وقايع , اتفاقات مختلف در هر درجه اي از اهميت و در هر زمينه اي كه
باشند بزودي بدست فراموشي سپرده ميشوند ولي تجربه نشان مي دهد دو
نوع از وقايع نه تنها فراموش نمي شوند بلكه مرور زمان بر اهميت و تازگي آن
مي افزايد. يك موضوع برمي گردد به قهرمانان ملي و حماسه هايي كه منجر به
اعتلاي نام كشور , حفظ تماميت ارضي و... مسائل از اين قبيل مي شود. مورد
بعدي سوژه هايي كه زمينه در عمق مسائل اعتقادي و ديني دارند.
كه اتفاقا هردوي اينها در دفاع مقدس 8 ساله ما نهفته است . يعني
رزمندگاني كه با الهام از مكتب وحي و دستورات الهي و اسلامي
حماسي ترين صحنه هاي دفاع از مرز و بوم را به نمايش گذاشتند.
حال بايد ديد چگونه مي توان از اين ذخيره بي پايان تجربه ,
حماسه , احساس , لطافت , شهادت , شهامت و... استفاده نمود. در اين
ارتباط اولا نسل دفاع مقدس و ثانيا نسل بعد از جنگ وظيفه جدي دارند.
نسل دفاع مقدس بالاخص يادگاران آن در تشريح و تبيين آن ونسل حاضر با
دريافت منطقي و پردازش آن مي توانند قسمتي از اين رسالت را ادا نمايند.
و لذا مسلمانان ايران بر اساس آوازه هاي ديني و اسلامي موظفند به زنده
نگداشتن آثار و ارزشهايي هستند كه در مسير تكاملي او بسوي فلاح و
رستگاري موثر است . يادآوري رشادتهاي دوران دفاع مقدس علاوه بر
مراتب تشكر از حماسه سازاني كه تمامي مايه هاي وجودي خود را براي
سعادت و رفاه هموطنان خويش فدا كرده تزريق روحيه و اعتماد در
گروه هايي است كه به مرور وتحت تاثير شرايط محيطي و تبليغات جهاني ,
هويت ديني اسلامي خود را از دست مي دهند. يادآوري خاطرات دفاع
مقدس در تعالي روحيات معنوي وارزشهاي انساني و ايماني بالاخص نسل
جوان تاثيرات شگرف و غيرقابل تصوري برجاي مي گذارند.
يكي از آن حماسه هاي جاويدان اجراي عمليات حماسي و عظيم
بيت المقدس در سال 1361 و در جريان دفاع مقدس است كه منجر به
آزادسازي خرمشهر هميشه جاويد توسط رزمندگان اسلام گشته است .و
اسارت 578 روزه خرمشهر در چنگال صداميان موجب خدشه دار
شدن غرور ملي و اسلامي ملت و رزمندگان اسلام شده بود كه سرانجام طي
34 روز نبرد سنگين ودر روز سوم خرداد سال 1361 خرمشهر آزاد شد .
بدين ترتيب ملت و رزمندگان اسلام توانسته اند چنگ و دندان دشمن
اشغالگر و مغرور را در هم شكنند , فلذا اين واقعه در جوار افتخارات بزرگ
ديگر در تاريخ هميشه درخشان ايران ماندگار شد. اينك پس از گذشت سالها
از پايان دفاع مقدس و فتح خرمشهر , هنوز هم خاطره آن پيروزيها در كام
ملت ايران شيرين و سازنده است . فتح خرمشهر نشان داد كه الگوي
همبستگي ملي و مشاركت عمومي تا چه اندازه موثر و پيروزي آفرين است .
ملتي بزرگ و حماسه آفريني كه در پيروي از امام (ره ) ومقتداي خويش
توانستند دشمنان خيره سر و تا دندان مسلح را از دستيابي به پيروزي عليه
تماميت ارضي خود ناكام گذارند و بالاخره دستان خداجو در مجموعه اي به
هم آمدند كه نام زيباي ايران را بر خود داشت و همانا دست خدا بالاترين
دستهاست .
|
درخشانترين صحنه جنگ
|
نگاهي به عمليات بيت المقدس و فتح خرمشهر
بخش نخست
1 ـ كليات : صحنه عمليات خوزستان با عرض بيش از
سيصدكيلومتر و با توجه به وضعيت زمين به سه بخش يا
منطقه نبرد مستقل تقسيم شد كه هريك با موقعيت و ويژگيهاي
خاص , هدفهاي استراتژيكي نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي
ايران را براي بيرون راندن متجاوز و در صورت لزوم ادامه
عمليات , مشخص و معين ميكرد.
منطقه نبرد سوسنگرد و بستان (جبهه مياني ) يا منطقه
رابط بين دو جبهه شمالي و جنوبي خوزستان در عمليات
طريق القدس (كربلا ـ1 ) و منطقه نبرد غرب دزفول و شوش
(جبهه شمالي ) در عمليات فتح المبين (كربلاـ 2 ) در ابعاد
وسيع از لوث وجود نيروهاي متجاوز پاك گرديد.
سومين منطقه نبرد در صحنه عمليات خوزستان را منطقه
استراتژيك جنوب غرب اهواز و خرمشهر (جبهه جنوبي )
تشكيل داده كه تقريبا از آذرماه 1359 يعني سه ماه بعد از آغاز
تجاوز عمومي و سراسري عراق مورد توجه نيروهاي مسلح
جمهوري اسلامي ايران قرار گرفت . گرچه قبل از اين تاريخ
چند تلاش محدود آفندي بمنظور سد پيشروي دشمن , عقب
راندن دشمن از مواضع متصرفي در نزديك اهواز و محدود
ساختن سرپل دشمن در شرق كارون اجرا شد ليكن بعلت عدم
اطلاع صحيح از وضعيت و مقدورات يگانهاي متجاوز تقريبا
نتايجي حاصل نگرديد.
اولين اقدام آفندي نسبتا گسترده با نام عمليات نصر در 15
ديماه 1359 بمنظور بيرون راندن دشمن از مواضع كرخه كور و
تصرف پادگان حميد اجرا شد و عليرغم موفقيت هاي اوليه و
وصول سريع به هدفهاي مرحله يكم و انهدام يك تيپ مكانيزه
عراقي , براثر پاتكهاي سنگين و سريع دشمن , عمليات به
ناكامي انجاميد ولي نيروهاي خودي توانستند خط پدافندي در
جنوب محور حميديه ـ سوسنگرد را تثبيت نمايند. همزمان با
عمليات نصر , عمليات آفندي ديگري با نام توكل در 20 ديماه
1359 در منطقه سرپل دشمن در شرق كارون بمنظور رفع
محاصره آبادان اجرا شد كه نتيجه اي كلي از آن عايد نشده و
وضع اين بخش از منطقه نبرد خوزستان بهمان حالتي كه در
ماه اول جنگ شكل گرفته بود باقي ماند.
از اقدامات عمده ديگري كه در منطقه غرب و جنوب اهواز
تا قبل از اجراي عمليات بيت المقدس انجام گرفت , اجراي
طرح « آب اندازي » مي باشد , طرح مذكور توسط سازمان آب و
برق خوزستان زيرنظر نيروهاي مسلح در دو منطقه شمال كرخه
كور (جنوب محور حميديه ـ سوسنگرد) و جنوب غربي اهواز
بمورد اجرا گذاشته شد و چون در طراحي و اجراي عمليات
بيت المقدس موضوع آب اندازي عاملي قابل توجه و موثر از
ويژگي هاي منطقه عمليات را تشكيل مي داد بشرح زير مورد
بررسي قرار مي گيرد :
الف ـ منطقه شمال كرخه كور : در محلي به نام جرگه
سيدعلي بر روي رودخانه كرخه سدي احداث شد و از طريق
يك كانال مصنوعي آب پشت سد ابتدا به منطقه شمال محور
حميديه ـ سوسنگرد و سپس با حفر كانالهائي در زير جاده
مذكور به جنوب آن هدايت گرديد.
اجراي طرح آب اندازي كه با صرف هزينه و تلاش بسيار
صورت گرفت باعث شد مناطق وسيعي در جنوب جاده
حميديه ـ سوسنگرد تا كرانه شمالي رودخانه كور و شمال
هويزه زير آب رفته و نيروهاي دشمن لاجرم به كرانه جنوبي
كرخه كور تغيير موضع دهند و در پاره اي نقاط مثل طراح كه
بعلت اندكي ارتفاع بيشتر زمين , به زير آب نرفت , عناصري از
دشمن همچنان در آن باقي ماندند ولي بهر صورت خطر قطع
جاده حميديه ـ سوسنگرد و تهديد اهواز از اين سمت تا حدود
زيادي برطرف و مواضع پدافندي لشگر 16 زرهي قابل اطمينان
بيشتر گرديد و اين لشگر توانست در پناه آب گرفتگي منطقه ,
تعدادي از يگانهاي خود را برداشت كرده و براي عمليات در
غرب سوسنگرد وارد عمل نمايد.
ب ـ منطقه جنوب غرب اهواز : در محلي واقع در شمال
اهواز آب رودخانه كارون بوسيله پمپاژ و از طريق يك كانال
مصنوعي به جنوب غربي اهواز و به غرب جاده مرتفع اهواز ـ
خرمشهر در داخل مواضع دشمن هدايت گرديد و با ايجاد سد
خاكي كوچك ديگري در محلي بنام چهارطاق واقع در انحناي
رودخانه كرخه كور , آب اين رودخانه نيز به آن اضافه گرديد.
طرح آب اندازي در منطقه جنوب غرب اهواز به منظور
دستيابي به اهداف زير به اجرا گذاشته شد :
1 ـ مجبور ساختن دشمن به تغيير موضع يگانهاي
توپخانه اي كه از اين منطقه شهر اهواز را گلوله باران مي كردند.
2 ـ عقب راندن نيروهاي دشمن از محور اهواز ـ خرمشهر
3 ـ قابل اطمينان ساختن مواضع پدافندي خودي در
جنوب غربي اهواز با استفاده از مانع آبي و رفع تهديد تجاوز
دشمن به اهواز از سمت مزبور
نيروهاي عراقي در اين قسمت بر اثر جاري شدن آب تا
حدودي عقب نشيني كردند ولي با استفاده از امكانات مهندسي
قابل توجه , با احداث خاكريز و ايجاد سيل بند در جلوي
مواضع خود و همچنين شكاف جاده اهوازـ خرمشهر درحوالي
ايستگاه آب تيمور در سه نقطه و هر شكاف بعرض 20 متر , آب
را به شرق جاده و در نتيجه مجددا به داخل رودخانه كارون
هدايت كردند كه اين عكس العمل دشمن اثرات زيادي را در
برداشت :
1 ـ از توسعه منطقه آب گرفته در مواضع عراقي ها در
جنوب اهواز جلوگيري شد.
2 ـ منطقه آب گرفته وسيعي در منطقه عمومي پادگان حميد
در غرب كارون بين نيروهاي خودي وعراقي ها بوجود آمد و
بدين ترتيب حفاظت جناح شرقي دشمن در مقابل حملات
احتمالي نيروهاي خودي به عقبه و مركز تداركاتي عراقي ها
مستقر در منطقه عمومي جفير قابل اطمينان گرديد.
3 ـ زمينه صرفه جوئي در قوا را براي متجاوز فراهم ساخت .
با اين ترتيب اگرچه آب انداختن منطقه اهوازـ خرمشهر
همه نتايج موردنظر را با توجه به عكس العمل دشمن به بار
نياورد ليكن با توجه به مقدورات و توانائيهاي نيروهاي مسلح
جمهوري اسلامي ايران در اواخر سال 1359 و اوايل سال
1360 , اجراي طرح آب اندازي بطور نسبي بيشتر به نفع
نيروهاي خودي و كمكي به تحكيم مواضع , صرفه جوئي در قوا
و جلوگيري از پيشروي متجاوز بسوي اهواز بود. در اواسط
سال 1360 كه نيروهاي خودي حالت آفندي بخود گرفتند
دستور توقف در جاري ساختن آب به منطقه , به سازمان آب و
برق خوزستان مجري طرحهاي ياد شده ابلاغ گرديد و خشك
كردن مناطق آب گرفته شده بيشتر مورد توجه قرار گرفت .
2 ـ وضعيت : طرح ريزي عملي طرح كربلا ـ3 از نهم
فروردين ماه 1361 و هنگاميكه نبرد فتح المبين (طرح عملياتي
كربلاـ2 ) با سرعت غيرمنتظره اي به پايان موفقيت آميز و
درخشان خود نزديك ميشد آغاز گرديد.
تدبير كلي : قبل از آنكه متجاوز از ضربه نبرد فتح بخود
آمده و كمر راست كند و در زماني كوتاه تر از آنچه دشمن
برآورد مينمايد كه نيروهاي ما براي حمله بعدي آماده
مي شوند , خيلي سريع براي آفند در جبهه اهوازـ خرمشهر
آماده شده و با هجوم سنگين بر دشمن و انهدام وي , سومين
منطقه استراتژيك خوزستان را آزاد نمايند. لذا شايد بتوان
گفت اجراي سريع و غافلگير كننده طرح عمليات كربلا ـ3
نوعي مرحله استفاده از موفقيت نبرد فتح المبين براي نيروهاي
مسلح ما باشد كه با پيروزيهاي غرور آفرين ثامن الائمه ,
طريق القدس و فتح المبين آزموده شده , روحيه و توان تهاجمي
شگرفي يافته بودند و مشاركت نيروهاي سپاه پاسداران انقلاب
اسلامي با ارتش جمهوري اسلامي ايران نتايج مثبت خود را در
سركوبي متجاوز به اثبات رسانده بود.
بطور خلاصه قبل از آغاز عمليات بيت المقدس منطقه
عملياتي اهوازـ خرمشهر بشكل مثلثي بود كه ضلع شرقي آن با
طول حدود يكصد كيلومتر در امتداد رودخانه كارون از
خرمشهر تا آبادي مليحان واقع در بيست كيلومتري جنوب
غربي اهواز و ضلع شمالي آن حدود شصت كيلومتر از مليحان
در امتداد كرانه جنوبي رودخانه كرخه كورـ هويزه ـ رودخانه
نيسان تا هورالعظيم و وتر اين مثلث را نيز خط مرز دو كشور از
محلي تلاقي رودخانه نيسان تا هورالعظيم تا پاسگاه
ژاندارمري حدود واقع در كرانه نهر خين بطول يكصدوپنجاه
كيلومتر تشكيل مي داد. طرح و تدبير پدافندي نيروهاي متجاوز
عراق از اين منطقه را مي توان بشرح زير مورد بحث و تجزيه و
تحليل قرار داد :
الف ـ تدبير پدافند در بخش يكم (ضلع شمالي مثلث )
شامل شرق هورالعظيم ـ ساحل رودخانه هاي نيسان و كرخه و
ادامه خط دفاعي در حوالي آبادي مليحان و بطرف جنوب تا
پادگان حميد : پدافند سرسختانه در اين جبهه باايجاد
استحكامات فشرده , بهره برداري از موانع هورالعظيم و مناطق
آب گرفتگي , تهيه قدرت آتش زياد و تهيه احتياط هاي قوي
براي انهدام رخنه هاي احتمالي با استقرار حداقل دو لشگر
تقويت شده 5 مكانيزه و 6 زرهي .
ب ـ تدبير پدافند در بخش دوم شامل منطقه خرمشهر :
پدافند سرسختانه از منطقه خرمشهر و جلوگيري از هرگونه
تلاش نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران براي دستيابي به
اين شهر با ايجاد استحكامات بسيار سنگين و متوالي (در
عمق ) در شرق و جنوب شهر خرمشهر بمنظور خنثي كردن
هرگونه تلاش عبور از رودخانه , احداث خاكريزهاي شرقي ـ
غربي متوالي و موازي در شمال خرمشهر براي جلوگيري از
هرگونه تلاش آفندي شمالي ـ جنوبي بطرف خرمشهر , ايجاد
يك سلسله موانع ضدهوابرد و ميادين مين براي جلوگيري از
هرگونه عمليات فرود چترباز , هوابرد و متحرك هوائي عمدتا در
غرب خرمشهر , ايجاد استحكامات بسيار زياد در داخل
خرمشهر براي جنگ خانه به خانه در صورت وصول نيروهاي
خودي به شهر خرمشهر.
پ ـ تدبير پدافند در بخش سوم (ضلع شرقي ) در امتداد
ساحل رودخانه كارون : با الهام از نظريه فيلسوف نظامي چين
« سن تزو » و تاكتيسين هاي شرق كه مي گويند : « بگذاريد دشمن
از رودخانه بگذرد ولي قبل از آنكه بتواند بطور كامل در ساحل
دور انسجام پيدا كند بر عليه او عكس العمل نشان دهيد »
نيروهاي عراقي ساحل رودخانه كارون در حدفاصل رودخانه
تا جاده اهواز ـ خرمشهر را اشغال ننموده و به گسترش
يگانهاي سبك تاميني و پوششي و اتكا به كاربرد احتياطهاي
متحرك و غيرمتمركز بر عليه نيروهائي كه موفق به عبور از
كارون مي شدند , بسنده نمودند بطوريكه لشكر سوم زرهي
عراق با استقرار در سه محل مجزا در غرب جاده اهوازـ
خرمشهر عهده دار اين وظيفه بود.
سرهنگ مجتبي جعفري
روابط عمومي نيروي زميني ارتش
| |