شتر صالح (ع )ـ با همه شگفتي و اهميتي كه داشته و قرآن
هم از او ياد كرده است ـ با جناب صالح (ع ) سخن نگفت و بر
نبوت و رسالت او شهادت نداد.
اما , ما خود شاهد بوديم كه دريكي از جنگها , شتري نزد
پيامبرخدا(ص ) آمد و صدايي از خود در آورد , سپس به قدرت
خداي بزرگ به سخن درآمد و گفت :
اي فرستاده خدا! فلاني (صاحب شتر) تا توانسته از من بار
كشيده است و اكنون كه به سن كهولت و ناتواني رسيده ام ,
مي خواهد مرا نحر كند , و من از او به شما پناه آورده ام .
رسول خدا(ص ) فردي را نزد صاحب شتر فرستاد و از او
خواست تا حيوان را به وي هبه كند. آن مرد پذيرفت و حضرت
شتر را رها كرد و آزادش گذارد.
(نقل از كتاب خاطرات اميرمومنان (ع ) ـ انتشارات دفتر
تبليغات اسلامي قم )
استفتائات
خمس (6 )
مسئله اي در باره خمس
|
سوال : كسي كه اهل پرداخت خمس نيست , يا زكات واجب مالش را نمي پردازد , رفت و آمد و
استفاده از اموالش چه صورت دارد
حضرت امام خميني (ره ) : اگر علم به وجود خمس در آن مال نباشد , اشكال
ندارد.
حضرت آيت الله خامنه اي : اگر يقين نداريد مالي كه مورد استفاده شما قرار
مي گيرد متعلق خمس است , چيزي بر شما نيست .
حضرت آيت الله صافي گلپايگاني : در صورتيكه علم به تعلق خمس و يا زكات به
عين چيزيكه مورد ابتلاست نداشته باشيد , اشكال ندارد.
حضرت آيت الله سيستاني : اشكال ندارد.
حضرت آيت الله فاضل لنكراني : اگر يقين به تعلق خمس يا زكات به اموال مورد
استفاده نداريد. مانعي ندارد.
حضرت آيت الله ميرزا جواد تبريزي : مانعي ندارد , مگر بداند كه مالي كه نزد او
گذاشته از عين مال زكويست .
حضرت آيت الله مكارم شيرازي : اگر يقين نداريدخانه يا غذاي او از پول غير ـ
خمس شده تصرف در آن مانعي ندارد و اگر يقين داريد ما به شما اجازه
مي دهيم تصرف كنيد و معادل خمس آن را كه تصرف كرده ايد به سادات
نيازمند بپردازيد و اگر تمكن نداريد , برذمه بگيريد و هر موقع كه توانستيد
بپردازيد.
حضرت آيت الله بهجت : در معاشرت واستفاده از اموال كساني كه انسان
مي داند خمس مال خود را نمي دهند , تا علم به بودن خمس در مال مورد ابتلا
ندارد , تصرف در آنها مانعي ندارد(مسئله 1408 )
|
بيداري اسلامي و موانع
پيش رو
|
محمد مهدي توكلي
قسمت اول
مفهوم بيداري اسلامي
از موضوعات بحث برانگيز كه در سال هاي اخير در مجامع
علمي و آكادميك مطرح شده است و مورد بررسي و تحقيق
صاحب نظران اسلامي و غربي قرار گرفته است , بحث « بيداري
اسلامي » است . آنچه امروز تحت عنوان « بيداري اسلامي » يا
« احياگري اسلامي » از آن ياد مي شود , پديده اي جديد و
خيزشي نو در جوامع مسلمان است كه تقريبا از قرن گذشته به
وجود آمده است و به سرعت , جغرافياي زمان و مكان را طي
كرده و فراگير مي شود. به عبارت ديگر شايد بتوان بيداري
اسلامي را نوعي بازگشت جامعه جهاني اسلام در عرصه
سياسيات و اجتماعيات دانست .
بيداري اسلامي به عنوان دوره اي جديد و فضايي تازه در
تاريخ سياسي اسلام و فراز و نشيب هاي جوامع مسلمين و
سرزمين هاي اسلامي , قابل مطالعه عميق است . دوره اي كه
آغاز آن با تولد حركت هاي اسلام گرايانه اي نظير انجمن
حزب الوطني به رهبري سيدجمال الدين اسدآبادي مصادف
شد.
پيشينه بيداري اسلامي
در بررسي جايگاه عصر بيداري مسلمين و بازگشت به
اسلام لازم است كه خلاصه اي از فراز و نشيب هاي جوامع
اسلامي يا به عبارتي دارالاسلام مورد بررسي قرار
گيرد.
حكومت اسلامي و امت مقتدر محمدي با هجرت
پيامبراسلام به مدينه آغاز شد , اين هجرت كه بنابر اهميت و
جايگاهش , بعدها به عنوان مبدا تاريخ اسلامي شناخته شد ,
موقعيتي 10 ساله را فراهم آورد تا رسول اسلام طي آن به
پايه ريزي و بناي شهري دگرگون شده به نام « مدينه النبي » با
ساختارهاي فرهنگي , سياسي , اقتصادي و اجتماعي جديد
بپردازد. بنابراين مدينه النبي سرآغاز تمدن اسلامي شد كه تمام
فرازهاي اقتصاد و سياست و حكومت واحد جهاني را در ابعاد
كوچك پديد آورد . از زندگي سياسي 10 ساله پيامبر اسلام
مي توان رفتارهاي حكومتي اسلام نظير صلح پس از جنگ ,
جنگ پس از صلح , چگونگي روابط انصار و مهاجرين و
بدويان , طرز رفتار با منافقين و به ظاهر اسلام آوردگان ,
مصالحه هاي رسمي با سران كفر و اهل كتاب , عقود
مسالمت جويانه , هجرت , جهاد , نصرت , سياست گزاري هاي
اقتصادي , تعديل ثروت و... را استخراج كرد. با تمام شبهات و
سوالات مطروحه و اختلافاتي كه پيرامون جانشيني رسول الله
وجود دارد اما سيره نبوي تا حدي پس از رحلت پيامبر باقي
ماند و پس از آن حاكمان مسلمين به تدريج از اصول اسلامي
حكومت فاصله گرفتند.
با مروري اجمالي به بلوك بندي دارالاسلام در طول تاريخ
مي توان مراحل زير را مشاهده كرد :
1 ـ پيدايش اوليه حكومت اسلامي با رهبري توام ديني و
سياسي پيامبر اسلام با داعيه جهاني شدن اسلام در مدينه النبي
تا حكومت واحد اسلامي در شبه جزيره و تولد دارالاسلام
يكپارچه
2 ـ پيدايش خلافت يك قطبي اسلامي و گسترش دارالسلام
يكپارچه و مقتدر از خلفاي راشدين تا سقوط امويان
3 ـ جهان دوقطبي و سه قطبي خلافت متشكل از عباسيان ,
امويان و فاطميان مصر
4 ـ واگرايي جهان اسلام و روي كارآمدن اميران خودمختار و
پيدايش نهاد سلطنت در كنار مقام مركزي خلافت
5 ـ پيدايش اولين دولت نيرومند شيعه با روي كارآمدن تركان
صفوي و پديدار شدن دو قطبي شيعه ـ سني در قالب سلطنت
صفوي و خلافت عثماني
6 ـ فروپاشي حكومت عثماني و تبديل دارالاسلام به دولت هاي
جزيي و خرد ملي با مرزهاي جغرافيايي مشخص 1
آخرين مرحله از روند نزولي جهان اسلام مصادف با اوايل
قرن بيستم بود , كه نتيجه آن فروپاشي كشور واحد عثماني و
پديداري حكومت هاي وابسته و ضعيفي بود كه در سطح
جغرافيايي محصور در مرزهاي استعمار ساخته شدند و
نگاهشان معطوف به نظام ملت ـ دولت بود. كشورهاي تركيه ,
عراق , سعودي و دهها كشور كوچك و بزرگ نتيجه اين
فروپاشي بودند.
خرده حكومت هاي ملي كه در اين كشورها روي كار آمد يا
همچون تركيه , حكومتي لائيك و ضداسلامي بود يا حكومتي
بود كه در ظاهر به اسلام پايبندي نشان مي داد. اما شاخصه همه
آنها ملي گرايي و ناسيوناليسم تركي يا عربي بود.
كارگزاري مهره هايي چون آتاتورك بر مقدرات مسلمين به
دست استعمار مسيحي انگليسي , ترويج انديشه هاي ملي
گرايانه عربي توسط غربزدگاني چون ابراهيم اليزيدي , 2 جنگ
جهاني اول و هجوم غربيان به سرزمين هاي مسلمين , ترك
عدالت از جانب حاكمان , اختلافات مذهبي در بين مسلمين و
واگرايي حكومت از ملت و جداشدن حاكمان از بدنه مردم ,
زمينه ساز اضمحلال قدرت مسلمين شد.
آغاز جريان بيداري اسلامي در تاريخ معاصر را مي توان
همزمان با اين دوران دانست و آغازگر اين بيداري را مي توان
سيدجمال الدين اسدآبادي نام برد. مبارزات دامنه دار او در
قلمرو عثماني , هندوستان , ايران و مصر و چاپ روزنامه
« العروه الوثقي » در پاريس او را به نخستين پرچمدار بيداري
اسلامي تبديل كرد. پس از شهادت او شاگردانش چون « محمد
عبده » راه او را كه بازگشت به تعاليم اصلي و اصيل قرآن , تلاش
براي اتحاد جهان اسلام , مبارزه با استعمار و دفاع خردمندانه
از ارزش هاي اسلامي در برابر تبليغات مسموم مكاتب منحرف
بود , ادامه دادند3.
يكي ديگر از اين بيدارگران علامه محمد اقبال بود كه با
تاكيد بر بازگشت به خويشتن خويش بسيار براي استقلال
مناطق مسلمان نشين هندوستان و تشكيل كشور مستقل
پاكستان تلاش نمود4.
از ديگر ثمره هاي نهضت بيداري اسلامي تشكيل سازمان
فراگير اخوان المسلمين به دست شهيد « حسن البنا » بود كه در
كشورهاي مصر , اردن , مراكش , سوريه , فلسطين , سودان ,
لبنان , عراق و... گسترده شد. در ماده دوم آيين نامه اين سازمان
چنين اشعار داشت كه : اخوان المسلمين حركتي جهادي و
اسلامي است كه در راه رسيدن به آرمان هاي اسلامي تلاش
مي كند5.
اكنون سازمان هاي مطالعاتي اسلام گرا , مدارس و مجامع
علمي اسلامي و گروه هاي مبارزاتي و جهادي كه همگي در
جهت هدفي مشترك فعاليت مي كنند , در سراسر سرزمين هاي
اسلامي پديدار شده است كه محور مشترك فعاليت هاي همگي
آنها بازگشت به تعاليم ناب اسلام , زدودن غبار قرون و اعصار
از تعاليم اسلامي , محوريت قرآن و سنت اسلامي در
تصميم گيري هاي سياسي , اجتماعي مسلمين و تلاش براي
بازسازي دولت اسلامي و تشكيل حكومت واحد اسلامي در
قلمرو سياسي امت اسلام است .
جايگاه انقلاب اسلامي ايران در نهضت بيداري اسلامي
انقلاب اسلامي مردم ايران كه در سال 1357 به قطع يد
استعمار آمريكا از ايران و سرنگوني حكومتي استبدادي و
روي كارآمدن جمهوري اسلامي منجر شد , زمينه ساز
پايه گزاري انديشه سياسي جديدي شد كه مصمم بود تا اراده
الهي را از كانال راي مردم به اجرا گذارد و احكام اسلام را به
دست جمهور مسلمان پياده سازد. انقلاب اسلامي در ايران كه
به رهبري امام خميني به ثمر رسيد نشان داد كه موج بيداري
جهان اسلام , توانايي حكومت سازي و حتي الگوسازي در
حيطه حكومت را داراست . اين انقلاب سبب تقويت مبارزات
آزادي خواهانه جهان اسلام و ترويج اسلام گرايي پويا در جهان
مدرن شد و فصل جديدي در روابط و چالش هاي جهان اسلام
و دنياي غرب گشود و نگاه برخي مسلمين را كه زماني براي
نجات از حكومت هاي استبدادي و استعمارزده به مكاتب
انحرافي نظير سوسياليسم چشم دوخته بودند , به مكتب اسلام
معطوف كرد و از همين زمان بود كه سازمان هاي جهادي قدرتي
افزون يافتند كه حزب الله لبنان و حماس در فلسطين دو نمونه
از آنهاست .
به شهادت صاحب نظران غربي و اسلامي , انقلاب اسلامي
ايران بزرگ ترين پديده عصر بيداري بوده است . شاهد اين
مدعا سخنان طرفداران جهاني اين انقلاب و اعترافات
مخالفين آن است . در زير برخي از اين سخنان ذكر
مي شود.
حافظ اسد (رئيس جمهور سابق سوريه ) :
« انقلاب اسلامي ايران براي تمام منطقه يك پيروزي است .
اكنون در ايران رژيمي انقلابي ـ اسلامي با شعار نه شرقي ـ نه
غربي سركار است كه توانسته كليه امور سياسي , نظامي و
استراتژيك را در منطقه از اساس واژگون سازد . » 6
فيدل كاسترو(رهبر كوبا) :
« آنچه در ايران رخ داده است يك انقلاب واقعي و مردمي
بود. اين انقلاب داراي نيروي عظيمي است و لازم است كه ما
همبستگي و حمايت خود را از آن اعلام كنيم . » 7
هنري كسينجر (وزير اسبق امورخارجه
آمريكا) :
« پيروزي ايران در جنگ , عقايد راديكال اسلامي را از
جنوب شرقي آسيا تا سواحل اقيانوس اطلس گسترش خواهد
داد . » 8
ريچارد نيكسون (رئيس جمهور اسبق آمريكا) :
« آنچه انقلاب اسلامي به اثبات رساند و بيان كرد اين است كه
اسلام شايستگي حاكميت بر جامعه را دارد زيرا كه دين آسماني
است , از اين رو در كشورهاي اسلامي عربي تاثير گذاشته است
و انقلاب هايي كه هم اكنون در ساير كشورهاي عربي شكل
گرفته اند , جز ثمرات انقلاب اسلامي چيز ديگري نيست .
انقلاب اسلامي ايران تكرار و تجديد نهضت امام حسين
است . » 9
مارگارت تاچر (نخست وزير اسبق انگليس ) :
« ما غربي ها در دهه 1980 از وسايل نظامي و ابزار جنگي
شوروي و اقمارش واهمه نداريم زيرا اگر بلوك شرق و اعضاي
پيمان ورشو مجهز به سلاح هاي نظامي بوده و به ادوات مخرب
و ويران گر مسلح مي باشند ما نيز به سلاح هاي مدرن مجهزيم ,
ليكن از حضور فرهنگ انقلاب ايران
مي ترسيم . » 10
جولياناليااوراندا(سناتور ايتاليايي ) :
« ايران مي خواهد مدلي بسازد كه براي همه كشورهاي عربي
و اسلامي قابل تقليد باشد. اين مدل كه بسيار حساس و مهم
است براي اولين بار در جهان صورت مي گيرد , مدل اصيل
اسلامي موردنظر , همين جمهوري اسلامي است . » 11
لئونيد برژنف (رهبر شوروي سابق ) :
« امروز مهم ترين خطر براي كشورهاي ما و تمامي بلوك
شرق شوروي هيجان ديني حاصل از انقلاب ايران است .
تجديد حيات اسلامي ناشي از انقلاب ايران بزرگ ترين واقعه
سياسي قرن بيستم است و انقلاب ايران خطري مستقيم براي
مرزهاي جنوبي كشور شوروي است . » 12
آنچه از اين سخنان مستفاد است اينكه آن دسته از رهبران
و سياست پيشگان جهان كه به نوعي با انقلاب اسلامي در
تعامل اند , بر الگو بودن انقلاب اسلامي براي جنبش هاي
آزادي بخش و كشورهاي اسلامي تاكيد دارند. اين مي رساند كه
صدور انقلاب كه در سند چشم انداز بيست ساله از آن با عنوان
« الهام بخش در جهان » ياد شده است , رخ داده است .
اما مخالفين انقلاب اسلامي با شناخت ويژگي هاي
تاثيرگذار اين انقلاب بر ساير مناطق جهاني و به دليل در خطر
افتادن منافعشان تلاش مي نمايند تا از نفوذ اسلام و انقلاب
اسلامي در ساير كشورها جلوگيري نمايند و به مقابله مستقيم
در ابعاد فرهنگي , اقتصادي و... با جمهوري اسلامي بپردازند تا
به نوعي اين موج بيداري را در ايران محدود نمايند و يا آن را
به انحراف كشانند.
انديشه سياسي امام خميني و نوع تلقي ايشان از اسلام
سياسي , كه محور انقلاب اسلامي در ايران بود , از آغاز طرح و
پس از استقرار در نظام جمهوري اسلامي با چالش هايي روبرو
بوده است كه حل آن ها و دستيابي به نوعي راه حل در اين
چالش هاي پيش رو از ملزومات گذشته و حال متفكرين و
نخبگان بيداري اسلامي در ايران بوده و هست .
اين چالش ها را مي توان به چهار دسته تقسيم نمود كه در
ادامه به بررسي آن ها پرداخته مي شود.
پاورقي :
1 ـ نخعي , هادي , توافق و تزاحم منافع ملي و مصالح اسلامي ,
تهران , موسسه چاپ و انتشارات وزارت امورخارجه , 1376 ,
ص 163
2 ـ ر . ك . پيررونون و ژان باتيست دوروزل , تاريخ روابط
بين المللي , ترجمه احمد ميرفندرسكي , تهران , دانشكده
حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران . 1354 ص 189
3 ـ ر . ك . سعيدي , غلامرضا , مفخر شرق , سيدجمال الدين
اسدآبادي , تهران , دفتر نشر فرهنگ اسلامي , 1370
4 ـ ر . ك . صافي , قاسم , سرزمين و مردم پاكستان , تهران
حسينيه ارشاد , 1378 , ص 87 ـ 84
5 ـ ر . ك . موسي الحسيني , اسحاق , اخوان المسلمين , بزرگ ترين
جنبش اسلامي معاصر , ترجمه سيدهادي خسروشاهي , تهران ,
انتشارات اطلاعات , 1377
6 ـ اطلاعات , تاريخ 59,8,20
7 ـ همان , تاريخ 59,2,15
8 ـ روزنامه كيهان , تاريخ 63,7,17
9 ـ نيكسون , ريچارد , پيروزي بدون جنگ
10 ـ پيام انقلاب , ش 26 تاريخ 69,11,27
11 ـ اطلاعات , تاريخ 61,11,24
12 ـ علوي , سيدنادر , انقلاب اسلامي درگستره نظام بين الملل ,
انتشارات اصل ظهور , ص 22
محور مشترك طرفداران « بيداري اسلامي » ,
بازگشت به تعاليم ناب اسلام , زدودن غبار قرون و
اعصار از تعاليم اسلامي , محوريت قرآن و سنت
اسلامي در تصميم گيري هاي سياسي و اجتماعي
مسلمين و تلاش براي بازسازي دولت اسلامي و
تشكيل حكومت واحد اسلامي در قلمرو سياسي
امت اسلام است
به شهادت صاحب نظران غربي و اسلامي , انقلاب
اسلامي ايران بزرگ ترين پديده عصر بيداري
مي باشد و شاهد اين مدعا سخنان طرفداران
جهاني اين انقلاب و اعترافات مخالفين آن است
| | |