به مناسبت چهلمين روز درگذشت شيخ
محمد آخوندي , از پيشگامان نشر فرهنگ
اسلامي
علي معصومي (وزوايي )
آبان سال گذشته (1383 هـ . ش ) بعد از آنكه شنيديم حاج
شيخ محمد آخوندي , بنيانگذار موسسه انتشاراتي دارالكتب
الاسلاميه در بستر بيماري افتاده است و توان حركت ندارد ,
گفت وگو با او را غنيمت دانستيم و به ديدارش شتافيم . وي بعد
از احوال پرسي و قبل از مصاحبه , پيش از آنكه ما از او چيزي
بپرسيم , شروع به سخن كرد و گفت : شيخ محمد , كوچك
است , ولي اگر همت كند و خودش را به بزرگان دين و
معصومين عليهم السلام پيوند بدهد , بزرگ و ماندگار مي شود.
شيخ محمد , قطره است , ولي اگر خودش را به دريا پيوند
بدهد , مثل دريا زلال و ماندگار خواهد شد. شيخ محمد كوچك
است , ولي اگر بكوشد تا به فرمان خدا گردن نهد و كمر همت
براي خدمت به اهل بيت عليهم السلام ببندد و معارف طلايي
اهل بيت را نشر دهد , خدا و اهل بيت دست او را مي گيرند و
ياري اش مي نمايند. شيخ محمد كوچك است , ولي اگر براي
خدمت به بندگان خدا آستين بالا بزند , خدا نيز به او رحم
خواهد كرد...
گرچه در آن روزي كه مطالب برگرفته از مصاحبه با مرحوم
شيخ محمد آخوندي را در روزنامه چاپ كرديم (دوم آذر
1383 ) , اين قسمت از سخنان او را به اين دليل كه جزو
مصاحبه نبود , درج ننموديم , ولي به نظر مي رسد همين سخنان
كوتاه , انگيزه و پشتوانه ذهني و فكري و اعتقادي مرحوم شيخ
محمد آخوندي در راه نشر معارف اسلامي و پيمودن راه خدا
در عرصه كمك به محرومان بوده است . او با خدمت به نشر
معارف اهل بيت , خدمت به بندگان خدا و... خود را به دريا
پيوند داد و نيكونامي خود را ماندگار كرد.
مرحوم حاج شيخ محمد آخوندي , فرزند مرحوم حاج
شيخ احمد آخوندي يزدي , در بيست و سوم بهمن ماه سال
1289 هجري شمسي مطابق با سيزدهم صفر 1329 هجري
قمري در مشهد در خانواده اي روحاني متولد گرديد. پدر و
اجداد ايشان تا مرحوم حاج ابوالقاسم كرماني , همگي اهل علم
بودند كه از راه تجارت , امرار معاش مي كردند. مشاراليه ,
املاك زيادي را به صورت باغ , زمين كشاورزي و آب بعنوان
موقوفه شاه نجف در يزد وقف نمودند.
حاج شيخ محمد آخوندي , در مشهد با راهنمايي مرحوم
آيت الله حاج شيخ عبدالكريم حائري به حوزه علميه وارد شد
و مقدمات و سطح را در مشهد نزد علما بزرگ نظير مرحوم
حاج شيخ مجتبي قزويني و مرحوم حاج شيخ كاظم دامغاني و
معارف را نزد مرحوم حاج ميرزا مهدي اصفهاني گذراند و از
فيوضات مرحوم حاج شيخ حسنعلي اصفهاني (نخودكي )
بي بهره نبود. پس از طي مقدمات و سطح , همراه با برادر خود ,
مرحوم حاج شيخ علي آخوندي , به حوزه علميه نجف
مهاجرت نمود و در محضر اساتيد بزرگي همچون , مرحوم
نائيني , مرحوم آيت الله العظمي حاج سيد محمود شاهرودي و
مرحوم آيت الله العظمي حاج سيد ابوالحسن اصفهاني (قدس
سره ) تلمذ نمود. همچنين از مرحوم حاج سيد ابوالحسن
اصفهاني , موفق به اخذ اجازه اجتهاد گرديد.
پدر ايشان مرحوم حاج شيخ احمد آخوندي كه از علما و
تجار مشهد بود , در جريان قيام مردم مشهد و مسجد گوهرشاد
به علت برقراري ارتباط با مرحوم شيخ بهلول كه قهرمان
مبارزه با رضاخان در جريان مسجد گوهرشاد بود , بعنوان
محرك و سامان دهنده اين مبارزه تحت تعقيب حكومت قرار
گرفت و در نتيجه با فروش مايملك خود و جمع نمودن كليه
فرزندان و بستگان كه حدود يك اتوبوس بودند , بصورت غير
آشكار به كشور عراق مهاجرت كردند.
وي در مسير مهاجرت از راه قم , با مرحوم حاج شيخ
عباس قمي « صاحب سفينه البحار و مفاتيح الجنان » ملاقات
مي نمايد. مهاجرت ايشان موجبات شگفتي آن مرد بزرگ را
فراهم ساخته و دعاي خير وي را بدرقه راه ايشان مي گرداند.
در هر حال با وارد شدن عائله اي بزرگ به عراق و سكونت در
كربلا و بعد از چند سالي اقامت در نجف اشرف , فصل جديدي
در زندگاني ايشان شكل گرفت .
وي مغازه اي در قيصريه علي آقا در نجف اشرف اجاره
نمود و فرزند خود مرحوم آقاي حاج شيخ محمد آخوندي كه
در آن ايام در نجف مشغول به تحصيل بود را به ايران فرستاد تا
با ارسال كتاب و كالاهاي بازرگاني به نجف , وسيله امرار معاش
اين عائله بزرگ را فراهم نمايند.
آغاز فعاليت هاي انتشاراتي :
در سال 1317 در نجف , هنگامي كه مرحوم حاج شيخ عباس
قمي مشغول تدوين و چاپ سفينه البحار بودند , به علت
نداشتن سرمايه كافي براي انجام طبع كتاب , از شيخ محمد
آخوندي درخواست همكاري مي نمايند. اين موضوع مقدمه اي
براي ورود ايشان به عرصه نشر مي گردد. بدون شك دعاي آن
رادمرد بزرگ و خداجوي , بزرگترين و بالاترين پشتوانه براي
تاسيس موسسه انتشاراتي دارالكتب الاسلاميه و خدمات وي
بوده است .
در سال 1320 چاپ رساله صراط النجاه مرحوم حاج
سيدابوالحسن اصفهاني (قدس سره ) و صحيفه سجاديه كه
براي اولين بار در قطعي كوچك به خط استاد شيخ احمد
زنجاني و با تصحيح بسيار دقيقي , توسط خود آن مرحوم از
روي نسخه هاي معتبر و مقابله شده توسط مرحوم علامه
مجلسي (قدس سره ) و با مقدمه اي بسيار تحقيقي از مرحوم
استاد سيد محمد مشكوه و علامه مرحوم آيت الله العظمي
مرعشي نجفي انجام گرفت , زمينه ساز ورود ايشان به صورت
كاملا جدي به عرصه نشر بود . از اين زمان به بعد تا سال 1329
هر يكي دو سال يك مرتبه به عراق مشرف مي شد , ولي كارهاي
مربوط به چاپ و نشر كتاب را در ايران انجام مي دادند.
با سقوط رضاخان در سال 1320 و رفع محدوديتها ,
مجالس مذهبي شكل گرفت و نمونه آن تشكيل مجلس قرائت و
تدريس قرآن در منزل مرحوم حاج شيخ عباسعلي اسلامي
(قدس سره ) بود. مرحوم حاج شيخ محمد آخوندي با ديدن
نوجواناني كه در منزل آن مرحوم مشغول خواندن قرآن بودند
به سختي منقلب گرديد. اين موضوع زمينه تشكيل جامعه
تعليمات اسلامي را فراهم آورد. ايشان با مرحوم حاج شيخ
عباسعلي اسلامي و عده اي از بزرگان و دانشمندان و بازرگانان
متدين آن زمان به تاسيس جامعه تعليمات اسلامي اقدام
نمودند , تا با برنامه ريزي جامع و فراگير و با تاسيس مدارسي
در تمامي سطوح و از راه تعليم و تربيت ديني به اشاعه فرهنگ
اسلامي در جامعه بپردازند. اين اقدام منجر به تاسيس صدها
مدرسه اسلامي پسرانه و دخترانه در سطح كشور شد. مرحوم
آقاي حاج شيخ محمدآخوندي آخرين بازمانده هيات موسس
جامعه تعليمات اسلامي بود كه در 28 تيرماه 1384 دارفاني را
وداع گفت : جامعه تعليمات اسلامي بزرگترين خدمت را در
تربيت دانش آموزان و اشاعه فرهنگ ديني , قبل از انقلاب انجام
داده است . در حال حاضر نيز مدارس جامعه تعليمات اسلامي
به فعاليت خوب خود ادامه داده و مي دهند.
مرحوم حاج شيخ محمد آخوندي در سال 1333 ضمن
همكاري با مرحوم كرباسچيان و با احساس لزوم بازنويسي و
تغيير شكل رساله هاي عمليه , بصورت قابل استفاده براي
عموم , مبادرت به تنظيم كتاب توضيح المسائل با فتواي مرحوم
حضرت آيت الله العظمي بروجردي نمود و بدين ترتيب
رساله هاي عمليه كنوني شكل گرفت .
وي پس از حضور مقطعي علامه اميني (قدس سره ) از سال
1330 در ايران وزير نظر ايشان , به چاپ مجدد كتاب
الغدير(9 جلد آن قبلا با كيفيت بسيار پائين در نجف چاپ شده
بود) مي پردازد. همزمان با كشف استعداد مرحوم استاد علي اكبر
غفاري رحمه الله عليه كه با ايشان در موسسه دارالكتب
الاسلاميه همكاري داشت , مشاراليه را به كار تصحيح و تعليق
و ويراستاري كتاب كافي (8 جلد) مي گمارد كه اين عمل خود
دگرگوني عمده اي در عالم نشر كتب مذهبي پديد آورد و نقطه
عطف و تحولي را در چاپ و نشر كتب مذهبي به صورت
مصحح و منقح ايجاد نمود.
اقدام به چاپ كتاب كافي دوره 8 جلدي عربي و دوره 110
جلدي كتاب بحارالانوار علامه مجلسي از دستاوردهاي مهم
فعاليت ايشان بود . پشتكار در تكميل و انتشار دوره تفسير 20
جلدي الميزان عربي تاليف علامه طباطبائي (قدس سره ) و
همچنين انتشار دوره كتاب اصول و فلسفه و روش رئاليسم
تاليف علامه طباطبائي (قدس سره ) و با پاورقي هاي شهيد
مطهري از يادگارهاي وي مي باشد , كه توسط دارالكتب
الاسلاميه شكل گرفت .
سه دوره كتاب مهم ديگر شيعه , شامل كتابهاي
من لايحضره الفقيه (دوره 4 جلدي ) , استبصار(دوره 4 جلدي )
و تهذيب الاحكام (دوره 10 جلدي ) با تشويق ايشان توسط
اخوي محترم وي « مرحوم حاج شيخ علي آخوندي » در نجف
اشرف منتشر شد . همچنين كتابهاي جواهرالكلام (دوره 43
جلدي ) و كتابهاي حدائق الناضره (دوره 25 جلدي ) توسط آن
مرحوم در نجف منتشر شد و تجديد چاپ آنها در ايران
صورت پذيرفت .
از ديگر موارد , انتشار دوره كتاب تفسير نمونه اثر آيت الله
مكارم شيرازي در 27 جلد , مرآه العقول علامه مجلسي در 30
جلد و صدها كتاب ديگر از اثرات وجودي آن رادمرد بزرگ و
عالم رباني است .
تصحيح كتابهاي صحيفه سجاديه , كتب اربعه ,
فضائل الخمسه . تفسيرالميزان و بسياري كتب ديگر توسط
شخص ايشان انجام گرفت .
در ابتداي قيام حضرت امام خميني (قدس سره ) , مرحوم
شيخ محمد آخوندي از سال 1341 از افراد بسيار فعال در
صحنه سياسي و رابط بين امام راحل و علما تهران به خصوص
مرحوم حجه الاسلام فلسفي بودند. همچنين با مرحوم آيت الله
رباني شيرازي در امر مبارزات عليه رژيم ستم شاهي رابطه اي
تنگاتنگ داشت .
در سالهاي اوليه انقلاب اسلامي و جنگ تحميلي چهره اي
بسيار فعال بود و عليرغم مشكل حركتي خود بارها در جبهه
جنگ حضور پيدا كرد تا مشوقي براي كمك رساني ديگران به
جبهه و جنگ حق عليه باطل و حضور رزمندگان عزيز در اين
عرصه پيكار و امتحان باشد. ايمان و اعتقاد راسخ وي به
حقانيت انقلاب و جبهه تا آن حد بود كه با وجود داشتن محل
قبر در حضرت عبدالعظيم الحسني (ع ) , وصيت كرد كه اگر در
غير مكانهاي زيارتي مقدس وفات كرد , حتما او را در بهشت
زهرا در كنار قبور شهداي انقلاب و جنگ تحميلي به خاك
بسپارند.
تاسيس و بنيانگذاري بيمارستان خيريه ولي عصر(عج ) در
سال 1352 و در خيابان خزانه بخارايي كه از محروم ترين
منطقه آن روز تهران بوده از ديگر خدمات مردمي ايشان است
كه با همكاري مرحوم پور جوادي انجام گرفت و تا آن گاه كه
رمقي در بدن داشت در جلسات هيئت مديره آن بيمارستان
شركت مي كرد و تا چند سال پيش رياست هيئت مديره آن
بيمارستان را عهده دار بود.
همكاري و همراهي با بسياري از موسسات خيريه و
عام المنفعه و گره گشايي از كار گرفتاران و اعطاي وام
قرض الحسنه به نيازمندان , شيوه مرضيه ايشان بود. وي به
واسطه آنكه دور از دسترس مردم بينوا نباشد حاضر نشد كه از
منزل خود كه در محله قديمي پامنار بود , تغيير مكان دهد. او
تلفن خود را هميشه در كنار بستر قرار مي داد تا هر فردي در هر
زماني احتياج به كمك و يا راهنمايي ايشان داشته باشد بتواند
با وي تماس گيرد. براي رفع گرفتاري مردم هيچگاه از پا
نمي نشست . او مرد تهجد در شب و مرد عمل در روز بود و تا
قبل از بستري شدن هرشب دو ساعت قبل از اذان صبح را به
نماز و تهجد و خواندن دعا و قرآن اختصاص
مي داد.
شيخ محمد آخوندي در مقابل مشكلات , هيچگاه سرخم
نكرد. او مرد توكل و پشتكار و ايمان و اخلاص و مرد تقوي و
پاكدامني بود. آنگاه كه عزيزترين افرادش را در زندگي از دست
مي داد , با گفتن كلمه استرجاع « انالله و انااليه راجعون » برخود
مسلط مي گرديد و صبر و پايداري وي درسي بزرگ براي
خانواده و بستگان بود.
از نمونه هاي تحمل و بردباري اين اسوه مقاومت , شهادت
فرزندش محمدرضا آخوندي دانشجوي سال چهارم پزشكي
دانشگاه اصفهان بود كه در سال 1356 بدست رژيم طاغوت
شاهنشاهي صورت گرفت . ماموران ساواك چه در هنگام
ملاقات ايشان در زندان اوين و چه در ايام پس از اعدام نامبرده
كوهي از استقامت و پايداري را ملاحظه مي كردند. در اين
جريان عليرغم اعلام ممنوعيت برگزاري هر گونه مجلس ترحيم
براي وي , مرحوم شيخ محمد آخوندي مراسم بزرگداشت
فرزند را در منزل خود برگزار نمود و جمع كثيري از بستگان ,
دوستان و همچنين مبارزان بنام آن دوران نظير مرحوم آيت الله
رباني شيرازي و... در اين مجلس شركت نمودند. آنچه كه در
اين مجلس ترحيم بر همگان جالب و بياد ماندني بود آن كه اين
عالم رباني عليرغم تالمات روحي با يكي از علماي
شركت كننده در اين مجلس برسر موضوعي فقهي به بحث
طلبگي پرداخت و مدتي طولاني را با آن شخصيت به مذاكره
نشست .
شيخ محمد آخوندي در انجمنها و موسسات عام المنفعه
ذيل عضويت داشت :
هيئت موسس و هيئت امنا جامعه تعليمات اسلامي از سال
.1322
هيئت موسس و هيئت امنا بيمارستان خيريه وليعصر
(عج )
هيئت مديره موسسه در راه حق (قم )
شوراي معتمدين حضرت امام (قدس سره ) در بازار
شوراي مركزي جامعه انجمنهاي اسلامي اصناف و بازار تهران
رياست انجمن اسلامي ناشران
خيرين مدرسه ساز و ....
گرچه مرحوم حاج شيخ محمد آخوندي در راستاي
فعاليت هاي مداوم خويش همواره رضايت خداوند تبارك و
تعالي را در نظر داشت و از مردم و مسوولين هيچ گونه انتظار
تقدير و تشكري را نداشت , با اين حال , ده ها لوح تقدير از
بنيادها و انجمن ها و مجامع مختلف به ايشان اهدا گرديد كه از
اهم آنها :
اخذ عنوان و لوح تقدير به پاسداشت خدمات ارزنده در
گسترش علوم و معارف اهل بيت عليهم السلام در كتاب سال
ولايت .
عنوان خادم نشر از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي .
عنوان خادم قرآن براي نشر بيش از صد و پنجاه اثر
قرآني .
عنوان پيش كسوت نشر از اتحاديه ناشران و كتابفروشان و....
اميد است طريقي كه مرحوم شيخ محمد آخوندي در
موسسه دارالكتب الاسلاميه آغاز و به انجام رساند , استمرار
يابد و اين موسسه همچنان از كانون هاي نشر معارف اهل بيت به
شمار آيد.
شيخ محمد آخوندي و حاج شيخ عباسعلي
اسلامي به همراه عده اي از بزرگان و خيرين , اقدام
به تاسيس جامعه تعليمات اسلامي كردند تا تعليم و
تربيت ديني و فرهنگ اسلامي را در جامعه گسترش
دهند. اين اقدام منجر به تاسيس صدها مدرسه
اسلامي پسرانه و دخترانه در سطح كشور شد
با درگذشت شيخ محمد آخوندي , آخرين
بازمانده هيات موسس جامعه تعليمات اسلامي از
جامعه رخت بربست , ولي آثار نيك او همچنان باقي
است
شيخ محمد آخوندي با تاسيس موسسه انتشاراتي
دارالكتب الاسلاميه , بسياري از آثار گرانبهاي شيعه
را از كنج عزلت به در آورد و در دسترس
علاقه مندان قرار داد. آثاري مثل : الكافي ,
بحارالانوار , مرآه العقول , الميزان و ده ها كتاب
ديگر
