تاملي در راهبرد مردمي كردن دفاع مقدس توسط امام
خميني , به مناسبت سالگرد آغاز جنگ تحميلي
علي معصومي (وزوايي )
پيش از پيروزي انقلاب اسلامي , در ايران رژيمي حاكم
بود كه وابستگي شديد و بنياني به غرب داشت و عامل استكبار
غرب در ايران و در كل منطقه محسوب مي شد. از ويژگي هاي
ديگر اين رژيم , اين بود كه با همسايه غربي اش (رژيم بعثي
صدام ) كه در آن زمان عامل استكبار شرق بود , مشكلات و
دشمني هايي داشت , ولي چند سالي بود كه اين دشمني ها دراثر
توافق هايي به آتش زير خاكستر تبديل شده بود.
بعد از آنكه انقلاب اسلامي به پيروزي رسيد و ايران
اسلامي , راه جديد , اسلامي و مستقل از شرق و غرب در پيش
گرفت و ميهن ما از سيطره استكبار غرب بيرون آمد , در بخش
خارجي مرزهايش با دو گروه از دشمنان سرسخت مواجه
گرديد. گروه اول , شامل مجموع جهان استكبار بود كه
نمي خواست و نمي توانست ايران اسلامي و مستقل را كه منافع
نامشروع اش را از ميان برده بود , تحمل كند , و گروه دوم , شامل
مجموعه اي از كشورهاي منطقه و همسايگان ايران بودند كه به
دليل وابستگي به استكبار و يا به دلايل ديگري از قبل با ايران
مشكل داشتند و دنبال فرصتي بودند تا از ايران انتقام بگيرند.
رژيم بعثي عراق از همسايگاني بود كه نه تنها از گذشته با
ايران درگيري ها , مشكلات و كينه هايي داشت , بلكه با پيروزي
انقلاب اسلامي , اين كينه ها , معنا و مفهوم ديگري هم پيدا كرد
و سبب گسترش و يا حساس تر شدن عوامل كينه ساز شد. به
عبارت ديگر , اگر در زمان رژيم شاه , مشكلات ايران و عراق
محدود به اختلافات ارضي و مرزي , رقابت منطقه اي ,
وابستگي هر يك به يكي از بلوك مطرح جهان (ايران زمان شاه
وابسته به استكبار غرب و آمريكا , و عراق آن زمان در ظاهر
وابسته به استكبار شرق و اتحادجماهير شوروي ) , آريايي
گرايي رژيم شاه و عربي گرايي رژيم عراق و... بود , بعد از
پيروزي انقلاب اسلامي , با اينكه برخي از عوامل مذكور از
ميان رفت , ولي ضمن آنكه توسعه طلبي ارضي , جغرافيايي و
سياسي رژيم صدام باقي ماند , خطر سرايت انقلاب اسلامي به
عراق و پيروزي مسلمانان اين كشور بر رژيم الحادي صدام ,
عامل و عنصر بسيار تعيين كننده شد. بنابراين , با پيروزي
انقلاب اسلامي , رژيم صدام به گمان خود در صدد برآمد از
اوضاع آشفته و غير منسجم ايران كه عامل حمايت كننده اي
مثل بلوك غرب نيز نه تنها ديگر پشت سر ايران قرار نداشت
بلكه در برابر آن قرار گرفته بود , بهره بگيرد و ضمن جلوگيري از
سرايت انقلاب اسلامي به درون عراق , به تمام آمال و آرزوهاي
بلند پروازانه و سلطه طلبانه سياسي و جغرافيايي و تاريخي
خود دست يابد و به حقارت هايي را كه در گذشته مجبور به
تحمل آن شده بود , پاسخ جبران كننده اي بدهد.
گرچه بعد از پيروزي انقلاب اسلامي , ايران از زير سلطه
غرب در آمد و قاعدتا مي بايست اين موضوع سبب خوشايند
بلوك شرق شود , ولي به ذليل راه مستقلانه و اسلامي ايران ,
بلوك شرق نيز از شكل گيري ايران جديد ناخوشايند بود و
دوست داشت نظام اسلامي ايران از ميان برداشته شود , زير
علاوه بر تضاد اعتقادي و ايدئولوژيك نظام اسلامي ايران با
اتحاد جماهير شوروي , شكل گيري نظام اسلامي , مي توانست
كشورهاي اقماري و جمهوري هاي مسلمان نشين اتحادجماهير
شوروي را نيز تحت تاثير قرار بدهد.
بدين ترتيب , حمله رژيم بعثي عراق به ايران اسلامي در
سال 1359 , نشات گرفته و متاثر از اراده سياسي استكبار
غرب و رژيم بعثي عراق از يك سو و موافقت و حمايت بلوك
شرق از سوي ديگر بود و تا زماني كه اين سه حوزه سياسي با
هم هماهنگ نمي شدند , جنگي نيز به وقوع نمي پيوست .
تا آنجا كه مدارك نشان مي دهد , رژيم بعثي عراق در حالي
كه هنوز بيش از دو ماه از پيروزي انقلاب اسلامي در سال
1357 هـ . ش نمي گذشت , به گمان خود , در صدد برآمد از
فرصت تاريخي بسيار مهم و حساسي كه برايش پيش آمده بود ,
استفاده كند و به ايران حمله نمايد و به آرزوهاي ديرينه اش
دست يابد. در اين زمان , سران رژيم بعثي عراق با يكديگر
جلسات كاملا سري و محرمانه تشكيل دادند و تصميم حمله به
ايران را تقريبا قطعي نمودند (باز شناسي جنبه هاي تجاوز و
دفاع , جلد 2 , ص 22 ) . البته بعيد نيست كه سران رژيم صدام
به دليل ادعاها و هوس هايي كه از قبل داشتند , در همان زماني
كه سقوط رژيم شاه در انظار قطعي شده بود , فكر حمله به
ايران و استفاده از فرصت را به اذهان خود راه داده بودند و از
همان زمان , در صدد جلب حمايت هاي غرب و شرق , به
سرمي بردند. بنابراين , از همان روزهاي اول پيروزي انقلاب
اسلامي , يكي از جدارهاي سقف و بنايي به نام جنگ عليه
ايران , مهيا بود. جدار ديگر اين سقف , زماني پديد آمد كه خط
ليبراليسم در داخل انقلاب اسلامي فروپاشيد , تحريك اقوام و
اقليتها براي ساقط كردن نظام اسلامي با شكست مواجه شد ,
حمله نظامي آمريكا در صحراي طبس با دست غيبي متوقف و
سركوب گرديد (ارديبهشت 1359 ) , كودتاي آمريكايي نوژه در
19 تير 1359 به ناكامي ختم شد و ...
به عبارت ديگر , هنگامي آمريكا و همپيمانان غربي اش در
مراحل مختلف , شكست خوردند و از ساقط كردن نظام
اسلامي ايران به شيوه اي مذكور , نااميد شدند , در كنار جداري
كه از قبل مهيا بود , جدار ديگري به وجود آوردند تا سقف
جنگ تحميلي را بزنند. اين موضوع , زماني اتفاق افتاد و خبر
آن به صورت غير مستقيم از طرف آمريكا اعلام شد كه هنري
كسينجر در تاريخ 1359,6,7 از پيروزي ده روزه عراق بر
ايران در يك جنگ احتمالي در آينده خبر داد (جنگ عراق و
ايران , ابوغزاله , پاورقي ص 45 ) و اذهان را متوجه كرد كه
آمريكا درباره آغاز جنگ صدام عليه ايران , با رژيم بعثي
همدست شده است . در اين زمان كه آمريكا و رژيم بعثي صدام
به دليل رسيدن به هدف مشترك (ساقط كردن نظام جمهوري
اسلامي ايران ) , كاملا به هم نزديك شده بودند , رضايت و
حمايت بلوك شرق را نيز به دست آوردند و به اصطلاح فضاي
سياسي جهان را كاملا براي تجاوز مهيا كردند.
در پي سازش ها و زد و بندهاي سياسي شرق و غرب و
عوامل منطقه اي آن ها با يكديگر , آمادگيهاي نظامي و
تجهيزاتي نيز به طور بي سابقه اي به وجود آمد و قول همه گونه
حمايت تجهيزاتي و مالي به صدام داده شد. از نظر كارشناسان
ارشد سياسي و نظامي استكبار و مجموعه دشمنان نظام
اسلامي ايران , ميزان اين آمادگي در حدي بود كه همه آن ها به
طور قطع به اين باور رسيده بودند كه جمهوري اسلامي
حداكثر بين يك هفته تا ده روز پس از آغاز جنگ , به طور كامل
فرو مي پاشد و همه چيز تمام مي شود , يعني اينكه ارتش رژيم
بعثي صدام به نمايندگي از سوي غرب و شرق و به نمايندگي از
سوي دولت هاي مزدور منطقه , سراسر خاك ايران را
درمي نوردد و نظام اسلامي را ساقط و ايران بزرگ را به گمان
خود به پنج ايران كوچك تقسيم مي كند و...
البته حساب و كتاب ظاهري و آمار و ارقامي هم كه در اين
باره وجود داشت , در ظاهر چيزي غير از اين را نشان نميداد و
همه چيز حكايت از آن داشت كه امتيازي كه عراق از نظر
مجموع امكانات و تواناييهاي ظاهري نظامي و سياسي داشت ,
به مراتب برتر و بيشتر از ايراني بود كه در محاصره اقتصادي
قرار داشت , در ميان ابرقدرت ها هيچ حامي نداشت , نيروهاي
نظامي اش در اثر مسائل انقلاب آسيب ديده بود , در زمينه
تحركات گروهك هاي داخلي عاملي استعمار , مشكلاتي داشت
و...
گرچه رژيم بعثي صدام و مجموع حاميان غربي و شرقي و
منطقه اي او با دقت تمام , همه آمار و ارقام مربوطه را محاسبه
كرده و عوامل موثر در جنگ را با وسواس زياد مورد بررسي
قرار داده بودند , ولي آنها از چند عامل مهم , كاملا غفلت
داشتند و همين عوامل مغوله سبب شد كه همه حساب و كتاب
آن ها بر هم بريزد و همه آمار و ارقامي كه بر روي آن تحليل كرده
بودند , اصلا جواب ندهد و با واقعيت جنگ همخواني نداشته
باشد.
يكي از عوامل مهمي كه مجموعه دشمنان نظام اسلامي در
زمان تصميم گيري براي شروع جنگ , آن را فرامش كردند و
اصلا حسابي برايش باز نكردند , نقش اساسي ورود و حضور
ملت مسلمان ايران در جنگ بود. آنها به اين دليل كه مردم در
محاسباتشان جايگاهي نداشت و همه تحليلها و محاسبات آنها
بر محور ميزان و چگونگي تجهيزات , ميزان و كيفيت نفرات
رسمي نظامي قرار گرفته بود , گمان نميكردند كه هرگاه به ايران
اسلامي حمله كنند , با ده ها ميليون انسان مسلمان و جان بركفي
روبه رو هستند كه هر يك از آن ها به طور مستقيم و غير مستقيم
در ميدان جنگ حضور پيدا خواهند كرد و مال و جان و همه
آنچه دارند , به فرمان رهبر خويش در طبق اخلاص قرار
خواهند داد و از عزت و شرف ديني , ملي و تاريخي خود دفاع
خواهند نمود. دشمنان گمان مي كردند فقط با چند صد هزار
نظامي رسمي و شناخته شده اي كه تجهيزاتشان نسبت به
تجهيزات ارتش عراق كه در اثر انباشت سلاح در حال خفگي و
مدفون در زير كوهي از تجهيزات بود , روبه رو هستند و در اثر
وضعيت ويژه اي كه نيروهاي مسلح ايران در آن زمان داشتند ,
در عرض سه روز , خوزستان و ساير استان هاي مرزي را اشغال
خواهند كرد و بين يك هفته تا ده روز نيز سراسر ايران را در
مي نوردند.
موضوع مردمي كردن دفاع مقدس و به ميدان طلبيدن و
مشاركت دادن واقعي مردم در جنگ , در اصل راهبرد بسيار
مهمي بود كه از سوي امام خميني اتخاذ گرديد و ايشان با اين
روش و راهبرد ويژه , بنيان محاسبات مجموعه دشمنان و
متجاوزان را كاملا در هم ريخت . در پنجم مهر ماه 1359 , در
حالي كه هنوز هفته اول جنگ به پايان نرسيده بود , امام در
پاسخ به تلگرافات علما و نمايندگان و مسئولان , پيامي
فرستادند و در اين پيام درباره لزوم مردمي شدن دفاع مقدس
چنين فرمودند :
تلگرافات حضرات آقايان محترم واصل گرديد.اظهار
آمادگي و پشتيبانيهاي بيدريغي كه از سوي تمام اقشار مختلف
و بخصوص آقايان علماي اعلام ـ دامت بركاتهم ـ مي شود ,
پشتوانه عظيمي براي سربازان و مجاهدان عزيزي است كه در
سنگرهاي جنگ , عرصه را بر دشمنان اسلام تنگ كرده اند و با
رشادتهاي اعجاب انگيز خود , تاريخ سربازان از جان گذشته
صدر اسلام را مجسم ساخته اند و پيروزي كامل را در تمام
جبهه هاي جنگ , بر ضد دشمنان و ابرقدرتهاي شرق و غرب
نويد ميدهند و اين وحدت و انسجامي كه امروز بين ملت دلير
و ارتش و سپاه شجاع ديده ميشود , در تاريخ ايران و جهان
بي سابقه است . حضرات آقايان ! در هر نقطه كه هستند مردم را
براي جنگ و درگيري با امريكا و اذناب خونخوارش چون
عراق آماده كنند كه جنگ , جنگ است و عزت و شرف ميهن و
دين ما در گروه همين مبارزات است , و ميهن از جان عزيزتر
ما , امروز منتظر است تا يكايك فرزندان خود را براي نبرد با
باطل مهيا سازد. ما براي ميهن عزيزمان تا شهادت يكايك
سلحشوران ايراني مبارزه مي كنيم و پيروي ما حتمي است .
امروز , روزي است كه تمام مردم بايد از شهرهاي خود
دفاع كنند و به شهرهاي جنگزده كمك نمايند. امروز , روزي
است كه بر تمام ملت واجب است با سربازان و پاسداران اسلام
و ايران همكاري لازم و نزديك داشته باشند. امروز , روزي
است كه عشاير عزيز و غيور ما از مرزهاي كشورشان بايد دفاع
نمايند. امروز , روزي است كه ملت ما بايد دست در دست سپاه
و ارتش نجيب و دلير گذاشته و به دشمنان بفهمانند كه بر فرض
محال اگر وارد شهري شدند , تازه با مردمي مسلح و جنگجو
مواجه خواهند شد كه از وجب به وجب شهرشان دفاع
مينمايند. امروز , روزي است كه روحانيون ما در شهرها بايد
روح شهامت و شجاعت و شهادت را در كالبد مردم ما بدمند
كه بحمدالله دميده شده است . امروز , روز اتحاد و يگانگي
است و اين هم از الطاف بزرگ و تاييدات الهي است كه درست
بر خلاف تصور و خواست فتنه انگيزان و جنگ افروزان , همه
توطئه ها و جنگها , به اتحاد و يكپارچگي ملت بيدار و زنده ما
در برابر قدرتها مي انجامد , و ان اشاالله تعالي براي هميشه فكر
تجاوز و سركوبي انقلاب عظيم اسلامي ما را از سر اين
كوته فكران و خيره سران بيرون خواهد برد . (1 )
تكيه بر قدرت الهي و در هم كوبنده ملت مسلمان و مومن
ايران براي سركوبي متجاوزان و جنگ افروزان , راهبردي بود
كه امام خميني دومين بار آن را در سطح كلان و ملي مي آزمود و
به اثر شگرف آن كاملا معتقد بود.اين راهبرد , در جريان
مبارزاتي كه به پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي ختم شد ,
كاملا آزموده و نتايج قطعي داده بود در جريان مبارزات انقلاب
اسلامي , بسياري از اشخاص , گروه ها و جريان هايي كه در آن
زمان حضور داشتند , براي رسيدن به پيروزي , راه ها و
راهبردهايي را كه نقش مردم در آن ها ناديده گرفته شده بود ,
پيشنهاد كردند و يا اينكه عملا آن را به كار بستند , ولي امام
خميني كه مي دانست آن راه ها و راهبردها به جايي نمي رسد ,
راهبرد مبارزات گسترده مردمي را در پيش گرفتند و با رهبري و
به ميدان فراخواندن عموم مردم , توانستند انقلاب اسلامي را
به پيروزي كامل برسانند.
بعد از اعلام ضرورت مردمي شدن دفاع مقدس از سوي
امام خميني , بزرگان انقلاب نيز به پيروي از امام خميني همين
راهبرد را مورد تاكيد قرار دادند و در اين زمينه كوشيدند. به
عنوان مثال , شهيد مظلوم آيت الله بهشتي از اين راهبرد به
عنوان تجربه جديد و پيروزي آخرين ياد كرد و از عموم مردم
خواست با ورود به عرصه جنگ , تجربه جديد و
پيروزمندانه اي را در تاريخ به ثبت برسانند . (2 ) آيت الله هاشمي
رفسنجاني هم اعلام كرد : استراتژي كلي ما اين است كه جنگ
را از حركات كلي نظام كلاسيك به طرف حركات مردمي
ببريم . (3 )
راهبرد مردمي شدن دفاع مقدس , نه تنها همه محاسبات
دشمن را بر هم ريخت و نظام جمهوري اسلامي ايران را در اين
پيكار سرنوشت به پيروزي رساند , بلكه آثار فرهنگي , اخلاقي ,
اجتماعي و معنوي فراواني نيز به بار آورد , نيروهاي
ناشناخته اي را شكوفا كرد , فرهنگ و عادات و آداب متعالي و
جديدي را در سطح كلان جامعه گسترش داد , ذهنيت مهم و
تاريخي جديدي از ملت مسلمان ايران در اذهان جهانيان پديد
آورد و... كه بحث پيرامون هر يك از موارد مذكور و ده ها مورد
ديگر , زمان و مجال ديگري را مي طلبد. در اين جا فقط به اين
نكته اشاره مي كنيم كه اكنون نيز راه پيروزي نظام اسلامي در
عرصه هاي مختلف داخلي و خارجي و مقابله با توطئه ها و
تحركات داخلي و خارجي , اين است كه به روش امام خميني ,
به خدا و نيروي مردم تكيه شود تا پيروزي هاي پي در پي ,
همچنان نصيب نظام اسلامي وملت مسلمان ايران بگردد.
مآخذ :
1 ـ صحيفه امام , جلد 13 , ص 443 و 444
2 ـ روزنامه جمهوري اسلامي , 10 مهر 1359 , ص 12
(سخنان شهيد مظلوم آيت الله بهشتي در مصاحبه با
خبرنگاران داخلي و خارجي )
3 ـ روزنامه جمهوري اسلامي , 8 مهر 1359 , ص 1 و 12
موضوع مردمي كردن دفاع مقدس و به ميدان
طلبيدن و مشاركت دادن واقعي مردم در جنگ , در
اصل راهبرد بسيار مهمي بود كه از سوي امام خميني
اتخاذ گرديد و ايشان با اين روش و راهبرد ويژه ,
بنياد محاسبات مجموعه دشمنان و متجاوزان را
كاملا در هم ريخت
راهبرد مردمي شدن دفاع مقدس , نه تنها همه
محاسبات دشمن را بر هم ريخت و نظام جمهوري
اسلامي اران را در اين پيكار سرنوشت به پيروزي
رساند , بلكه آثار فرهنگي , اخلاقي , اجتماعي و
معنوي فراواني نيز به بار آورد , نيروهاي
ناشناخته اي را شكوفا كرد , فرهنگ و عادات و آداب
متعالي و جديدي را در سطح كلان جامعه گسترش
داد و ذهنيت مهم و تاريخي جديدي از ملت مسلمان
ايران در اذهان جهانيان پديد آورد
امام خميني در آغاز جنگ فرمود : جنگ , جنگ
است و عزت و شرف ميهن ودين ما در گرو همين
مبارزات است , و ميهن از جان عزيزتر ما , امروز
منتظر است تا يكايك فرزندان خود را براي نبرد با
باطل مهيا سازد. ما براي مهين عزيزمان تا شهادت
يكايك سلحشوران ايراني مبارزه مي كنيم و
پيروزي ما حتمي است
امروز , روزي است كه تمام مردم بايد از
شهرهاي خود دفاع كنند و به شهرهاي جنگزده كمك
نمايند. امروز , روزي است كه بر تمام ملت واجب
است با سربازان و پاسداران اسلام و ايران همكاري
لازم و نزديك داشته باشند. امروز , روزي است كه
عشاير عزيز و غيور ما از مرزهاي كشورشان بايد
دفاع نمايند. امروز , روزي است كه ملت ما بايد
دست در دست سپاه و ارتش نجيب و دلير گذاشته و
به دشمنان بفهمانند كه بر فرض محال اگر وارد
شهري شدند , تازه با مردمي مسلح و جنگجو مواجه
خواهند شد كه از وجب به وجب شهرشان دفاع
مي نمايند
