نيز با توجه به نهادينه نشدن احزاب سياسي و نبود امنيت
سراسري و عدم آگاهي توده مردم از كاركرد و اهميت پارلمان و مجلس
شوراي ملي , نمي توان انتظار انتخابات آزاد و دموكراتيك داشت . دليل بر اين
مدعا كشته شدن چندين كانديداي نمايندگي در ولايات و استان هاي مختلف
افغانستان , تهديد كانديداهاي زن از سوي فرماندهان محلي و طالبان است .
بنابراين , انتخابات مجلس نمايندگان افغانستان بايد با توجه به وضعيت
سياسي ـ نظامي افغانستان و حضور نيروهايي كه ميتوانند بر انتخابات تاثير
بگذارند تحليل و بررسي شود :
1 ـ كشورهاي خارجي به سركردگي آمريكا
كشورهاي خارجي كه براي مبارزه با طالبان و القاعده (تروريسم )
نيروي نظامي به افغانستان فرستاده اند , طرفدار پارلماني هستند كه با حضور
و منافع آنان مخالف و معارض نباشد. از همين رو به طور پنهان و آشكار
تلاش مي كنند كه افراد و عناصري به مجلس راه پيدا كنند كه منافع مشروع و
نامشروع آنان را تامين و از سياست هاي آنان در تدوين و تصويب قانون
پشتباني و حمايت كنند. چنانكه در تركيب هيات وزيران (كابينه ) آقاي
حامد كرزي تجربه شد.
2 ـ گروه هاي اپوزيسيون داخلي
افراد , گروه ها و مجموعه هايي كه در دولت هاي انتقالي پيشين وجود و
حضور داشتند اما بعد از انتخابات رياست جمهوري و تاسيس كابينه
جديد , كنار گذاشته شده اند , چشم اميد به انتخابات پارلماني دوخته اند تا
از اين راه به پارلمان و مجلس راه پيدا كنند و در تصميم گيري هاي كلان ملي ,
سهم داشته باشند و حتي جبهه اي را به نام « تفاهم ملي » براي اين منظور به
وجود آوردند. اما به خاطر وجود افرا دو عناصر گوناگون و گرايش هاي
ناهمگون كه در برخي زمينه ها 180 درجه اختلاف نظر دارند , چند روزي
پيش دوام نياورد و اعضاي كليدي جبهه هر كدام راه خويش را رفتند. اين
گروه علي رغم آن چه بيان شد , تلاش مي كنند كه ورود خود را به پارلمان از
طريق اعمال نفوذ در مناطقي كه هنوزـ عملاـ حضور و نيرو دارند , با روش
غير دموكراتيك آزادي انتخاب مردم را محدود بسازند.
3 ـ طالبان
موضع نرم و سازشكارانه و اعلام عفو عمومي افراد طالبان و ـ حتي ـ
ايجاد كميسيون صلحي به رياست صبغت الله مجددي از سوي حامد كرزي و
عناصر پشتونگراي دولت در آغاز اين باور را به وجود آورده بود كه طالبان را
دچار تفرقه و پراكندگي كند اما در عمل ديده شد كه طالبان با استفاده از اين
فرصت , نيروهاي خود را سازماندهي مجدد كرد و حتي به سرباز گيري مجدد
از طريق مدرسه هاي ديني حزب جماعت اسلامي و ديگر گروه هاي افراطي
پاكستان پرداختند و حملات خود را در دو جبهه : الف ـ گروگانگيري , ترور و
جنگ با نيروهاي دولتي و بين المللي ب ـ تهديد و ترور ماموران و كارمنداني
كه به گونه اي در فرآيند برگزاري انتخابات كار مي كنند و نيز ترور و كشتار
نامزدهاي نمايندگي و تهديد مردم به انصراف از شركت در انتخابات مجلس ,
توسعه و گسترش دادند.
4 ـ مردم
توده مردم و بدنه اصلي جامعه افغانستان كه بيشترين بار درد و رنج و
آلام و اندوه را در سه دهه اخير تحمل كرده اند , همچنان مانند گذشته در
حاشيه تحولات قرار دارند و به دليل اين كه عملكرد دولت ها و گروه هاي
گوناگوني را تجربه كرده اند و از آنان خيري نديده اند , همچنان بي تفاوت به
عكس ها , نام ها و نشان هاي نامزدان انتخابات مي نگرند و چندان اعتمادي به
پروژه انتخابات ندارند. مردم بيشتر مناطق افغانستان حدس مي زنند كه اين
پارلمان هم مانند پارلمان هاي دهه چهل خورشيدي افرادي از ميان خان ها و
روحانيون نواحي مختلف كه به طور سنتي پيوند ناگسستني با قدرت
داشته اند , از طريق ميانجيگري ريش سفيدانه و كدخدامنشانه به پارلمان راه
خواهند يافت و خواسته هاي اساسي مردم در حد شعار باقي خواهد
ماند.
خواسته هاي مردم از دولت كنوني و پارلمان آينده چيست
خواسته هاي مردم به طور واضح و آشكار در زندگي روزانه شان و
همچنين در تظاهرات و راه پيمايي هاي گاه و بيگاه شان بازتاب يافته است كه
مهم ترين آن عبارت است از :
امنيت سراسري
با وجود هزاران نفر نيروي ورزيده خارجي در شهرهاي افغانستان و
نيروي ارتش ملي و پليس ملي , هنوز در سراسر افغانستان شاهد بدترين
رويدادهاي جنايي هستيم . راهها امنيت ندارد , راهزني هاي مسلحانه , ترور ,
آدم ربايي و... روزبه روز گسترش پيدا مي كند و در مواردي انجام چنين
كردارهاي تبهكارانه با لباس يونيفورم سربازان دولتي و حتي از سوي
نيروهاي نظامي دولتي اتفاق مي افتد. برقراري امنيت جاني , مالي و ناموسي
براي مردم رويايي شده است و مردم مي پرسند , گره كار در كجاست كه در
روز روشن , در پايتخت كشور , دارايي مردم به تاراج مي رود , فرزندان مردم
در جاده هاكشته مي شوند و انواع جنايات اتفاق مي افتد اما نه وزارت داخله
پاسخگو است و نه نيروهاي مسلح ارتش و پليس ملي , چه رسد به نيروهاي
خارجي !
بازسازي
يكي از مشكلات بسيار نااميد كننده , روند كند يا توقف بازسازي
افغانستان ويران است . با وجود اين كه خبر كمك هاي خارجي گوش فلك را
كر كرده است و رسانه هاي همگاني از ميلياردها دلار سخن مي گويند اما
تاخير آن بر بازسازي افغانستان و توليد كار و اشتغال مشاهده نمي شود. از
اين رو مردم روز به روز به كارايي دولت و نهادهاي دولتي بي اعتماد
مي شوند. وزارتخانه هاي متعدد با كشورهاي مختلف قراردادهاي گوناگون
امضا مي كنند اما در حوزه وظايف شان پاسخگوي مردم نيستند. با اين حال
بايد به مردم حق داده شود كه مقامات دولتي را فاسد بدانند و آن ها را در
حيف و ميل كمك هاي خارجي , همراه و همكار سازمان هاي غير دولتي
» يعني شريك دزد و يار قافله بدانند . بسياري از مقامات رده بالاي N.G.O «
دولتي , به همكاري با مافياي مواد مخدر متهم هستند و بسياري ديگر از آنان
ظرف مدت كوتاهي به ثروت هاي هنگفتي رسيده اند آيا پارلمان آينده
مي تواند در اين باره از اهالي دولت سوالي بكند
ساختار (مكانيسم ) انتخابات
مكانيسم انتخابات در گذشته براساس تقسيمات ظالمانه اداري
فرمانداري ها بوده است نه براساس افراد واجد شرايط راي دهي . اين
نارسايي اگر چه در قانون انتخابات كمي اصلاح شده است اما ايراد و اشكال
مهم از جاي ديگر پديد آمده است و آن سهميه بندي نمايندگان براي پر
ولايت از سوي كميسيون تنظيم انتخابات است كه به دور از واقعيت است
مثلا براي ولايت ننگرهابا مركزيت شهر جلال آباد بيش از ولايت غزني ,
نماينده در نظر گرفته شده است . در حالي كه اين دو ولايت در انتخابات
رياست جمهوري از نظر تعداد افراد واجد شرايط شركت در انتخابات تقريبا
مساوي بودند. اين تفاوت از كجا پديد آمده است
مشكل ديگر مساله كوچي ها (عشاير) افغانستان است كه برايشان ده
نماينده در مجلس نمايندگان در نظر گرفته شده است , يعني تقريبا به اندازه
تمام نفوس ولايت غزني , در حالي كه همه مي دانند كوچي هاي افغانستان (نه
پاكستان ) حتي به اندازه نيمي از جمعيت ولايت غزني هم نيست امامتاسفانه
كساني كه داعيه رهبري كوچي ها را دارند براي رسيدن به هدف پشتون
خواهي خود از وجود كوچي ها و نبودن آمار دقيق آن ها سو استفاده مي كنند.
انتخابات و مليت هاي محروم افغانستان
اگر چه مقتضاي دموكراسي اين است كه هر كسي حق دارد خود را
كانديدا و نامزد كند و هركسي هم حق دارد كه به هر نامزدي كه دلش
مي خواهد , راي بدهد اما اين واقعيت را نبايد از نظر دور داشت كه
دموكراسي در افغانستان نوپا است و احزاب سياسي با كفايت و با تجربه
نهادينه نشده است اصولا اقوام و مليت هاي محروم كه در گذشته از تبعيض و
نابرابري در عرصه سياسي ـ اجتماعي افغانستان رنج برده اند بدليل آنكه در
مركز تصميم گيري ملي از جمله پارلمان راه نداشته اند , نمي توانستند از
حقوق خود دفاع كنند.اين دسته از مردم افغانستان در وضعيت كنوني بايد در
نظر داشته باشند كه تعدد بيش از حد و نياز كانديداهاو توزيع آراي راي
دهندگان و در نتيجه آراي پايين نامزدان آن ها اين خطر را دارد كه نمايندگان
برخي از اقوام را از راه يافتن به مجلس باز دارد.
بنابراين مصلحت سياسي اقوام محروم اقتضا مي كند كه نامزدهاي آنان
به خاطر مصالح كلان جامعه و مردم خود , به نفع همديگر كنار بروند و مردم
هم براي ايجاد يك پارلمان قوي و پويا به نامزداني راي دهند كه بتوانند از
حقوق آنان دفاع كنند فارغ از اين كه در گذشته عضو چه گروهي بوده اند , يا
در طول اين سه دهه در كجا زندگي كرده اند و يا از نظر تحصيلي در كجا ـ
(حوزه يا دانشگاه ) درس خوانده اند. تركيب پارلمان آينده تا حدي بيانگر
بلوغ سياسي اقوام و طوايف خواهد بود.
محمد آصف جوادي
تولواك = در زبان پشتو يعني صاحب همه اختيارات
طي سه دهه گذشته مجموعه هاي گوناگوني گاه در
چار چوب كميته مركزي حزب خلق و پرچم , گاهي در
قالب « لوي جرگه » هاي فرمايشي , زماني با نام
شوراي اهل حل و عقد (در زمان مجاهدين ) و
سرانجام با عنوان شوراي علما (در زمان طالبان ) به
جاي مردم افغانستان تصميم مي گرفتند و طي اين سه
دهه دمار از روزگار مردم درآوردند
با توجه به نهادينه نشدن احزاب سياسي در
افغانستان و نبود امنيت سراسري و عدم آگاهي توده
مردم از كاركرد واهميت پارلمان و مجلس شوراي
ملي , نمي توان و نبايستي انتظار برگزاري يك
انتخابات آزاد و دمكراتيك را در اين كشور دانست
كشورهاي خارجي به سردگي آمريكا , بازماندگان
طالبان , گروه هاي اپوزيسيون داخلي و بي اعتمادي
مردم به مجموعه دولت از مهمترين عوامل تاثيرگذار
بر نتايج انتخابات پارلماني آينده افغانستان به شمار
مي روند
خواسته ها و انتظارات مردم افغانستان بطور واضح
و آشكار در زندگي روزانه شان و همچنين در تجمعات
گاه و بيگاهشان بازتاب دارد كه مهمترين آنها در
مواردي چون امنيت سراسري ـ بازسازي كشورـ
كوتاه كردن دست غارتگران و مقامات فاسد دولتي ـ
اصلاح مكانيسم انتخابات جلوه گر مي باشد
