م ـ طلوع گر
مرگ « رابين كوك » وزير خارجه سابق انگليس , زودهنگام و
فوق العاده تكاندهنده بود اما در عين حال همانطور كه پيش بيني
مي شد , اتفاق افتاد. كوك كه پيش از مرگش از منتقدين سرسخت
سياستهاي « توني بلر » نخست وزير انگليس بود و رهبري مخالفان
حضور نظامي كشورش در عراق را در دست داشت بگفته پليس
اين كشور به هنگام تپه نوردي و درجريان يك حادثه ترديدآميز
جان سپرد.
شبكه خبري « بي .بي .سي » كه همان زمان اين خبر را به
سراسر جهان مخابره مي كرد , چنين گزارش داد : « گمان مي رود
آقاي كوك در نزديكي تپه « بن استك » در شمال غربي اسكاتلند ,
ناگهان بي هوش شده است . امداگران وي را با هلي كوپتر به
بيمارستان « ريگمور » در اينورنس انتقال دادند اما تلاش 40
دقيقه اي آنها براي به هوش آوردن وي بي ثمر ماند »
« رابين كوك » كه هنگام مرگ 59 سال داشت , اولين بار در
سال 1974 (1353 ) نماينده پارلمان انگليس شد . وي در سال
1989 وزير بهداشت , در سال 1992 وزير تجارت و صنايع و
در سال 1994 وزير خارجه حزب كارگر در دولت سايه انگليس
شد . در انتخابات پارلماني سال 1997 انگليس كه به پيروزي
حزب كارگر منجر شد , وي به عنوان وزير خارجه دولت انگليس
به كابينه راه يافت و تا سال 2001 اين سمت را حفظ كرد . بعد از
ترميم كابينه انگليس در سال 2001 آقاي كوك جاي خود را به
« جك استراو » داد و خود با يك درجه تنزل , رهبري مجلس عوام
انگليس را بدست گرفت . وي كه در ميان سياستمداران مطرح
انگليسي از مخالفان عمده عمليات نظامي امريكا و انگليس در
عراق به شمار مي رفت , دركشاكش جنگ عراق و در اعتراض به
سياست هاي جنگ طلبانه « توني بلر » از سمت خود استعفا كرد و
به جمع منتقدان فعال طرح هاي خارجي دولت انگليس
پيوست .
ثآغاز فعاليت سياسي
« رابرت فينليسون كوك » روز 28 فوريه سال 1946 در لاناركشاير
انگليس متولد شد. او كه در مدرسه لقب رابين گرفت , پيش از
مطالعه ادبيات انگليسي دردانشگاه ادينبورگ در مدرسه آبردين
حضور يافت . كوك در فاصله سال هاي 1971 تا 1974 عضو
شوراي ادينبورگ و در سال هاي 1974 تا 1983 نماينده
ادينبورگ مركزي در پارلمان بود.
آقاي كوك در سال 1994 به سخنگوي آقاي « توني بلر » در
امورخارجه بدل شد و سال 1997 به مقام وزير خارجه حزب
كارگر در دولت انگليس رسيد اما تنزل مقام او از وزارت خارجه
به رهبري مجلس عوام كه پس از ترميم كابينه در سال 2001 از
سوي بلر صورت گرفت , حادثه اي غيرمنتظره بود.
با اينكه مقام جديدش يك پله پايين تر از وزيرخارجه بود
وليكن آقاي كوك در نقش جديد آسوده به نظر مي رسيد و
مدرن سازي مجلس عوام را در برنامه كاري خود قرار داد. او
اصلاحات مهمي را در مجلس با تغييرات فراگير در ساعات و
فرآيند كاري آن آغاز كرد. با اين حال طرح هاي اصلاح گرايانه وي
در مجلس اعيان با مشكلات عمده برخورد كرد.
افكار و ايده هاي اصلاح گرايانه وي قبل از آن نيز در دولت
انگليس باعث نگراني و ناخشنودي بلر و همفكرانش شده بود و
همين موضوع از علت هاي اصلي دورساختن وي از كابينه تلقي
مي شود. اما در خارج از دولت هم كوك توانست خاري درچشم
بلر باشد , شخصيتي مايه دار و هوشمند كه سياستمداران بسياري
از حزب كارگر دور او حلقه زدند.
اگرچه برخي از مخالفان كوك , او را متكبر و شخصيتي دور
از دسترس مي دانستند اما حاميان او معتقد بودند وي به مراتب
بهتر از بلر مي توانست رهبري حزب كارگر را به عهده بگيرد. تنها
چيزي كه در ميان مخالفان و طرفداران او اتفاق نظر وجود
داشت اينكه او يكي از هوشمندترين نمايندگان پارلمان و يكي از
ماهرترين مناظره كنندگان آن بوده است . (1 )
رابين كوك كه درمحافل سياسي و خارج آن از وي به
هوشمندي و نيز فردي پايبند به اخلاق سياسي و مقررات
بين المللي ياد مي شود , همواره بر اين اعتقاد بود كه منافع ملي
انگليس هيچگاه با توسل به نيروي نظامي و جنگ افروزي تامين
نشده و تاريخ استعماري بريتانياي كبير مملو از خاطرات
متعددي است كه اين امر را به اثبات رسانيده است . او معتقد بود
دولتمردان كنوني انگليس بايد بياموزند كه در عصر جديد گزينه
تعامل به مراتب بهتر و بيشتر از گزينه تقابل تاثيرگذار خواهد بود
و خواهد توانست لندن را سهل تر به اميال و اهداف فرامرزي
خود نزديك سازد. ايده رابين كوك و تاكيد وي بر بكارگيري
راهكارهاي غيرنظامي در بحران هاي بين المللي و منطقه اي كه در
زمان حياتش طرفداران بسياري را هم در دستگاه ديپلماسي و هم
در پارلمان انگليس پيدا كرده بود با خودخواهي و هراس هاي
« توني بلر » مواجه گرديد.
بسياري از آگاهان سياسي معتقدند محبوبيت روزافزون
« رابين كوك » در كابينه انگليس و طرح هاي اصلاح گرايانه اش كه
بيش از هر چيز بلر را هدف قرار مي داد و توانايي هاي وي را در
هدايت دولت انگليس زير سوال مي برد , رنجش و نگراني هايي را
سبب شد و به همين دليل سبب گرديد كه در نخستين گام , كوك
به هنگام ترميم كابينه انگليس در سال 2001 از پست وزارت
خارجه كنار گذاشته شود تداوم انتقادهاي وي از دولت بلر اين
بار در نقش رهبر نمايندگان حزب كارگر در مجلس عوام انگليس
موقعيت خطرساز و ناخوشايندي را براي بلر ترسيم كرد
همزماني اين انتقادها با مرگ مشكوك « ديويدكلي » رئيس
بازرسان تسليحاتي وزارت دفاع انگليس كه پس از افشاي
فريبكاري دولت بلر در كسب اجازه از پارلمان براي تهاجم به
عراق , حادث گرديد , آنچنان موجي را ايجاد كرد كه اركان دولت
انگليس را به مخاطره افكند.
« رابين كوك » 17 مارس 2003 بدنبال بالاگرفتن اختلافات
ميان وي و توني بلر و همچنين انتقادات صريح و بي پرده وي از
ناديده گرفته شدن اخلاق سياسي در اداره كشور و بي توجهي به
مقررات بين المللي , مجبور شد از آخرين سمت رسمي حزبي و
رسمي خود هم كناره گيري نمايد. وي كه دنباله روي « توني بلر » از
« جرج بوش » رئيس جمهوري آمريكا را براي منافع ملي كشورش
غلط و مخاطره آميز مي دانست در مقاله اي در نشريه « ساندي
ميرور » به انتقاد خود از عمليات نظامي در عراق ادامه داد و
ضمن « غيرمنصفانه و خونين » خواندن حوادث عراق , خواهان
فراخواني فوري نيروهاي انگليسي از آن كشور شد.
وي در اين مقاله با حمله به جرج بوش تصريح كرد در حالي
كه سربازان امريكايي و انگليسي در عراق جان خود را به خطر
انداخته اند و هر روز شماري از آنان كشته مي شوند , آقاي بوش
در تفريحگاه « كمپ ديويد » اوقات خوشي را سپري مي كند . (2 )
مرگ مشكوك « رابين كوك » علاوه بر محافل سياسي و
مطبوعاتي داخلي انگليس , موجب بهت و حيرت فعالان حقوق
بشر و سياستمداران خارجي شد و يك علامت بزرگ سوال را
مقابل « توني بلر » نخست وزير انگليس قرار داده است . بويژه آنكه
پرونده خودكشي مشكوك « ديويد كلي » رئيس بازرسان
تسليحاتي بريتانيا نيز همچنان در هاله اي از ابهام قرار
دارد.
كوك كه يك روز پيش از آغاز رسمي عمليات نظامي امريكا
و انگليس عليه عراق در اعتراض به سياست هاي جنگ طلبانه بلر
از رهبري مجلس عوام انگليس كناره گيري كرد , بر اين اعتقاد بود
كه دولت انگليس مي بايستي قبل از مشاركت در حمله آمريكا به
عراق , اجازه شوراي امنيت سازمان ملل را كسب مي كرد. وي
ادعاي واشنگتن مبني بر وجود سلاح هاي كشتار جمعي در عراق
را يك خيالپردازي احمقانه مي دانست و به روزنامه انگليسي
« اينديپندنت » گفته بود « توني بلر » هنوز نمي خواهد بگويد كه ما
هرگز سلاح هاي نامتعارف در عراق پيدا نمي كنيم .
كوك چند ساعت پس از استعفاي خود از برخورد دوگانه
غرب با عراق و اسرائيل در ارتباط با سلاح هاي غيرمتعارف و
نقض قطعنامه هاي سازمان ملل انتقاد كرد. او گفته بود « مي گويند
عراق با پيروي نكردن از قطعنامه هاي سازمان ملل همه را خسته
كرده است اما جهان 30 سال نظاره گر آنست كه اسرائيل به
قطعنامه هاي مكرر سازمان ملل بي توجهي كرده و هنوز اراضي
فلسطين را در اشغال دارد و ما پس از اين مدت هنوز بي طاقت
نشده ايم » . (3 )
مرگ رابين كوك در شرايطي رقم خورد كه بسياري از
طرفداران وي , پيش از آن احتمال ترور او را مي دادند و حتي
زمان وقوع آن را خيلي سريعتر از اين پيش بيني مي كردند.
موضعگيري صريح كوك در انتقاد از سياستهاي خاورميانه اي
دولت بلر كه به عقيده او چهره جهاني انگليس را بويژه نزد
مسلمانان و اعراب مخدوش كرده از وي سياستمداري هوشمند
و توانا ساخته بود. اين ويژگي و انتقادات بي پرده وي از
دنباله روي بلر از بوش علاوه بر احزاب داخلي كارگر ـ ليبرال
دمكرات و محافظه كار , محبوبيت قابل ملاحظه اي را در ميان
فعالان سياسي اروپا و خاورميانه برايش ايجاد نمود , نكته اي كه
قطعا خوشايند « توني بلر » نبود.
« تام مورتون » يكي از نزديكان كوك در اين رابطه در مصاحبه
با يكي از شبكه هاي راديويي انگليس مي گويد : رابين به محض
خروج از كابينه بلر , چشم انتظار مرگ بود! وي مي افزايد : هرگاه
از او در مورد احتمال ترور وي سوال مي كرديم در جواب
مي گفت بعد از 50 سالگي هر اتفاقي كه منجر به مرگ شود , نياز
به توجيه ندارد!(4 )
بهت و نگراني محافل سياسي و مطبوعاتي انگليس عاقبت
سه روز پس از مرگ كوك , دولت بلر را با هدف كنترل موجي كه
« مرگ كوك را نوعي ترور مخالفين مي پندارد » وادار ساخت تا به
كالبد شكافي از جسد وي تن بدهد. اگرچه نتايج كالبد شكافي نيز
كه بدون نظارت بين المللي صورت گرفت از قبل قابل پيش بيني
بود . (5 )
ث واكنش مطبوعات انگليس
نشريات انگليسي « ساندي تايمز » , « آبزرور » , « ساندي
ميرور » و بسياري ديگر از رسانه هاي نوشتاري آن كشور پس از
مرگ مشكوك « رابين كوك » با چاپ تصاوير بزرگي از وي در
صفحات اول خود و چاپ مقالاتي كه طي آن دولت توني بلر زير
سوال قرار گرفته است , به انعكاس نگراني طيف وسيعي از مردم
و سياستمداران انگليسي پرداخته اند.
« ساندي تايمز » در اين رابطه مي نويسد : رابين كوك بخاطر
مخالفت هاي پرهيجان و عملگرايانه اش با « توني بلر » در
خاطره ها خواهد ماند. اين نشريه مي افزايد : در اعتراض به جنگ
عليه عراق و هم در رفتارش پس از استعفا , « رابين كوك » حس
گرايش به اصول را به دنياي سياستي بازگرداند كه قطب نماي
اخلاقي خود را گم كرده بود.
« ساندي تايمز » در مورد استعفاي او مي نويسد : رابين كوك
در مورد عراق همانند سايرين اطلاعاتي را بدست آورده بود كه
بعدها صحت آن به اثبات رسيد. او از همان ابتدا دلايل و شواهد
امريكا و انگليس براي حمله به عراق را سست و بي پايه
مي دانست , شواهدي كه پس از اشغال عراق , كذب بودن آن
وجهه انگليس و امريكا را خدشه دار نمود.
اين هفته نامه معتقد است « رابين كوك » از ابتدا نگران بود و
واقف بود كه « توني بلر » در اقدامي نااميدانه به شدت تلاش
مي كند تا وفاداري خود را به امريكا نشان دهد بدون آنكه اعتنايي
به عواقب تصميمش بكند!(6 )
« آبزور » نشريه ديگر انگليسي درباره حادثه مرگ كوك
مي نويسد : اعتراض وي به جنگ عليه عراق و استعفايش از
رهبري نمايندگان حزب كارگر در پارلمان انگليس , از وي آنچنان
شخصيت با درايت و دورانديش ساخت كه حتي مخالفانش در
پارلمان و شخص « توني بلر » مي دانستند كه با چه مانع عظيمي
روبرو هستند.
اين نشريه اضافه مي كند : رابين كوك تلاش كرد سياست
خارجي انگليس را كه از اصول اخلاقي خارج شده دوباره به آن
اصول متعهد سازد و مرگ نابهنگام وي در پارلمان و دولت جاي
خالي مي گذارد . (7 )
ث قربانيان دمكراسي انگليسي
در مخالفت با سياست هاي جنگ افروزانه « توني بلر » در
عراق علاوه بر « رابين كوك » كه رهبري اين جريان را به عهده
داشت , شمار ديگري از مقامات و شخصيت هاي سياسي دولت
انگليس نيز فعال بودند كه هريك به طريق مرموزي يا بايكوت
شده يا از صحنه سياست حذف شدند و يا اينكه همچون كوك از
صفحه زندگي محو شدند. خانم « كلرشورت » وزير توسعه
بين الملل دولت بلر كه در زمره مخالفين مشاركت انگليس در
تهاجم به عراق به شمار مي رود از جمله وزرايي است كه وادار به
استعفا شد. وي به كرار بلر را بدليل دنباله روي از بوش مورد
انتقاد شديد قرارداده بود و درگير نمودن انگليس در افغانستان و
عراق را ناقض تعهدات بين المللي لندن و يك خطاي فاحش
مي دانست كه منافع ملي انگليس را در معرض تهديد قرار خواهد
داد.
خانم شورت كه از سال 1376 تا اسفندماه 1382 در كابينه
بلر عضويت داشت از شخصيت هاي چپ حزب كارگر انگليس
محسوب مي گردد. وي در اظهار نظري صريح به مطبوعات گفته
بود « توني بلر » اعضاي دولت و پارلمان انگليس را فريب داده
است . وي كه بلر را به نزديك شدن به نو محافظه كاران آمريكا
متهم مي كرد پس از مرگ مشكوك « ديويد كلي » كارشناس ارشد
سلاح هاي غيرمتعارف وزارت دفاع انگليس گفته بود مرگ « كلي »
نشان دهنده سواستفاده دولت بلر از قدرت است وتمامي افراد
مسئول دراين ماجرا بايد حساب پس بدهند . (8 )
« جرج گالوي » نماينده سابق پارلمان انگليس و عضو
جنجالي و ضدجنگ حزب كارگر نيز از جمله فعالان مخالف
حضور نظامي انگليس در عراق است كه 8 ماه پس از تهاجم
امريكا و انگليس به عراق بطور رسمي از حزب كارگر اخراج شد.
وي در يك مصاحبه مطبوعاتي از بلر و بوش به عنوان « گرگ » ياد
كرده بود و سربازان انگليسي حاضر در عراق را به سرپيچي از
دستورات فرماندهان ترغيب مي نمود. وي همچنين از اعراب
خواسته بود لوله هاي نفت خود را بر روي غرب
ببندند . (9 )
شمار ديگري از شخصيت هاي ضدجنگ حزب كارگر
انگليس نيز بدليل هراس از اقدامات تنبيهي رهبري حزب و يا به
علت خفقان حاكم بر فضاي كشور كه تنفس را براي مخالفان
جنگ مشكل مي نمود , بتدريج مخالفت هاي خود را غيرعلني
ساخته تا از گزند تصميمات شيطاني دولت بلر درامان باشند.
اگرچه مي توان به اين مجموعه , مخالفت هاي گسترده و شديد دو
حزب ليبرال دمكرات و محافظه كار انگليس را كه از رقباي اصلي
حزب كارگر در انتخابات اخير اين كشور بودند , اضافه نمود ولي
پرداختن به آن فرصت ديگري را مي طلبد.
ث « ديويد كلي » اولين قرباني !
اما در اين ميان ماجراي مرگ مرموز « ديويد كلي » كارشناس
ارشد تسليحات غيرمتعارف وزارت دفاع انگليس همچون مرگ
مشكوك « رابين كوك » با سروصداي زيادي درانگليس و ساير
كشورهاي اروپايي روبرو شد و دولت بلر را با رسوايي سياسي
بزرگي درگير نمود. آقاي كلي بدليل شخصيت علمي و
تخصصي اش تا قبل از تهاجم آمريكا و انگليس به عراق ,
فوق العاده مورد توجه و احترام دولت « توني بلر » قرار داشت و
نظرات كارشناسانه اش بدون هيچگونه تاملي پذيرفتني و
تاثيرگذار بود. اما اظهارات افشاگرانه وي درباره پرونده
تسليحات كشتار جمعي عراق , كابينه بلر را در رسوايي عميقي
غرق كرد و همين مسئله بعدها موجبات مرگش را فراهم ساخت .
در اين باره مجله « اكسپرس » چاپ فرانسه طي گزارشي مفصل به
كالبد شكافي مرگ « ديويد كلي » پرداخته كه بخشي از آن را
انتخاب و از نظر مي گذرد.
در يكي از مزارع نزديك اكسفورد , پليس در روز 18 ژوئيه
2004 جسد بي جان « ديويد كلي » يكي از بهترين كارشناسان
انگليسي در زمينه تسليحات شيميايي و بيولوژيكي را مي يابد.
بعدها براساس تحقيقات پليس اعلام شد كه وي رگ دست چپ
خود را زده است . اما همان زمان دوستان و نزديكان وي و
كسانيكه او را از نزديك مي شناختند از اينكه گفته شده بود
« ديويد كلي » 59 ساله كه اصلا رفتار يك جنگ طلب را نداشت ,
خودكشي كرده بيش از اندازه متعجب شدند. كلي كه از بهترين
مشاوران وزارت دفاع انگليس بود در دهه 80 از دانشمندان
نظامي شوروي كه به غرب رفته بودند , بازجويي كرد و در دهه
90 نيز براي تحقيق درباره توان تسليحات كشتار جمعي عراق
بارها به اين كشور سفر كرده بود.
نشريه « اكسپرس » درباره ادعاي خودكشي « ديويد كلي »
مي نويسد : مرگ مشكوك كلي و مجادلات وي بر سرفريب
نمايندگان پارلمان توسط دولت بلر لندن را با يك آبروريزي
بزرگ درگير و دولت « توني بلر » را براي نخستين بار با چالش
بزرگي مواجه ساخت .
« اكسپرس » اضافه مي كند : دولت بلر قبل از وارد كردن
انگليس به جنگ با عراق به شواهد و مداركي نياز داشت تا بتواند
با استناد به آن نمايندگان پارلمان و مردم انگليس را متقاعد سازد
كه صدام با در اختيار داشتن تسليحات غيرمتعارف « يك خطر
اضطراري » محسوب مي گردد. بدين ترتيب سرويس هاي امنيتي
ماموريت مي يابند چند برگ دست نوشته مبهم را از « ديويد كلي »
بازرس تسليحاتي وزارت دفاع انگليس را به يك كميته مشترك
انتقال دهند.
در ادامه گزارش « اكسپرس » آمده است : 25 ژوئن 2003 در
حالي كه جنگ مختومه شده بود يك خبرنگار مشهور شبكه
« بي .بي .سي » بنام « آندرو گيليگان » فاش مي كند كه نزديكان بلر
قبل از آغاز جنگ عليه عراق در محتويات پرونده تسليحاتي
كشتارجمعي صدام دست برده و پارلمان انگليس را گمراه نموده
است . بعدها « ديويد كلي » اعتراف مي كند او به گيليگان گفته بود
كه دولت انگليس با دستكاري در پرونده تسليحات كشتار جمعي
عراق , محتواي آن را به دروغ , بزرگنمايي و تهديدآميز كرده بود
تا بدينوسيله بتواند اجازه پارلمان انگليس را براي مشاركت با
امريكا درتهاجم به عراق بدست آورد.
بنوشته « اكسپرس » 30 ژوئن 2003 ديويد كلي به وزارت
دفاع احضار مي شود و مورد بازجويي قرار مي گيرد. اين
بازجويي ها به دفعات تكرار مي شود و از اينكه دولت بلر بواسطه
افشاگريهاي او با آبروريزي مواجه شده بود وي بشدت مورد
سرزنش واقع شد اما 18 روز بعد جسد بي جان او پيدا مي شود و
پس از آن ادعا شد كه او اقدام به خودكشي نموده
است .
« اكسپرس » در خاتمه گزارش خود به نقل از « ديويد كلي »
مي نويسد : آقاي كلي دو روز قبل از مرگش به « نيويورك تايمز »
گفته بود افراد ناشناسي بدنبال سربه نيست كردن وي هستند. و
يك روز پس از مرگ مشكوك كلي يك خبرنگار ژاپني از « توني
بلر » كه به توكيو سفر كرده بود , مي پرسد « آيا دست تو به خون
آغشته شده است » (10 )
در هرحال با توجه به تنبيهات فوق العاده و حشتناك صورت
گرفته عليه مخالفان جنگ عراق در انگليس , بنظر مي رسد در
ديدگاه فلسفي « توني بلر » و نيز دمكراسي انگليسي , هرگونه انتقاد
جدي و ابراز عدم تمايل به همراه دروغپردازيها و عملكرد
فريبكارانه دولت , استحقاق مرگ سياسي يا فيزيكي دارد.
ادعاهايي چون خودكشي , سقوط از كوه و سلسله استعفاهاي
بي سرو صدا همگي پوشش هاي دولت انگليس براي اجرايي
كردن نقشه حذف فيزيكي و سياسي مخالفان قدرتمند قلمداد
مي گردد , واقعيتي كه نزد افكار عمومي شفافيت دارد و حذف
شدني نيست .
منابع :
1 ـ سايت اينترنتي « بي . بي . سي » 1382,12,12
2 ـ سايت اينترنتي « بي . بي . سي » 1383,1,10
3 ـ روزنامه جمهوري اسلامي 1384,5,18
4 ـ همان
5 ـ همان
6 ـ سايت اينترنتي « بي . بي . سي » 1384,5,16
7 ـ همان
8 ـ روزنامه جمهوري اسلامي 1382,5,7
9 ـ روزنامه كيهان 1382,8,3
10 ـ روزنامه شرق 1384,9,17
رابين كوك : دنباله روي توني بلر از رئيس جمهور
آمريكا غلط و مخاطره آميز است
كلرشورت : تونلي بلر اعضاي دولت و مجلس
نمايندگان انگليس را فريب داده است
جرج گالوي : بوش و بلر « گرگ » هستند و سربازان
انگليسي بايد از دستورات مافوق سرپيچي كنند
ديويد كلي : بلر با دستكاري پرونده تسليحات كشتار
جمعي عراق محتوي آن را به دروغ بزرگنمائي كرد
