كتاب « مباني استراتژي فرهنگي از ديدگاه علي (ع ) » نوشته « محمد باقر
بابايي » توسط دانشكده فرماندهي و ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامي
منتشر شد.
مطالب اين كتاب در شش بخش با عنوان « تحليلي بر مباني استراتژي
فرهنگي » , « رابطه فرهنگ با مولفه هاي قدرت » , « روش شناسي مطالعه و
تحليل » , « مباني استراتژي فرهنگي علي (ع ) » , « ظهور مباني استراتژي
فرهنگي اميرالمومنين در مولفه هاي قدرت ملي » و « جمع بندي و بسترسازي »
ارايه شده است .
در اين كتاب كه با تاكيد بر مفاهيم اصولي و ارزشي نهج البلاغه تاليف
شده است , ضمن طرح كلياتي در باب راهبرد و فرهنگ , تحول و پويايي
فرهنگ در بستر زمان مورد توجه قرار گرفته و رابطه آن با اقتصاد , سياست ,
قدرت نظامي و امنيت ملي بررسي شده است .
مولف , بابهره گيري و عبرت آموزي تاريخي برگرفته از دوران زمامداري
آن امام همام , به مباني فرهنگي تاثيرپذير از عناصر واقع نگري , حق مداري ,
كمال جويي و انسان مداري پرداخته و سعي كرده است تا تجلي مباني راهبرد
فرهنگي آن حضرت را در مولفه هاي قدرت ملي به نظر برساند.
نويسنده در فصل « اوضاع اجتماعي و فرهنگي دوره زمامداري علي (ع ) »
به نقاط قوت و ضعف , فرصت ها و تهديدهاي اين دوران پرداخته و از
« وجود امام و سخنان پيامبر (ص ) در تاييد امامت و خلافت ايشان » , « وجود
انصار و مهاجر » , « رويكرد دوباره مردم با حضور عمومي در بيعت باعلي (ع ) »
و « آيات و سخنان پيامبر در تاييد علي (ع ) و شيعيانش » به عنوان نقاط قوت
اين دوران ياد مي كند.
وي « سستي در ايمان و تبعيت از رهبري » , « رويكرد دنياخواهي و مقام
دوستي در ميان خواص » , « قيام عايشه و بعضي از خواص مانند طلحه و زبير
عليه رهبري جامعه » و « تشتت افكار در ميان مردم و توجه به شايعه هاي
دشمن » را به عنوان نقاط ضعف دوران زمامداري علي (ع ) بر
مي شمرد.
مولف در فصل « پويايي فرهنگ در بستر زمان » به حامل هاي فرهنگ ,
هرمنوتيك و فرهنگ , آسيب شناسي فرهنگي و پويايي و زوال فرهنگ هاي
پرداخته است . نويسنده در بخش « هرمنوتيك و فرهنگ » به ريشه يابي
اصطلاح هرمنوتيك پرداخته و در تعريف هرمنوتيك مي گويد , امروزه
هرمنوتيك به رشته اي عقلي اطلاق مي شود كه به ماهيت و پيش فرض هاي
تفسير ارتباط دارد و علم هرمنوتيك نظامي است كه شخص تاويل كننده براي
يافتن معناي « مكنون » متن آن را به كار مي برد.
اين كتاب در سه هزار نسخه , 524 صفحه و باقيمت 40 هزار ريال به بازار
عرضه شده است .
|
كلاس هاي آموزش نهج البلاغه در منطقه 18 تهران
|
كانون فرهنگي ـ هنري مسجد حضرت علي ابن ابيطالب (ع ) منطقه 18
تهران , كلاس هاي آموزش نهج البلاغه برگزار مي كند.
به گزارش روابط عمومي اين كانون , اين كلاس ها روزهاي زوج از ساعت 17
تا 19 در دفتر مركزي اين كانون در خيابان شهيدرجايي , كوچه شهيدباهنر , پلاك
8 برگزار مي شود .
|
مبارزه با فساد در حكومت علوي (ع )
|
قسمت هفتم و پاياني
حجت الاسلام والمسلمين دري نجف آبادي
نظارت عمومي
دو وظيفه بسيار مقدس و مهم امر به معروف و نهي از منكر در معارف
اسلامي و سيره علوي (ع ) , به صورت روشن و گسترده , مورد توجه و عنايت قرار
گرفته و بر رعايت آن دو تاكيد شده است .
جايگاه و اهميت اين دو مسئوليت سنگين الهي و انساني , آن قدر بالا است
و نقش آن در تحكيم نظام اسلامي و مقابله با دشمنان و تقويت و انسجام دروني
جامعه و تضعيف نقشه شيطاني دشمنان , تا بدان حد بالا و رفيع است , كه احدي
در ترك آن دو معذور نيست و بهانه و سهل انگاري و فرار از مسئوليت و يا ضعف
و عجز و جهل , نمي توانند مانع انجام وظيفه شوند , بلكه در صورت لزوم , بايد
شرايط و مقدمات انجام وظيفه را فراهم كرد.
وظيفه سنگين امر به معروف و نهي از منكر , در حقيقت , بحث نظارت به
مفهوم عام و فراگير كلمه است و در حوزه حكومت و مردم , قابل پيگيري است .
انجام دادن اين دو وظيفه مقدس , هم در درون سيستم اداري و قضايي
حكومت , به صورت يك اصل فراگير , قابل توجه و داراي بازدهي و بهره دهي
فراوان و آثار و بركات بي شمار اجرايي و كاري است و هم در رابطه متقابل دولت
با مردم و مردم با دولت , به معناي عام كلمه .
در زمان رسول اكرم (ص )و اميرالمومنين (ع ) اشخاص امين و خبره و بصير
براي كارهاي گوناگون منصوب مي شدند و از آنان خواسته مي شد تا در بخشهاي
مختلف روابط اجتماعي , حاضر و ناظر و امين و رابط و چشم حكومت باشند و
مسايل گوناگون را به حكومت و يا مردم منتقل كنند و پل ارتباطي ميان مسئولان
جامعه و مردم باشند.
نقش عيون و عريف و نقيب و عوامل بازار و ماموران حسبه و محتسب , در
صدر اسلام و تاريخ اسلام و دوران خلفا , به اين مبناي عميق و ريشه دار اسلامي
برمي گردد. اداره و يا نهاد حسبه و نيز بحث آمرين به معروف و ناهيان از منكر و
نيز بحث نظارت عمومي و نظارت بر صحت جريان امور و بحث تعزير و تاديب و
تعزيرات حكومتي , از همين مفهوم بلند نشات گرفته است .
ابعاد و حوزه گسترده اين دو وظيفه خطير , در فرهنگ و نظام و ميراث
گرانبهاي علوي (ع )از جايگاهي بس بلند و مكاني بس ارزشمند برخوردار است .
نكته جالب و برازنده , حضور و اشراف و نظارت انساني عادل و عدالت
خواه و عدالت پرور , به عنوان سكاندار نظام اسلامي و حامي عدالت و پشتوانه
حق و عدل , در جامعه اسلامي است كه در مقايسه با نظامهاي ديگر , نقطه عطف
است .
در مرتبه بعد , سازماندهي امر نظارت و بكارگيري عناصر كارآمد و عيون و
انسانهاي بصير و خبير و ثقه و امين و تيزبين در امر نظارت و بازرسي و پيگيري
كارهاست كه خود , برگ زرين ديگري در امر نظارت و مراقبت و برخورد با فساد
در جامعه اسلامي است .
بسياري از وظايف مربوط به شهرداريها , اصناف , امور بهداشتي , پزشكي ,
امور مربوط به تغذيه مردم , امور مربوط به نظم و انضباط و راهنمايي و رانندگي ,
امور مربوط به نيروي انتظامي و دادگاههاي امور صنفي , مسايل مربوط به
تخلفات اداري , مسايل مربوط به تبليغات و رسانه ها و مطبوعات , مسايل مربوط
به بهداشت محيط و محيط زيست , مسايل مربوط به رسيدگي و نظارت بر امور
كارگزاران و عمال حكومتي , مسايل مربوط به استاندارد كردن كالاها و خدمات ,
مسايل ساختماني , امور مربوط به راهها و عمران شهري و روستايي و عشايري ,
امور مربوط به كنترل قيمتها , كيفيت كالاها و خدمات , ديوان مظالم و ديوان
عدليه ... همه , موضوعات و مسايلي است كه در سيره و سنت اسلامي و
محمدي (ص ) و فرهنگ علوي (ع ) براي آن تدابير لازم پيش بيني و سياستگذاري
شده و دستورهاي روشني در اين رابطه به ما رسيده و علما , كتابهاي مستقل و يا
فصلهايي از مباحث خود را به اين امور اختصاص داده اند. ما چند مورد را در
اينجا ذكر مي كنيم .
1 ـ در تاريخ آمده كه رسول اكرم (ص ) قبل از هجرت و در جريان بيعت عقبه ,
هنگامي كه انصار با آن حضرت بيعت كردند , براي هر طايفه اي , يك يا دو نفر را
از خودشان , به عنوان « نقيب » منصوب كرد تا محور و ناظر و هماهنگ كننده امور
هر طايفه اي باشند.
2 ـ در سال ششم هجري , در مدينه منوره , براي هر ده نفر از ارتشيان , يك نفر را
به عنوان « عريف » , معين فرمود تا به وسيله آنان , اوضاع و احوال را تحت نظر
داشته و رسيدگي كند.
3 ـ علي (ع ) نيز به پيروي از سيره رسول اكرم (ص ) در طول دوران حكومت خود ,
عريفاني منصوب و اموال و عطايا را به وسيله آنان تقسيم كرد. قهرا به كمك آنان ,
اوضاع و احوال را كنترل و هدايت و هماهنگ كرده و در صورت لزوم , به وسيله
آنان , مجرمان را تنبيه مي كرد.
4 ـ علي (ع )هر روز , در بازارهاي كوفه مي گشت و امر به معروف مي كرد و شخصا ,
به اوضاع رسيدگي مي فرمود.
5 ـ علي (ع )در شهرها , به وسيله عيون و جاسوسان مخفي و مورد اعتماد خود ,
كارمندان را به شدت مراقبت مي كرد و به فرماندارانش نيز به كارگيري عيون را
گوشزد مي كرد.
6 ـ علي (ع )فرمان داد تا مسوول و عامل بازار اهواز را كه خيانت كرده بود , با
اعمال شاقه زنداني كنند و چون حضرت مشاهده كرد كه جمعي , در بازار , از
محوطه اي كه براي خود داشتند , تجاوز كرده اند , دستور داد جايگاهي كه درست
كرده بودند , خراب كنند.
7 ـ امام (ع ) فرمان داد تا فاضلابهايي كه از پشت بامها و حوضها , در كوچه ها
ريخته شود و نيز آب كثيف و فاضلابها , از كوچه ها قطع گردد.
8 ـ امام (ع )نشستن در معابر عمومي را ممنوع كرد و جايي را كه جوانان و
اشخاص هرزه , تجمع مي كردند , فرمان داد تخريب شود.
9 ـ آن حضرت بر قيمتها نظارت مي فرمود و دستور داد كه قيمتها كنترل و با
محتكران برخورد شود.
10 ـ اميرالمومنين (ع ) براي جلوگيري از خطرات مخالفان داخلي , مانند طلحه و
زبير و خوارج و هواداران بني اميه و جاسوسان معاويه كه دايما مشغول كارشكني
و فتنه گري و توطيه بودند مراقبت كامل مي فرمود و به قيس بن سعد بن عباده ) در
مصر (و ديگر عمال و كارگزاران , فرمان داد كه در مورد افراد مشكوك و مظنون ,
شديدا مراقبت كنند.
اكنون به موضوع ديگري نيز بايد توجه كرد و آن , موضوع , نظارت مردم بر
كار حكومت و وظيفه و مسئوليت مردم در اين رابطه است كه بايد بر اساس اصل
« والمومنون و المومنات بعضهم اوليا بعض يامرون بالمعروف و ينهون عن
المنكر » (67 ) و نيز اصل ارزشمند « كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته » به آن
عمل شود.
وظيفه مردم و جامعه در اين رابطه , بسيار حساس و شفاف و ارزشمند است .
در فرهنگ علوي (ع ) بحث امر به معروف و نهي از منكر و نقد عملكرد حكام و
كارگزاران و انتقاد سالم و سازنده و موثر و نظارت و پيگيري امور از سوي مردم ,
به عنوان يك وظيفه شرعي و يك تكليف الهي , همواره , مورد تاكيد قرار گرفته
است و شايد بتوان گفت مباحث مربوط به موضوع امر به معروف و نهي از منكر و
نظارت بر امر كارگزاران حكومتي و نصيحت و خيرخواهي و زمامداران جامعه
اسلامي , از ويژگي و عنايت خاصي برخوردار است . تا جايي كه در بحث حقوق
متقابل حاكم و مردم , به اصل نصيحت و دو طرفه بودن اين اصل , همواره عنايت
شده است . پيامبر(ص ) فرموده اند :
« ثلاث لا يغل عليهن قلب امر مسلم : اخلاص العمل لله و النصيحه لايمه
المسلمين و اللزوم لجماعتهم » (68 )
سه وظيفه است كه قلب انسان مسلمان , هرگز , در آن خيانت روا نخواهد
داشت : اينكه كارها را براي خدا انجام بدهد; اينكه همواره , خيرخواه زمامداران
اسلامي باشد; اينكه جماعت مسلمانان را هرگز رها نكند.
علي (ع )نيز در خطبه سي و چهارم نهج البلاغه , مردم را داراي حق
معرفي كند و هم حاكم را و آن گاه , حقوق هر يك را برمي شمارد.
دولت كارآمد
امروز , در جهان , يكي از موضوعات مهم و قابل توجه , بحث كارآيي دولتها و
نقش و رسالت آنها در توسعه همه جانبه كشور است .
مديريتهاي موثر و كارآمد , سازمانهاي تاثيرگذار و فعال , ساختار اداري
كارآمد و ساختار قضايي و قانونگذار كارآمد , بنگاهها و مراكز علمي و تحقيقاتي
تاثيرگذار , از مسايلي است كه سرنوشت ملتها و كشورها را رقم مي زند.
شاخصهاي اصلي اين كار را در نيروي انساني و تشكيلات و ساختار مطلوب و
مديران لايق و توانا و بايسته بايد يافت .
براي تحقق چنين ساز و كارهايي , بايد بر كوچك كردن حجم دولتها و
ارتقاي كيفيت آنها , بيشتر تاكيد كرد و بايد راه نجات از بوروكراسي اداري را
هموار كرد و اصل را بر رقابت در امور اقتصادي و خدماتي گذاشت و دولتها , به
جاي تصدي بيشتر , بايد بر اصل حاكميت و سياستگزاري و مديريت و نظارت
تاكيد كنند و دولت توسعه باشند نه توسعه دولت .
به طور قطع , يكي از عوامل عمده ضعف هر دولتي در مبارزه با فساد و
پيشگيري از فساد , ضعف كارآيي و مسووليت پذيري و گسترش و فربه شدن
بدون هدف تشكيلات است كه احيانا بدون ضوابط روشن و قوانين و مقررات
كارساز و نظارت دقيق و به روز و كارآمد و عدم كفايت و درايت در كارها , موجب
نارسايي و نابساماني و فساد و اتلاف منابع و خسران دولت و ملت خواهد شد.
البته در اين موضوع , مسايل فراواني مانند مساله فرهنگ نظام حكومتي و
اداري و ارتقاي فرهنگ حقوقي و حقوق اداري و رشد مسووليت پذيري دولت و
مردم و بالعكس و تركيب و تخصص و تعهد نيروي انساني و قوانين و مقررات
لازم و مناسب و توزيع نيروي انساني و مديريت صحيح آن و تناسب بين سطوح
مختلف نيروي انساني و تناسب ميان ساختار اداري و وظايف محوله و
اختيارات مربوطه و گردش صحيح اطلاعات در دستگاه حكومتي و تصميم سازي
بموقع و تصميم گيري بموقع و تامين ابزار و ادوات مورد نياز و نظارت قوي و
سالم و سازنده و دهها عنصر كارساز ديگر , بايد مورد توجه جدي قرار گيرد.
از نظر امام (ع ) براي داشتن يك دولت كارآمد بايد اصول زير رعايت شود :
1 ـ اصل ضابطه گرايي به جاي رابطه گرايي
2 ـ اصل شايسته سالاري
3 اصل قانون گرايي
4 ـ اصل عدالتخواهي و رفع تبعيض
5 ـ اصل ارتقاي اخلاقي و معنوي
6 ـ اصل تجربه گرايي
7 ـ اصل اعمال حاكميت به جاي تصدي
8 ـ اصل كفاف و عفاف و قناعت
9 ـ اصل الگو بودن مديران و رهبران
10 ـ اصل ساده زيستي و زهد مثبت
11 ـ اصل مسئوليت شناسي و مسئوليت پذيري
12 ـ تاكيد بر اصل نظارت و اولويت آن
13 ـ اصل تشكيلات و نظارت سازمان يافته
14 ـ شفافيت
15 ـ خودكنترلي
16 ـ تقوا محوري و اخلاق محوري
17 ـ امانتداري و تكليف گرايي
در اينجا تاكيد بر اين مطلب ضروري است كه تحولات يكي دو سده اخير در
كشورهايي مانند ژاپن , مديون كارآيي , توانايي , لياقت و كفايت دولتها و
حكومتها به عنوان موتور حركت و تحول است و اگر نبودند رهبران باكفايت ,
هرگز , اين همه رشد و پيشرفت و نوسازي و بازسازي و وحدت و يكپارچگي به
وجود نمي آمد. البته , اين , خود , مديون عوامل فراوان ديگر و نيز پديدآورنده
عوامل فراوان ديگر و هماهنگ كننده و نيروبخش و فرهنگ ساز و نهادساز براي
يك ملت است . و در حقيقت , دولت و نخبگان سياسي و اجتماعي و فرهنگي و
فكري , سرمايه و موتور حركت , و مردم و جامعه نيز بستر تحول و پيشرفت و
رشد و پويايي است .
در همين رابطه , موضوع مبارزه با فساد در دولتهاي مدرن امروزي , يك
بخش بسيار مهم و تاثيرگذار بوده و سهل انگاري و بي توجهي و تسامح در اين
امر , موجب ضعف , سقوط , انحطاط , تبعيض , بي عدالتي , عدم اعتماد , بدبيني ,
مهاجرت , اختلافات فاحش طبقاتي , اتلاف منابع , فرار مغزها , فرار سرمايه ها ,
شورش , فشارهاي روحي و رواني , فقر و محروميت و... خواهد شد.
مبارزه با فساد , اصلي ثابت براي دولتها
با توجه به آنچه گذشت مبارزه با فساد به عنوان يك اصل جد ي و كليدي ,
همواره مورد توجه اين قبيل دولتها قرار گرفته و با وضع قوانين و سازماندهي و
مديريت و اعمال رويه هاي قضايي , حقوقي و اداري و فرهنگي و اجتماعي و
اخلاقي توانسته اند گامهاي مثبتي در اين باره بر حسب مصالح و سياستها و
برنامه ها و اهداف مورد نظر خود بردارند كه فهرست اين نوع اقدامات را مي توان
به صورت زير ارايه كرد :
1 ـ اصل پيشگيري و تاكيد بر آن
2 ـ آموزش عمومي براي مبارزه با فساد
3 ـ مبارزه مستقيم و غير مستقيم
4 ـ تاكيد بر حاكميت نظم و انضباط و قانون
5 ـ استفاده از عناصر كارآمد و با مهارت و متخصص در زمينه مبارزه با فساد در
سيستم اداري
6 ـ اصلاح سيستمها و روشها و شفافيت قوانين و مقررات ضد فساد
7 ـ به كارگيري مديران كارآمد و شايسته
8 ـ تاكيد بر مباني اخلاقي و تربيتي و اصالتهاي خانوادگي
9 ـ ساده زيستي و سلامت رهبران و الگو بودن مديران
10 ـ عزم و اراده عمومي و جدي براي مبارزه با فساد
11 ـ استاندارد كردن شغلها و كارها و مسئوليتها
12 ـ حسابرسي و حسابكشي و تاكيد بر دو اصل محاسبه و مراقبه
13 ـ ضرورت مرزبندي كامل و روشن حقوقي و قضايي و اداري و
تشكيلاتي
14 ـ مبارزه با ديوانسالاري و بوروكراسي اداري و اصلاح ساختار اداري و
تشكيلاتي و كوچك كردن حجم دولت و به جاي رشد و افزايش كمي دولت و
دستگاههاي وابسته , تاكيد بر رشد كيفي و افزايش كارآيي
15 ـ گسترش عدالت اداري و تامين امنيت شغلي كارمندان و تامين معيشت و
رفاه و آينده كاركنان بخش عمومي
16 ـ برخورد با تخلفات و متخلفان و فساد به صورت فراگير و فراجناحي , به
عنوان پديده اي ضد امنيتي كه حاكميت ملي را تهديد مي كند
17 ـ و در نهايت , اساس ارتقاي فرهنگ عمومي و رشد سياسي و اجتماعي و
فرهنگي جامعه و مردم و تقويت روح و فرهنگ مبارزه با فساد و آگاهي نسبت به
حدود و حقوق اجتماعي افراد و جناحها و اقشار گوناگون جامعه و افزايش
مشاركت عمومي و رقابت سالم در جامعه و هوشياري در برابر تحريف و انحراف
و فساد زمامداران و دولتمردان و مديران در كليه سطوح و حضور و اشراف و
نظارت و نقد و انتقاد سازنده و نصيحت خيرخواهانه مردم در مقابله با
فساد.
پي نوشت ها :
67 ـ توبه , آيه .71
68 ـ كافي , ج 1 , ص .403
| | |