ث به انگيزه برپايي چهاردهمين نمايشگاه فرش دستباف ايران
ث مجيد زندي
نگاه به فرش در كشور ما نگاه توام با احترام و احساس عاطفي است ,
اگرچه توليد فرش امروزه در كشور ما به يك صنعت تبديل شد و حدود 6
ميليون ايراني در كنار آن ارتزاق مي كنند اما وقتي در انبوه فرش هاي دستباف
ايراني در چهاردهمين نمايشگاه فرش دستباف ايران قرار مي گيري اين حس
بيشتر در وجودت تقويت مي شود كه نگاه به فرش آرامش بخش
است .
احترام به فرش و فرشباف در جامعه ما به يك فرهنگ تبديل شده و
مشاهده بسياري از بازديد كنندگان نمايشگاه فرش دستباف كه با آرامش تمام
روي فرش ها لميده اند گواه اين مساله است كه آنها با وجود فرش دستباف
احساس مي كنند به روستا آمده اند و دردل شهر پرهياهو و آهن و سيمان دود ,
گويي در خانه اي روستايي بدون دغدغه هاي روزگار لحظاتي را سپري
مي كند.
اين هويت فرش ايراني يك شبه و يك ساله پديد نيامده زيرا پس از
گذشت قرون و اعصار در عظمت ابداع , قدرت طراحي , تركيب رنگ ها ,
ظرافت سطح و ذوق و سليقه هنرمندانه هزاران ايراني انديشمند و تلاشگر به
اين روز رسيده است .
فرش دستباف ايران دسترنج دستهاي هنرمند و بخشنده اي است كه از
دل روستاها و شهرهاي ايران , افتخار و هويت ملتي را بر صحنه روزگار حك
كرده است كه براي هميشه باقي خواهد ماند.
اين صحيح كه فرش دستباف ايران امروز بخاطر گراني خود از خانه
بسياري از مردم طبقه متوسط و محروم جامعه خارج شده و يا هيچگاه هم به
آن خانه ها راه نيافته اما نوع درآمدزايي , اشتغال زايي آن براي جمعيت
انبوهي از مردم , هميشه حساسيت و نگاههاي پيگيري را با خود داشته است
تا حدي كه اگر هر ضربه اي به اين هنر و صنعت ملي وارد شود به مثابه لطمه
به كل كشور تلقي مي شود.
با چنين نگاهي قدم در سرسراي چهاردهمين نمايشگاه تخصصي فرش
دستباف ايران مي گذارم جايي كه بيش از 360 شركت و موسسه توليدي ,
تعاوني و صادراتي در مساحتي به وسعت 22 هزار متر مربع , انواع و اقسام
فرش دستباف مناطق مختلف كشور , تابلو فرش , فرش هاي هنري , فرش هاي
سه بعدي , و نقش برجسته , گليم , شهرماك , گبه و نقشه هاي قالي رايانه اي و
بسياري از فعاليت هاي مرتبط با هنر و صنعت فرش ايران به نمايش
گذاشته اند.
اگرچه برگزاري نمايشگاه سالانه فرش دستباف ايران هر ساله باعث
مي شود تا حدودي به بازتاب مسايل , مشكلات و تنگناهاي موجود در
حاشيه و متن حوزه فرش دستباف كشور بپردازيم ولي اين حركت نبايد به
تنها فرصتي براي بررسي و حل معضل فرش دستباف ايران منتهي شود.
در اين باره آقاي مرادي يك بافنده فرش دستباف ايران در حاشيه
نمايشگاه فرش دستباف ايران به خبرنگار ما گفت : توليد كننده اصلي فرش
دستباف ايران همانند توليد كنندگان اصلي بخش كشاورزي و دامي جز
محرومترين بخش صنعت يا هنر فرش ايران مي باشند و هيچگاه از حالت
رعيتي خارج نشده اند.
وي گفت : در چنين شرايطي مي گويم كه هركس فرشبافي را به عنوان
شغل خود انتخاب كرد جزو فقراي جامعه بوده و خواهد ماند زيرا تجار فرش
دوست دارند ما هميشه با حداقل دستمزد كار كنيم و سود واقعي را براي
هميشه آنها بردند و خواهند برد.
آقاي مرادي افزود : 90 درصد بافندگان فرش دستباف ايران در روستاها
ساكن هستند , مواد اوليه گران به دست آنها مي رسد و آنچه كه آنها در طول
پائيز و زمستان مي بافند بايد ارزان به واسطه ها بفروشند والا دولت براي
حمايت از توليد كنندگان فرش ايران هنوز هيچ قدمي كه باعث بهبود اقتصاد
آنها شود برنداشته است .
آقاي عباسي يكي ديگر از توليد كنندگان عمده فرش كشور هم در
گفت وگو با خبرنگار ما افزود : فرش در ايران نبايد صنعت تلقي شود , بايد از
آن به عنوان هنر نگاه كرد و هر هنرمندي همه بايد شغل دوم خود را در زندگي
هنر قرار دهد در غير اينصورت ضرر خواهد كرد.
وي عمده مشكل صنعت فرش ايران را كمبود كارگاههاي فرشبافي يا
تعاوني در روستاها ارزيابي مي كند و مي افزايد : اگر كارگاهها در كشور با ديد
هنري رونق يابد , و فرش ها هم به سفارش خريدار توليد شود آن زمان ارزش
واقعي هر متر فرش ايراني مشخص خواهد شد. وي با رد توسعه صنعت فرش
در كشورهاي تركيه , هند , چين , پاكستان و افغانستان هم گفت : به نظر من آنها
تا يك حدودي مي توانند با هنرمندان ايراني رقابت كنند و اين مرحله هم در
گذشته همزمان با ورود فرش هاي ماشيني رخ داده بود اما هنر اصيل فرش بافي
ايران را نمي توان با دزديدن طرح ها و نقش ها نابود كرد زيرا بافنده ايراني هنر
خود را هم در اين كار دخالت مي دهد كه باعث خلق آثار هنري مي شود.
آقاي عباسي ادامه داد : متاسفانه در چين و هند , كارگران تقريبا همگي از
كودكان هستند كه از لحاظ حقوقي جرم است و بر خلاف حقوق بشر است ,
ولي در ايران هنرمند قالي باف ايراني با يك چرخش دست ماهرانه خود در
هر گره روح هنر را هم در قالي ها تزريق مي كند.
وي ادامه داد : گاهي در كارگاهم به قاليبافان طرحي مي دهم كه از آن
استفاده كنند اما در ميان كارگران متوجه مي شوم يكي طرح مرا كه براي آن
بسيار هزينه هم كرده بودم اجرا نكرد و در ابتدا از كارش عصباني شدم اما
وقتي كه آن فرش را با بقيه مقايسه كردم متوجه شدم كه او با يك گره اضافي
در سر خط ها اثري هنري خلق كرد كه به فكر هيچ فرد عادي هم نمي رسد. در
نمايشگاه فرش آنقدر فرش برروي هم قرار دارد كه مي توان چندين خيابان
تهران را هم مفروش كرد كه در مسير بازديد از غرفه ها , غرفه كميته امداد امام
خميني (ره ) توجه ما را به خود جلب كرده است .
آقاي سيدامرالله حسيني مسئول غرفه فرش كميته امداد
امام خميني (ره ) , به خبرنگار ما گفت : كميته امداد امام خميني (ره ) هم اكنون
30 هزار بافنده فرش دارد كه قصد داريم آن را به 50 هزار نفر ارتقا دهيم .
وي گفت : ما مواد اوليه , دار قالي و نقشه را به خانواده هاي تحت پوشش
مي دهيم و حتي به آنهايي كه بلد نيستند آموزش مي دهيم و محصول توليدي
آنها را بدون يك ريال پورسانت براي آنها در اين نمايشگاه مي فروشيم و همه
پول را به اين خانواده ها مي رسانيم .
وي افزود : در 10 سال گذشته توليدات فرش كميته امداد آنقدر ارتقا
كيفي يافته كه الان به جرات مي توانم بگويم توليدات ما از بسياري از
توليدكنندگان اسم و رسم دار هم با كيفيت تر است و اين مساله را مي توان از
رونق فروش در غرفه ها و نمايشگاههاي فرش كميته امداد امام (ره ) شاهد
بود.
وي مي افزايد : متاسفانه در عرصه بين المللي با فرش ايران سياسي
برخورد مي كنند اما نحوه رنگ بندي فرش ايران به گونه اي است كه دست آنها
را بسته است . آقاي منوچهر عظيمي يك هنرمند تابلو فرش هم در گفت وگو با
خبرنگار ما در تشريح تابلو فرش ها گفت : اين هنر را تنها مي توان با يك مثال
به خوانندگان روزنامه شما معرفي كرد و آن اينكه هر تابلو فرش و حتي فرش
دستباف همانند يك صفحه نامه يك خطاط زبردست است و اگر اين نامه را
دو نفر بنويسند هر قدر آن دو نفر تلاش كنند همانند همديگر خط بنويسند باز
اهل فن و يا حتي بسياري فرشبافان متوجه اين دو دستي بودن بافت مي شوند.
وي گفت : ظرافت هنرمندان در تابلو فرش ها موج مي زند و اگر كسي
بخواهد مسير غلطي را طي كند بزودي اشتباهش آشكار خواهد شد و ديگر
كسي او را هنرمند و فرشباف نمي شناسد. اين هنرمند فرش افزود : اخيرا نگاه
مردم ما هم به فرش تا حدودي تغيير كرده و مردم علاقه اي ندارند بر
فرش هايي كه هر يك خود به اندازه يك تابلوي نفيس ارزش دارد پاي
بگذارند به همين دليل فروش تابلو فرش ها هم در كشور ما رونق گرفته است .
يك رنگرز گياهي سلطان آباد هم كه در محوطه نمايشگاه چادر رنگرزي
داير كرده بود مي گفت : متاسفانه ما ملت خوبي نيستم زيرا از رقيب خود
جنس مي خريم ولي باعث افزايش هزينه تمام شده فرش داخلي و آبروريزي
آن مي شويم .
وي مي گفت : ما از توليدات طبيعي رنگ در كشور غافل مي شويم و براي
واردات محصولات شيميايي پول كلاني صرف مي كنيم و 10 برابر
محصولات سنتي پول رنگ مي دهيم و پس از آن هم مجبوريم آن را براي
كاهش تندي رنگ به كهنه شوي بدهيم ! درحاليكه همه راههاي غلط را مي ريم
تا يك اشتباه بزرگتر مرتكب شويم . در حاليكه رنگ هاي سنتي آلودگي ندارد
و باعث اعتبار فرش دستباف ايران هم مي شود كه ما به اشتباه پول خود را به
جيب بيگانگان مي ريزيم .
سياه چادر عشاير قشقايي هم چشم هر بيننده اي را در دل تهران
مي نوازد , گويي در ميان دشت ارژن به سراغ يك سياه چادر رفته اي , در اين
هم انواع و اقسام قاليچه هاي عشايري با طرح هاي سنتي به نمايش گذاشته
شده است . گليم , گبه , قالي , پشتي , ساك , پاي پيچ هاي آويزان شده , جل
اسب و... هر يك خود بخشي از هنر و صنايع دستي عشاير غيور كشورمان را
معرفي مي كند. آقاي محمدعلي كريمي مديرعامل شركت سهامي فرش ايران
هم در گفت وگو با خبرنگار ما گفت : تعداد غرفه ها امسال دوبرابر شده و اين
مساله نشاندهنده استقبال گسترده تر توليدكنندگان و تجار فرش از نمايشگاه
چهاردهم است . وي همچنين از برپايي نخستين كنگره بزرگ فرش دستباف
ايران با حضور ايرانيان مقيم خارج و يا خارجياني كه فرش دستباف ايراني
را در اقصي نقاط دنيا عرضه مي كنند در سال آينده همزمان با پانزدهمين
نمايشگاه فرش دستباف در تهران خبر داد. وي گفت : ايرانيان بسياري در
خارج از كشور به عشق وطن كار مي كنند و ما قصد داريم آنها را در اين كنگره
دور هم جمع كنيم تا مشكلات فرش ايران را بهتر بررسي كنيم . وي با بيان
اين مساله كه صادرات فرش دستباف در عرصه جهاني كاهش يافته , گفت :
توليد فرش دستباف با كيفيت ايران به جاي عرضه فله اي و كم كيفيت , تحول
بسياري را در عرصه توليد و صادرات فرش دستباف كشور ايجاد كرده است
تا حدي كه اكنون رقابت اصلي توليدكنندگان بزرگ فرش ايران بر سر كيفيت
است .
وي شكل گيري مركز ملي فرش به عنوان متولي و مرجع دولتي
پاسخگويي به مردم , تشكيل بيمه بافندگان و اتحاديه بافندگان فرش دستباف
به عنوان نخستين سنديكاي فرش و صادرات فرش دستباف با كيفيت را
ازجمله فعاليت هاي انجام شده در سه سال اخير ارزيابي كرد.
وي گفت : عليرغم مسايل خاص منطقه امسال استقبال خوبي از
نمايشگاه فرش دستباف ايران از سوي تجار و صادركنندگان عمده فرش
جهان خصوصا از كشورهاي اروپايي و آمريكايي شده است . وي گفت : يك
دوره اي تركيه و چين رقباي ايران در عرصه بين المللي بودند ولي با ورود
فرش هاي باكيفيت ايراني به بازارهاي جهاني آنها از اين عرصه خارج شدند
ولي كشورهاي جديدي همانند نپال , هند , پاكستان , و اخيرا هم افغانستان
وارد اين عرصه شدند. وي ابراز اميدواري كرد روند حركت فرش دستباف
ايران در دولت آينده هم به درستي هدايت شود زيرا ما نمي خواهيم ضمن
اينكه آنها را با بافت فرش مشغول نگه داريم آنها را در فقر هم نگه داريم . بايد
در عين درآمدزايي , براي بافندگان فرش بعنوان هنرمندان بزرگ كشور حرمت
قايل شد.
ث مديرعامل شركت سهامي فرش ايران :
بايد در عين درآمدزايي , براي بافندگان فرش به عنوان
هنرمندان بزرگ كشور حرمت قايل شد.
استقبال خوبي امسال از نمايشگاه فرش دستباف ايران از
سوي تجار و صادركنندگان عمده فرش جهان شد
به مناسبت هفته دولت
3523 طرح توليدي و زيربنايي بخش كشاورزي به
بهره برداري مي رسد
|
بخش اقتصادي : دبير شوراي اطلاع رساني وزارت جهاد كشاورزي
گفت : به مناسبت هفته دولت 3 هزار و 523 طرح توليدي و زيربنايي بخش
كشاورزي و توسعه روستايي با يك هزار و 648 ميليارد و 281 ميليون ريال
سرمايه گذاري در سراسر كشور بهره برداري مي رسد.
به گزارش روابط عمومي وزارت جهاد كشاورزي , مجيد قاسمي
فيض آبادي افزود : با بهره برداري از اين طرح ها هزاران خانوار شهري ,
روستايي و عشايري از يكي از خدمات و مزاياي حاصل از آنها بهره مند
مي شوند و زمينه اشتغال جديد براي 21 هزار و 886 نفر فراهم مي شود .
دبير شوراي اطلاع رساني وزارت جهاد كشاورزي گفت : طرح هاي
افتتاحي در زيربخش هاي آب و خاك , زراعت و باغباني , آموزش و
تحقيقات و ترويج , جنگل و مرتع و آبخيزداري , دام و طيور و شيلات ,
دامپزشكي , صنايع روستايي و امور عشايري اجرا شده است .
وي افزود : بيشترين طرح هاي افتتاحي مربوط به استان كرمان و منطقه
جيرفت و كهنوج با 454 طرح كشاورزي و توسعه روستايي است .
|
قيمت سبد نفتي اوپك به 59 دلار و 75 سنت رسيد
|
قيمت هر بشكه سبد نفتي اوپك , به 59 دلار و 75 سنت رسيد .
به گزارش واحد مركزي خبر , دبيرخانه سازمان كشورهاي صادركننده
نفت اوپك اعلام كرد : قيمت هر بشكه نفت شاخص اين سازمان با 85 سنت
افزايش نسبت به روز قبل از آن , به 59 دلار و 75 سنت رسيد .
گفتني است سبد نفتي اوپك شامل 11 گونه نفت اعضا اين سازمان
است .
|
قيمت نفت سبك ايران از مرز 58 دلار هم گذشت
|
قيمت هر بشكه نفت خام سبك ايران براي تحويل در دهانه كانال سوئز
14 سنت افزايش داشت و به 58 دلار و 2 سنت رسيد .
به گزارش واحد مركزي خبر , هر بشكه نفت خام سنگين كشورمان نيز
55 دلار و 87 سنت معامله شد .
اين بالاترين قيمت در تاريخ فروش نفت كشورمان است .
نفت سبك به نفتي مي گويند كه ميزان گوگرد موجود در آن كمتر از نيم
درصد باشد.
اين ميزان براي نفت سنگين بيشتر از نيم درصد است .
60 درصد از كل صادرات نفت ايران سنگين و 40 درصد آن از نوع نفت
سبك است .
روند افزايشي قيمت نفت ديروز نيز در بازار آمريكا ادامه داشت و
شواهد بازار نشان مي دهد قيمت نفت وست تگزاس اينترميدييت 68 دلار را
پشت سر گذاشته است .
كاهش سطح ذخيره سازي بنزين و احتمال مختل شدن توليد نفت در
خليج مكزيك بر اثر طوفان كاترينا از جمله مهمترين دلايل افزايش قيمت
نفت در روزهاي اخير محسوب مي شود.
|
وزارت جهادكشاورزي خواستارجلوگيري ازوارد آمدن
خسارت بيشتربه سبزيكاران شد
|
وزارت جهاد كشاورزي با استمداد از وزارتخانه ها و سازمانهاي ذيربط
خواستار جلوگيري از وارد آمدن خسارت بيشتر به سبزيكاران
شد.
« مجيد قاسمي » فيض آبادي دبير شوراي اطلاع رساني وزارت جهاد
كشاورزي در گفتگويي ضمن بيان اين مطلب اظهار داشت : وزارت جهاد
كشاورزي طي نامه اي از وزير بهداشت , درمان و آموزش پزشكي خواست تا
براي جلوگيري از وارد آمدن خسارت بيشتر به سبزيكاران بطور دقيق مناطق
آلوده و نوع محصولاتي كه بيشتر احتمال آلودگي آنها به بيماري وبا وجود
دارد را مشخص كند.
وي افزود : مسئوليت رساندن آب به كشاورزان به عهده وزارت نيرو و از
جهت آلودگي آن مربوط به سازمان حفاظت محيط زيست است .
وي افزود : شرايط ايجاد شده تاثيرات شديدي بر روي كاهش توليد ,
مصرف , قيمت و صادرات داشته و حتي موجب سلب اطمينان كشاورزان به
تداوم كشت شده كه در نهايت باعث وارد آمدن خسارت سنگيني به بخش
كشاورزي و توليد كنندگان آن خواهد شد.
قاسمي فيض آبادي يادآور شد : وزارت جهاد كشاورزي در 26 مرداد ماه
سالجاري طي نامه اي به وزير كشور نيز خواستار طرح موضوع در ستاد
حوادث غير مترقبه وزارت كشور و پرداخت مبلغ 200 ميليارد ريال به
صورت علي الحساب براي جبران زيان خسارت ديدگان سبزيكار شده بود
كه با توجه به دستور رئيس جمهور در اوايل هفته جاري جلسه اي در وزارت
كشور براي تعيين و پرداخت خسارت به سبزيكاران تشكيل خواهد شد.
وي گفت : با تشكيل كميته هاي كارشناسي در وزارت جهاد كشاورزي
تاكنون ميزان خسارت در تهران و 15 استان ديگر كشور به عمل آمده است
كه با تامين اعتبار به خسارت ديدگاه پرداخت مي شود.
وي تصريح كرد : بايد با همكاري سازمان ذيربط تدابيري انديشيده شود
كه با عرضه محصولات سالم به بازار از ادامه روند خسارت به كشاورزان
جلوگيري شود.
دبير شوراي اطلاع رساني وزارت جهاد كشاورزي در خاتمه خاطر نشان
ساخت : خوشبختانه در حال حاضر 95 درصد محصولات سبزي و صيفي
كشور از طريق آب سالم و زلال آبياري و توليد مي شوند.
|
علت افزايش مصرف آب در تهران اعلام شد
|
مدير عامل شركت آب و فاضلاب استان تهران گفت : افزايش ميزان
مصرف آب تهران , نتيجه زياده روي شهروندان و افزايش سرانه مصرف
مردم است و نه زياد بودن جمعيت اين شهر.
به گزارش واحد مركزي خبر , « محمودي » با بيان اين مطلب افزود : بر
اساس كار كارشناسي , الگوي مصرف براي هر فرد ايراني در شبانه روزي
نزديك به 150 ليتر محاسبه شده است كه همه نيازهاي يك فرد را پوشش
مي دهد.
وي گفت : در استان تهران ميانگين سرانه مصرف بيش از 180 ليتر
است كه در صورت افزودن مصارف غير مستقيم به اين رقم , آمار سرانه
مصرف تهرانيها از 277 ليتر در شبانه روز نيز بيشتر خواهد بود .
مدير عامل آب و فاضلاب استان تهران با تاييد هدر روي 30 درصدي
آب در خود شبكه آبرساني اظهار داشت : ميزان آبي كه به علت فرسودگي
شبكه آبرساني هدر مي رود حدود 18 درصد است و بقيه , آبي است كه به
مصارف واقعي مي رسد , اما به علتهاي مختلف مورد محاسبه دستگاههاي
كنتور قرار نمي گيرد.
محمودي افزود : براي جلوگيري از هدر رفتن آبها , عمليات بازسازي
شبكه آبرساني از چند سال قبل آغاز شده كه ميزان هدر رفت آب كاهش يافته
است , اما هنوز بهبود انجام كار را مي طلبد.
مدير عامل آب و فاضلاب استان تهران خاطر نشان كرد : اين شركت
سالانه حدود 350 كيلومتر از شبكه هاي توزيع آب را بازسازي و تعداد قابل
توجهي مخازن آب در طول سال تهيه و آماده مي كند كه در تعادل فشار و
كاهش آب هدر رفته موثر است .
|
تعرفه واردات شكر 100 درصد كاهش يافت
|
معاون بازرگاني داخلي گفت : به منظور كاهش قيمت شكر در بازار
داخلي , تعرفه واردات شكر از 150 درصد به 50 درصد كاهش
يافت .
« حسن يونس سينكي » در گفت وگو با خبرنگار اقتصادي مهر گفت : پس
از مجموعه تصميماتي كه گرفته شد حدود 35 هزار تن شكر از طريق واردات
به بازار تزريق شد.
وي افزود : به دنبال تزريق 35 هزار تن شكر در حال حاضر شاهد ثبات
قيمت در بازار شكر مي باشيم كه اين امر به دنبال سير صعودي قيمت اين كالا
در بازار صورت گرفت .
وي تصريح كرد : براساس مصوبه كميسيون تنظيم بازار براي ايجاد ثبات
قيمت شكر در بازار , تعرفه واردات شكر از 150 درصد به 50 درصد كاهش
يافت .
معاون وزير بازرگاني خاطرنشان كرد : در حال حاضر قيمت شكر در بازار
سير نزولي يافته و همچنين قيمت شكر كالابرگي نيز مشكلي ندارد.
به گفته وي , در حال حاضر قيمت شكر مورد معامله حدود 520 تومان
در هر كيلو است كه سياست وزارت بازرگاني بر اين اساس استوار است كه
قيمت شكر را به 430 تومان در هر كيلو برساند .
وي افزود : چنانچه روند كاهشي قيمت شكر ادامه نيابد بطور حتم
سهميه تكميلي صنايع مواد غذايي به قيمت 432 تومان ارايه خواهد شد كه
نياز خود را از اين طريق تامين كنند.
|
معاملات هفتگي بورس فلزات تهران 151 درصد افزايش
يافت
|
186 هزار و 620 تن انواع فولاد , آلومينيوم , مس و روي به ارزش 854
ميليارد و 363 ميليون و 200 هزار ريال , هفته گذشته در بورس فلزات تهران
داد و ستد شد.
به گزارش واحد مركزي خبر , آمار كل معاملات بورس در اين هفته
نسبت به هفته قبل از آن از لحاظ حجم 151 درصد و از نظر ارزش 138
درصد افزايش نشان مي دهد.
176 هزار و 920 تن انواع محصولات فولادي به ارزش 657 ميليارد و
480 ميليون و 600 هزار ريال معامله شد كه به لحاظ وزن و ارزش به ترتيب
94,8 و 76,96 درصد از كل بازار را به خود اختصاص داد .
در گروه محصولات آلومينيومي نيز 8 هزار و 220 تن انواع آلومينيوم به
ارزش 146 ميليارد و 409 ميليون ريال معامله شد كه از نظر وزن و ارزش به
ترتيب 4,4 و 16,9 درصد از كل بازار را تشكيل مي دهد .
در گروه محصولات مسي نيز يك هزار و 460 تن انواع محصولات مسي
به ارزش 52 ميليارد و 204 ميليون و 600 هزار ريال معامله شد كه از نظر
وزن و ارزش به ترتيب 0,78 و 6,11 درصد از كل بازار را به خود
اختصاص داد.
در هفته مورد بررسي در گروه محصولات روي نيز 20 تن شمش روي به
ارزش 269 ميليون ريال معامله شد كه از نظر وزن و ارزش به ترتيب 0,02 و
0,03 درصد از كل بازار را از آن خود كرد .
از معاملات اين هفته 149 هزار و 80 تن به ارزش 553 ميليارد و 301
ميليون و 980 هزار ريال به صورت سلف , 31 هزار و 540 تن به ارزش 276
ميليارد و 281 ميليون و 220 هزار ريال به صورت نقدي و 6 هزار تن به
ارزش 24 ميليارد و 780 ميليون ريال به صورت نسيه داد و ستد شد .
در تالار بورس فلزات اين هفته 195 هزار و 800 تن عرضه و 326 هزار
و 80 تن تقاضا براي محصولات فلزي مطرح شد .
|
چالش نرخ فروش اقساطي در بانكداري ايران از جهت
اقتصادي نه فقهي
|
ث به انگيزه هفته بانكداري اول تا هفتم شهريور
حسن نظري
موسسه پژوهشي حوزه و دانشگاه
چكيده : برخي از محققان اقتصاد اسلامي جهت فاصله گرفتن از نرخ
بهره , نرخ نسيه را به عنوان بهترين جايگزين مطرح نموده اند. بي شك نرخ
نسيه دو ويژگي معين بودن سود و قطعي بودن آن را , به همراه دارد و اين دو
ويژگي را در نرخ سود سرمايه بر اساس مشاركت به طور همزمان , شايد نتوان
به آساني مطرح نمود. اين مقاله در راستاي تبيين اين واقعيت است كه از
جهت تئوريك نرخ نسيه مي تواند مستقل از نرخ بهره باشد و در اين صورت
هيچ گونه مشكلي از جهت فقهي يا اقتصادي وجود نخواهد داشت . ولكن در
عينيت روابط اقتصادي مشكل اساسي نرخ نسيه (فروش اقساطي ) مشتق
بودن آن از نرخ بهره مي باشد. زيرا نرخ نسيه همانند ديگر نرخ قراردادها و
معاملات داراي دو جنبه حقوقي ـ اقتصادي است . بعبارت ديگر ممكن است
نرخ نسيه از جهت حقوقي جايگزين نرخ بهره شود ولي از جهت اقتصادي
همين نرخ مي تواند مشتق از نرخ بهره باشد. از اين رو تجزيه و تحليل مفاهيم
حقوقي و تعيين جايگاه ويژه آنها ضرورت دارد تا اينكه تصور نشود از
گزينه هاي حقوقي مي توان راه حل اقتصادي انتظار داشت . مشكل اقتصادي
راه حل اقتصادي مي طلبد نه راه حل حقوقي ـ فقهي و بر همين اساس نظريه
جايگزيني نرخ نسيه بجاي نرخ بهره مورد نقد قرار مي گيرد. نكته قابل توجه
اين است كه اين نقد و تحليل چون پيشينه اي ندارد منابعي هم نمي توان براي
آن تعيين نمود. در واقع منبع اساسي آن تجزيه و تحليل مفاهيم و گزينه هاي
حقوقي و تعيين جايگاه آنهاست .
مقدمه : تفاوت قلمرو حقوق و اقتصاد
بي شك حقوق و اقتصاد دو قلمرو متفاوت دارند. حقوق چارچوب
قانوني ـ حقوقي مطلق رفتارهاي انسان و از جمله رفتار مالي او را معين
مي كند , ولي اقتصاد به چارچوب رفتار مالي ناظر نمي باشد , بلكه به محتواي
اقتصادي اين چارچوب و قالب توجه دارد. بطوركلي در مورد رفتارهاي
مالي , سه نوع گزاره وجود دارد كه مي بايد آنها را از يكديگر تفكيك كرد.
1 ـ گزاره هاي حقوق مالي
كسي كه مال مباحي را حيازت كند , نسبت به آن حق اولويت دارد.
كسي كه زمين موات را آباد نمايد در مورد آن مالكيت دارد.
مالك مي تواند مال خودش را با قرارداد صلح , خريد و فروش به صورت
نقد يا نسيه , هبه , اجاره ... به ديگري منتقل نمايد. اين نوع گزاره هاي فقهي ـ
حقوقي دقيقا هنجار و چارچوب فعاليت و رفتار انسان را در رابطه با مال
تعيين مي نمايد و هيچگونه نگاهي به تعيين مقدار ارزش اين مال بدست آمده
از طريق آباد كردن يا مقدمات آباد كردن (تحجير) يا قراردادهاي انتقالي
ندارد. فقيه و حقوق دان وظيفه دارد كه اسباب و عوامل پيدايش حق
اولويت , يا مالكيت , يا حق اختصاص انسان را نسبت به مال تعيين نمايد ,
اما متعلق اين حقوق چه مقدار قيمت دارد , در قلمرو كار او نمي باشد.
2 ـ گزاره هاي مكتب اقتصادي
كار مفيد انسان بر روي منابع طبيعي منشا درآمد است , كار منشا درآمد
بصورت قطعي و غيرقطعي مي باشد بكارگيري سرمايه نقدي در بخش واقعي
اقتصاد منشا استحقاق سود است . اين نوع گزاره ها مربوط به مكتب اقتصادي
است و از نظر موضوع و محمول با گزاره هاي قسم اول تفاوت دارد.
3 ـ گزاره هاي علم اقتصاد
مقدار ارزش درآمد كار بر روي ثروت طبيعي يا فعاليت توليدي ـ
خدماتي بر اساس قانون عرضه و تقاضا تعيين مي شود. مقدار درآمد جريان
سرمايه نقدي در فعاليتهاي اقتصادي را ميكانيزم بازار معين مي كند. مقدار
مصرف هر انسان تابعي از درآمد قابل تصرف اوست . اين نوع گزاره ها
باگزاره هاي قسم اول و دوم , تفاوت اساسي دارد. در گزاره هاي مكتبي كار
منشا درآمد است , اما چه مقدار درآمد را بيان نمي كند , ولي گزاره هاي قسم
سوم چه مقدار را بيان مي كند.
نكته اساسي اين است كه گزاره هاي قسم دوم دقيقا استنتاج از گزاره هاي
قسم اول است , ولي گزاره هاي قسم سوم را نمي توان از گزاره هاي قسم اول
يا دوم استنباط منطقي نمود , زيرا گزاره هاي حقوقي و مكتبي ناظر به
چگونگي و كيفيت مي باشند و گزاره هاي علمي ناظر بر كميت و مقداراند ,
همچنانكه سئوال از چگونگي تعيين درآمد باسئوال از تعيين مقدار درآمد
تفاوت جوهري دارند. جواب سئوال اول را مكتب اقتصادي مي دهد و
جواب سئوال دوم را ميكانيزم بازار (علم اقتصاد). باتوجه به اين مقدمه كه
در واقع اساس و مبناي نقد به حساب مي آيد , تعيين نرخ سود سرمايه از
طريق نرخ نسيه با فروش اقساطي مي بايد مورد بررسي قرار گيرد.
تعيين نرخ سود سرمايه از طريق نرخ نسيه (فروش اقساطي )
برخي محققان اقتصاد اسلامي تلاش نموده اند كه نرخ سود سرمايه را در
فعاليتهاي بخش واقعي اقتصاد (توليد كالا و خدمت ) از طريق نرخ نسيه
(فروش اقساطي ) تعيين نمايند. گزيده اي از عبارات ايشان را مرور
مي نماييم .
« با توجه به لازم بودن معاملات نسيه و معلوم بودن قيمت نسيه كالا يا
درآمد حاصل از مبادله آن در زمان انجام معامله , به نظر مي رسد كه اين نرخ
مطمئن ترين نرخ بازدهي مي باشدكه هر بنگاهي براي سرمايه خود مي تواند
پيش بيني كند در مقايسه با وقتي كه سرمايه خود را به صورت مضاربه ,
مزارعه , ياعقود ديگر به مشاركت مي گذارد. در عقود اخير , فقط نسبت
تقسيم درآمد در زمان انعقاد عقد قابل تعيين مي باشد , ولي درآمد قابل
وصول در همين زمان يا به تعبير ديگر نرخ بازدهي سرمايه گذاري , قابل تعيين
نيست . به اين لحاظ وقتي بنگاهي اقدام به سرمايه گذاري مي كند كه پيش بيني
كند نرخ بازدهي محتمل مشاركت مضاربه يا عقود ديگر از نرخ نسيه بيشتر
است , و گرنه از مواجه شدن با خطرهاي مشاركتهاي ياد شده خودداري
كرده و اقدام به استفاده از معاملات نسيه كه نسبتا كم خطر هستند مي نمايد.
بدين جهت نرخ نسيه مي تواند نقش شاخص را ايفا كند كه بر اساس آن
فعاليتهاي مدت دار از قبيل سرمايه گذاري , پس انداز , بهره برداري از منابع
انباره و روانه همچون معادن و جنگلها و به طور خلاصه اختصاص سرمايه
به فعاليتهاي گوناگون اقتصادي قابل توضيح مي باشد » (1 ) همچنين در مورد
ديگر چنين تصريح مي نمايد « و چنانچه به تحليل فيشر بازگرديم و نحوه
پيدايش نرخ نسيه را در نظر بگيريم , مي بينيم كه اين نرخ مي تواند تمام
تخصيص ها و اطلاعاتي را كه نرخ بهره در يك اقتصاد ربوي ارائه مي دهند ,
در يك اقتصاد بدون ربا مانند اقتصاد صدر اسلام نشان دهد » (2 ) با توجه به
دو عبارت نقل شده , بطور واضح مي توان فهميد كه نويسنده نرخ نسيه را
جايگزين نرخ بهره معرفي مي نمايد. در واقع با صراحت تمام تاكيد دارد كه
از جهت شاخص سرمايه گذاري و غيره , نرخ نسيه مناسبترين جايگزين نرخ
بهره مي باشد.
بر همين اساس برخي ديگر از محققان مسائل بانكداري بدون ربا , نرخ
نسيه را مبناي سود ثابت سپرده هاي پس انداز به حساب آورده و چنين راه
حل ارائه مي دهند.
« افراد با مراجعه به بانك , بخشي از وجوه مازاد بر نياز خود را به صورت
عقد وكالت در بانك سپرده گذاري مي كنند و به بانك وكالت مي دهند تا وجوه
آنان را به همراه ديگر وجوه حاصل از سپرده پس انداز (به صورت مشاع )
فقط از طريق عقود با بازده ثابت (فروش اقساطي , اجاره به شرط تمليك و
خريد دين ) به جريان انداخته , سود مشخص و ثابتي را براي آنان به دست
آورد.
بانك هر ساله با مطالعه كشش بازار درباره نرخ نسيه و نرخ تنزيل و
ظرفيت معامله , نرخ مشخصي را براي تسهيلات اعطايي از طريق معاملات
نسيه , اجاره به شرط تمليك و خريد دين اعلام مي كند : سپس باتوجه به توان
مديريتي خود , چند درصد از آن را كم كرده , مابقي را براي صاحبان سپرده
اعلام مي كند; در نتيجه , سپرده گذار به بانك وكالت مي دهد تا سپرده او را از
طريق معاملات مذكور به جريان انداخته , از سود حاصل , درصد مشخصي
را به صاحب سپرده بپردازد و بقيه را بانك به صورت حق الوكاله ,
بردارد » . (3 )
بنابر اين ديدگاه , مشكل تعيين نرخ سود سرمايه در فعاليتهاي توليدي و
خدماتي بر اساس نرخ نسيه , حل مي شود و هر سپرده گذاري در شبكه بانكي
مي تواند از سود ثابت و از قبل تعيين شده اطلاع كسب نمايد و بر اساس آن
تصميم بگيرد.
دو ويژگي نرخ نسيه
نرخ بهره از دو ويژگي تعيين بهره قطعي در بازار عرضه و تقاضاي پول و
تضمين اصل وام برخوردار است . بر همين اساس بانكهاي ربوي بدون
هيچگونه دغدغه اي , نرخ بهره وام را هم براي تجهيز منابع پولي و هم براي
تخصيص آنها به كار مي گيرند. نرخ نسيه نيز (فروش اقساطي ) دقيقا از جهت
تعيين و قطعيت سود و تضمين معادل كالاي فروخته شده , مشابه نرخ بهره
مي باشد , زيرا در فروش اقساطي , معادل كالاي فروخته شده , با ضمانت
معاوضي و سود فروش مدت دار كالا قطعيت پيدا مي كند. بر همين اساس
فعاليت بانكها در چارچوب عقود بازدهي ثابت (مانند فروش اقساطي و
اجاره به شرط تمليك ) رشد چشمگير داشته و از 35,8 درصد در سال
1363 به رقمي حدود 60,3 درصد رسيده است . (4 ) البته دو ويژگي نرخ
نسيه از جهت تعيين سود قطعي و ضمانت معادل سرمايه بدين معنا نيست كه
نرخ نسيه همان نرخ بهره مي باشد , زيرا نرخ نسيه مي تواند از نرخ بهره فاصله
بگيرد همچنانكه در صدر اسلام چنين بوده است و در شرايط فعلي هم اگر
بازار نسيه مستقل از بازار بهره باشد مي توان گفت كه شاخص مستقلي جهت
برآورد سود سرمايه به حساب مي آيد. به ديگر تعبير نرخ نسيه اگر مستقل
باشد , وابسته به سود بخش واقعي اقتصاد در قلمرو توليد كالا و خدمات
مي باشد , ولي نرخ بهره بازار مستقلي از بخش واقعي اقتصاد در قلمرو فوق
است . از اين رو بهره در بازار پول مستقل از بخش واقعي شكل مي گيرد ولي
نرخ نسيه و سود آن مي تواند مربوط به بخش واقعي اقتصاد باشد. در
صورتيكه مشتق از نرخ بهره نباشد.
نقد و ارزيابي نرخ فروش اقساطي (نرخ نسيه )
خريد و فروش به صورت نسيه دقيقا يك قالب و چهارچوب فقهي ـ
حقوقي است . اين چارچوب معين نمي كند كه نرخ نسيه از كجا شكل گرفته
است . اصول يك چارچوب فقهي ـ حقوقي مبادله نگاه عام به تعيين
چارچوب آن دارد اما در اين چارچوب شما به چه نرخي مي خواهيد مبادله
را انجام دهيد و اين نرخ از كجا مشتق شده است , هيچ گونه نگاهي ندارد.
نرخ نسيه مي تواند مشتق از بازار مستقل نسيه باشد همچنانكه درصدر اسلام
چنين بوده است در آن زمان نرخ بهره مسلط بر بازار مسلمين نبوده و بازار
بهره با بازار نسيه , دو بازار مستقل و بدون ارتباط با يكديگر بوده است ,
همچنين نرخ نسيه مي تواند از نرخ سود سرمايه مشتق شود. سرمايه در بخش
واقعي اقتصاد ـ توليد كالا و خدمت ـ در مدت معين هر ميزان كه سود داشته
باشد مي تواند مبنا و پايه براي تعيين نرخ نسيه شود همچنانكه نرخ نسيه
مي تواند مشتق از نرخ بهره شود. نرخ بهره هر دوره زماني مبناي تعيين نرخ
نسيه قرار مي گيرد. بنابر اين نرخ نسيه از سه منشا مي تواند سرچشمه
بگيرد.
1 ـ نرخ نسيه در بازار مستقل بدون اشتقاق از نرخ سود سرمايه و بدون
اشتقاق از نرخ بهره .
2 ـ نرخ نسيه مشتق از نرخ سود سرمايه در بخش واقعي اقتصاد .
3 ـ نرخ نسيه مشتق از بهره .
در واقع هر يك از اين سه مبنا مي تواند در واقعيت خارجي نرخ نسيه و
فروش اقساطي را تعيين نمايد. اكنون جانمايه نقد اين است كه در واقعيت
روابط اقتصادي جامعه ايران نرخ فروش اقساطي بر اساس نرخ بهره تعيين
مي شود. هر كالايي كه به صورت مدت دار فروخته مي شود تعيين نرخ آن
براساس نرخ بهره تعيين مي گردد. بگونه اي كه اگر دوماه بعد از فروش
اقساطي تمام اقساط نقد بشود باز هم به مدت دو ماه نرخ آن كالا بر اساس
نرخ بهره تعيين مي شود. تعيين جريمه تاخير بازپرداخت هم كه بانكها عمل
مي كنند , بر اساس نرخ بهره انجام مي پذيرد. مبلغ اجاره خانه كه با پيش
پرداخت پول نقد كاهش پيدا مي كند بر اساس نرخ بهره , كاهش مال الاجاره
تعيين مي گردد. هيچ موردي از خريد و فروش مدت دار نمي توان پيدا نمود كه
عرضه و تقاضا مستقلا همانند بازار خريد و فروش نقد نرخ آن را معين كند ,
بلكه نرخ نسيه دقيقا مشتق از نرخ بهره است . اينجاست كه اين مبادلات از
جهت چارچوب فقهي اشكال ندارد ولي از جهت اقتصادي غير از نرخ بهره
هيچ ملاك مستقل ديگري هم جهت تعيين نرخ نسيه به كار گرفته نمي شود.
بنابراين هيچ فقيه وحقوق داني نمي تواند بر خريد و فروش به صورت
نسيه كه نرخ آن مشتق و تابع نرخ بهره است خرده بگيرد و يا حكم به بطلان
آن نمايد. همچنانكه هيچ اقتصادداني هم نمي تواند قبول كند كه چنين نرخ
نسيه اي كه مشتق از بهره است , با بازار بهره فاصله دارد. اينجاست كه بايد
گفت مشكل اقتصادي را نبايد بر فقه عرضه كرد و راه حل فقهي براي آن
جستجو نمود , بلكه مشكل اقتصادي راه حل اقتصادي مي طلبد و بس . راه
حل فقهي در قالب نرخ نسيه مشتق از نرخ بهره نظير راه حل مشكل تورم از
طريق تغيير موضوع پول از نظر فقهي است . تغيير موضوع پول از جهت
فقهي به اينكه گفته شود موضوع و مقوم پول , ارزش رسمي آن نيست بلكه
ارزش واقعي است , و آنگاه فتوا داده شود كه اگر در شرايط تورمي صد تومان
وام داده شد وام دهنده مي تواند بعد از چند ماه صد و بيست تومان مطالبه
نمايد , و چنين تصور شود كه با راه حل فقهي مي توان مشكل اقتصادي تورم
را حل نمود. چنين تصوراتي نه تنها مشكل تورم را حل نمي نمايد بلكه آن را
تشديد هم مي نمايد. در جايگزيني نرخ نسيه به جاي نرخ بهره و اندازه گيري
نرخ سرمايه بر اساس نرخ نسيه و همچنين تعيين سود ثابت سپرده هاي بانكي
بر اساس نرخ فروش اقساطي در تصورات و مفاهيم حقوقي فاصله از ربا و
بهره دارد , ولي از جهت اقتصادي نرخ بهره فرمان مي دهد كه نرخ نسيه را
چگونه و چه مقدار بايد تعيين كنيد. باز هم تاكيد مي شود بحث از جهت
فقهي , حقوقي , قانوني نمي باشد. دقيقا بحث اين است كه آيا نرخ نسيه خود
بازار مستقلي دارد و فرمان تعيين را خود در دست دارد يا اينكه نرخ نسيه در
جامعه اقتصادي و روابط عيني داد و ستدها , تابعي از نرخ بهره و اشتقاق
يافته از آن است . در روابط عيني حيات اقتصادي جامعه نرخ بهره مستقل و
نرخ نسيه براساس آن تعيين , و اشتقاق يافته از آن مي باشد. اگر نرخ نسيه
بازار مستقلي مي داشت همانند صدر اسلام و اشتقاق يافته از نرخ بهره نبود ,
مي توانست جايگزين نرخ بهره شود همچنانكه مي توانست شاخص تعيين
نرخ سود سرمايه به حساب آيد.
راه حل اساسي
تعيين نرخ سود سرمايه به گونه اي كه فاصله از نرخ بهره داشته باشد , از
طريق نرخ نسيه در شرايط فعلي اقتصاد جامعه ما , ممكن نيست بلكه بايد از
بازار بورس سهام استفاده كرد بازار بورس سهام را ابتدا بايد شفاف نمود , تا
اينكه بتواند سود واقعي را منعكس نمايد. آنگاه براساس آن نرخ سود سرمايه
را تعيين نمود و شاخص بازدهي سرمايه را در ديگر نهادهاي مالي به كار
گرفت . توضيح بيشتر اين راه حل را بايد به جاي مناسب خود واگذار
نمود.
خلاصه مقاله :
برخي از محققان اقتصاد اسلامي جهت فاصله گرفتن از نرخ بهره , نرخ
نسيه را به عنوان بهترين جايگزين مطرح نموده اند. بي شك نرخ نسيه دو
ويژگي معين بودن سود و قطعي بودن آن را , به همراه دارد و اين دو ويژگي را
درنرخ سود سرمايه به طور همزمان شايد نتوان به آساني مطرح نمود. اين
مقاله در راستاي نقد جايگزيني نرخ نسيه به جاي نرخ بهره مي باشد. زيرا
نرخ نسيه اگر مستقل از نرخ بهره باشد هيچگونه مشكلي نه از جهت فقهي ـ
حقوقي و نه از جهت اقتصادي در جايگزيني آن بجاي نرخ بهره وجود
نداشت . ولكن واقعيت اين است كه در روابط اقتصادي موجود نرخ نسيه
مشتق از نرخ بهره مي باشد. از اين رو فاصله گرفتن از نرخ بهره مي طلبد كه
ابتدا نرخ نسيه مستقل از نرخ بهره تعيين گردد. تا بتوان آنرا جايگزين نرخ
بهره نمود. بنابر اين درسيستم بانكداري ايران كه قرارداد فروش اقساطي بكار
گرفته مي شود از جهت فقهي مشكلي وجود ندارد ولي از جهت اقتصادي
بايد جهت تعيين نرخ نسيه (فروش اقساطي ) بطور مستقل تلاش كارشناسانه
نمود.
پي نويس :
1 ـ صدر , سيدكاظم , مقاله ربا , نرخ بهره , نرخ نسيه , ص 13 , دومين مجمع
بررسيهاي اقتصاد اسلامي , شهريور .1369 همچنين مراجعه شود به كتاب
اقتصاد صدر اسلام , ص 285 , انتشارات دانشگاه شهيد بهشتي .1375
2 ـ صدر , سيدكاظم , اقتصاد صدر اسلام , صفحه 289 , انتشارات دانشگاه
شهيد بهشتي 1375 , همچنين جهت توضيح بيشتر مراجعه شود به فصل
يازدهم همين كتاب صفحه 273
3 ـ فصلنامه تخصصي اقتصاد اسلامي , سال دوم , شماره 7 , مقاله
حجت الاسلام والمسلمين جناب آقاي موسويان , ص 66
4 ـ جهت توضيح بيشتر مراجعه به جدول شماره (1 و 2 ) پيوست مقاله
نماييد.
جدول شماره 1
درپايان * تركيب مانده تسهيلات اعطايي جديد بانكها به بخش غيردولتي
سال
شامل انواع موضوع معاملات به جز اموال اجاره به شرط تمليك *
مي باشد.
شامل مطالبات معوق و سررسيدگذشته مي باشد. * *
ماخذ : ويژه نامه يازدهمين سمينار بانكداري اسلامي موسسه عالي بانكداري
ايران ـ بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران ـ ص 304
جدول شماره 2
سهم هر يك از گروههاي چهارگانه تسهيلات اعطايي بانكها به بخش
غيردولتي
استخراج شده از جدول شماره 1
برخي از محققان اقتصاد اسلامي جهت فاصله گرفتن از نرخ بهره , نرخ نسيه را به
عنوان بهترين جايگزين مطرح نموده اند زيرا خريد و فروش به صورت نسيه دقيقا
يك قالب و چارچوب فقهي ـ حقوقي است .
نرخ نسيه اگر مستقل از نرخ بهره باشد هيچگونه مشكلي نه از جهت فقهي ـ
حقوقي و نه از جهت اقتصادي در جايگزيني آن به جاي نرخ بهره وجود نداشت اما
واقعيت اين است كه در روابط اقتصادي موجود , نرخ نسيه مشتق از نرخ بهره
مي باشد.
| | | | | | | |
|