اشاره
در روزهاي پاياني سال گذشته گزارشي انتقادي از برخي
عملكرد سازمان حج و زيارت در جريان سفر تمتع سال 83 به
قلم آقاي مرتضي نجفي قدسي در روزنامه جمهوري اسلامي به
چاپ رسيد كه موارد اجرايي بسياري را در بر مي گرفت .
در پي چاپ اين مطلب , روابط عمومي سازمان حج و
زيارت جوابيه اي را براي روزنامه ارسال كرده كه متن كامل آن
به همراه توضيحات نامبرده از نظر خوانندگان گرامي ميگذرد.
روزنامه محترم جمهوري اسلامي طي سه شماره تحت
عنوان « ناگفته هايي از سفر حج » كه در تاريخ هاي 22 و 24 و
26 اسفند ماه به چاپ رسيده به نقد عملكرد مسئولان حج و
زيارت كشور در حج گذشته پرداخته است . قسمت دوم و سوم
از مباحث فوق عمدتا معطوف به مسائل اجرايي است . بخش
قابل توجهي از قسمت دوم اين مقالات مندرج در روزنامه
مورخ 83,12,24 مربوط به نحوه اسكان حجاج ايراني است
و در بخش پاياني آن نيز موضوع طرح قرباني متمركز مطرح
شده است .
نويسنده در باب مدت اقامت حجاج در عربستان , زمان
ماندگاري زائران در عربستان را طولاني دانسته و تقسيم آن بين
مدينه و مكه را نيز منطقي نمي داند. اينكه چرا زائران حدود
يك هفته در مدينه اقامت دارند و تقريبا سه هفته در مكه
مي مانند , موضوع يك بحث عميق كارشناسي و تخصصي است
و ابعاد و زواياي متعددي دارد كه تنظيمات و امكانات
هواپيمايي ايران و سعودي و ظرفيت فرودگاههاي كشور مقصد
و ساير مسائل حمل و نقل هوايي و همينطور روش اجاره
ساختمانهاي مدينه در قبل و بعد از موسم حج و محدوديت
شهر مدينه براي استقرار همه زائران و ضرورت اجاره منزل
تاريخ دار و مشخص و بالاخره مجموعه توافقات با طرف
سعودي و حتي شكل كاروان بندي و ساختار كاروان ها مي تواند
بر آن اثر بگذارد.
گو اينكه سازمان و هواپيمايي قبول دارند طول اقامت
زائران بويژه در مكه و بالاخص در سالهايي كه حج با فصل گرما
برخورد دارد , بسيار زياد است و همواره كاهش اين زمان مورد
توجه كارشناسان بوده است . ليكن حل موضوع نياز به پژوهش
كاربردي مفصلي دارد كه سازمان مدتهاست مشغول آن
مي باشد. بطور كلي مسائل حج با توان و امكانات ارگانهاي
فراواني در ايران و عربستان مرتبط است كه مدت اقامت هم
يكي از آنهاست . شايان ذكر است چند سال قبل معدودي
كاروان حج 17 روزه ترتيب يافت . اما مورد استقبال عمومي
قرار نگرفت , بجز اينكه تعدادي از مسئولان و نخبگان جامعه
در آن قالب اعزام شدند. البته اينطور هم نيست كه عموم
استادان دانشگاه يا جراحان و متخصصان در صدد بازگشت
زودهنگام از مكه و مدينه و ترك فوري عربستان و تعجيل در
خروج از سرزمين وحي باشند و در اين زمينه بر سازمان فشار
بياورند بلكه عمده ايشان به خصوص جوانترهاي حج , در پي
بهره بيشتر از فضاي سرشار از معنويت سفر هستند و معتقدند
معلوم نيست مجددا و يا به اين زودي چنين موقعيتي بويژه با
توجه به مشغله فراوان براي آنان دست بدهد و آن تعداد كه
نويسنده محترم با ايشان برخورد داشته نشانه گرايش همه
استادان و متخصصين نمي باشد. در اين ارتباط گفتني است
صاحبنظران و انديشمندان و استاداني در حج تحت عنوان
كاروان اساتيد حضور دارند كه اساسا اكثر آنها از جمع شدن
تحت كاروان مثلا ويژه پرهيز دارند و خواستار حل شدن در
زائران عادي و سفري به دور از عناوين و القاب و تعينات ديگر
مي باشند.
موضوع بعدي دوري منازل ايرانيان از بيت الله الحرام
است . به راستي وقتي ساختمانهاي واقع در مناطق دورتر از
حرم با امكانات و تاسيسات و تجهيزات نسبتا مطلوب در مكه
وجود دارد كه فرضا با سرانه متوسط 250 هزار تومان براي سه
هفته اقامت در موسم حج قابل اجاره است , چرا بايد زائران را
در محيط اطراف حرم با آن سطح بهداشتي و بافت فرسوده و
تاسيسات نامناسب و شلوغي مردم و ترافيك ماشين ها اسكان
دهيم و از اين بابت قيمت حج را به سه تا چهار ميليون تومان
برسانيم و بعضي ها را هم از حج محروم كنيم
آري در موسم عمره , هتلهاي نزديك به بيت الله الحرام
براي زائران قابل استفاده است , چون عدد زائران عمره در غير
ماه مبارك رمضان در حدي است كه امكان اجاره آن را به
سازمان مي دهد و اين عدد در طول 8 ـ7 ماه پراكنده هستند ,
ليكن در موسم تمتع كه همه حجاج بايد بطور همزمان و فشرده
در مكه بسر ببرند و كرايه هر تخت حدود 120 دلار در هر شب
مي باشد , صدق نمي كند.
وقتي آرامش حاجي در محيطي آرام و به دور از ترافيك و
ازدحام و شرايط اطراف حرم در موسم تمتع فراهم شد , مساله
رساندن و بازگرداندن زائران به حرم باقي مي ماند كه براي
جبران اين نقيصه نيز راه اندازي شبكه حمل و نقل درون
شهري شبانه روزي در سطح شهر مكه تنظيم شده است . هر
حاجي ايراني در ازاي برخورداري از اين امكانات , كلا رقمي
كمتر از 25 هزار تومان (و نه 200 يا 300 ريال ) پرداخت
مي كند و دو هفته از سه هفته اقامت از اين امكان برخوردار
مي شود. اين اتوبوس هاي تميز و مرتب در كليه نقاط اسكان و
تجمع منازل ايراني ها تردد دارند و زائر با حداقل پياده روي
خود را به ايستگاه مبدا مي رساند. اوقات شلوغي و ازدحام
جمعيت نيز هر طور همه حجاج عمل مي كنند و تضييقات و
محدوديت هاي طبيعي كه ايجاد مي شود , شامل همه خودروها
مي شود و اگر شرايط ويژه اي برقرار مي گردد , در واقع خاص ما
نيست . آمارها نشان مي دهد 96000 زائر حج تمتع سال 83 با
578 دستگاه اتوبوس 121000 بار تردد شهري داشته اند و هر
زائر بطور متوسط در روز نزديك 2,7 بار توانسته است به حرم
مشرف شود. اين خدمات بجز طواف اول و زيارت دوره
مي باشد كه همين اتوبوس ها در اختيار كاروان ها قرار مي دهند.
ضمن اينكه عزيمت به مسجد « تنعيم » براي انجام عمره
مستحبي نيز توسط اين سرويس ها صورت گرفت و جانبازان
عزيز نيز از اتوبوس هاي مخصص در قالب طرح مذكور استفاده
كردند. به علاوه زائران ساكن در منطقه غير مركزي مدينه هم در
يك هفته اقامتشان با اين سرويس ها به حرم تردد كردند. طرح
حمل و نقل داخل شهري مكه بمدت يك هفته از 7 تا 13
ذيحجه به سبب درگير شدن اين اتوبوس ها در امر حمل و نقل
مشاعر تعطيل است . طبيعي است حداقل 4 روز (9 تا 12
ذيحجه ) اساسا زائران در منا و عرفات حضور دارند و در واقع
سه تا 4 روز از امكانات شبكه مذكور در مكه محروم هستند كه
آنهم فراگير و عمومي و براي زائران همه كشورهاست .
در باب اسكان بيش از ظرفيت در هتل هاي مكه , ملاك
مقررات و تعليمات سعودي است كه اتفاقا در سالهاي اخير با
بكار گرفتن تختخواب , فضاي خوبي نسبت به گذشته در اتاقها
مهيا شده است . از آنجا كه ظرفيت اسكان در ساختمانها در
موسم حج تقريبا قريب به 100 درصد مي رسد و بايد اتاقها
تكميل شود , بنابراين آسانسورهايي كه معمولا براي درصد
كمتري از ساكنين بويژه در برج هاي مسكوني تعبيه و محاسبه
شده است , گنجايش حمل همه زائران مستقر در ساختمان را
خصوصا در اوقات نماز و وعده هاي غذا نخواهد داشت و اگر
تنها ظرفيت آسانسور بخواهد ملاك تكميل اتاقها و سرانه
فضاي مسكوني قرار گيرد , نياز به چندين برابر شدن اجاره
ساختمانها آنهم در بازار رقابت جدي كشورها در امر اجاره
خواهد شد كه معقول نمي باشد و براي كمبود ظرفيت آسانسور
نسبت به جمعيت ساكن در برج ها بايد تدبير ديگري انديشيده
شود كه مديران كاروان و مديران مجموعه در اين مورد توجيه
هستند و با هماهنگي و اعمال مديريت موفق به تنظيم بهينه
امكانات مي شوند.
نويسنده در جايي از گزارش , هزينه سفر حج را يك ميليون
تومان دانسته است و اخذ مبالغ بيشتر توسط سازمان را به
نوعي اجحاف و سودجويي معرفي كرده است . جدول
هزينه هاي ثابت و متغير و همچنين ارزي و ريالي سفر حج اعم
از مسكن , هواپيما , اتوبوس , تغذيه , وروديه عربستان و...
موجود و قابل دسترسي براي همگان مي باشد , نظام و دولت
جمهوري اسلامي ايران نيز در اين سيستم منافع مادي و
سودآوري براي سازمان پيش بيني نكرده است . در همين جا از
نويسنده محترم متواضعانه دعوت مي شود به منظور مطالعه و
غور در روش قيمت گذاري و عناوين هزينه ها به سازمان
مراجعه و از نزديك در جريان امور اجرايي و محدوديت هاي
حاكم بر آن قرار گيرند. در مورد شيوه برنامه ريزي و اجراي حج
و نقش و دخالت دولت با در نظر گرفتن منويات و اصول و
نگرش نظام به مقوله برگزاري حج و سفرهاي زيارتي نيز ايشان
مي توانند مكاتبات و تدابير روشن رهبري معظم انقلاب را
ملاحظه و با ديدگاه هاي معظم له آشناتر شوند. بديهي است
مواضع و نوع نگاه ديگر مسئولان و صاحبنظران نيز بايستي با
محك ديدگاه رهبري معظم انقلاب سنجيده و ارزيابي شود.
نويسنده مقاله در سومين بخش مقاله خود طرح قرباني
متمركز را مورد انتقاد قرار داده است .
وي به صورت غيرواقعي اظهار داشته است كه « حجاج
ايراني هميشه بالاترين نرخ را براي گوسفند پرداخته اند » در
حالي كه صدها هزار نفر از حجاج كشورهاي ديگر نيز در طرح
بانك توسعه اسلامي مشاركت نموده و همانند زايران ايراني
اقدام به پرداخت مبلغ گوسفند كه در روي كوپن مخصوص
چاپ شده كرده اند . آن دسته از حجاج ايراني كه در سال 1383
در اين طرح شركت كرده اند , همجون 540 هزار حاجي از
مليت هاي مختلف جهان بوده اند كه 450 ريال سعودي براي
قرباني خود پرداخت نموده اند. عموم حجاج خارجي به محض
خريد كوپن قرباني , « بري الزمه » شده اند در حالي كه براي
حاجيان ايراني خريد كوپن آغاز كار است و بايد شرايط ديگري
فراهم شود كه نياز به برنامه ريزي مضاعف دارد.
برنامه دريافت پول قرباني در داخل كشور به رغم
دشواري هايي كه براي سازمان حج و زيارت داشته است ,
خواست عموم مديران مجرب كاروان ها بود و براساس مزاياي
فراواني كه براي مديران و زائران داشته و در طول سال هاي
اداره عمليات حج به دست آمده صورت گرفته است , ليكن در
جلسات توجيهي و دستورالعمل هاي مربوطه , زايران مخير به
پرداخت وجه شدند كه در نتيجه عده اي آنرا پرداخت نكرده و
در مكه مكرمه مبادرت به آن نمودند. يقينا براي اداره امور بيش
از 96 هزار زائر نياز به برنامه ريزي و تدوين دستورالعمل و
اجراي ضوابط خاصي است كه اين مهم در ايران انجام گرفته
است .
چرا نويسنده مقاله كه ظاهرا سابقه تشرف به حج هم داشته
نتوانسته است اقدام به خريد ارزانتر گوسفند قرباني بنمايد.
سازمان حج هم به دليل اينكه همه كشتارگاه ها خارج از منطقه
منا است و نزديك ترين كشتارگاه ها هم در اختيار بانك توسعه
اسلامي است , نسبت به انجام بهتر قرباني برنامه ريزي كرده تا
زائران محترم بتوانند با سهولت بيشتري قرباني را انجام دهند
به گونه اي كه حدود 80 هزار نفر از زائران روز دهم و بقيه تا
قبل از ظهر روز يازدهم موفق به انجام فريضه قرباني شدند.
از آنجايي كه احتمال داده مي شد بعضي افراد مانند
نويسنده مقاله مايل به شركت در طرح نباشند , در نوار توجيهي
و دستورالعمل هاي كتبي و جلسات حضوري , مديران كاروان ها
موظف شدند تا تسهيلات لازم را جهت انجام قرباني در
اختيار اين افراد قرار دهند و در مورد دريافت پول قرباني در
ايران كه براي اولين بار قبل از حج اجرا شد نيز گفته شد فقط
آن دسته از زائران محترم كه مايل هستند در طرح قرباني شركت
كنند ملزم به پرداخت پول در ايران مي باشند.
در نوشته همچنين اشاره شده است كه زائران آزاد گوسفند
قرباني را 200 تا 300 ريال سعودي خريداري كرده و در يكي
از قربانگاه ها ذبح كرده اند . در اين مورد بايد گفت قريب 3000
زائر كاروان هاي آزاد و ايراني هاي مقيم خارج از كشور در مكه
مكرمه از طريق واحد اجراي طرح قرباني سازمان حج و زيارت
اقدام به تهيه كوپن قرباني نموده اند و اگر ادعاي نويسنده
عموميت مي داشت , بسياري از اين عزيزان كه صاحب تجربه
طولاني هم هستند از شيوه مورد نظر ايشان استفاده مي كردند و
اگر نويسنده محترم گوسفند ارزان تر و قابل ذبح در كشتارگاه
متفرقه را سراغ داشتند , چرا خودشان و يا دوستانشان به آن
روش عمل نكردند
مضافا اينكه مسئول طرح قرباني هم در مصاحبه قبل از
عيد سعيد قربان و در جلسات توجيهي با مديران محترم
كاروان ها گفته بود كه مي توان گوسفند ارزان تر پيدا كرد اما آيا
مي توان براي 96 هزار زائر به صورت تضمين شده و با شرايط
بهتر گوسفند پيدا كرد به گونه اي كه روز دهم اكثر حجاج بتوانند
از احرام خارج شوند
گوسفند با قيمت ارزان تر از 450 ريال سعودي در اطراف
« منا » و نقاط دورتر از كشتارگاه اختصاصي حجاج ايراني در
شرايط غيربهداشتي يافت مي شود ولي آيا گوشت اين
گوسفندان به مصرف مي رسد آيا انجام يك راس قرباني در
نقطه اي دورتر از كشتارگاه هاي در اختيار و رها كردن ذبيحه ,
انجام شعاير ديني است مگر نه اينكه قرباني از جمله شعاير
ديني است كه بايستي با شرايط خاص خود و در مكان هاي
سفارش شده ذبح شود صرفنظر از نوع و اندازه و مكان و
تحويل و يا ذبح گوسفندهاي متفرقه كه اصولا با شرايط فقهي
مورد نظر ما در ذبح سازگاري ندارد , هر ساله عده اي چوبدار
براي عرضه گوسفندان خود مراجعه مي كنند و يا به قول
نويسنده در روزنامه ها هم مي نويسند , ليكن ما مقيد هستيم كه
اولا قرباني بر مبناي شعاير اسلامي صورت گيرد و ثانيا به
لحاظ مكاني در « منا » و يا نزديك ترين نقطه به آن انجام شود و
قاعده فقهي « الاقرب فالاقرب » كه مورد نظر اكثر فقهاست
رعايت شود. اگرچه ممكن است اظهارات نويسنده محترم به
عنوان يك نظريه باشد , ليكن نبايد فراموش كرد كه نظر مشهور
فقها خلاف اظهارات نويسنده محترم مي باشد. دولت عربستان
سعودي مسئوليت اجراي طرح قرباني را به صورت انحصاري
در اختيار بانك توسعه اسلامي قرار داده و به صورت رسمي
ضمانت انجام تعهدات بانك را پذيرفته است و به هيچ فرد يا
شركت و يا موسسه خيريه ديگر اجازه نمي دهد در نزديك ترين
نقطه به منا قرباني انجام دهند. حال چگونه مي توان انجام
قرباني نزديك به صد هزار زائر را به يك شركت و يا موسسه
بدون پشتوانه سپرد و گوشت هاي قرباني را نيز هدر
داد
ناگفته نماند كه در حج گذشته بعضي ها قيمت گوسفندها را
تا مبلغ 500 ريال سعودي نيز اعلام مي كردند و در بعضي
آگهي هاي نصب شده بر در و ديوار مكه فراوان يافت مي شد كه
قيمت گوسفند را 250 ريال سعودي هم اعلام كرده بودند ولي
اضافه كرده بودند كه پول بايد در مكه پرداخت شود و مسئولان
به نيابت از متقاضيان در 18 كشور آفريقايي قرباني را انجام
مي دهند. اگر قصد نويسنده محترم اجرايي كردن آگهي هاي
اينگونه اي باشد , با مسائل فقهي ما سازگاري ندارد. ما اطمينان
داريم كه با عنايت به اين آگهي ها , زائر نمي توانست قرباني خود
را حتي با قيمت بالاتر در روز عيد انجام دهد. نويسنده به
سازمان حج و زيارت حق مي دهد كه تهيه 96 هزار گوسفند را
بايد به يك طرف رسمي و شناسنامه دار و معتبر واگذار كند و
سازمان هم براي اين كار بانك توسعه اسلامي را كه
زيرمجموعه سازمان كنفرانس اسلامي است به عنوان بهترين
گزينه انتخاب كرده است .
در نوشته اشاره شده كه نويسنده , « خبرنگار » است و
سابقه تشرف به حج دارد و از چم و خم امور مطلع و اهل
مطالعه روزنامه هاي عربي از جمله « الاقتصاديه » است . وي در
نوشته خود تصوير مطلبي از اين روزنامه را با اين عنوان
« اسعار نحر تتفاوت في الرياض من 80 ريالا الي 200 ريال » به
چاپ رسانده و نتيجه گرفته است كه روز بعد از عيد قربان
قيمت گوسفند قرباني در رياض بين 80 تا 200 ريال بوده
است . در حالي كه ترجمه فارسي متن اين است كه هزينه نحر
(كشتن ) شتر در رياض بين 80 تا 200 ريال سعودي متفاوت
است . يعني اصلا موضوع ربطي به قيمت گوسفند ندارد و
مساله به هزينه سر بريدن يك نفر شتر برمي گردد.
اگر برداشت نويسنده از اين عنوان درست هم بود در آن
صورت بايد گفت قيمت گوسفند بعد از عيد سعيد قربان به
صورت طبيعي رو به كاهش گذاشته است . البته نويسنده به
رياض كه در 870 كيلومتري منا واقع است اشاره كرده در
حالي كه قيمت گذاري در شرايط عرضه و تقاضا نقش دارد و
صحنه كار , منا و اطراف آن است نه رياض , اگر چه قيمت هر
راس گوسفند در ايام عيد قربان در رياض به مراتب بيشتر از منا
مي باشد.
در مقاله اشاره شده است كه مسولين حج و زيارت از
پاسخگويي به افزايش قيمت امتناع مي ورزند و وقتي كه با
مامور خريد گوسفند صحبت كرديم و...
از نويسنده كه مدعي است قبلا به حج مشرف شده و با پيچ
و خم كار آشناست تعجب مي كنيم كه معلوم نكرده به چه كسي
مراجعه كرده است . در حج گذشته اصلا عنواني مثل خريدار
گوسفند وجود نداشته و قرارداد با بانك توسعه اسلامي امضا
شده است . اين موضوع بارها براي مديران و از طريق آنها براي
زائران و نيز در نشريه زائر تشريح شده است . كشور استراليا به
عنوان مهم ترين منبع تامين گوسفند عربستان در فصل حج
تمتع براي دومين سال تحريم صدور گوسفند به عربستان را در
سال 1383 نيز ادامه داد . لذا دولت عربستان كه روي واردات
گوسفند استراليا حساب باز كرده بود با دشواري هاي زيادي
مواجه شد و پس از آن بانك توسعه اسلامي براساس تعهدي
كه داده بود مجبور به تهيه دام گرديد و حتي از كشور ما نيز
براي تامين دام كمك خواست .
مسولان سازمان حج و زيارت در چند نوبت به صورت
حضوري و يا كتبي در مورد ضرورت كاهش قيمت صحبت
كردند كه مسوولان بانك نيز كاهش عرضه را مهمترين دليل
افزايش قيمت عنوان كردند. در پايان حج گذشته در جلسه اي
كه به منظور بررسي قيمت گوسفندان با رئيس بانك توسعه
اسلامي برگزار شد. وي به رفع تحريم صادرات گوسفندان
استراليا در آينده نزديك به عربستان و به تبع آن كاهش قيمت
در حج آتي اشاره كرد.
نويسنده همچنين ادعا كرده است كه به مسول بالاتر
مراجعه كرده و از افاضات خود به آن فرد مجهول نوشته است
در حالي كه بخش هاي اجرايي در ايام حج آنقدر عريض و
طويل نيست و همه آنها در يك نيم طبقه ساختمان مستقر و در
دسترس مي باشند و علاوه بر حضور روزانه و لحظه اي و
تلفن هاي همراه پاسخگو , هر شب در جلسات هماهنگي ستاد
حج به صورت منظم حضور دارند. نويسنده كه خبرنگار است
و قاعدتا بايد كنجكاوتر از ديگران هم باشد. چرا به مسول
مربوطه جهت دريافت پاسخ مراجعه نكرده است
تمامي مسولان بعثه مقام معظم رهبري و در راس آن
نماينده محترم ولي فقيه و يكايك مديران محترم كاروان ها و
زائران عزيز به موقع از افزايش قيمت گوسفند و دلايل آن مطلع
شده و اطلاع رساني كافي هم در اين مورد صورت گرفته است .
در مورد موفقيت طرح قرباني وهمراهي زائران و مديران
كاروان ها همين بس كه در نظر سنجي صورت گرفته از زائران كه
توسط يك موسسه حرفه اي انجام شد , طرح قرباني رضايت
بيش از 95 درصد از سئوال شوندگان را به دست آورده است .
استقبال از اين طرح در سال جاري چه در پرداخت پول در
ايران و چه مشاركت 99 درصدي زائران در طرح , حكايت از
اعتماد بوجود آمده نسبت به آن را دارد كه خدا را بر اين نعمت
بزرگ شكر گزاريم .
اگر به قول نويسنده آقايان بعثه اطلاعي از وضعيت قرباني
نداشته اند چگونه نماينده محترم ولي فقيه و سرپرست حجاج
ايراني پس از پايان حج و بازگشت به كشور در مصاحبه با صدا
و سيما اجراي طرح قرباني را بسيار موفق و بي سابقه توصيف
كردند
در بخش ديگري از مطلب به آگهي فروش گوسفند به قيمت
200 ريال سعودي توسط شركت « الراعي » اشاره شده است .
اگر دقت شود در اين آگهي نوشته شده است كه قيمت ها از
200 ريال شروع مي شود . به اطلاع نويسنده محترم مي رساند
كه با شركت مذكور هم تماس گرفته شد مسئول اين شركت
اعلام كرد :
الف ـ گوسفند مورد نظر را مي توانيد به تعداد اندك و فقط
در مكه خريداري نماييد.
ب ـ اگر تمايل داريد مي توانيد در يكي از كشتارگاه هاي
شهرداري مكه كه بسيار با منا فاصله دارد قرباني كنيد.
ج ـ 200 ريال سعودي شامل گوسفنداني مي شود كه
گوشت سلاخي شده آن 7 كيلوگرم مي باشد (يعني از بره هم
كوچكتر است ).
د ـ قيمت گوسفند چاق كه لاشه آن بعد از قرباني بالغ بر
20 كيلوگرم بوده , 650 ريال بوده است .
باتوجه به موارد فوق آيا به لحاظ شرعي و عقلي مي توان
حاجيان ايراني را به سوي اين گونه شركت ها هدايت كرد در
حالي كه حداقل وزن گوشت سلاخي شده گوسفندان
خريداري شده توسط حجاج ايراني به ارزش 450 ريال
سعودي 15 كيلوگرم بوده است كه در حج امسال شركت الراعي
مورد نظر خبرنگار چنين گوسفندي را بيش از 450 ريال
سعودي فروخته است .
در مصاحبه مسوول طرح قرباني چه نكاتي بايد گفته
مي شد كه ذكر نشده است تمجيد از طرح بانك توسعه اسلامي
به خاطر منافع حجاج ايراني است كه بانك پذيرفت براي
حجاج ايراني كه نسبت آنها به حجاج ساير كشورها 6 درصد
بوده است . تقريبا 45 درصد از امكانات كشتارگاهي خود را به
ما اختصاص دهد و كار كشتار را نزديكترين نقطه منا به مديران
ايراني واگذار كند. عنايت مسوولان بانك توسعه اسلامي به
زائران ايراني و ارائه تسهيلات بيشتر , موجب جلب رضايت
عموم نمايندگان محترم بعثه مراجع عظام تقليد گرديده و
مديران و زايران نيز از اين طرح رضايت مندي خويش را به
كرات اعلام كرده اند.
مقاله , مجددا برداشت نادرست از يك جمله عربي را
مفروض قرار داده كه قيمت گوسفند در رياض 200 ريال
سعودي مي باشد و براين اساس كه مبناي غير صحيح دارد
اعداد و ارقام نجومي را به دست داده و تلاش كرده است تا
ازاين محاسبه كاملا نادرست به عنوان يك خبر مهم اطلاع
رساني كند. در ادامه اين بحث توهين هايي هم روا داشته است
كه از پاسخ به آنها خودداري مي شود. زيرا بنابر اين است كه
حرمت قلم پاسخ داشته شود و صفحات گران بهاي روزنامه
محترم جمهوري اسلامي و وقت ارزشمند خوانندگان با اين
مسائل گرفته نشود.
گفته شده است كه يكي از دلايل مجوز حضرت آيت الله
مكارم شيرازي مبني بر صدور مجوز قرباني در ايران اين است
كه چون قرباني در خارج منا انجام مي شود ديگر فرقي نمي كند
كه در كدام كشتارگاه باشد. نويسنده در اين مورد هم مرتكب
خطا شده است , زيرا اولا براساس قاعده فقهي « الا قرب
فالاقرب » نظر مشهور علما اين است كه قرباني بايد در
نزديكترين نقطه به منا كه مقدور باشد انجام گيرد و در ثاني
ظاهرا علت اساسي مجوز معظم له هيچ ارتباطي به مكان
كشتارگاه ندارد و بلكه نحوه كشتار (محيط كاملا زننده قبلي ) و
پس از آن هدر رفتن ذبيحه و دفن يا سوزاندن آن بود كه ايشان
فتوا به قرباني در ايران را داده بودند. پس از آنكه سازمان حج و
زيارت با همكاري قابل تقدير بعثه مقام معظم رهبري اولين
قرباني متمركز را در سال 1379 انجام داد گزارشي به محضر
جمعي از مراجع عظام تقليد از جمله حضرت آيت الله مكارم
شيرازي در مورد ترتيب اعمال در منا ارائه و از ايشان استفتا
كرد. ايشان نيز بزرگواري فرموده و با اشاره به توضيحات داده
شده فرمودند : « خدا را شكر كه فتواي قرباني و تلاش هاي ديگر
مسولان سرانجام تاثير خود را كرد و يكي از مشكلات حج بيت
الله الحرام كه چهره اين عبادت مهم اسلامي را زننده ساخته
بود , تا حدي حل شد. زيرا طبق آنچه نوشته ايد عربستان
سعودي تعهد كرده است كه به جاي سوزاندن يا دفن گوشت
قربانيها , تمام آنها را بسته بندي كرده و به مصرف نيازمندان
مسلمان برساند و اين يك موفقيت بزرگ براي جهان اسلام
وتشيع محسوب مي شود. بنابراين در شرايطي كه همه گوشت ها
مصرف مي شود اولويت با ذبح در قربانگاههاي فعلي است هر
چند همه آنها خارج از منا است و اگر مساله اتلاف تجديد
شود. فتواي ما همان لزوم ذبح در محلي است كه مي توان
گوشت قرباني را به مصرف شرعي رساند و چنانچه شرايط
فعلي اجازه نمي دهد كه همه قرباني ها در روز اول انجام گيرد و
بعضي به حكم ضرورت به روز دوم كشيده مي شود , حجاج
محترم مي توانند بعد از رمي جمرات و خريدن فيش قرباني
تقصير كنند و از احرام درآيند. عظمت اسلام و مسلمين را از
خداوند بزرگ مسالت دارم . هميشه موفق باشيد 80,10,30 ) »
پس ايشان به خاطر مزاياي طرح قرباني , مجوز قرباني در
ايران را تغيير دادند و نويسنده بدون اطلاع از آن برداشت خود
را تعميم داده است .
اشاره شده است كه گزارش برخي روحانيون ناظر در
كشتارگاه , حكايت از عدم رعايت مسائل شرعي در
گوسفندهاي قرباني داشته است :
اولا : علاوه بر روحانيون و معين هاي كاروان ها , تعدادي
روحاني با معرفي معاونت امور روحانيون بعثه مقام معظم
رهبري در سالن هاي كشتارگاهها به صورت ثابت حضور
داشته اند.
ثانيا : در جلسات ستاد حج كه هر شب با حضور نماينده
بازرسي بعثه مقام معظم رهبري , كليه مسائل اجرايي از جمله
طرح قرباني مطرح مي شد , ايشان جمع بندي بازرسان بعثه را
كه شامل نظر مديران كاروان ها و زائران بود , مطرح مي كردند و
از طرفي واحد طرح قرباني به دليل حساسيت شرعي به صورت
دايم طي پنج سال اجراي طرح با معاونت هاي امور روحانيون و
آموزش و تحقيقات بعثه مقام معظم رهبري در ارتباط بود و به
صورت مستمر از نظرات نماينده محترم ولي فقيه در حج و
زيارت و مسوولان بعثه هاي ساير مراجع عظام كه خود نيز در
طرح شركت داشته اند , بهره مي برد.
ثالثا : بارها در جلسات توجيهي , مصاحبه ها و دستور
العمل هاي مكتوب اعلام شده است كه بانك توسعه اسلامي
موظف است شرايط شرعي اعلام شده در مورد گوسفندان
قرباني را رعايت كند و علاوه بر آن اين حق هميشه براي
روحانيون , مديران و نمايندگان منتخب زائران محفوظ بوده
است كه گوسفنده هاي فاقد شرايط شرعي را از طريق علامت
زدن با اسپري مشخص كنند تا از گردونه خارج شود كه بارها
نيز اين عمل صورت گرفته است .
رابعا : با انتقال اشكالات , ايرادات , پيشنهادات و انتقادات ,
مجموعه دست اندركاران حج همواره راه كارهاي پسنديده اي
را طراحي و اجرا مي كنند و به همين دليل به اعتراف همه
صاحب نظران حج هر سال از سال پيش بهتر و روان تر اجرا
شده است .
علاوه بر حضور مستمر بازرسان در حج گذشته , مسولان
ديگر ارگانهاي ذي ربط كشور نيز از طريق حضور مستمر در
جلسات ثابت ستاد و يا انجام گفت و گو و دريافت اطلاعات
لازم در مورد قرباني نيز در جريان كامل امور قرار گرفته اند و
خدا را شاكريم كه باتوجه به اين حجم ساز و كار نظارتي و
بازرسي , طرح قرباني از رضايتمندي بسيار بالاي زائران
برخوردار بوده است .
خامسا : در مورد گوش بريده , شاخ شكسته و يا تخم
كوبيده گوسفندان بهتر است نويسنده محترم باتوجه به مبناي
فقهي و شرعي نسبت به موضوع حساس باشند. زيرا بروز هر
يك از حالات فوق به محض مشاهده نمي تواند به تنهايي غير
شرعي قلمداد گردد. در دو مورد (به اصطلاح تخم كوبيده ) كه
دو روحاني محترم اشكالي داشتند. با حضور به موقع
دامپزشك بانك توسعه اسلامي و توضيحات داده شده و ارائه
مصداقي موضوع , دو روحاني محترم پذيرفتند كه توضيحات
كامل است و گوسفندان واجد شرايط شرعي بوده اند. نويسنده
محترم مقاله ماهيت موسسات خيريه را يكسان مي داند و با
اساس قرار دادن فرضيه غلط پايين بودن قيمت ها در بازار
عربستان , استفاده از طرح بانك توسعه اسلامي با ساير مراكز را
مساوي مي پندارد در حالي كه در طرح بانك توسعه اسلامي :
الف ـ تهيه گوسفند به تعداد 96 هزار راس و تقريبا يك
نواخت و واجد شرايط شرعي تضمين شده است و در ساير
مورد تهيه اين تعداد كه تضمين شده و مورد حمايت دولت
عربستان باشد , ممكن نيست .
ب ـ استفاده از ذابحان حرفه اي اعزامي از ايران و با
مديريت اختصاصي كشتارگاهها توسط همكاران سازمان حج و
زيارت و ورود منظم روحانيون , مديران و نمايندگان منتخب
زائران , آن هم در نزديكترين نقطه منا كه صرفا در حوزه اختيار
بانك توسعه اسلامي مي باشد , تنها در اين طرح قابل اجراست .
ج ـ رعايت استانداردهاي بهداشتي در تهيه دام و قرباني
و بسته بندي ذبيحه ها صرفا در طرح بانك توسعه اسلامي اجرا
مي شود كه به هيچ وجه با ساير موارد مشابهتي ندارد.
د ـ بانك توسعه اسلامي با تاييد چهار ارگان رسمي
دامپزشكي و بهداشتي اقدام به واردات و يا تهيه دام كند آيا
ديگر موسسات متفرقه و غير معتبر مي توانند چنين اقدامي را با
اين حجم انجام دهند
نويسنده محترم قبل از پايان مقاله اش مسئوليت كارگزاران
طرح را در مقابل خدا و مردم يادآوري كرده است . ما نيز بايد
بگوييم كه خدا را سپاس مي گوييم كه همه سال طرح قرباني
متمركز با حمايت بيشتر حاجيان محترم و مسئولان مربوطه ,
گام هاي نويني را به سوي تكامل برداشته است . از جمله اينكه
در سال جاري كاروان ذابحان حرفه اي از كشور كه به نمايندگي
از 96 هزار حاجي در حج گذشته حضور داشتند با نظارت
روحانيون محترم كاروان ها و نمايندگان منتخب زائران , قرباني
را پس از آموزش هاي شرعي و اجرايي به انجام رساندند.
بايد اين نكته را يادآور شد كه صد درصد قرباني حجاج
ايراني كه در يك فرايند كاملا بهداشتي تهيه شده است در طول
سال به مصرف نيازمندان مي رسد. در اين رهگذر تصميم گرفته
شده است كه 40 هزار لاشه گوشت قرباني زائران ايراني توسط
كميته امداد امام خميني (ره ) در لبنان بين نيازمندان تحت
پوشش توزيع شود. دريافت پول از زائران در ايران كه با
هماهنگي بانك ملي انجام گرفت و واريز آن به حساب بانك
توسعه اسلامي به طوري كه زمان خواب پول در كمترين زمان
ممكن انجام گرفت و باتوجه به مزاياي اين امر براي صاحبان
فن و افراد مجرب كه در تاريخ كشورمان و حتي ساير كشورها
سابقه نداشته از جمله افتخارات ديگر طرح قرباني در حج
گذشته بود. اميدواريم در اين جهت همچون گذشته از
رهنمودهاي بعثه مقام معظم رهبري , مراجع عظام تقليد ,
مديران و روحانيون محترم كاروان ها برخوردار باشيم .
در پايان با نويسنده محترم مقاله كاملا هم نظر و همراه
هستيم كه نمايندگان محترم مجلس و يا هر ارگان ذيربط ديگر
در مورد طرح قرباني موارد را كاملا بررسي و تحقيق و تفحص
نمايند كه قطعا اين اقدام بسيار ارزشمند و قابل تقدير خواهد
بود. اگر چه پيش از اين برخي از نمايندگان محترم به نوعي در
جريان امور قرار گرفته اند.
توضيح نويسنده مقاله
جوابيه سازمان حج و زيارت نيازمند جوابيه ديگري لااقل
به همين حجم و اندازه است ولي فقط چند نكته را اختصارا
يادآور مي شوم .
اولا درخصوص علت بالا بودن نرخ سفر حج هيچ
توضيحي ارائه نكرده اند و دعوت كرده اند كه يك روز به
سازمان حج و زيارت برويم و جدول هزينه ها را هم زيارت
كنيم و خوب طبعا همه خوانندگان هم بايد همين كار را بكنند و
يك سفر به تهران داشته و به سازمان حج و زيارت مراجعه
نموده و تقاضا كنند ليست هزينه ها را به ما نشان بدهيد!
انشاالله كه جواب آنها را با خوشرويي خواهند داد! اگرچه
اعلام داشته اند جدول هزينه ها براي همگان قابل دسترسي
است , خوب اگر عموم مردم مي توانند از جدول هزينه ها با خبر
شوند , پس چرا آن را اعلام نمي كنيد و منوط به رفتن به حج و
زيارت مي كنيد
به هر حال نكته اصلي و مهم در همين فراز است كه
سازمان حج و زيارت , حج را با بالاترين نرخ تمام مي كند گرچه
به نظر مي رسد هزينه اين سفر حداكثر با يك ميليون تومان
براي سازمان تمام مي شود ولي از زائران يك ميليون و هفتصد
الي هشتصد هزار تومان مي گيرند. دليل روشن آن هم زائرين
ايراني هستند كه از طريق كشورهاي ديگر به طور آزاد به حج
مشرف شده اند و با اينكه بهترين اسكان را در نزديكي حرم و يا
بهترين پذيرايي را داشته اند , هزينه تمام شده براي آنها هم
همين مبلغ است در حالي كه زائرين آزاد فقط هشتصد هزار
تومان از اين مبلغ را براي گرفتن ويزاي تجاري پرداخته اند و
حال آنكه زائران حج و زيارت از آنجا كه روي ويزاهاي
سعودي نوشته شده است مجانا , طبعا اين هزينه را ندارند به
اضافه آنكه زائران حج و زيارت با هواپيمايي ايران كه ارزانتر
است , مستقيما به عربستان مي روند و زائران آزاد بايد از طريق
كشورهاي ديگر و با عوض كردن چند هواپيما كه طبعا هزينه
بيشتري دارد به عربستان مي رفتند , ولي با تمام اين تفاصيل ,
هزينه هر دو گروه يكسان است و حال آنكه هزينه زائران ايراني
كه از طريق حج و زيارت مي روند , حداكثر يك ميليون تومان
تخمين زده مي شود.
مطلب مهم بعدي درخصوص قيمت گوسفند قرباني است .
ما قيمت واقعي يك گوسفند را دويست ريال فرض كرده ايم
كمااينكه در مطبوعات عربستان آگهي هاي متعددي درج گرديده
است كه قيمت گوسفند را 200 ريال و يا 250 ريال اعلام
كرده اند , برخي زائران ايراني هم كه از طريق كشورهاي ديگر به
طور آزاد به حج آمده بودند نيز موفق شدند گوسفند مناسب و
سالمي را با قيمت 200 ريال در روز عيد قربان خريداري كرده
و ذبح نمايند و حتي گوشت آن را هم به مصرف فقرا برسانند ,
بنابر اين مطرح كردن اينكه تيتر روزنامه « الاقتصاديه » مبني بر
« اسعارالنحر تتفاوت في الرياض من 80 ريالا الي 200 ريال »
دلالت بر قيمت گوسفند ندارد و هزينه كشتن يك نفر شتر را
مي رساند , اصل قيمت واقعي گوسفند را مخدوش نمي كند و
موضوع اضافه پول گرفتن از بابت گوسفند قرباني از حجاج به
قوت خود باقي است , ضمنا اجرت ذبح فقط 5 ريال است و
مقصود از نحر , خود ذبيحه مي باشد.
درخصوص رعايت نكردن ضوابط شرعي ذبيحه ها هم
اظهار داشته اند روحانيون ناظر در كشتارگاهها حضور
داشته اند تا نگذارند چنين اتفاقي بيفتد , گرچه همين روحانيون
ناظر , ناقل چنين مطالبي هستند و آقايان ديگر هم هر شب
جلسه مي گرفته اند تا نگذارند كاري خلاف شرع رخ دهد!
در رابطه با محل اسكان زائران در مكه هم كه از حرم بسيار
دور بود , خواسته اند رعايت بهداشت و بافت فرسوده مركز
شهر و تاسيسات نامناسب هتل ها و شلوغي اطراف حرم و
ترافيك را در نظر بگيرند كه مبادا حال زائران ما از اين بدتر
شود! و درخصوص اسكان بيش از ظرفيت 8 كاروان در هتلي در
مدينه هم اظهارداشته اند اسكان بيش از ظرفيت در هتل هاي
مكه , ملاك مقررات و تعليمات سعودي است كه بي ربطي
جواب كاملا روشن است , ما از مدينه حرف مي زنيم آنها از
مكه مي گويند! وثالثا از تجمع بيش از حد كاروانهاي ايراني در
يك هتل كه تصميم و برنامه ريزي خود حج و زيارت ايران
است مي گوئيم آنها با يك جمله نامفهوم و كلي به گردن
سعودي ها مي اندازند و حال آنكه اين موضوع اصلا ربطي به
آنها ندارد!.
درخصوص حمل و نقل هم اظهار داشته اند هر زائر حدود
25 هزار تومان بابت حمل و نقل به حج و زيارت مي پردازد و
نه 200 يا 300 ريال و حال آنكه ما اصلا نگفتيم حج و زيارت
بابت نقل و انتقال چقدر مي گيرد , حرف ما اين بود كه هر زائر
در طول سفر مجبور است براي نقل و انتقال تا حرم 200 تا
300 ريال سعودي از جيبش بپردازد .
در رابطه با اينكه چرا زائران حدود يك هفته در مدينه
اقامت دارند و تقريبا سه هفته در مكه مي مانند نيز موضوع را
حواله داده اند به يك بحث عميق كارشناسي و تخصصي كه
ابعاد و زواياي متعدد دارد و لابد ما و خوانندگان سر از آنها در
نمي آوريم ! و همان بهتر كه هر طور برنامه ريزي كردند بگوئيم به
به چقدر عالي است !!
مرتضي نجفي قدسي
