اسلام آباد ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي : كشورهاي جنوب آسيا حدود
يك قرن تحت اشغال استعمار انگليس بودند و پس از پايان اين دوران از 60
سال گذشته تاكنون سعي در رسيدن به توسعه صنعتي , اقتصادي و اجتماعي
داشته اند. براي رسيدن به اين هدف كشورهاي پاكستان , هند , بنگلادش ,
سريلانكا , نپال , بوتان و مالديو 20 سال پيش اقدام به تاسيس اتحاديه
همكاري منطقه جنوب آسيا « سارك » كردند.
سارك بنا به دلايلي كه مهمترين آن تنش فزاينده ميان پاكستان و هند
برسر منطقه كشمير بود از رسيدن به اهداف خود باز ماند. اختلاف بر سر
منطقه تقسيم شده كشمير 58 سال پيش و پس از استقلال پاكستان و هند
بروز كرد. دهلي مدعي است , منطقه كشمير جز لاينفك هند است اما
اسلام آباد ضمن رد اين ادعا تاكيد دارد كه مساله كشمير بايد براساس
قطعنامه هاي سازمان ملل متحد حل شود.
پاكستان و هند از زمان استقلال به علت اين اختلاف فراز و نشيب زيادي
در روابط دوجانبه داشته و حتي دو كشور سه بار با يكديگر جنگيده اند كه دو
مورد آن برسر مساله كشمير بوده است .
موافقت رسمي براي آغاز گفت وگوهاي صلح ميان هند و پاكستان در
ديدار ميان ارتشبد « پرويز مشرف » رئيس جمهوري پاكستان و « اتل بيهاري
واجپايي » نخست وزير وقت هند در زمستان سال 1382 در حاشيه اجلاس
سران سارك صورت گرفت . در اين همايش , دو كشور و ديگر كشورهاي عضو
سارك بر ضرورت تامين نيازهاي انرژي منطقه تاكيد كرده و با تاسيس مركز
انرژي در جنوب آسيا موافقت كردند.
همان طور كه كشورهاي عضو سارك به ويژه پاكستان و هند تاكيد دارند
و بسياري از كارشناسان فني نيز معتقدند , گاز طبيعي ارزانترين انرژي است و
جنوب آسيا مي تواند بااحداث خطوط لوله انتقال گاز از كشورهاي مجاور
نيازهاي انرژي خود را تامين كنند.
هم اكنون پاكستان سه پيشنهاد واردات گاز را بررسي مي كند كه شامل
خطوط لوله گاز از ايران , تركمنستان و قطر مي باشد. ذخاير گازي پاكستان در
پنج سال آينده به شدت كاهش مي يابد و اين كشور به واردات گاز طبيعي از
خارج نياز دارد.
علاوه بر آن , هند نيز مي خواهد با واردات گاز نيازهاي انرژي خود را
تامين كند.
در همين حال طرح پيشنهادي واردات گاز از ايران مناسب ترين گزينه
معرفي شده است زيرا كه ايران داراي وسيع ترين ذخاير گاز طبيعي منطقه
است و دومين كشور داراي ذخاير گاز طبيعي در جهان پس از روسيه است .
اين طرح براي توسعه اقتصادي سراسر جنوب آسيا به ويژه پاكستان و
هند اهميت زيادي دارد و با احداث خط لوله ايران به پاكستان و هند دو
كشور خواهند توانست علاوه بر نيازهاي خانگي , پروژه هاي مختلف صنعتي
را راه اندازي كنند.
پاكستان داراي منابع گاز داخلي نيز هست و شبكه داخلي توزيع گاز اين
كشور از طريق خط لوله از جنوب به شمال در دهه 1960 ميلادي و پس از آن
احداث شد كه ذخاير عمده گاز در منطقه « سويي » ايالت بلوچستان كشف
شد . هر چند اين ذخاير گاز 44 درصد نيازهاي انرژي اين كشور را تامين
مي كند اما به احتمال زياد منابع گاز آن تا سال 2010 ميلادي تا حد زيادي
كاهش مي يابد.
پاكستان علاوه بر برق , از فرآورده هاي نفتي براي تامين نيازهاي انرژي
استفاده مي كند . مصرف روزانه نفت اين كشور 300 هزار بشكه است كه
تقريبا 80 درصد آن از خارج وارد مي شود و به همين سبب توليد برق در اين
كشور گران تمام مي شود.
نيروگاه 162 مگاواتي كراچي در دهه 1970 ميلادي با همكاري كشور
كانادا احداث شد و نيروگاه 300 مگاواتي چشمه نيز با همكاري چين در دهه
1990 ميلادي احداث شد . پاكستان اخيرا با انعقاد قرارداد جديدي با چين
احداث يك نيروگاه هسته اي ديگر را با ظرفيت توليد سيصد مگاوات در
منطقه چشمه آغاز كرده است .
كشورهاي جنوب آسيا به ويژه هند با جمعيت نزديك به يك ميليارد نفر
و پاكستان با بيش از 150 ميليون نفر بازار گسترده اي براي مصرف انرژي
هستند و گاز ارزانترين منبع تامين انرژي آنها به شمار مي رود. در اين منطقه
مانند ديگر مناطق جهان منابعي از جمله گاز و نفت , برق و چوب براي تامين
انرژي استفاده مي شود , اما بسياري از كشورهاي اين منطقه در قرن
بيست ويكم فاقد منابع پيشرفته تامين انرژي هستند.
ساكنان مناطق دورافتاده كشورهاي جنوب آسيا از جمله پاكستان و هند
براي سوخت از هيزم استفاده مي كنند و علاوه بر آن در اين كشورها در اكثر
واحدهاي صنعتي نيز انرژي گران قيمت برق و يا زغال سنگ مصرف
مي شود. استفاده از چوب و زغال سنگ براي سوخت به محيط زيست آسيب
وارد مي كند و سبب نابودي جنگلها نيز مي شود.
وضعيت پاكستان وهند در زمينه واردات سوخت نسبتامشابه است , يعني
پاكستان 80 درصد نيازهاي نفتي و هند 70 درصد نيازهاي نفتي كشور خود
را از خارج وارد مي كنند.
پاكستان و ايران براي احداث دوجانبه خط لوله گاز به صورت اصولي
موافقت كرده اند و هند نيزتمايل دارد با اخذ ضمانت امنيتي لازم در اين طرح
و اجراي سه جانبه آن مشاركت داشته باشد.
در صورت اجراي اين طرح 4,5 ميليارد دلاري از ايران به پاكستان و
هند 2700 كيلومتر لوله گذاري خواهد شد و منطقه جنوب آسيا به يكي از
مراكز عمده مصرف انرژي تبديل مي شود.
ورود انرژي گاز به جنوب آسيا مي تواند همچنين مورد استفاده كشور
چين در مجاورت اين منطقه قرار گيرد . هند هم اكنون روزانه به 150 ميليون
متر مكعب گاز براي مصرف خانگي نياز دارد كه 83 ميليون متر مكعب آن را
در داخل اين كشور تامين مي شود.
منابع دولتي پاكستان نيز اعلام كرده اند , برغم اينكه در يك سال اخير
توليدات گاز و نفت در پاكستان به ترتيب پنج و 17 درصد افزايش يافته ,
اسلام آباد نمي تواند براي تامين انرژي به منابع داخلي اتكا كند.
به گزارش اين منابع , توليد گاز روزانه در اين كشور به 3,6 ميليارد فوت
مكعب و توليد نفت به 66 هزار بشكه در روز رسيده است . توليد گاز شركت
نفت پاكستان اخيرا 9 درصد افزايش يافته واكنون روزانه به 960 ميليون
فوت مكعب رسيده است .
هند , پاكستان و چين براي افزايش استفاده از انرژي هسته اي در 15 تا
25 سال آينده طراحي كرده اند , اما هم اكنون به انرژي ارزان و سالم نياز
دارند.
در منطقه جنوب آسيا , پاكستان با دو نيروگاه اتمي 462 مگاوات برق با
نيروگاه هسته اي سيصد مگاواتي چشمه در ايالت پنجاب و نيروگاه 162
مگاواتي كراچي مركز ايالت سند برق توليد مي كند.
پاكستان يك نيروگاه جديد توليد برق با قدرت سيصد مگاوات را با
مشاركت فني و مالي چين در منطقه چشمه به نام « چشمه ـ2 » در دست
احداث دارد و قصد دارد توليد برق از انرژي اتمي در اين كشور را تا 25
سال آينده به هشت هزار و 500 مگاوات برساند .
اين در حاليست كه هند 14 نيروگاه هسته اي فعال توليد برق و 9 نيروگاه
هسته اي در حال احداث دارد.
به گفته كارشناسان , پاكستان و هند تا2 سال آينده باحداقل 40 ميليارد
متر مكعب كمبود گاز روبه رو خواهند شد و طرح هاي خطوط لوله گاز از
ايران و تركمنستان مي تواند تا 60 ميليون متر مكعب گاز براي هر دو كشور را
تامين كند. اختلافات پاكستان و هند از جمله مساله كشمير از موانع توسعه
همكاري اقتصادي و تجاري ميان اين دو كشور بوده است و احداث خطوط
لوله گاز از ايران يا دو كشور قطر و تركمنستان در گرو حل كامل اين
اختلافات بوده است .
با رفع تدريجي اين اختلافات و روشن شدن چشم انداز طرح خط لوله
گاز ايران , دولت آمريكا , پاكستان و هند را براي اجرا نكردن اين طرح تحت
فشار قرار داده است .
مشخص نبودن ظرفيت حوزه گازي « دولت آباد » در تركمنستان و
وخامت اوضاع امنيتي در افغانستان موانع اجراي طرح خط لوله گاز
تركمنستان است .
احداث خط لوله گاز از قطر به پاكستان نيز به دليل اينكه بايد از بستر
دريا انجام شود , هزينه طرح را افزايش داده و خطرات زيست محيطي نيز در
پي دارد.
با توجه به نياز روزافزون انرژي در منطقه جنوب آسيا اهميت ايران در
سال هاي آينده در صادرات گاز به اين منطقه افزايش خواهد يافت .
برخي كارشناسان معتقدند , ايران در 10 سال آينده به 9 ميليارد دلار
سرمايه گذاري براي توسعه صنعت گاز نياز دارد و مصرف گاز طبيعي جنوب
آسيا نيز در 25 سال آينده دو برابر خواهد شد .
طرح خط لوله گاز انتقال گاز ايران از طريق پاكستان به هند يك پروژه
كلان اقتصادي در منطقه محسوب مي شود و با توجه به اقدام هاي
اعتمادسازي كه نشان دهنده بهبود روابط هند و پاكستان است مي توان انتظار
داشت كه روياي خط لوله گاز ايران , پاكستان و هند در آينده اي نزديك به
واقعيت بپيوندد.
به عقيده كارشناسان , اگر گفت وگوهاي مسوولان سه كشور براي اجراي
اين طرح موفقيت آميز باشد , مي توان انتظار داشت عمليات احداث آن از
زمستان سال 1384 آغاز شود . همچنين با بهبود روابط هند و پاكستان , ايران
انگيزه بيشتري براي پي ـ گيري پروژه خط لوله پيدا كرده است .
هند بر خلاف گذشته كمتر روي احداث خط لوله از مسيرساحل دريا
اصرار دارد زيرا احداث خط لوله از اين مسير طول آن را از 2700 به
3500 كيلومتر افزايش خواهد داد و هزينه طرح نيز افزايش
مي يابد.
ايران و پاكستان داراي تجربه كارشناسي و فني در زمينه احداث خط
لوله گاز طبق استانداردهاي بين المللي هستند و در عين حال بانك توسعه
آسيايي نيز براي هماهنگي با دو كشور در زمينه تامين هزينه هاي مالي اين
پروژه اعلام آمادگي كرده است .
پاكستان به ازاي ترانزيت گاز ايران به هند سالانه 600 ميليون دلاردر
آمد خواهد داشت .
« ماني شانكر ايار » وزير نفت هند ماه گذشته به اسلام آباد سفر كرد و در
اين سفر با مسئولان پاكستاني درباره خط لوله گاز ايران گفت وگو كرد.
قرار است , وزير نفت ايران در آينده نزديك براي گفت و گو با وزير نفت
پاكستان به اين كشور سفر كند.
طرح خط لوله گاز انتقال گاز ايران از طريق پاكستان به هند يك پروژه كلان
اقتصادي در منطقه محسوب مي شود و با توجه به اقدام هاي اعتمادسازي كه
نشان دهنده بهبود روابط هند و پاكستان است مي توان انتظار داشت كه روياي خط
لوله گاز ايران , پاكستان و هند در آينده اي نزديك به واقعيت بپيوندد.
