دائره المعارف قرآن كريم
جلد دوم دايره المعارف قرآن كريم كه توسط بوستان كتاب
قم در 696 صفحه منتشر شده است , داراي مدخل هاي زير
مي باشد :
ابوطالب , ابوطلحه انصاري , ابوعامر راهب , ابوعبيده
جراح , ابولهب , اتحاد , اجاره , اجماع , احياط و تكفير ,
احترام , احتضار , احسان , اخلاص , اخلاق , ادب , ادبيات
قرآن , اذان , اربعين , ارتجاع , ارتداد , ازدواج , اسارت و عناوين
متعدد ديگر.
به عنوان نمونه , بخشي از مدخل « اختلاف » را كه پيرامون
ريشه ها و آثار اختلاف است , براي استفاده خوانندگان درج
مي كنيم .
ريشه هاي اختلاف : اختلاف عقيدتي و اجتماعي , امري
عارضي و ناخواسته است و مردم در سايه آموزه هاي الهي
مي توانند خود را از آن برهانند , از اين رو , اين دسته از
اختلاف ها را مي توان برخاسته از ريشه ها و عواملي دانست كه
بخشي از آن , اختلاف عقيدتي را به دنبال مي آورند و بخشي نيز
اختلاف اجتماعي را سبب مي شوند.
.1 جهل و ناداني : بخشي از اختلاف عقيدتي برون ديني
ودرون ديني , از جهل مردم به حقايق ناشي شده است , به
گونه اي كه اگر حقيقت به صورت روشن بر آنان آشكار شود به
راحتي تسليم آن خواهند شد و دامنه اختلاف , برچيده خواهد
شد. در مقابل , بخشي از جهل ها بر اثر كوتاهي بوده , در كنار
نكوهيده بودن , عقوبت الهي را در پي دارد , چنان كه
بني اسرائيل به سبب چنين جهلي پس از گذشتن از رود نيل و با
ديدن بت پرستان , از موسي (ع ) تقاضاي بت پرستي كردند
(اعراف 138,7, ) و بر اثر همين جهل در دوران 40 روز غيبت
موسي (ع ) با نيرنگ سامري به گوساله پرستي روي آورده ,
باعث پراكندگي شدند (اعراف 7, , 148 ) , چنان كه مشركان , به
سبب ناآگاهي , به ورطه اختلاف افتادند : « كذلك قال الذين لا
يعلمون مثل قولهم فالله يحكم بينهم يوم القيمه فيما كانوا فيه
يختلفون » (بقره 2, , 113 )
.2 تعصبات جاهلي : برخي از صف آرايي ها در برابر
دعوت پيامبران كه باعث ايجاد شكاف هاي عقيدتي ميان مردم
مي شده , بر اثر تعصبات جاهلانه اي بوده كه آنان را گاه تا كام
مرگ كشانده است . مقاومت بت پرستان از اين دست بوده
است , زيرا آنان هماره اعلام مي كردند كه نمي توانيم از آيين
پدران خود دست بشوييم . خداوند در آيات بسياري , آنان را
نكوهيده و در برابر اين پرسش قرار داده است كه آيا اگر
نياكانشان از روي ناداني بت مي پرستيده اند , كار آنان جاي
پيروي دارد , « و اذا قيل لهم اتبعوا ما انزل الله قالوا بل نتبع ما
الفينا عليه ابانا اولو كان اباوهم لا يعقلون شيئا و لا يهتدون » .
(بقره 2, , 170 )
برخي از منازعات ميان مسلمانان , هم چون ستيز ميان
اوس و خزرج , در تعصبات جاهلي و برتر دانستن هر يك بر
ديگري ريشه داشته است .
.3 ة دنيا خواهي : در شماري از آيات تصريح شده كه
اختلاف امت ها به ويژه يهود و نصارا پس از آگاهي و دست يابي
به براهين روشن بوده و اين اختلاف برخاسته از دنياطلبي آنان
بوده است .
« و ما اختلاف الذين او توا الكتب الا من بعد ما جاهم
العلم بغيا بينهم » (آل عمران 3, , 19 ) . « و مااختلف فيه الا الذين
او توه من بعد ما جاتهم البينت بغيا بينهم » . (بقره 2, , 213 )
عموم مفسران . بغي را به معناي حسدورزي و ستيز با يك
ديگر در طلب دنيا و گردن كشي در برابر حق دانسته اند. زيرا
روشن است كه گروهي در سايه حمايت و نشر يك آيين ميان
مردم به مناصب اجتماعي مهمي دست يافته , در سايه ي آن
اهداف دنيايي خود را پي مي گيرند. در نتيجه دست كشيدن از
آيين پيشين و تسليم در برابر آيين جديد ـ هر چند حقانيت آن
را باور داشته باشند ـ به معناي از دست دادن تمام
موقعيت هاي
اجتماعي است , بدين سبب بر آيين باطل خود پاي فشرده ,
زمينه اختلاف هاي عقيدتي و شكاف اجتماعي را فراهم
مي سازند.
مقاومت حاكمان ستم گري چون فرعون در برابر موسي (ع )
و ايجاد تفرقه در ميان مردم به سبب تفرقه افكني هاي منافقان ,
پيامبر هماره مراقب آنان بود كه در حضور يا غياب حضرت ,
توطئه هاي آنان به مسلمانان آسيب نرساند.
يهود نيز در كنار منافقان و گاه با هم دستي آنان , هماره
پراكندن صفوف متحد مسلمانان را پي مي گرفتند. (آل
عمران ,
3 , 72 و 99 ; مائده 5, , 59 )
آثار زيان بار اختلاف
.1 سيطره ستم گران : يكي از شيوه هاي شناخته شده در
گذشته و نيز در عرف سياسي امروز براي حكومت جائرانه بر
مردم , تفرقه انداختن ميان آنان است : فرق تسد = تفرقه بيانداز
و حكومت كن . قرآن نيز بر زمينه سازي تفرقه براي سيطره
ستم گران صحه گذاشته است ; چنان كه از فرعون با عنوان
مستكبري ياد مي كند كه با دسته دسته كردن قوم خود ,
بني اسرائيل را استثمار مي كرد : « ان فرعون علا في الارض و
جعل اهلها شيعا يستضعف طائفه منهم » (قصص 28, , 4 ) و
دامنه اين ستم گري چنان گسترش يافت كه پسران بني اسرائيل
را سر مي بريد و زنانشان را به اسارت درمي آورد : « يذبح ابناهم
و يستحيي نساهم » (قصص 28, , 4 ) و پراكنده بودن
بني اسرائيل , باعث عدم مقابله با اين ستم مي شد. برخي
روايات , عذابي را كه از بالا بر سر مردم در اثر تفرقه فرود
مي آيد , سيطره حاكمان ستم گر دانسته است : « هو القادر علي ان
يبعث عليكم عذابا من فوقكم » (انعام 6, , 65 )
.2 سيطره فرومايگان : ستيز و اختلاف كه اغلب ميان
فرهيختگان و نخبگان قومي راه مي يابد , باعث تضعيف
نيروهايشان مي شود و زمينه را براي قدرت يابي فرومايگان
فراهم مي سازد; چنان كه در برخي روايات , مقصود از
برانگيختن عذاب از زير پاي مردم بر اثر تفرقه آنان , حاكميت
فرومايگان و بردگان دانسته شده است : « هوالقادر علي ان يبعث
عليكم عذابا من فوقكم او من تحت ارجلكم » . (انعام 6, , 65 )
.3 جنگ و خون ريزي : به گواهي تاريخ , بسياري از
اختلافات فكري و مذهبي , باعث ايجاد شكاف و صف آرايي
طيف هاي اجتماعي شده و كشمكش هاي لفظي به جنگ و
خون ريزي انجاميده است . جنگ هاي صليبي ميان مسلمانان و
مسيحيان كه سال ها به طول انجاميد و زيان هاي جاني و مالي
فراواني را به 2 طرف وارد آورد , جنگ ميان فرقه هاي مسلمان
در شهرهايي چون ري , بغداد و.... و صف آرايي هاي سنيان با
شيعيان , حنابله با شافعيان , اشاعره با معتزليان و.... از
نمونه هاي منازعات ديني و فرقه اي است ;
چنان كه بسياري از جنگ ها در تاريخ هر كشوري , از
ستيزهاي اجتماعي ميان اقوام گوناگون ناشي بوده است . قرآن
كريم در آيه « قل هوالقادر علي ان يبعث عليكم عذابالله او
يلبسكم شيعا و يذيق بعضكم باس بعض » (انعام 6, , 65 ) از
وقوع خطر جنگ و خون ريزي بر اثر تفرقه و دسته دسته شدن
هشدار داده , و مي فرمايد : وقتي آتش جنگ برافروخته شود ,
فقط فتنه جويان را دربرنمي گيرد; (بلكه همه طيف هاي
اجتماعي را در كام خود فرو مي برد) : « واتقوا فتنه لاتصيبن
الذين ظلموا منكم خاصه » . (انفال 8, , 25 )
.4 راه يافت ضعف و سستي ميان صفوف مسلمانان : قرآن
به مسلمانان سفارش مي كند كه هماره به تقويت نيروي خود در
برابر دشمن همت گمارند : « واعدوا لهم مااستطعتم من قوه و
من رباط الخيل » (انفال 8, , 60 ); از اين رو درباره هر كاري كه
باعث ايجاد ضعف و فتور در صفوف آنان شود , هشدار داده
است ; بدين سبب مسلمانان را از تفرقه بازمي دارد; زيرا تفرقه
و ستيز , باعث ضعف و سستي آنان مي شود : « ولا تنزعوا
فتفشلوالله » (انفال 8, , 46 ) . قرآن علت شكست مسلمانان در
جنگ احد را سستي و ضعفي كه در اثر تنازع و اختلاف در آنان
نفوذ كرده بود , مي داند : « حتي اذا فشلتم و تنزعتم في الامر و
عصيتم من بعد ما ارئكم ما تحبون » (آل عمران 3, , 152 ); چه
گروهي از مسلمانان كه به محافظت از تنگه اي مخصوص
ماموريت داشتند , با يك ديگر در رها كردن يا استمرار محافظت
تنگه , اختلاف كردند و با جدا شدن اكثريت آنان , راه براي
هجوم دشمن هموار شد.
.5 فروريختن هيمنه مسلمانان : قرآن در كنار سفارش
مسلمانان به تقويت قوا , از آنان مي خواهد , براي بازداشتن
دشمنان از تعرض به آنان , از سلاح ارهاب و ترساندن بهره
گيرند : « .... ترهبون به عدوالله و عدوكم » (انفال 8, , 60 ) : بدين
سبب آنان را از تفرقه و ستيز بازداشته ; زيرا اين امر , هيبت آنان
را در چشم دشمنان فرومي ريزد و به دشمنان جرات مي دهد تا
به آنان هجوم برند : « و لا تنزعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم » .
(انفال , 8 , 46 )
.6 شدت يافتن تكاليف : خداوند از آغاز خلقت ميان
روزهاي هفته , روز جمعه را براي استراحت و انجام برخي
برنامه هاي عبادي قرار داده ; اما يهود با اين ادعا كه خداوند تا
روز جمعه مشغول آفرينش هستي بوده و روز شنبه استراحت
كرده است , ضمن نسبت دادن امور جسماني به خداوند , يعني
خستگي و نياز به استراحت داشتن , در مخالفت با تعطيلي روز
جمعه , شنبه را براي خود روز تعطيلي اعلام كردند خداوند به
كيفر چنين اختلاف و عنادي , انما برخي از امور مباح چون
ماهي گيري را برآنان ممنوع كرد : « اتما جعل السبت علي الذين
اختلفوافيه » (نحل 16, , 124 ) , و همين امر باعث شد تا گروهي
از بني اسرائيل كه در كنار دريا مي زيستند و با نيرنگ , ماهيان را
روز شنبه به حوضچه هاي كنار ساحل كشانده و روز يك شنبه
آن ها را صيد مي كردند , به شدت مورد كيفر الهي قرار گيرند و
به صورت ميمون و خوك در آيند : « وسئلهم عن القريه التي
كانت حاضره البحراذ يعدون في السبت اذ تاتيهم حيتانهم يوم
سبتهم شرعا و يوم لايسبتون لا تاتيهم ... فلما عتوا عن مانهوا
عنه قلنا لهم كونوا قرده خسئين » . (اعراف 7, , 163 ـ 166 ) اين
امر نشان مي دهد كه اختلاف , گاه باعث شدت يافتن احكام
تشريعي مي شود.
مرجع و شيوه هاي حل اختلاف
قيامت , پايان اختلاف ها : كافران و فاسقان با ورود به جهنم
گناهان خود را به دوش يك ديگر انداخته , به لعن و نفرين هم
مي پردازند : « كلما دخلت امه لعنت اختها » (اعراف 7, , 38 ) , و
گروهي , شدت يافتن عذاب گمراه كنندگان را از خداوند
مي خواهند : « ربنا هولا اضلونا فاتهم عذابا ضعفا من النار » .
(اعراف 7, , 38 ) با اين حال قيامت پايان اختلاف هاي ديني ,
مذهبي و اجتماعي است , از اين رو , يكي از نام هاي آن يوم
الفصل است : « هذا يوم الفصل جمعنكم والاولين » . (مرسلات
77, , 38 نيز دخان 44, , 40 , مرسلات 77, , 13 ) در آن روز ,
ديگر ميان حق و باطل جدايي افتاده و با داوري خداوند ,
حقانيت و بطلان هر يك از اديان و مذاهب و فرجام كار براي
پيروان آنان روشن خواهد شد : « فالله يحكم بينهم يوم القيمه
فيما كانوا فيه يختلفون » (بقره 2, , 113 ) , « ان ربك يقضي
بينهم يوم القيمه فيما كانوا فيه يختلفون » (جاثيه 45, , 17 ,
يونس 10, , 93 ) , چنان كه صف يهوديان , نصارا , صابئان ,
مجوس , مشركان و مسلمانان , با داوري خداوند در روز قيامت
از يك ديگر جدا مي شود : « ان الذين امنوا و الذين هادوا و
الصبين و النصري و المجوس و الذين اشركوا ان الله يفصل
بينهم يوم القيمه » (حج 22, , 17 ) , و آنان كه به بهشت راه
مي يابند , به سان برادران بر روي تخت هاي بهشتي رودرروي
يك ديگر نشسته , گفت وگو مي كنند , در حالي كه هيچ كينه اي از
يك ديگر در دل ندارند : « ونزعنا مافي صدورهم من غل اخونا
علي سرر متقبلين » . (حجر15, , 47 )
بسياري از اختلافاتي كه ميان دينداران به وجود
مي آيد , از رذيلت هاي اخلاقي مثل خودخواهي ,
تحقير ديگران و... ناشي مي شود
جهل , تعصبات جاهلي , دنياخواهي و رذايل
اخلاقي ريشه بسياري از اختلافات است
سيطره ستمگران و فرومايگان , جنگ و
خون ريزي , پديد آمدن ضعف سستي و فرو ريختن
هيمنه مسلمانان از آثار زيانبار اختلاف است
|
بوي بهار نارنج
|
كتاب « بوي بهار نارنج » را سازمان بسيج خواهران كل
كشور منتشر كرده است . در اين كتاب , مجموعه اي از خاطرات
خواهران بسيجي بم را پيرامون زلزله بم مي خوانيم .
|
انديشه ديني
|
پيش شماره فصلنامه « انديشه ديني » با عناوين زير منتشر
شده است : نسيمي از بهشت اخلاق و عرفان , بهار عارفان ,
شهود و شهادت در حيات طيبه , ماهيت عرفان و نقد
رويكردهاي انحرافي آن , تحول ارزش ها از ديدگاه علامه اقبال
لاهوري , روح جهاني شدن و اخلاق آينده , فرقه شناسي و...
|
پژوهش هاي قرآني
|
شماره 37 و 38 نشريه « پژوهش هاي قرآني » با عناوين زير
منتشر شده است : قرآن و پديده انحراف در جامعه , عوامل
دين گريزي و راه حل آن در پرتو قرآن , آسيب شناسي شايعه در
قرآن , استبداد و خودكامگي در تحليل قرآني , همگرايي و
فروپاشي نهاد خانواده در قرآن , قرآن و عوامل رويكرد به
خشونت , قرآن و خرافه باوري , فلسفه شريعت در نگاه قرآني ,
تحليلي بر سوگندهاي قرآن , ايزوتسو و معناشناسي در آيات
قرآن و...
|
تحول اداري
|
شماره 46 نشريه « تحول اداري » با عناوين زير منتشر شده
است : شايسته سالاري و توسعه منابع انساني , سازمان فردا ,
پاسخ گويي به بي عدالتي در شركت , خاطرات يك مدير , اصول
اخلاقي و رفتاري مديران و كاركنان دستگاه هاي دولتي و...
در ويژه نامه اين نشريه نيز عناوين زير وجود دارد : توسعه
منابع انساني , مفهوم شناسي پرورش منابع انساني و اهرم هاي
نهادينه سازي آن , توسعه منابع انساني كليد موفقيت سازمان ها ,
تاثير فناوري اطلاعات در توانمندسازي منابع انساني و...
|
گلپنگ
|
شماره 9 نشريه گلپنگ با عناوين زير از سوي اداره كل
فرهنگ و ارشاد اسلامي استان هرمزگان منتشر شده است :
رويكردي تربيت شناختي به نظريه مبادله اجتماعي ,
جامعه شناسي انتظار , تحليلي بر ديدگاه هاي كاركردگرايي در
تعليم و تربيت , رسانه هاي همگاني و خانواده , بررسي عوامل
موثر بر انگيزه پرسش , تاريخچه پوشاك در استان هرمزگان و...
|
|
|
|
|
|