دبيركل حزب الله لبنان در اظهارات اخير خود از توطئه هاي گام به گام
غرب عليه لبنان پرده برداشت . وي هدف از اين توطئه ها را دست كشيدن
نيروهاي مبارز لبناني از مقاومت , خلع سلاح حزب الله و تبديل ارتش لبنان
به گارد حامي مرزهاي امن براي اسرائيل و در نهايت مجبور ساختن لبنان به
امضاي توافق سازش تحميلي با رژيم صهيونيستي عنوان كرد.
صحنه سياسي لبنان از اواسط سال گذشته روند تشنج و التهاب گرفته
است . در اين ميان از صدور قطعنامه 1559 شوراي امنيت سازمان ملل در
شهريورماه گذشته كه با اعمال نفوذ آمريكا و پشتيباني فرانسه و ايفاي نقش
پشت پرده رژيم صهيونيستي صورت گرفت , بايد به عنوان سرآغاز دور
جديد التهاب در لبنان نام برد , اين قطعنامه در همان زمان با اعتراض لبنان
مواجه شد و دولت و برخي گروههاي لبناني آنرا دخالت در امور داخلي اين
كشور دانستند. اين قطعنامه زمينه ساز تشديد تنش هاي سياسي داخلي گشت
و اختلافات ميان جناح هاي سياسي كه تا پيش از اين قطعنامه , امري نسبتا
عادي تلقي مي شد به يكباره رنگ و بوي بحران گرفت . در اين ميان برخي
تحولات بر تشديد فضاي ملتهب افزود.
تغيير قانون انتخابات
اقدام پائيز گذشته دولت « عمر كرامي » , كه پس از كناره گيري رفيق
حريري از پست نخست وزيري , به رياست دولت منصوب شده بود , در تغيير
قانون انتخابات با اعتراض گسترده مخالفان مواجه شد. بر اساس قانون
جديد , لبنان به 26 حوزه انتخاباتي و بر اساس آن , شهرستان و شهر بيروت
به تنهايي به سه حوزه تقسيم شد , حال آنكه بر اساس قانون قبلي , انتخابات
بر مبناي استان برگزار مي شد.
در همان هنگام ناظران , قانون جديد انتخابات را كه در آن بيروت به سه
حوزه تقسيم شد در درجه نخست به زيان « رفيق حريري » نخست وزير
پيشين ارزيابي كردند زيرا وي مي توانست تنها در يك يا دو حوزه انتخاباتي
در بيروت شركت كند. به گفته ناظران بر اساس طرح جديد حريري در
انتخابات به احتمال زياد 9 نماينده از مجموع 23 نماينده در مجلس كنوني
را از دست مي داد.
در پي اين تحولات , جريان ها و گروه هاي سياسي مخالف دولت لبنان در
موضعي تند , خواهان بركناري كابينه « عمر كرامي » نخست وزير اين كشور
شدند. در بياينه اين گروه ها همچنين بر « لزوم برداشته شدن سيطره سوريه از
لبنان و بازيابي حاكميت ملي و عقب نشيني كامل سوريه از آن كشور » تاكيد
شده و آمده بود كه « فعال شدن نظام دمكراسي در لبنان , در گرو برچيده شدن
نظام پليسي و توقف دخالت سازمان هاي امنيتي سوريه در حيات سياسي
لبنان است » .
در واكنش به اين موضع گيري , « عمر كرامي » نخست وزير لبنان , در
پاسخي تهديدگونه گروه ها و جريان هاي مخالف دولت را به زيرپا گذاشتن
« خطوط قرمز » متهم كرد و گفت كه پاسخ اين اقدام را به آنها خواهد داد.
در عين حال , « كرامي » همان هنگام پيش بيني كرد كه وضعيت سياسي
لبنان در آينده پيچيده تر شود.
تعميق بحران
روند اختلافات سياسي در چند ماه منتهي به ترور رفيق حريري روز به
روز عميق تر گرديد. در اين زمينه رويارويي گروه ها و جريان هاي سياسي
مخالف با دولت لبنان به نقطه حساسي رسيد به گونه اي كه مشابه آن وضع
در 30 سال گذشته كم سابقه توصيف شد .
سخنان تند و گزنده « عاصم قانصو » دبيركل حزب بعث بر ضد « وليد
جنبلاط » رئيس حزب سوسياليست ترقيخواه درزي اين كشور و متهم كردن
وي به مزدوري براي بيگانگان و واكنش جنبلاط به وي مبني بر اينكه
طرفداران اين گروه , پدرش كمال جنبلاط را در سال 1357 ترور كردند نشان
از افزايش تنش سياسي ميان دو جريان طرفدار و مخالف سياست هاي دولت
اين كشور داشت .
در يك سوي اين اختلاف , جبهه موسوم به « قرنه شهوان » , مركب از
چهره ها و شخصيت هاي مسيحي به همراه جنبلاط قرار داشته و در سوي
ديگر آن احزاب بعث , حزب قومي اجتماعي وگروه هاي طرفدار سياست هاي
سوريه در لبنان بودند.
به باور جريان هاي همسو با سياست هاي سوريه در لبنان , اظهارات
سفيران آمريكا و فرانسه در بيروت در خصوص لزوم اجراي قطعنامه 1559
و خروج نيروهاي سوريه از اين كشور از يك سو و اقدام هاي آنها براي هم
صدا كردن گروه هاي مخالف دولت لبنان , ايجاد تضعيف جبهه سوريه و
لبنان در رويارويي با سياست هاي آزمندانه اسرائيل را دنبال كرده است .
در برابر , گروه هاي مخالف نيز بر اين نكته تاكيد كردند كه بر اساس پيمان
طايف كه در سال 1368 منعقد و به جنگ داخلي لبنان پايان داد , سوريه بايد
دو سال پيشتر , نيروهايش را از لبنان خارج مي كرد كه تا آن تاريخ اين
موضوع عملي نشده بود.
مخالفان , سوريه را متهم كرده اند سازمان امنيت سوريه در نهادهاي
حكومتي لبنان دخالت كرده و بيشترين نفوذ و تاثير را در اين مراكز دارد و
اين چيزي جز دخالت آشكار سوريه در مسايل ريز و درشت اين كشور
نيست .
قتل مرموز حريري
روز دوشنبه 26 دي ماه گذشته لبنان شاهد حادثه اي بود كه نقطه عطفي
در تحولات لبنان گرديد و برخي از آن با نام زلزله سياسي ياد كردند. در
جريان انفجار يك دستگاه خودرو بمب گذاري شده در غرب بيروت رفيق
حريري نخست وزير پيشين لبنان كشته شد و در اين انفجار دست كم 8 نفر
ديگر كشته و بيش از 20 نفر زخمي شدند .
اين انفجار همچنين خسارت هاي زيادي به ساختمان هتل « سان جرج » و
مغازه هاي اطراف هتل « فينيسيا » كه محل استقرار شخصيت هاي بين المللي
است , وارد آورد و چند دستگاه خودرو نيزمنهدم شد.
بايد گفت طي يكسال گذشته لبنان چند مورد انفجار ديگر را شاهد بود.
در دهم مهرماه نيز يك دستگاه خودروي بمب گذاري شده در منطقه مسكوني
« عين المريسه » نزديك مدرسه وابسته به سفارت آلمان در غرب بيروت
منفجر شد. در آن انفجار « مروان حماده » وزيرمستعفي كابينه پيشين لبنان
زخمي و راننده او كشته شد.
در پايان تيرماه گذشته نيز « غالب عوالي » يكي از فرماندهان حزب الله
لبنان در جريان انفجار خودرو بمب گذاري شده به شهادت رسيد. با اينحال
ترور حريري , رخدادي بود كه به شدت جامعه لبنان را تكان داد.
پيشينه زندگي سياسي حريري
« رفيق حريري » نخست وزير سابق لبنان مسئوليت زندگي سياسي و
مالي اين كشور را پس از جنگ بعهده داشت و مي توان گفت با دردست گرفتن
كشور پس از 15 سال جنگ داخلي به آن اعتبار بخشيد . وي كه يك ميلياردر
بود با استفاده از موقعيت مالي خود سرمايه گذاري خارجي رابه اين كشور
جذب كرد و كارخانه هاي خصوصي را براي بازسازي قلب اقتصاد بيروت
نوسازي كرد.
البته در اين روند , وي به لبنان بدهيهاي زيادي را تحميل كرد. در سال
1377 پس از بروز تنش ميان وي و « اميل لحود » رئيس جمهور لبنان از
قدرت كناره گرفت . اما حريري در سال 1379 براي يك دوره چهار ساله
ديگر , با هدف كاهش دوباره نقش سوريه در اين كشور نخست وزيري
بازگشت . حريري بر خلاف بسياري از شخصيت هاي سياست لبناني از يك
خانواده سياسي يا قدرتمند پا به عرصه قدرت نگذاشت . وي در سال 1321
در يك خانواده مسلمان سني مذهب در جنوب بندر « صيدا » متولد شد. كار
خود را با شغل معلمي آغاز كرد و پس از آن براي جستجوي آينده خود به
كشورهاي خارجي سفر كرد.
حريري در يك شركت ساختماني در عربستان مشغول به كار شد و
سرانجام شركت « سعودي اوگر » را براي خود تاسيس كرد. وي در عربستان به
عنوان پيمانكار شخصي « فهد » اموال زيادي بدست آورد و همين امر موجب
شد تا مجله آمريكايي « فوربز » وي را به عنوان يكي از 100 مرد ثروتمند دنيا
معرفي كند.
در همان زمان , حريري كه اكنون ميلياردر شده بود , در عربستان به غول
ساخت و ساز بدل شد . يك تخمين محافظه كارانه اموال وي را 3,8 ميليارد
دلار نشان مي دهد درحاليكه سودهاي تجاري وي در لبنان اموال زياد و چند
رسانه وي را نيز شامل مي شود.
حريري يك شخصيت پرزرق و برق در بين رهبران بين المللي تلقي
مي شد و براي « ژاك شيراك » رئيس جمهور فرانسه به عنوان دوست نزديك
بشمار مي آمد. وي حتي پس از آنكه سمت نخست وزيري را ترك كرد و به
مخالفان پيوست باز هم ميزبان مهمانان بين المللي قدرتمندي بود.
هنگامي كه وي در سال 1371 به عنوان نخست وزير از عربستان
بازگشت همه به وي به عنوان شخصيتي كه مي تواند هواي تازه اي در كشوري
كه زماني تحت تسلط رهبران شبه نظامي بود , ايجادكند , مي نگريستند. اين در
حالي است كه مردم عادي به اين غول پويا براي احياي بيروت پرآوازه ويران
شده از جنگ , اميدها بسته بودند.
وي با انتشار اوراق قرضه اروپايي , لبنان را به نقشه مالي بين المللي
بازگرداند و از سوي بانك جهاني طرح وي براي دريافت وام در خصوص
بازسازي لبنان مورد تحسين قرار گرفت . اين در حالي است كه وي با وجود
سابقه زيادش در صرف هزينه هاي خيرخواهانه به ناديده گرفتن مردم فقير
متهم شد.
وي در سال 1377 به دليل اينكه ميلي به داشتن پستي كم اهميت تر از
رئيس جمهور لحود نداشت , از قدرت كناره گيري كرد. وجهه حريري به
دليل آنكه دولتش به رشوه خواري و اختلاس كشور متهم شده و حتي برخي
از دولتمردان وي به خاطر فساد مالي مورد بازجويي قرار گرفتند , لكه دار
شد.
فرصت طلبي بيگانگان
ترور رفيق حريري مستمسكي شد كه آمريكا و فرانسه به طور مستقيم و
رژيم صهيونيستي به صورت غير مستقيم درصدد گرفتن ماهي مطلوب خود
از آب گل آلود صحنه سياسي لبنان برآيند. دولت آمريكا به بهانه به قتل
رسيدن رفيق حريري , خواستار خروج نيروهاي نظامي سوريه از آن كشور
وخلع سلاح گروه هاي لبناني شد. در اين راستا سخنگوي رياست جمهوري
آمريكا دو روز پس از مرگ حريري با صدور بيانيه اي درمحكوم كردن قتل
حريري گفت : « ايالات متحده درباره اقدامات قابل اجرا به منظور تنبيه
مسببين اين حمله تروريستي و نيز براي خاتمه دادن به خشونت در لبنان ,
اعاده استقلال , حاكميت و عاري بودن آن از اشغال خارجي با دولت هاي
منطقه و شوراي امنيت سازمان ملل مشورت خواهد كرد. »
گر چه در اين موضع گيري . سخنگوي رياست جمهوري آمريكا از متهم
كردن سوريه به نقش داشتن در سوقصد به جان حريري خودداري كرد ولي
به تكرار مواضع واشنگتن مبني بر درخواست خروج نيروهاي سوريه از
لبنان پرداخت . در همين حال سفير سوريه در واشنگتن در گفتگويي با شبكه
خبري « سي .ان .ان » گفت : « دخالت سوريه در ترور رفيق حريري , يك گمانه
زني ناجوانمردانه است . » وي گفت : « خروج نيروهاي سوريه , تنها براساس
توافق با لبنان صورت خواهد پذيرفت و دمشق اجازه نخواهد داد فشارهاي
خارجي تاثيري برا ين امرداشته باشد. »
دولت پاريس نيز به موازات اين موضع گيري واشنگتن , اظهارات
مشابهي را تكرار كرد و ضمن درخواست خلع سلاح حزب الله لبنان
خواستار خروج فوري نيروهاي سوريه از لبنان گرديد. اين موج اعمال فشار
موجب شد سوريه براي حفظ اعتماد بين المللي , خروج نيروهاي خود از
لبنان را اعلام كند و طبق يك برنامه زمان بندي شده مقرر ساخت كليه
نيروهاي خود را تا قبل از انتخابات ماه جاري مجلس لبنان از اين كشور
خارج سازد تا حربه اتهام دخالت در امور داخلي لبنان را از دست آمريكا و
رژيم صهيونيستي خارج سازد.
در همين راستا , « عمر كرامي » نخست وزير لبنان نيز به منظور وحدت
ملي اعلام استعفا كرد. كناره گيري عمر كرامي . گرچه خواست مخالفان بود
ولي آنها حاضر نشدند در دولت جديد شركت كنند كه نهايتا « اميل لحود »
بار ديگر كرامي را مامور تشكيل كابينه نمود. ولي با مخالفت كرامي , سرانجام
« نجيب ميقاتي » مامور تشكيل دولت شد و كابينه جديد را تشكيل داد.
قدرت نمايي حزب الله
فضايي كه پس از ترور حريري برلبنان حاكم شد موجب گشت ابتكار
عمل را بيگانگان در دست گيرند و نوعي آشفتگي سياسي بر لبنان حاكم
گرديد. در اين ميان , جنبش حزب الله به منظور خارج ساختن كشور از اين
آشفتگي و طرد دخالت هاي بيگانگان تظاهرات عظيمي را در هيجدهم اسفند
گذشته به راه انداخت كه صدها هزار نفر در آن شركت جستند. اين نمايش
قدرت باعث ايجاد توازن قدرت سياسي در لبنان گرديد و موجب شد
فرصت طلبان خارجي درمحاسبات خود درباره لبنان تجديدنظر نمايند و به
اين جمع بندي برسند كه صحنه لبنان آنچنانكه آنان پيش از اين مي انديشند
مناسب براي پياده كردن اهدافشان نيست و به سادگي نمي توانند در آن
جولان بدهند.
بازتاب داخلي اين تحول نيز اين بوده است كه به نظر مي رسد نيروهاي
مخالف دولت به اين واقعيت رسيده اند كه هرگونه تندروي و افراطي گري و
تلاش براي حذف رقيب با تكيه به بيگانگان به منزله غلتيدن در دام توطئه
بيگانگان بوده و نتيجه اي به جز افتادن مجدد در ورطه درگيري داخلي
نخواهد داشت و تنها راه حل مشكلات سياسي كنوني , همانا مذاكره با
گروههاي داخلي لبنان و رسيدن به يك تفاهم سياسي با در نظر گرفتن سهم
هر گروه است . اين , نقطه اميدوار كننده اي است كه مي تواند توطئه هاي گام
به گام دشمن را خنثي سازد.
ترور مشكوك رفيق حريري در دي ماه گذشته مستمسكي شد
كه غرب به سردمداري آمريكا و فرانسه و همچنين صهيونيستها
درصدد پياده كردن اهداف خود در لبنان برآيند
تظاهرات عظيم اسفند ماه حزب الله لبنان باعث ايجاد توازن
در صحنه سياسي شد و موجب گشت فرصت طلبان خارجي در
ارزيابي ها و محاسبات خود در لبنان تجديدنظر نمايند
صدور قطعنامه 1559 شوراي امنيت كه با اعمال نفوذ
آمريكا , فرانسه و رژيم صهيونيستي تصويب شد سرآغاز دور
جديد التهاب سياسي برنامه ريزي شده غرب در لبنان بود
جنازه رفيق حريري پس از انفجار 26 دي ماه 83
