دكتر سيدحسين فتاحي معصوم
دانشيار گروه جراحي دانشگاه علوم پزشكي مشهد
دكتر قدسيه سيدي علوي
استاد گروه زنان و مامايي دانشگاه علوم پزشكي مشهد
قسمت اول
تعريف بلوغ از نظر پزشكي
بلوغ در تعريف به معناي به حد كمال رسيدن و كامل شدن است :
تغييرات بلوغ پيش درآمد باروري است و به عبارتي بلوغ دوره بحراني انتقال
از مرحله كودكي به بزرگسالي و زمان كسب قدرت باروري است و طي اين
دوران است كه تغييرات ثانويه جنسي شروع مي شوند. تغييرات فيزيكي
همراه با بلوغ به طور مستقيم يا غيرمستقيم ناشي از كامل شدن
هيپوتالاموس , تحريك اعضاي جنسي و ترشح استروئيدهاي جنسي
مي باشد. به طور متوسط مراحل متوالي بلوغ شامل تسريع رشد , تكامل
پستان , شروع رويش موي زيربغل , شروع اولين قاعدگي كه به طور متوسط 4
تا 5 سال طور مي كشد (بين 1,5 تا 6 سال ) , آدرناك معمولا بعد از جوانه
پستاني ظاهر مي شود (متوسط 10,5 سالگي ) و رشد موهاي زير بغل دوسال
بعد از جوانه پستاني انجام مي گيرد. شروع قاعدگي آخرين مرحله بلوغ بوده
(به طور متوسط 8 ـ 12 سالگي ) و بعد از آن حداكثر رشد شروع مي شود به
طوركلي اولين نشانه بلوغ , تسريع رشد و متعاقب آن پيداشدن جوانه پستاني
است (به طور متوسط در سن 8 ـ9 سال ) و (در 20 درصد موارد رشد موهاي
زهار اولين نشانه بلوغ مي باشد) حداكثر سرعت رشد در دختران 2 سال پس
از جوانه زدن پستان و يكسال قبل از شروع قاعدگي است . البته جهش رشد
در دختران دوسال قبل از پسران پيدا مي شود به طوري كه در عرض يك سال
ميزان رشد دوبرابر شده و افزايش قدي بين 6 تا 11 سانتي متر انجام
مي شود.
سن شروع بلوغ : در دو جنس دختر و پسر متفاوت است . دامنه سن
شروع بلوغ در پسران 10 تا 14 سالگي و در دختران 8 تا 12 سالگي است كه
شامل شروع رشد , رويش نوك پستان , موهاي زهار , جهش رشد و شروع
اولين قاعدگي است . اگر شروع اولين قاعدگي زير سن 9 سال يا علائم شروع
بلوغ قبل از 8 سالگي باشد بلوغ زودرس اطلاق مي شود و در صورتي كه
شروع قاعدگي عليرغم وجود همه علائم بلوغ تا بين 16 سالگي به تاخير
بيفتد يا هيچيك از علائم بلوغ تا سن 13 سالگي ظاهر نگردد به عنوان بلوغ
ديررس تلقي شده و براي بررسي علل تاخير بايد اقدام نمود.
علائم بلوغ : همزمان با علائم بلوغ (جوانه زدن نوك پستان , رويش
موهاي زهار و شروع قاعدگي ) حداكثر سرعت رشد طولي دختران در مراحل
اوليه بلوغ و قبل از شروع قاعدگي اتقاق مي افتد و قابليت رشد دختران در
مراحل بعد از قاعدگي محدود مي گردد , بعكس در پسران حداكثر سرعت
رشد طولي نسبت به دختران 2 سال ديرتر اتفاق مي افتد . ميزان چربي بدن در
مراحل قبل از بلوغ در دختران و پسران مساوي است ولي بعد از بلوغ وزن
بدون چربي و توده اسكلتي مردان 15 برابر نسبت به زنان بيشتر مي باشد و
ميزان چربي زنان نسبت به مردان 2 برابر بيشتر است . در زمان جهش رشد
در دوران بلوغ شكل ظاهر بدن دخترها به نحوي تغيير مي يابد كه چربيها در
نواحي لگن , سرين و رانها تجمع مي يابد و همزمان با تغييرات ايجاد شده در
تركيب بدن تغييراتي در صدا نيز ايجاد مي شود.
در زمينه تغييرات جسمي دوران بلوغ بايد گفت كه يكي از اولين تغييرات
جسمي بلوغ افزايش رشد جسمي است كه حداكثر 2 تا 3 سال قبل از شروع
قاعدگي است , سپس موهاي جنسي در ناحيه زيربغل و شرمگاهي شروع به
رشد مي نمايد. رشد پستانها نيز كه در بلوغ شروع گرديده تا پس از شروع
قاعدگي تكامل آن ادامه مي يابد. از نشانه هاي مهم بلوغ قاعدگي است كه در
حدود سن 12 سالگي واقع مي شود و قاعدگي طبيعي عبارتست از خونريزي
به مدت 3 ـ 8 روز در فواصل 21 ـ35 روز , خون قاعدگي به علت وجود
فيبرينوليزين لخته نمي شود , مگر آنكه ميزان خونريزي از حد طبيعي بيشتر
باشد. استروژن موجب نمو پستان , نمو اندام تناسلي خارجي , مهبل (واژن )
و رحم و... مي گردد و افزايش آندروژنهاي غده فوق كليوي موجب ظهور
موي زهار و زيربغل مي گردد. آندروژنهاي مترشحه از تخمدان يا غده فوق
كليوي ايجاد آكنه , (جوش صورت ) , تغيير صدا و افزايش توده عضلات و
بزرگ شدن كليتورس را به عهده دارد.
تعيين زمان بلوغ : بدون شك مهمترين عامل براي تعيين زمان بلوغ ,
وراثت است اما عوامل ديگري نيز بر روي زمان شروع و نحوه پيشرفت بلوغ
تاثير دارند. عواملي مانند وضعيت تغذيه اي , سلامت عمومي , محل
جغرافيايي , قرارگيري در معرض نور و وضعيت روحي رواني , مشابهت زمان
بلوغ بين مادر و دختر و بين خواهر و افراد هم نژاد اهميت وراثت را تائيد
مي نمايد . شروع قاعدگي در كساني كه دچار چاقي متوسط (تا 30 درصد
بيش از وزن طبيعي براي سن موردنظر) هستند زودتر شروع مي شود در حالي
كه تاخير شروع قاعدگي در افرادي كه مبتلا به سو تغذيه شديد مي باشند
امر شايعي است . آغاز بلوغ دركساني كه در مناطق شهري يا نزديك تر به خط
استوا و يا در مناطق با ارتفاع پايين تر سكونت دارند نسبت به آنهايي كه در
مناطق روستايي يا دورتر از استوا و يا در ارتفاعات بالاتر سكونت دارند
زودتر اتفاق مي افتد. زمان شروع بلوغ از طرفي تحت تاثير عوامل ژنتيك و
محيطي است و نوع تغذيه و بيماريهاي مزمن و همچنين كاهش وزن , ميزان
10 تا 15 درصد وزن بدن بر روي آن تاثير مي گذارد . در دختراني كه
بي اشتهايي دارند و يا ورزشهاي شديد انجام مي دهند به طوري كه تغيير
تركيب بدن به صورت افزايش درصد چربي از 16 به 23,5 درصد از وزن
كل در آنها ايجاد نمي شود به قاعدگي ديررس مبتلا مي شدند. در ايران
چندين مطالعه در مورد بلوغ انجام شده است . در يك مطالعه كه بر روي
603 دختر دانش آموز انجام شده در سن 12 سالگي در 90 درصد دختران
رويش جوانه پستان و در 78 درصد آنان موهاي زهار ظاهر شده بود و اولين
قاعدگي بين 10,4 تا 15,3 سالگي وبه طور متوسط در 96 درصد در سن
12,5 سال قاعدگي رخ داده بود و مدت خونريزي بين 2 تا 10 روز بود
(1362 ) .
در مطالعه ديگر در بين 964 دختر مورد مطالعه , متوسط سن بلوغ 12,7
و متوسط وزن در زمان شروع قاعدگي 45,33 كيلوگرم و متوسط قد 155
سانتي متر بوده است . در اين پژوهش بين ميزان فعاليت فيزيكي و شروع
قاعدگي و همچنين بين قد و شروع قاعدگي ارتباط مستقيم و بين وزن و
شروع قاعدگي ارتباط معكوس به دست آمده است .
در تحقيق ديگري , سن شروع قاعدگي 10,29 تا 12,59 سال و در سن
16 سالگي در 99 درصد دختران عادت ماهيانه آغاز شده است (1374 ) و
در مطالعه ديگري كه در مورد بررسي عقايد , دانش و آگاهي دختران 25 ـ 15
سال نسبت به بهداشت باروري در جمهوري اسلامي ايران انجام شده است
سن شروع قاعدگي 10,42 تا 13,76 سال بوده است (1376 ) .
بررسي بلوغ در ساير كشورها : در كشورهاي خارجي در مورد تعيين
شاخصهاي رشد و سن بلوغ تحقيقات متعددي صورت گرفته است و آنچه
مسلم است مراحل بلوغ در دختران تدريجي است كه از سن 8 سالگي شروع
مي گردد. البته سن بلوغ با گذشت زمان درهمه جوامع كاهش داشته است ,
بگونه اي كه با گذشت هر ده سال 3 ـ 1 ماه از سن بلوغ كاسته شده است . به
طوري كه در حوالي سال 1960 روند كاهش سن براي شروع قاعدگي و بلوغ
آغاز شد و در سال 1700 ميلادي سن متوسط , تغيير صدا در پسرها 18
سال بود كه هم اكنون 13,5 سال مي باشد و سن متوسط شروع قاعدگي در
دختران امريكايي 17,7 ـ 9,1 سال با ميانگين 12,7 سال مي باشد و با
معيارهاي كنوني تقريبا دو مرحله رويش موها و شروع قاعدگي 6 ماه زودتر
شروع مي شود.
در يك مطالعه كه در سال 1976 در امريكا انجام شد تغييرات سن
شروع قاعدگي بين سالهاي 1845 , 1890 , 1949 , 1962 مقايسه گرديد و
نتايج نشان داد كه در سال 1962 , 50 درصد دختران در سن 13 سالگي
قاعده شده بودند , در حالي كه در قرن قبلي شروع قاعدگي در سنين بالاتر از
15 سالگي بوده است .
تحقيقات انگلستان در اين مورد در سال 1962 نشان داده كه در 50
درصد دخترها سن شروع قاعدگي در 13 سالگي اتفاق افتاده است , متوسط
سن بلوغ در امريكا بين 8 و 13 سال است كه كمتر از متوسط سن در دنياست
و تغذيه بهتر يكي از تئوري هاي توضيح اين پديده است . متوسط سن بروز
قاعدگي از 17 سال در كشورهاي اروپايي طي قرون گذشته 12,8 سال
كاهش يافته و اخيرا معتقدند كاهش سن بلوغ متوقف گرديده است .
منابع :
1 ـ بيماريهاي زنان نواك . چاپ دوازدهم . 1996
2 ـ اصول بيماريهاي زنان , كيسنر , 1995
3 ـ آندوكرينولوژي باليني زنان و زايمان , اسپيروف , 1994
4 ـ مامايي و زنان , ويليامز , 1997
مهم ترين عامل براي تعيين زمان بلوغ , وارثت است , اما
عوامل ديگري نيز بر زمان شروع و نحوه پيشرفت بلوغ تاثير
دارند. عواملي مانند وضعيت تغذيه اي , سلامت عمومي , محل
جغرافيايي , قرارگيري در معرض نور و وضعيت هاي روحي و
رواني .
بلوغ به معناي به حدكمال رسيدن و كامل شدن است .
تغييرات بلوغ پيش درآمد باروري است . بلوغ دوره بحراني
انتقال از مرحله كودكي به بزرگسالي و زمان كسب قدرت
باروري است وطي اين دوران است كه تغييرات ثانويه جنسي
شروع مي شوند.
|
پرتوي از كلام معصومين (ع )
|
رفاقت
صحبه عشرين سنه قرابه
رفاقت بيست ساله , خويشاوندي است .
امام محمدباقر(ع )
يمتحن الصديق بثلاث خصال , فان كان مواتيا فيها فهو
الصديق المصافي والا كان صديق رخا لاصديق شده :
تبتغي منه مالا.
اوتامنه علي مال .
اوتشاركه في مكروه .
آزمايش دوست با سه چيز است كه اگر دارد دوست با صفا
است و گرنه دوست دوران خوشي است نه سختي :
1 ـ از او مال بخواهي .
2 ـ او را بر مالي امين كني .
3 ـ در پيشامد بد با او شركت داشته باشي .
امام جعفرصادق (ع )
اذا اردت ان تعلم صحه ما عند اخيك فابغضه فان ثبت لك علي
الموده فهو اخوك والا فلا.
اگر خواهي بداني رفيقت در رفاقت درست است او را به خشم
آور. اگر در دوستي تو برجا ماند برادر تو است و گرنه برادر تو
نيست .امام جعفر صادق (ع )
رفق
عليك بالرفق , فان الرفق و الخرق شوم , ان الرفق والبروحسن
الخلق يعمر الديار , و يزيد في الرزق .
نرمش داشته باش كه نرمش مبارك است و كج خلقي شوم
است , راستي نرمش و نيكوكاري و خوشخوئي خانه ها را آباد و
روزي را بيفزايند.امام موسي كاظم (ع )
خمس (4 )
خمس مابه التفاوت مال موروثي
|
سوال : مابه التفاوت قيمت مال موروثي مانند
زمين يا خانه از زمان ارث تا زمان فروش آن , آيا
مشمول خمس است
حضرت آيت الله خامنه اي : اگر ارثيه را به قصد زيادي
قيمت نگه داشته باشد , افزايش قيمت خمس دارد.
حضرت آيت الله صافي گلپايگاني : اگر بفروشد و در سر
سال صرف مونه نشود خمس دارد.
حضرت آيت الله بهجت : مفروض سوال مورد خمس
نيست .
حضرت آيت الله مكارم شيرازي : آري , مشمول خمس
است .
حضرت آيت الله ميرزا جواد تبريزي : خمس
ندارد.
حضرت آيت الله سيستاني : اگر براي تجارت نگه داشته
باشد , خمس دارد , در غير اينصورت خمس ندارد.
حضرت آيت الله فاضل لنكراني : درصورت فروش , ترقي
قيمت آن جز درآمد سال فروش است , كه اگر تا پايان سال
خمسي مصرف در موونه نشود , بنابر احتياط خمس آن
پرداخت شود.
| |
|