م ـ طلوع گر
براي اولين بار پس از سه دهه بدون حضور نيروهاي نظامي و امنيتي
سوريه و تحت نظارت سازمان ملل , دو مرحله از مراحل چهارگانه انتخابات
پارلماني لبنان در حوزه هاي بيروت و جنوب لبنان برگزار شد اما برخلاف
آنچه انتظار مي رفت و عليرغم تبليغات وسيع كانديداها تاكنون استقبال قابل
قبولي از انتخابات بعمل نيامده و اكثريت واجدين شرايط از حضور در پاي
صندوق هاي راي خودداري نموده اند. مسئله اي كه بهت و تعجب همگان را
برانگيخته و نگرانيهايي را در ميان سياستمداران بيطرف و در عرصه سياسي
لبنان موجب شده است .
در بيروت كه گفته شده بيش از 500 هزار نفر حق راي داشتند تنها
28 درصد در انتخابات شركت كردند و در جنوب لبنان نيز كه پايگاه سنتي
شيعيان به شمار مي رود از ميان 665 هزار نفر واجدشرايط راي دادن ,
نزديك به 45 درصدشان آراي خود را به صندوق ها ريختند . از نكات جالب
توجه در اين دو مرحله , پيروزي چشمگير مخالفان سوريه در بيروت و
شكست سنگين آنان در جنوب لبنان است .
گزارش هاي تاييد شده حاكيست در حوزه هاي بيروت ائتلاف حزب الله ,
جنبش امل و حزب « المستقبل » به رهبري سعدحريري فرزند نخست وزير
فقيد لبنان تمامي 19 كرسي اين منطقه را بدست آوردند و در جنوب لبنان
فهرست مشترك حزب الله و جنبش امل به پيروزي قاطع دست يافته و 23
كرسي اين منطقه را بخود اختصاص داده است .
در مراحل بعدي راي گيري كه قرار است يكشنبه 22 خرداد در چهار
حوزه جبل و بقاع و يكشنبه 29 خرداد در دو حوزه شمال كشور برگزار شود ,
تكليف مابقي كرسي هاي پارلمان 128 عضوي لبنان معلوم خواهد شد .
از نكات قابل توجه ديگر در انتخابات كنوني لبنان اينكه از مجموع 128
كرسي مجلس , تكليف 17 كرسي آن از حوزه هاي مختلف قبل از آغاز
راي گيري بدليل نبود رقباي انتخاباتي , مشخص شده و نامزدهاي آن بدون
هيچ دغدغه اي به مجلس راه يافته بودند كه « وليد جنبلاط » رهبر حزب
ترقي خواه سوسياليست و از مخالفين سرسخت سوريه و 9 تن از فهرست
« سعد حريري » از جمله آنها هستند.
احزاب و طرف هاي اصلي و عمده انتخابات پارلماني لبنان عبارتند از
حزب جديدالتاسيس « المستقبل » به رهبري سعد حريري ـ « مقاومت ,
رهايي , توسعه » به رهبري مشترك حسن نصرالله و نبيه بري ـ « تجمع
دمكراتيك » به رهبري وليدجنبلاط و « جريان آزاد » به رهبري ميشل عون .
در اردوي مسيحيان رقابت اصلي ميان مسيحيان ماروني خواهد بود و
« ميشل عون » كه پس از 14 سال تبعيد به كشورش بازگشته , چهره برجسته
آن محسوب مي گردد. وي اگرچه در ابتدا تلاش نمود ائتلاف قدرتمندي از
مخالفان سوريه از جمله سعد حريري و جنبلاط ايجاد نمايد اما پس از
ناكامي , با فهرست انتخاباتي خود و تحت نام « جريان ملي آزاد » وارد رقابت
شد.
انتخابات پارلماني لبنان تحت شرايطي برگزار مي شود كه طي ماه هاي
اخير , متغيرهاي متعددي فضاي سياسي و اجتماعي اين كشور را دستخوش
التهاب و بحران ساخته است . خارج شدن نيروهاي نظامي و اطلاعاتي
سوريه از خاك لبنان پس از دهها سال ـ ورود سعد حريري و خانواده اش به
عرصه سياسي كشور ـ بازگشت و حضور ميشل عون در انتخابات ـ
شكل گيري ائتلاف هاي ناهمگون سياسي و از همه مهمتر تلاش هاي پنهان و
آشكار آمريكا و اروپا جهت تحقق طرح هاي فرامنطقه اي خود در لبنان همگي
از عواملي است كه بدون ترديد در فضاي قبل و بعد از انتخابات , تاثيرات
خود را بجا خواهند گذاشت كه البته با نگاه به تجربيات گذشته و تحولاتي كه
در انتظار اين كشور است , مي توان ميزان تاثير هر يك از متغيرها را در اوضاع
لبنان به وضوح شاهد بود.
ث مشاركت پايين راي دهندگان
مشاركت پايين واجدين شرايط راي دادن در حوزه هاي بيروت و جنوب
لبنان كه در مقايسه با مناطق شرق و شمال اين كشور و در عرصه سياسي
داخلي و خارجي از اهميت بيشتري برخوردار است , نگرانيهايي را بدنبال
داشته است .
انتظار مي رفت جناح هاي موافق و مخالف سوريه كه پيش از اين با
كشانيدن صدها هزار نفر از هواداران خود به ميدان شهداي بيروت , قدرت
خود را به رخ يكديگر مي كشيدند , در جريان انتخابات نيز بتوانند با همان
قدرت و با همان شور و هيجان , طرفداران خود را به پاي صندوق هاي راي
بياورند. نكته اي كه هرگز اتفاق نيفتاد و تعجب محافل سياسي را موجب شد.
اين نكته را نيز بايستي اضافه كرد كه دور اول و دوم انتخابات در بيروت و
جنوب لبنان اگرچه بدون بروز حادثه اي و در شرايط امن برگزار شد اما در
بطن خود بيانگر آنست كه هنوز اختلافات مذهبي , قومي و طايفه اي در
لايه هاي اجتماعي و در بدنه كشور همچنان قدرتمند است و هرگاه امكان
بروز يابد , حتي در جريان انتخابات , خود را به رخ مي كشد , عاملي كه سال ها
قبل , علت اصلي آغاز جنگ داخلي لبنان و در نهايت كشيده شدن پاي
نظاميان سوري به اين كشور بوده است .
بسياري از تحليل گران مسايل لبنان , علت پايين بودن ميزان مشاركت
شهروندان لبناني در انتخابات را عدم وجود زمينه مناسب براي رقابت
واقعي و حاكم نبودن شرايط مطمئني كه به راي دهندگان اين احساس را القا
كند كه واقعا تنها آراي آنان تعيين كننده است , مي دانند. اين گروه بر اين
اعتقادند در شرايطي كه نيمي از كرسي هاي پارلمان لبنان از سوي ائتلاف هاي
نوظهور نمايندگي مي شده و در حاليكه تكليف شماري از كرسي هاي پارلمان
حتي قبل از آغاز رسمي رقابت هاي انتخاباتي و بدون هيچگونه رقيبي در
اختيار اين ائتلاف ها قرار گرفته است , نبايد توقع داشت راي دهندگان بيشتر
از اين , تمايلي براي مشاركت از خود نشان دهند.
اين وضعيت حتي « اميل لحود » رئيس جمهوري لبنان كه به هواداري از
سوريه شهرت دارد را به واكنش واداشت . وي در نخستين واكنش خود
درباره انتخابات , مشاركت اندك مردم و نتايج راي گيري را غيرطبيعي و
ناخوشايند دانسته است . « الشرق الاوسط » چاپ لندن به نقل از وي نوشت :
كم بودن تعداد شركت كنندگان در انتخابات بيانگر آنست كه قانون انتخابات
موجود , فرصت را براي اظهارنظر و مشاركت همگان فراهم نمي كند و
نيازمند تغييرات اساسي است . وي تصريح كرد پارلمان آينده بايستي تدوين
قانون جديد انتخابات را در صدر برنامه هايش قرار دهد تا عدالت و برابري
در ميان مردم به اجرا(1 ) درآيد .
اظهارات « وليد جنبلاط » رهبر حزب ترقي خواه سوسياليست لبنان و از
متحدان « سعد حريري » فضاي حاكم بر انتخابات بيروت را بهتر تصوير
مي كند. وي به الشرق الاوسط گفت : « پيروزي همراه با پارتي بازي » بدعت
جديدي در لبنان نيست و اين مساله در تمام نقاط جهان وجود دارد. وي در
عين حال خواستار بررسي قانون انتخابات شد . (2 )
قانون انتخابات فعلي لبنان كه در سال 2000 اصلاحاتي در آن صورت
گرفت با مخالفت شديد بسياري از قوميت ها و مذاهب اين كشور مواجه
است . طبق اين قانون مردم لبنان مي توانند نمايندگان خود را براساس
تقسيم بندي استاني و براساس نظام « راي اكثريت » برگزينند و از انجائيكه
تعلق 128 كرسي مجلس لبنان به مناطق مختلف از قبل و برپايه نسبت
جمعيتي , هويت مذهبي و قومي مشخص شده است , لذا رقابت انتخاباتي در
اين كشور تنها براساس ائتلاف جناح ها شكل مي گيرد كه اين مسئله آزادي
كمتري را براي راي دهندگان متصور است .
ث ورود « سعد حريري » به عرصه سياسي لبنان
از ديگر متغيرهاي موثر در انتخابات پارلماني لبنان , وارد شدن « سعد
حريري » به عرصه سياسي اين كشور است . سعد حريري 35 ساله كه تا
چهارماه قبل در عربستان سعودي به تجارت اشتغال داشت , در پي ترور
پدرش و با حمايت و اصرار مخالفان سوريه به صحنه سياسي آشفته لبنان
وارد شد و اكنون با پشتيباني متحدانش تلاش مي كند برجاي پدرش تكيه
كند. با توجه به جوان بودن و كم تجربگي وي در علم سياست , نفوذ
سياستمداران كهنه كار و متحدان سياسي اش در او و نيز در موضعگيري هايي
كه از جانب او مطرح مي گردد را نبايد از نظر دور داشت . بنابراين از هم اكنون
مي توان پيش بيني نمود كه بدنبال پيروزي نهايي سعد حريري و متحدانش در
انتخابات , بايد در انتظار تحول عمده در ساختار نظام سياسي لبنان بود و
بدون شك سمت و سوي اين تغييرات , آثار خود را ابتدا بر اوضاع داخلي
سوريه و فلسطين و در مراحل بعدي به ساير كشورهاي منطقه خواهد
گذاشت .
« سعد حريري » در نخستين واكنش خود پس از اعلام پيروزي فهرست
ائتلافي تحت رهبري اش در اجتماع هزاران نفر از هوادارانش كه مقابل منزل
وي تجمع كرده بودند , مكنونات قلبي خود را اينگونه ابراز نمود : امروز
وحدت ملي را پايه گذاري مي كنيم . پيروزي ما در انتخابات , كساني را كه
تاكنون سعي در پنهان كردن حقيقت داشته اند , خواهد ترساند. او با اشاره به
ترور پدرش در زمستان سال گذشته تصريح كرد ما مي دانيم چه كساني رفيق
حريري را به قتل رسانده اند اما اطمينان داشته باشيد , خون او پايمال
نخواهد شد . (3 )
با توجه به اينكه برخي جناح هاي سياسي لبنان همصدا با تبليغات غرب
و رژيم صهيونيستي , سازمان اطلاعاتي سوريه را به دست داشتن در ترور
رفيق حريري متهم مي كنند , اظهارات سعد حريري و اشاره وي به اينكه
خون پدرش پايمال نخواهد شد را مي توان تهديدي جدي عليه « بشاراسد »
تعبير نمود و چنانچه اين تحليل درست باشد سوري ها بايستي از هم اكنون
خود را براي مقابله با فشارهايي كه توسط دولت آينده لبنان با حمايت
طرف هاي ثالث بر دمشق وارد مي آيد , آماده نمايد. تهديداتي كه ممكن است
پاي سوري ها را به دادگاه جنايي لاهه بكشاند و بشار اسد را وادار به پذيرش
مسئوليت ترور رفيق حريري و تبعات آن نمايد.
ث ائتلاف هاي ناهمگون
آرايش جديد سياسي و شكل گيري ائتلاف هاي شكننده اي كه در آستانه
انتخابات لبنان ابراز وجود كرد نيز از ديگر متغيرهايي است كه بدليل ماهيت
ناهمگون خود مي تواند آرامش موجود در اين كشور را در آينده متناسب با
تمايلات حزبي جناح ها , دچار بحران سازد. از آنجائيكه پايه ائتلاف هاي
جديد بر منافع حال و آينده جناح ها و بده وبستان هاي سياسي كه تابع
شرايط كنوني جامعه لبنان مي باشد , استوار است , نبايد خطراتي را كه بنيان
اين ائتلاف ها را آسيب پذير و سست مي كند , از نظر دور داشت . بنابراين
نمي توان و نبايد بر روي روابط جديد ميان جناح هاي پيروز در انتخابات
بيش از آنچه كه اهميت دارد , حساب باز نمود و آن را معيار قضاوت قرار
دارد. ائتلاف كنوني ميان حاميان و مخالفان سوريه كه نمود آن در روابط
ميان حزب الله و حزب جديدالتاسيس « المستقبل » به رهبري سعد حريري
جريان دارد , از آن جمله اند.
در اين باره « حسين الحاج حسين » از رهبران بلندپايه حزب الله لبنان
اگرچه نتايج انتخابات در بيروت را خشنودكننده مي داند اما در عين حال از
آينده تحولات كشورش ابراز نگراني مي كند. وي مي گويد : انتخابات پارلماني
يك مرحله جداگانه را در تاريخ لبنان گشوده است چرا كه اين انتخابات در
سايه فشارهاي منطقه اي و فرامنطقه اي صورت گرفته است . وي تاكيد مي كند
لبنان در آينده نزديك در مرحله سختي قرار خواهد داشت و اظهارات اخير
وزير خارجه آمريكا نشان داد كه حزب الله لبنان از اين پس در خصوص
سلاح هايش با فشارهاي مختلف داخلي و خارجي روبرو خواهد بود . (4 )
با عنايت به نكات پيش گفته شده و با نگاه به آرايش جديد جناح هاي
سياسي كه مولفه هاي ديني و قومي بيش از وجوه سياسي و اجتماعي در
شكل گيري آن نقش دارند , عكس العمل مجلس و بالتبع دولت آينده لبنان در
قبال فشارهاي فزاينده خارجي و داخلي كه با هدف ايجاد تغييرات بنيادي در
ساختار سياسي اين كشور و نيز طرح شيطنت آميز خلع سلاح حزب الله
صورت مي گيرد , قابل اعتناست . و البته اين امر به تعامل و درك متقابل
جناح ها از يكديگر و نيز شناخت و فهم آنان از تحولات پيش روي در
خاورميانه بستگي دارد. در واقع مي توان انتظار داشت با روي كار آمدن
پارلمان جديد در لبنان , فشارهاي آمريكا و اروپا براي خلع سلاح حزب الله
و انجام اصلاحات در هرم قدرت اين كشور به ميزان قابل ملاحظه اي افزون
شود. در چنين شرايطي , پايبندي ائتلاف هاي نوظهور به آرمان هايي چون
وحدت ملي و توسعه لبنان را مي بايست به عنوان يك اهرم تعيين كننده مورد
سنجش قرار داد.
منابع :
1 ـ خبرگزاري مهر 84,3,10
2 ـ خبرگزاري ايسنا 84,3,10
3 ـ خبرگزاري ايسنا 84,3,8
4 ـ خبرگزاري مهر 84,3,10
تاكنون در هر دو دوره اول و دوم انتخابات لبنان كه در
حوزه هاي بيروت و جنوب اين كشور برگزار شده ائتلاف
حزب الله و جنبش امل پيروز ميدان بوده اند
حزب « المستقبل » متعلق به فرزند رفيق حريري , جنبش
« جريان آزاد » به رهبري ميشل عون و « تجمع دمكراتيك » به
رهبري وليدجنبلاط , بازيگران جديد عرصه انتخابات لبنان
هستند
