حسين صنعت پوراميري
دل نامهذب , كلكسيون آرزوهاي دراز است .
ديوار شدن در برابر شيطان , خود پلكان ترقي انسان است .
زندگي بدون غم و مشكل , روياي بدون تعبير است .
آنهايي كه پنبه عمرشان زده شد , بايد پنبه غفلت را از گوش
دل در بياورند.
انسان بدون معنويت , عطر بودن بوست .
اگر لنگه ي در ارتباطات انسان بر چارچوب تملق و دروغ
بچرخد , دير يا زود سقوط پذير است .
كوچه شيطان , بن بست محض است .
گناه , كلنگي است كه خانه آخرت انسان را تخريب مي كند.
آرزوي غيرخدايي , سراشيبي محض است , رفتن در آن آسان
اما خطرناك مي باشد.
انسان نيك , بلندگوي خودستايي اش خاموش است .
خوشا به حال انساني كه زبان بدگويي اش لال است .
|
« شهروندان ارشد » بايد به جايگاه و منزلت اصلي خود
دست يابيد
|
« سالمندي » بنابر تعريف سازمان بهداشت جهاني « عبور از مرز شصت
سالگي » است و براي تمام افرادي كه از حوادث و اتفاقات زندگي جان سالم
بدر برده اند و « جواني » و « ميانسال » را پشت سر گذاشته اند , اين دوران تحقق
پيدا مي كند.
امروزه افزايش اميد به زندگي و كاهش سطح باروري و زاد ولد , موجب
بالارفتن شمار سالمندان نسبت به جمعيت كل شده و اين رشد فزاينده افراد
مسن همچنان ادامه دارد , بطوريكه براساس پيش بيني كارشناسان , در
آينده اي نه چندان دور , در جهان از هر 5 نفر يك نفر سالمند خواهد بود . با
افزايش تعداد سالمندان , مساله بهداشت , سلامت و تامين آسايش و رفاه
آنان در جامعه هر روز ابعاد تازه و گسترده اي پيدا مي كند.
در حال حاضر 6,7 درصد جمعيت كشور سالمندان هستند كه اين ميزان
تا سال 1400 به 9 تا 10 ميليون نفر از جمعيت كل كشور يعني 10 درصد
جمعيت و تا سال 2050 ميلادي به 25 ميليون نفر افزايش مي يابد .
اين آمار هشدارهايي جدي براي مسئولين و سازمانهاي مرتبط با
سالمندان مي باشد كه مي بايست بيش از گذشته در راه برنامه ريزي براي
سالمندان و تامين نيازهاي مالي و روحي و رواني آنان جديت به خرج دهند
تا از حال به فكر مقابله با بحران سالمندي سالهاي آينده باشيم .
يكي از مراكزي كه در اين راه پيشقدم شده و به صورت جدي براي
مقابله با اين بحران برنامه ريزي كرده است , شهرداري تهران مي باشد كه با
اجراي « طرح جامع گنجينه ها » , اولين اقدامات عملي و گامهاي اوليه را
جهت تامين نيازهاي مادي و معنوي سالمندان برداشته است .
تكريم سالمندان , تضمين آينده كشور
افرادي كه به سن سالمندي مي رسند حداقل توقع آنان از دستگاهها و
سازمانهاي دولتي چه مي تواند باشد آيا به غير از اين است كه پس از سالها
تلاش و انجام فعاليت مستمر براي سربلندي كشور بتوانند از حداقل سطح
زندگي و امكانات رفاهي برخوردار باشند علاوه بر سازمانهاي بازنشستگي
كشوري و لشگري سازمانها و ارگانهاي بسياري وجود دارند كه داراي كانون
بازنشستگي مختص به خود مي باشند , و كارمندان بازنشسته آن سازمان را
تحت پوشش قرار داده اند. سئوالي كه در اينجا به ذهن مي رسد اين است كه
فعاليت عمده اين كانونها چيست آيا توانسته اند باري را از روي دوش
بازنشسته ها و سالمندان بردارند و آيا اساسا مسئولان و سازمانهاي زيربط
براي اين قشر از جامعه برنامه هاي خاصي را درنظر گرفته اند
بنابر آمارهاي موجود , جمعيت جوان كشور در آينده با بحران سالمندي
روبرو خواهد شد . در اولين دهه 1950 رقم شاخص اميد به زندگي در بدو
تولد در جهان به طور متوسط 47 سال بود . اين رقم از سال 1995 به بيش از
65 سال افزايش يافت و حتي در برخي كشورها به 80 سال نيز رسيد , اين
تغيير شگرف هم از لحاظ جمعيت شناسي و هم از نظر فرهنگي تحول عظيمي
را در زندگي امروز افراد بشر به وجود آورده است .
مطابق پيش بيني سازمان بهداشت جهاني , در سال 2020 ميلادي بيش
از يك ميليارد نفر بالاي 60 سال عمر خواهند داشت در حالي كه اين رقم در
حال حاضر حدود 580 ميليون نفر است .
در كشور ما نيز طبق آثار منتشره از سوي سازمان ثبت احوال , تعداد 4
ميليون نفر معادل 6,6 درصد از كل جمعيت كشورمان را سالمندان بالاي 60
سال تشكيل مي دهند. اين تعداد سالمندان با توجه به ارتقا سطح زندگي و
بهداشت عمومي و بهبود كيفي وضع تغذيه , كنترل بيماريهاي عفوني و
واگيردار , كاهش تلفات نوزادان و كودكان و كاهش نسبي در ميزان مواليد , در
آينده اي نه چندان دور كشور را با بحران سالمندي مواجه خواهد كرد و نياز
است كه از همين حالا براي سالهاي آينده و براي جوانان حال و سالمندان
آينده برنامه هاي مدون و پيش بيني شده داشته باشيم تا از لحاظ مادي و
معنوي بتوانيم امكانات رفاهي اين قشر را تامين نماييم .
دشواريها و مسائل مختلفي از قبيل تنهايي سالمند با از دست داد
اشتغال خارج از منزل و اشتغالات اعضا خانواده , تغيير ساختار نظام
خانواده و خويشاوندي از حالت گسترده به خانواده زن و شوهري , تغييرات
سريع اجتماعي , اقتصادي و فرهنگي كه حاصل آن ازدياد فاصله بين
سالمندان و ديگر اعضا خانواده مخصوصا نسل جوان جامعه و... باعث
شده اند وجود سالمند كه در گذشته در طيف عاطفي و انجام روابط
خويشاوندي , فردي جدا از خانواده به حساب نمي آمد , و داراي عزت ,
احترام و قداست بود اكنون دستخوش تغييرات زندگي شود و علاوه بر آن ,
وضع زندگي ماشيني , مهاجرتها و جابجايي خانواده ها در طي تلاش براي
امرار معاش , تحصيل و ازدواج , روند دائم التزايد جدا زيستي خانواده ها از
همديگر , مخصوصا در شهرها و برج نشيني موجب انزواي اجتماعي
سالمندان و به تبع آن كاهش عزت و احترام در بين خانواده ها و نسل جوان
شده است .
بنابراين لازم است كه با اجراي برنامه هاي حمايتي در زمينه هاي
پزشكي , بهداشتي , رواني , اقتصادي و اجتماعي و بها دادن به اين
سرمايه هاي پنهان كه در گذشته موجب تحول و پويايي در كشور بوده اند ,
ضمن برگرداندن عزت و احترام از دست رفته آنان , شرايط بازگشت
سالمندان را به متن جامعه فراهم كنيم .
با نگاهي كلي به وضعيت زندگي و امكانات رفاهي سالمندان در
كشورهاي پيشرفته پي مي بريم كه بازنشسته ها و سالمندان چه زندگي
دشواري را در كشور تجربه مي كنند. در كشور كانادا كه از نظر ارائه خدمات
به سالمندان در رديف اول قرار داد , مزاياي پرداختي به سالمندان شامل
مستمري دوران پيري , درآمد مكمل تضمين شده و كمك همسر مي شود.
تمام مزاياي پرداختي , تحت عنوان مزاياي دوران سالمندي , ساليانه 4
نوبت مطابق با شاخص افزايش هزينه هاي زندگي , ترميم مي گردد.
طبق قوانين فعلي كشور كانادا , كليه مردم تحت پوشش نظام بيمه
همگاني قرار دارند. اين برنامه شامل , ارائه خدمات درماني در سطح كشور و
تامين درآمد براي سالمندان , از كارافتادگان , بيكاران , مصدومين ناشي از كار
و افراد زير سن 18 سال مي باشد .
در كشور آمريكا نيز شبكه اي از موسسات در سطوح مختلف , توسط
دولت , بمنظور برنامه ريزي , هماهنگي و ارائه طيفي از خدمات ويژه
سالمندان , ايجاد شد. اين برنامه ها شامل مسكن , سرگرمي و تفريح ـ
رفت وآمد , تغذيه و مشاوره مي باشد كه بعدها كمك پزشكي و مراقبت
پزشكي نيز به منظور برخورد مناسب تر با نيازهاي سالمندان به مراقبت هاي
بهداشتي به آن اضافه شد.
در انگلستان نيز اين مزايا به 6 گروه پرداخت مي شود كه در اين بين
سالمندان و مبتلايان به بيماريهاي كوتاه مدت ميزان قابل ملاحظه اي از اين
مزايا را دريافت مي كنند. براساس اصلاحاتي كه در برنامه رفاه و تامين
اجتماعي از سوي دولت بعمل آمده , مزاياي درآمدي افراد سالمند به صورت
قابل ملاحظه اي افزايش يافته است , بطوريكه از سال 1992 به بعد , با توجه
به افزايش نرخها , يك مستمري بگير 63,20 پوند و يك زوج 96,5 پوند در
هفته دريافت كرده اند.
اما در كشور ما آمارها نشان دهنده آن هستند كه جمعيت سالمند از
وضعيت اقتصادي مناسب و مطلوبي برخوردار نيستند . در سال 1365 به
ازاي هر 11 نفر پرداخت كننده حق بيمه اجتماعي , يك نفر مستمري بگير
وجود داشت ولي در سال 1375 اين رقم به 8 نفر به ازاي يك نفر رسيده
است . از آنجايي كه سطح دريافتي ها به نسبت هزينه ها بالا نمي روند , بر كل
دريافتي از بيمه شدگان كه بايد به نفع مستمري بگيران (از جمله سالمندان )
مورد استفاده قرار گيرد , كاهش مي يابد. در اين ميان وضعيت زنان سالمند ,
وخيم تر و اسفبارتر است زيرا كه سالمندان زن كه از حقوق اقتصادي ,
اجتماعي و امنيت اجتماعي كافي برخوردار نيستند , در اين فرايند به شدت
آسيب مي بينند , و از طرفي ديگر طي سالهاي اخير , سرانه مستمري
بازنشستگي نسبت به قيمتهاي جاري و ثابت رو به كاهش است به طوريكه
دريافتي مستمري بگيران كه بيانگر وضعيت سالمندان نيز مي باشد , در سال
1375 نسبت به سال 1360 به حدود يك سوم رسيده است .
در حال حاضر تنها , سازمان تامين اجتماعي با تحت پوشش قرار دادن
بيش از يك سوم جمعيت كشور و بيش از نيم ميليون مستمري بگير
بازنشسته , نقش اساسي را ايفا مي كند.
در كشور ما , اميد به زندگي در حال افزايش است . كشور , هم اكنون داراي
سهم بالايي از نسل جوان است و اين امر در آينده نسبت بازنشستگان و
كهنسالان را در جامعه زياد مي كند. اگر نسل حاضر در راستاي توسعه
همزمان اجتماعي و اقتصادي فعال نشود , وضع سالمندي مصيبت بارتر از
قبل خواهد شد.
ناگفته پيداست كه يك سازمان و يا ارگان به تنهايي نمي تواند بار اين
مسئوليت را بدوش بكشد و لازمه ارتقا سطح رفاهي سالمندان , هماهنگي و
همكاري سازمانها و ارگانهايي است كه يا در اين زمينه فعال هستند و يا
مي توانند بخشي از امكانات خود را در اين راه صرف نمايند.
شايد يكي از مهمترين نيازهاي سالمندان كه مي توانند براي آن
برنامه ريزي كرد , نيازهاي معنوي آنان باشد. سالمندان براي تامين نيازهاي
معنويشان توقع زيادي ندارند , شايد مهمترين انتظار و توقعي كه دارند حفظ
حريم حرمت آنان از طرف خانواده , اجتماع و دولت است . آنها كه بخشي از
مهمترين سالهاي عمر خود را وقف كار و تلاش در راه ساختن جامعه
كرده اند , انتظار دارند كه زحماتشان ناديده گرفته نشود و احترامي در خور
نقش واقعي آنها در خانواده و جامعه به آنان گذاشته شود.
در همين راستا شايد اجراي طرح جامع گنجينه ها ويژه افراد بالاي
65 سال در سطح شهر تهران مقدمه اي براي تامين نيازهاي معنوي و تا حدي
مادي سالمندان باشد. اين طرح عنوان طرحي است در حوزه سالمندي كه در
جهت احيا كاركردهاي فرهنگي , اجتماعي سالمندان جامعه و خانواده
معاصر , ويژه سالمندان بالاي 65 سال در سطح شهر تهران اجرا مي شود .
اين طرح شامل برنامه ها و مراحل مختلفي مي باشد كه در اولين مرحله با
صدور كارت منزلت , سالمندان (شهروندان ارشد) مي توانند از كليه خدمات
هنري و تفريحي شهرداريها شامل اتوبوس هاي شركت واحد , مترو ,
كتابخانه ها , مراكز تفريحي , ورزشي و هنري و هم چنين كليه خدمات
فرهنگسراها به صورت رايگان استفاده نمايند.
به نظر مي رسد اين طرح با اجرا در سطح شهر تهران كه مدل كوچكتري
از كل كشور است و مرتفع كردن معايب و نواقص آن , بتوان در مقياس
وسيعتر در سطح كشور اين طرح را در حمايت از شهروندان ارشد جامعه به
مرحله اجرا گذاشت و قدم اول را در راه توجه بيشتر به سالمندان و
برنامه ريزي براي سالهاي آينده كه جمعيت رو به سالمندي مي گرايد ,
برداشت .
با استقلال مالي سالمندان و سربار نبودن آنان براي خانواده ها و
فرزندان , با توجه به امكان افزايش امكانات رفاهي و مالي براي شهروندان
ارشد جامعه , به طبع مشكلات خانواده ها در جهت زندگي با سالمندان و
نگهداري از آنان كمتر از گذشته خواهد شد.
هرچند كه معاونت اجتماعي شهرداري تهران و رئيس سازمان فرهنگي
هنري در خصوص اجراي طرح گنجينه ها معتقد است : « طرح جامع گنجينه ها
بدنبال حل مشكلات اقتصادي بزرگان جامعه نيست , بلكه ارزش اين كار در
اين است كه جامعه ما را كه از همه ارزش ها حتي مونس و هم نشين خود و
منبع عشق و محبت غافل مانده است » , متذكر مي شود كه « در جامعه اگر
عشق و صفايي است , اگر زندگاني و حيات است , اينها ريشه دارند و ما نبايد
ريشه و سرچشمه اين معنويات را ناديده بگيريم . اين طرح تذكري است به
همه آحاد جامعه و به همه دست اندركاران و مسئولين كه روند يك حركت
زيباي زندگي انساني را ترسيم كند. » ولي هنگامي كه يك سالمند بدون اينكه
هزينه اي اضافي بر دوش خانواده بگذارد , بتواند اوقات فراغت خود را در
مكانهاي ورزشي , تفريحي , فرهنگي و... بگذراند و احتياجي به كمك
ديگران نداشته باشد , خود به خود مي تواند عزت و احترام گذاشته را بدست
بياورد و روي پاي خود بايستد.
اجراي طرح گنجينه ها در نگاه اول شايد از نظر اقتصادي و مادي زياد
مورد توجه نباشد ولي همانطور كه قبلا گفته شد , اگر سازمانهايي كه
مي توانند در اين زمينه خدماتي را براي سالمندان ارائه كنند , به اين طرح
بپيوندند و ميزان خدمات ارائه شده براي شهروندان ارشد جامعه در
زمينه هاي پزشكي , فرهنگي , اجتماعي , رفاهي و... افزايش پيدا كند آنگاه
مي توان اميدوار بود كه سالمندان كشور ما هم با حمايت سازمانهاي دولتي و
غيردولتي از يك رفاه نسبي برخوردار خواهند شد و ديگر دغدغه دوران پس
از بازنشستگي را نخواهند داشت . ولي متاسفانه در حال حاضر مشكلات
سالمندان جامعه به قدري زياد است كه ناخودآگاه پس از اتمام دوران
خدمت آنان و بازنشستگي با ديد سربار بودن و از رده خارج به آنان نگريسته
مي شود و جايگاه و ارزش واقعي خود را در كوران اين مشكلات از دست
مي دهند. هم چنان كه شهردار تهران نيز در مراسم توزيع نخستين سري
كارتهاي منزلت سالمندان از مناسبات اداري و مالي كشور پس از
بازنشستگي ابراز گله مندي كرد و معتقد است كه « متاسفانه درست زمانيكه
مخارج خانواده افزايش مي يابد , پايان عمر اداري است . پدر و مادر يك
فرزند را به ثمر رسانده , ازدواج كرده و با يك خانواده جديد مجددا به
خانواده اصلي بازمي گردد اين در حالي است كه حقوق ماهيانه پدربزرگ و
مادربزرگ به 1,3 تقليل يافته است » .
در اين بين نكته اي كه براي چندمين بار بايد به آن اشاره كرد , اثرات و
نتايج اجراي چنين طرحي مي باشد كه حداقل آن , توجه بيشتر مسئولين و
نهادها و در پي آن افكار عمومي به مساله سالمندان است و توجه جدي به
رفع نيازهاي آنان مي باشد.
همانطور كه مجري طرح گنجينه ها اهداف اجراي اين طرح را تحكيم و
انسجام خانواده با محوريت سالمندان , نهادينه سازي روند حمايت آنان ,
بسترسازي براي گسترش فضاها و فرصت هاي سالمندي , حفظ و احيا و
اشاعه فرهنگ تكريم و بزرگداشت سالمندان , ايجاد درك و درايت و آگاهي
بيشتر افكار عمومي به حوزه سالمندي و... مي داند , معتقد است كه
« سالمندان , خردمندان هر جامعه هستند كه بايد از انزوا و در حاشيه ماندن
ايشان جلوگيري كرد تا نسل جوان از اين گنجينه ها و آموخته ها و تجربيات
آنان بهره مند شوند. سالمندان علاوه بر نيازهاي مادي , نياز به محبت و
احساس ارزشمندي دارند كه خانواده بهترين مرجع براي پاسخگويي به اين
نيازها است » .
وي ضمن آرزوي گسترش اين طرح در سطح كشور گفت : « اميدواريم
طرح گنجينه ها نقطه آغازي باشد براي تلاش فزاينده شوراي ملي سالمندان
در جلب حمايت ساير سازمانها , تا خدماتي كه در آينده به شهروندان ارشد
ارائه مي شود , منحصر به خدمات و مراكز شهرداري تهران نباشد. و
هم چنين شاهد آن باشيم كه در آينده نزديك اين طرح به ساير نقاط كشور
تسري پيدا نمايد و در سطح ملي اجرا گردد. با اين آرزو كه شهروندان ارشد
جامعه ما بتوانند دوران سالمندي شيريني را تجربه كنند » .
حميد عسگري
مدير روابط عمومي فرهنگسراي سالمند
با نگاهي كلي به وضعيت زندگي و امكانات رفاهي سالمندان در كشورهاي
پيشرفته پي مي بريم كه بازنشسته ها و سالمندان چه زندگي دشواري را تجربه
مي كنند
صدور كارت منزلت براي شهروندان ارشد با هدف استفاده رايگان
سالمندان بالاي 65 سال از اتوبوسهاي شركت واحد , مترو , كتابخانه ها ,
مراكز تفريحي ورزشي و هنري صورت گرفته است
سالمندان , خردمندان جامعه هستند كه بايد از انزوا و حاشيه ماندن رهايي
يابند
| |