اشاره :
سران 8 كشور صنعتي جهان موسوم به « گروه 8 » شامل آمريكا , انگليس ,
فرانسه , آلمان , ژاپن , ايتاليا , كانادا و روسيه روز چهارشنبه براي يك نشست
سه روزه در منطقه « گلينيگلز » شهر « اينبور » اسكاتلند در ميان تدابير شديد
امنيتي گردهم آمدند.
موضوعهاي مهمي همچون روند صلح ميان رژيم صهيونيستي و
فلسطيني ها , درگيريهاي خاورميانه و كمك به كشورهاي فقير آفريقايي در اين
اجلاس بررسي ميشود. طرح صلح نخست وزير انگليس براي فلسطين كه با
ميانجيگري عربستان سعودي تهيه شده و نيز مسئله عراق و افغانستان و
بحران هسته اي ايران و كره شمالي از ديگر موضوعهايي هستند كه سران
گروه هشت به تصميم گيري درباره آنها مي پردازند.
مطلب زير به تاريخچه تشكيل گروه هشت و نيز تصميمات اين گروه در
يك دهه اخير و همچنين بررسي تصميمات اين گروه در سطح بين المللي
مي پردازد :
تاريخچه گروه ـ 8
تفكر اوليه تاسيس اجلاس سران كشورهاي صنعتي در سال 1354
توسط ژيسكاردستن رئيس جمهور وقت فرانسه شكل گرفت . انگيزه اوليه
تشكيل اين گروه , انگيزه اي اقتصادي بود , « زيرا پس از افول دوران طلائي
دلار در سال 1350 و اولين بحران نفتي در سالهاي 53 ـ1352 هماهنگي
ميان كشورهاي بزرگ صنعتي غرب در زمينه اقتصادي و انرژي يك امر
حياتي مي نمود . (1 ) در حقيقت تحريم نفتي كشورهاي غربي پس از جنگ
رمضان بين اعراب و اسرائيل , اين كشورها را متوجه يك حقيقت جدي كرد
و آن اينكه تصميمات سياسي صاحبان منابع اصلي انرژي در جهان تاثير
شگرفي برآينده اين كشورها دارد به اين ترتيب سران كشورهاي صنعتي در
اولين اجلاس خود تصميم گرفتند كه راهي براي خنثي كردن اين اهرم قوي و
حياتي كه در اختيار كشورهاي توليد كننده نفت قرار داشت , پيدا كنند و به
همين خاطر در اعلاميه پاياني اجلاس خود در رامبويه فرانسه اعلام كرد :
« سران كشورهاي صنعتي بايد تا سال 1369 ارزش استراتژيك نفت
بخصوص نفت خليج فارس را به گونه اي تقليل دهند كه تحريم نفتي سالهاي
53 ـ1352 با همه آثار عميق و خطرناك اقتصادي و سياسي كه براي غرب
داشت , تكرار نشود و كشورهاي صاحب نفت نتوانند از ارزش استراتژيك
نفت بهره ببرند . » (2 )
به اين ترتيب كشورهاي صنعتي تلاش وسيعي را براي رسيدن به اين
هدف آغاز كرده و در هفدهمين اجلاس سالانه خود در لندن (1370 ) اعلام
كردند كه به هدف تعيين شده در « رامبويه » فرانسه دست يافته اند. تشكيل
آژانس بين المللي انرژي , افزايش ذخائر نفتي , تغيير در الگوهاي مصرف و
صرفه جويي در مصرف نفت , استفاده از ديگر منابع انرژي نظير زغال سنگ و
انرژي هسته اي , افزايش نفوذ بر كشورهاي مهم صادر كننده نفت نظير
عربستان سعودي , كويت و قطر در جهت كنترل سياستهاي توليد و قيمت
گذاري نفت , از جمله اقدامهاي كشورهاي صنعتي براي كاهش وابستگي آنها
به نفت و در نتيجه كاهش ارزش استراتژيك نفت بود.
در نشست سال 1355 , سران كشورهاي ايتاليا و كانادا نيز به اين جمع
وارد شده و رئيس اتحاديه اروپا نيز به عنوان عضو دائمي به اين گروه اضافه
شد. موفقيت اين گروه در برگزاري جلسات و پيگيري مصوبات مورد توافق
باعث شد كه گروه هر سال نشست هايي برگزار كند.
اجلاس گروه فوق بمرور زمان و در نشست هاي دهه 1360 مسائل
سياسي بين المللي را نيز در دستور كار خود قرار داد.
تا قبل از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي , يكي از اهداف عمده اعضا اين
گروه تضعيف شوروي و اقمارش از نظر سياسي و اقتصادي بود . (3 ) و با
فروپاشي بلوك شرق , پايان جنگ سرد و تحولات عمده در اروپاي شرقي
اجلاس سران كشورهاي صنعتي نيز وارد مرحله جديدي گرديد. در اولين
اجلاس سران كه پس از آغاز اين تحولات در 1369 در آمريكا برگزار شد ,
موضوع وحدت دو آلمان و اعطاي كمكهاي اقتصادي به شوروي در صدر
موضوعهاي مورد بررسي در اجلاس قرار داشت . سران كشورهاي بزرگ
صنعتي در بيانيه اقتصادي خود در پايان اين نشست از تحولات ايجاد شده
در اتحاد جماهير شوروي استقبال كرده و اعلام كردند : ما از تلاش هاي
جاري در اتحاد شوروي جهت رفع موانع و محدوديت ها و ايجاد جامعه اي
بازتر مبتني بر مردم سالاري كثرت گرا در شوروي و حركت به سمت يك
اقتصاد مبتني بر بازار استقبال مي كنيم . اين تدابير شايستگي حمايت ما را
دارند . » 4
ميخائيل گورباچف آخرين رهبر اتحاد جماهير شوروي سابق نيز اميد
زيادي به كمك هفت كشور صنعتي داشت بطوريكه در نامه اي به اجلاس
رهبران 7 كشور صنعتي در لندن (1370 ) نوشت : « تمام اميد من به اين
اجلاس است . من معتقدم كه اين اجلاس مي تواند نقش مهمي در ورود
شوروي به اقتصاد جهاني داشته باشد5. پس از فروپاشي كامل اتحاد
جماهير شوروي , بوريس يلتسين رهبر روسيه نيز همواره درخواست
عضويت در اين گروه را داشت اما كشورهاي عضو بخاطر وضعيت اقتصادي
روسيه موافق پذيرفتن كامل مسكو نبودند. با اين حال پس از شركت
غيررسمي يلتسين در اجلاس توكيو 1372 با حمايت برخي از كشورهاي
صنعتي بخصوص ايتاليا , تمامي كشورهاي عضو گروه 7 با شركت اين كشور
در جلسات سياسي اجلاس ناپل (1373 ) موافقت كردند . « به اين ترتيب
يلتسين اولين رهبر روسيه است كه به طور رسمي در اجلاس سران گروه 7
شركت كرده است . » 6 با شركت روسيه در مباحث سياسي , اين گروه از نظر
سياسي به گروه ـ 8 تبديل شد .
از نظر بسياري از صاحب نظران , مهمترين تصميمات استراتژيك
سياسي و اقتصادي درباره جهان در اين اجلاس اتخاذ مي شود و سران اين
كشورها خود ضامن اجراي اين تصميمات در سطح بين المللي هستند. نحوه
برخورد اين كشورها با جمهوري اسلامي ايران از جمله محورهاي ثابتي بوده
كه همواره در دستور كار اين گروه قرار داشته است .
نگاهي به اجلاس سران گروه هشت در يك دهه گذشته
گروه 8 در نشست سال 1374 هاليفاكس كانادا به بررسي و تنظيم كاركرد
جديد بانك جهاني و صندوق بين المللي پول پرداخت . نشست ليون فرانسه
در سال 1375 نيز موادي را به نفع كشورهاي بسيار بدهكار جهان سوم به
تصويب رساند.
در سال 1376 و پس از فروپاشي ديوار برلين و از ميان رفتن جهان دو
قطبي , روسيه با پيوستن به گروه هفت در نشست « دنور » عملا اين گروه را به
گروه هشت ارتقا داد . در نشست بيرمنگام سال 1377 كه روسيه براي اولين
بار شركت مي كرد , اصل تفكيك نشست سران از نشست وزراي خارجه و
وزراي اقتصاد كشورهاي عضو مورد تصويب قرار گرفت .
در نشست سال 1378 « كلن » آلمان به بررسي وضعيت بدهي كشورهاي
فقير اختصاص داشت و تصميم گرفته شد تا نسبت به كشورهايي كه بيش از
37 ميليارد دلار بدهي دارند , تخفيفها و تسهيلاتي در نظر گرفته شود .
در نشست « اوكيناوا » ژاپن در سال 1379 كشورهاي عضو در مورد
بيماريهاي جديد و ضرورت تجهيز و سرمايه گذاري غرب نسبت به آنها و
نيز تنظيم يك منشور جديد براي فن آوري اطلاعات و انفورماتيك بحث و
بررسي كرده و مواد لازم را به تصويب رساندند.
در نشست « جنوا » ايتاليا در سال 1380 براي اولين بار طرح « نپاد » يا
تشريك مساعي جديد براي توسعه آفريقا مورد تصويب اعضا قرار گرفت و
هر يك از سران كشورهاي گروه هشت موظف شدند براي پيگيري مصوبات
خود نماينده اي ويژه در امور آفريقا تعيين كنند. به علاوه مسئله مبارزه با
ايدز و برخي بيماريهاي خاص در اين اجلاس مطرح شد و يك صندوق
خاص براي كمك به اين امر اختصاص يافت .
در نشست « كاناناسكيس » سال 1381 در كانادا كه با حضور سران
كشورهاي آفريقايي تشكيل شد , كمك هاي توسعه جديد براي آفريقا به
تصويب رسيد و مبارزه با تروريسم و امنيت حمل و نقل , توسعه پايدار ,
مسائل آموزشي در جهان امروز , مسائل خاورميانه , افغانستان و تنشهاي
هند و پاكستان مورد بحث و بررسي قرار گرفت .
بيست و هشتمين نشست سران كشورهاي صنعتي جهان در سال 1382
در شهر « اويان » فرانسه به مسائل بازسازي عراق , صلح خاورميانه ,
افغانستان , ايران و نيز بدهي كشورهاي فقير پرداخت . در اين نشست گروه ـ 8
تصميم گرفت تهران را ملزم كند كه برنامه هاي اتمي خود را تحت بازرسي
بين المللي قرار داده و پروتكل الحاقي ان . پي . تي را بدون قيد وشرط امضا
كند.
در بيست و نهمين نشست 8 كشور صنعتي جهان در سال 1383 فشار
مالي بدهي ها و ديون خارجي كشورهاي فقير و بازسازي عراق پس از جنگ
بررسي شده اين اجلاس كه در شهر « جورجيا » آمريكا برگزار شد به موضوع
افزايش شديد و بي سابقه بهاي نفت در جهان و بحران پناهندگان در كشور
آفريقايي سودان پرداخت .
در سال 1383 همچنين موضوع پيوستن سه كشور چين , برزيل و هند به
عنوان سه بازيگر عمده در ميان كشورهاي توسعه يافته به گروه ـ 8 مطرح
شد7.
سران گروه هشت سي امين بار از سال 1354 تاكنون , نشست خود را در
شهر ادينبورو در اسكاتلند برگزار مي كنند.
گروه هشت كه امروزه به دليل نشستهاي مكرر روساي جمهور , وزراي
خارجه و اقتصاد به صورت يك سازمان جهاني مطرح شده است ,
تصميمات مهمي را در سطح جهان اتخاذ مي كند و با اعمال فشار بر
سازمانهايي چون سازمان ملل و نهادهاي پولي و مالي نظرات رهبران
كشورهاي صنعتي را اعمال مي كند.
عملكرد اين سازمان در سالهاي اخير بگونه اي بوده كه برخي را به اين
فكر واداشته است كه گويا يك دولت جهاني تشكيل شده و بجاي سايرين
تصميم گيري مي كند . در همين رابطه گروه ـ 8 گاه نقش مكمل شوراي امنيت
را ايفا مي كند.
بررسي تصميمات گروه ـ 8 در سطح بين المللي
به نظر مي رسد كه هرچه اين گروه بيشتر پيش مي رود , اعضا در مسائل
بيشتري دخالت مي كنند و رايزني هاي آنان حوزه وسيع تري از مسائل جهان
امروز را پوشش مي دهد.
اين حوزه وسيع تصميم گيري از سوي كشورهاي عضو گروه هشت ,
اندك اندك نقش سازمان ملل و نهادهاي بين المللي را تحت تاثير قرار داده و
مديران اين سازمان هاي بزرگ جهاني را به تصميمات سران گروه هشت
وابسته مي كند.
امروز , اين گروه نقش غيرقابل انكاري در روند جهاني شدن و جهاني
گرايي ايفا مي كند كه برپايه سه ركن ثبات گرايي , آزادسازي و خصوصي
سازي استوار است .
از سوي ديگر اعتراض مخالفين اين گروه كه عمدتا از گروههاي چپ و
سازمانهاي مخالف سرمايه داري به شمار مي روند , رو به افزايش است .
امسال نيز همچون سالهاي گذشته سازمانهاي غيردولتي مخالف جهاني
سازي , معترضان به سرمايه داري , طرفداران مبارزه با فقر و مخالفان تخريب
محيط زيست همزمان با تشكيل اجلاس سران گروه ـ 8 در نقاط مختلف
جهان دست به تظاهرات زدند. روز سه شنبه هفته جاري تظاهراتي با عنوان
« فقر را به تاريخ بسپاريم » در ادينبور و اسكاتلند و هايت پارك لندن برگزار
شد (8 ) كه در اين تظاهرات دهها هزار نفر شركت داشتند .
در نشست امسال لغو بدهي كشورهاي فقير , دو برابر شدن بودجه كمك
به توسعه و رساندن آن از 50 به يكصد ميليارد دلار در سال و همچنين حذف
موانع تجاري كه مانع از صادرات كشورهاي فقير به كشورهاي ثروتمند
مي شود , مورد بحث و بررسي قرار مي گيرد.
كمك به كشورهاي فقير در اجلاس امسال سران 8 كشور صنعتي جهان
به موضوع مهمي تبديل شده كه حتي نلسون ماندلا رهبر بزرگ مبارزه با
نژادپرستي با صدور پيامي از كشورهاي گروه هشت خواست با برقراري
تجارت عادلانه در جهان به ريشه كن كردن فقر بخصوص در قاره آفريقا كم
كنند (9 )و پاپ بنديكت شانزدهم نيز ابراز اميدواري كرد نشست سران
كشورهاي عضو گروه هشت در اسكاتلند به نتايج ملموسي به ويژه در زمينه
مبارزه با فقر در آفريقا منجر شود . (واحد مركزي 84,4,13 )
سران 53 كشور عضو اتحاديه آفريقا نيز طي اجلاسي تلاش كردند تا
توجه گروه 8 را براي كمك به توسعه و پيشرفت اين قاره جلب كنند . (10 )
براساس آمارهاي رسمي بيش از چهل درصد آفريقائيها روزانه با
درآمدي كمتر از يك دلار زندگي مي كنند , دويست ميليون آفريقايي با كمبود
شديد مواد غذايي روبرو هستند و بيماري ايدز نيز سالانه جان دو ميليون
آفريقايي را مي گيرد آمارهاي رسمي سازمان ملل متحد نشان مي دهد آفريقا
تنها قاره جهان است كه در بيست و پنج سال گذشته فقيرتر شده است .
با تمام اين اوصاف « گوردون براون » وزير دارايي انگليس گفت كه
اجلاس سران هشت كشور صنعتي بزرگ جهان به تنهايي نمي تواند آينده
درازمدت آفريقا را تعيين كند . (11 ) اين مقام انگليسي در عين حال متذكر شد :
توافق بر سر دو مساله مهم يعني مضاعف كردن كمك به كشورهاي فقير و
حذف صددرصد بدهي فقيرترين كشورها , حاصل شده است .
با اين حال تصميمات اين گروه از اهميت زيادي در سطح بين المللي
برخوردار است . توانايي هاي اقتصادي عمده اين كشورها , يكي از عواملي
است كه باعث مي شود تصميمات آنها در سطح بين المللي از اهميت خاصي
برخوردار باشد.
عامل ديگري كه موجب مي شود تصميمات اين گروه , از اهميت خاصي
برخوردار باشد اين است كه اين كشورها در بسياري از سازمانهاي بين المللي
مهم نظير بانك جهاني , صندوق بين المللي پول , سازمان تجارت جهاني و
شوراي امنيت از تصميم گيرندگان اصلي هستند.
به هر حال بايد توجه داشت آنچه كه به عنوان تصميمهاي نشست سران
در بيانيه هاي پاياني اجلاس به طور علني منتشر مي شود , مهمترين
تصميمات اجلاس سران نيست و معمولا مهمترين تصميمات اجلاس سران
گروه هشت تصميمهايي است كه هرگز اعلام نمي شود چنانچه « يك مفسر
انگليسي معتقد است تا به حال هيچيك از تصميمات جدي و مهم اجلاس
سران 8 كشور اعلام نشده و كليه اين تصميمها در خفا و در يك سطح كاملا
سري اتخاذ و اجرا شده اند . (12 )
نحوه برخورد اين كشورها با جمهوري اسلامي ايران از جمله محورهاي
ثابتي بوده كه همواره در دستور كار اين گروه قرار داشته است بطور كلي و از
بدو پيروزي انقلاب اسلامي اعضاي گروه 8 به رهبري آمريكا بارها مخالفت
آشكار و علني خود را با نظام جمهوري اسلامي نشان داده اند اما رقابت
روزافزون اقتصادي ميان اعضا اين گروه , هميشه باعث اختلاف نظر آنها در
برخورد با كشورمان شده است . شكست تلاشهاي آمريكا براي بدست آوردن
حمايت ديگر اعضاي گروه ـ 8 در تحريم اقتصادي ايران , نمونه اي از اين
رقابتهاست .
از « رامبويه » تا ادينبورو
اجلاس سران كشورهاي عضو گروه هشت روز گذشته در شهر ادينبورو
اسكاتلند آغاز به كار كرد. اين اجلاس سي ويكمين نشست سران گروه مزبور
از زمان شكل گيري آن در سال 1354 بود . فهرست كنفرانس هاي گروه هشت
از ابتدا تاكنون به قرار زير است :
سال 1354 اجلاس رامبويه (فرانسه )
سال 1355 اجلاس واشنگتن (آمريكا)
سال 1356 اجلاس لندن (انگلستان )
سال 1357 اجلاس بن (آلمان )
سال 1358 اجلاس توكيو (ژاپن )
سال 1359 اجلاس ونيز (ايتاليا)
سال 1360 اجلاس اتاوا (كانادا)
سال 1361 اجلاس ورساي (فرانسه )
سال 1362 اجلاس ويرجينيا (آمريكا)
سال 1363 اجلاس لندن (انگلستان )
سال 1364 اجلاس بن (آلمان )
سال 1365 اجلاس توكيو (ژاپن )
سال 1366 اجلاس ونيز (ايتاليا)
سال 1367 اجلاس تورنتو (كانادا)
سال 1368 اجلاس پاريس (فرانسه )
سال 1369 اجلاس بستن (آمريكا)
سال 1370 اجلاس لندن (انگلستان )
سال 1371 اجلاس مونيخ (آلمان )
سال 1372 اجلاس توكيو (ژاپن )
سال 1373 اجلاس ناپل (ايتاليا)
سال 1374 اجلاس هاليفاكس (كانادا)
سال 1375 اجلاس ليون (فرانسه )
سال 1376 اجلاس دنور (آمريكا)
سال 1377 اجلاس بيرمنگام (انگلستان )
سال 1378 اجلاس كلن (آلمان )
سال 1379 اجلاس اوكيناوا (ژاپن )
سال 1380 اجلاس جنوا (ايتاليا)
سال 1381 اجلاس كاناناسكيس (كانادا)
سال 1382 اجلاس اويان (فرانسه )
سال 1383 اجلاس جورجيا (آمريكا)
سال 1384 اجلاس ادينبورو (اسكاتلند)
منابع :
1 ـ روزنامه كيهان ـ 1373,4,16
2 ـ روزنامه اطلاعات ـ 1382,4,19
3 ـ روزنامه كيهان ـ 1372,4,30
4 ـ بيانيه اقتصادي سران ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي ـ 1369,5,8
5 ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي ـ 1373,4,14
6 ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي ـ 1373,4,18
7 ـ روزنامه همشهري ـ 1383,5,3
8 ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي ـ 1384,4,12
9 ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي ـ 1384,4,11
10 ـ واحد مركزي خبر ـ 1384,4,13
11 ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي ـ 1384,4,13
12 ـ روزنامه كيهان ـ 1373,4,22
از زمان برگزاري اجلاس « ناپل » در سال 1373 روسيه نيز به
جمع هفت كشور صنعتي غرب پيوست و از اين پس نام اين جمع
به « گروه هشت » تغيير كرد
آنچه كه به عنوان تصميم نهائي اجلاسيه هاي سران گروه
هشت همه ساله منتشر مي شود , مهمترين تصميمات نيست . بلكه
مهمترين تصميم ها آنهائي است كه هرگز اعلام نمي شود و در
خفا اتخاذ و اجرا مي شود
