سخنان حضرت امام حسين (ع ) پيرامون امربه معروف و نهي ازمنكر
انما خرجت لطلب الاصلاح في امه جدي ص اريد ان آمربالمعروف و انهي
عن المنكر . (1 )
من فقط براي اصلاح امت جدم قيام كرده ام و هدفهم آن است كه
امربه معروف و نهي ازمنكر نمايم .
الا ترون الي الحق لا يعمل به والي الباطل لايتناهي عنه ليرغب المومن في
لقا ربه . (2 )
آيا نمي بينيد كه به حق عمل نمي شود و باطل نهي نمي گردد در چنين
شرايطي مومن بايد مشتاق ديدار خداوند باشد.
المنافق ينهي و لاينتهي و يامر بما لاياتي . (3 )
منافق نهي ازمنكر مي كند ولي خودش از آن منكر دست برنمي دارد و امر به
كاري مي كند كه خود آن را انجام نمي دهد.
اني احب المعروف و انكر المنكر . (4 )
من معروف را دوست دارم و از منكر بيزارم .
سخن امام سجاد(ع ) پيرامون امربه معروف و نهي ازمنكر
و عن علي بن الحسين قال التارك الامر بالمعروف و النهي عن المنكر كنابذ
كتاب الله ورا ظهره . (5 )
هر كه امربه معروف و نهي ازمنكر را ترك كند , مانند كسي است كه كتاب خدا
را پشت سرمي افكند.
سخنان امام باقر(ع ) پيرامون امربه معروف و نهي ازمنكر
يكون في آخر الزمان قوليتبع فيهم قوم مراون
لايوجبون امرابمعروف و لانهيا عن منكر الا اذا امنوالاضرر يطلبون لانفسهم
الرخص و المعاذير . (6 )
در آخرالزمان گروهي ظهور خواهند كرد كه از رياكاراني پيروي مي كنند كه
هيچ امربه معروف و نهي ازمنكري را واجب نمي دانند مگر آنكه از زيان آن در
امان باشند و براي فرار از اين وظيفه عذرو بهانه مي جويند.
ان الامر بالمعروف و النهي عن المنكر سبيل الانبيا منهاج الصالحين فريضه
عظيمه بهاتقام الفرائض . (7 )
امربه معروف و نهي ازمنكر راه انبيا و روش صالحان و فريضه اي بزرگ است
كه ديگر فرايض به وسيله آن برپا مي شود.
اذا اردت ان تعلم ان فيك خيرا فانظر الي قلبك فان كان يحب اهل طاعه الله
عز وجل و يبغض اهل معصيته ففيك خير و اللهي حبك . (8 )
اگر مي خواهي بداني در وجود تو خبري هست يا نه , به دل خود بنگر. اگر در
دل دوستدار بندگان مطيع خدا و متنفر از گناهكاران باشي در تو خير و خوبي
هست و خداوند تو را دوست دارد.
الامر بالمعروف و النهي عن المنكر فريضه عظيمه بها تقام
الفرائض . (9 )
امربه معروف و نهي ازمنكر واجب بسيار بزرگي است كه همه واجبات به
وسيله آن برپا مي گردد.
اوحي الله الي شعيب النبي اني معذب من قومك مائه الف اربعين الفا من
شرارهم و ستين الفا من خيارهم داهنوا اهل الم عاصي و لم يغضبوا
لغضبي . (10 )
خداوند متعال به شعيب پيامبر(ص ) وحي فرمود : من صد هزار تن از
قوم تو را عذاب مي كنم چهل هزارشان از اشرار و شصت هزار از نيكاني
هستند كه با گنهكاران مدارا كردند و با وجود خشم من نسبت به گناه به
گنهكاران خشم نكردند.
سخنان امام صادق (ع ) پيرامون امربه معروف و نهي ازمنكر
كونوادعاه للناس بغير السنتكم ليروا منكم الورع و الاجتهاد و الصلاه و الخير
فان ذلك داعيه . (11 )
مردم را به كارهاي نيك دعوت كنيد اما نه با زبانهايتان , مردم بايد
پرهيزكاري , سعي و تلاش , نماز و خير و نيكي شما را ببينند كه اين خود
بهترين دعوت به سوي نيكي است .
وقال الصادق ع ويل لقوم لايدينون الله بالامر بالمعروف و النهي عن
المنكر . (12 )
واي بر مردمي كه با عمل نكردن به امربه معروف ونهي ازمنكر به دين خداوند
پايبند نيستند.
من كان له جار يعمل بالمعاصي فلم ينهه فهو شريكه . (13 )
هركه همسايه گنهكاري داشته باشد و او را از گناه نهي نكند , در گناه او
شريك است .
لاينبغي للمومن ان يجلس مجلسا يعصي الله فيه و لايقدر علي
تغييره . (14 )
سزاوار نيست مومن در مجلسي بنشيند كه در آن نافرماني خدا مي شود و او
توانايي منع آن گناه را ندارد.
ما اقر قوم بالمنكر بين اظهر هم لايغيرونه الا اوشك ان يعمهم الله
بعقاب . (15 )
هرگاه مردم در برابر گناهي كه در جامعه رواج يافته سكوت كنند و درصدد
دفع آن برنيايند , خداوند بزودي همه ايشان را مشمول عذاب
مي فرمايد.
پاورقي :
1 ـ بحارالانوار , ج 44 , ص .329
2 ـ بحارالانوار , ج 44 , ص .381
3 ـ وسائل الشيعه , ج 15 , ص .342
4 ـ بحارالانوار , ج 44 , ص .328
5 ـ كشف الغمه , ج 2 , ص .103
6 ـ الكافي , ج 5 , ص .55
7 ـ تهذيب الاحكام , ج 6 , ص .180
8 ـ بحارالانوار , ج 66 , ص .247
9 ـ وسائل الشيعه , ج 16 , ص .119
10 ـ وسائل الشيعه , ج 16 , ص .119
11 ـ الكافي , ج 2 , ص .78
12 ـ الكافي , ج 2 , ص .78
13 ـ مجموعه ورام , ج 1 , ص .2
14 ـ بحارالانوار , ج 71 , ص .199
15 ـ بحارالانوار , ج 71 , ص .199
حضرت امام محمدباقر(ع ) :
امر به معروف و نهي از منكر , راه انبيا و روش صالحان و
فريضه اي بزرگ است كه ديگر فرايض به وسيله آن برپا
مي شود.
حضرت امام حسين (ع ) :
من براي اصلاح امت جدم قيام كرده ام و هدفم آن است كه « امر
به معروف و نهي از منكر كنم » .
|
چيستي و چگونگي « تبليغ »
|
مساله تبليغ و ابلاغ معارفي كه حوزويان از سرچشمه زلال
قرآن و اهل بيت (ع ) فرا گفته اند , به عنوان رسالت اصلي
حوزه هاي علميه همواره مورد اهتمام مراجع عظام بوده و علما ,
فضلا و طلاب اين موضوع را وظيفه اصلي خود مي دانند.
اگرچه تبليغ در همه زمان ها و مكان ها ضروري است , اما ماه
مبارك رمضان و ايام محرم و صفر به علت وجود فضاي
معنوي , بيش از ساير ايام مورد توجه قرار گرفته است . گستره
مناطقي كه به نحوي نياز حضور روحانيون در آن وجود دارد و
از طرفي ظرافت ها و حساسيت هاي امر تبليغ , مطالعات و
كنكاش هاي علمي صاحبان تجربه در فن تبليغ را مي طلبد.
پايگاه اطلاع رساني رسا در گفت و گو با پيش كسوتان و
متخصصان تبليغ گوشه اي از ضروريات اين مهم را بررسي
كرده است .
بزرگترين نياز فطري بشر , نياز به دين و شريعت است . دين
برنامه زندگي انسان هاست كه پروردگار عالميان به وسيله
برگزيدگانش از ميان انسان ها به مردم ابلاغ فرمود و بدين وسيله
نعمت خويش را برايشان كامل كرد. پس اولين مبلغ ذات اقدس
اله است و رسولانش گام دوم را برداشتند و همه را به سوي حق
تعالي و دين حق فراخواندند. تبليغ در قاموس انبيا و صلحا
دستگيري و رساندن مردم به غايت عبوديت و بندگي است .
دين , برنامه رساندن استعداد خليفه الهي از قوه به فعل است .
دين حق , اسلام و اسلام حبل المتين , و تبليغ , رساندن و
هدايت مردم به اين ريسمان هدايت الهي است تا بدان چنگ
زنند و رستگار شوند و اين جايگاه رفيع مبلغ را مي رساند و
اهميت تبليغ را.
اهميت تبليغ
حجت الاسلام والمسلمين صفايي بوشهري معقتد است :
اگر تبليغ نبود , هدايت تشريعي در عرش محبوس و در سينه
انبيا مكتوم مي ماند. تبليغ , حلقه واسط هدايت الهي و نبوي به
طرف جامعه انساني و براق هدايت انسان به اعلي عليين است .
تبليغ , هدايت جامعه از ظلمات به نور است . تبليغ , بيان
انساني آگاه است براي هدايت جامعه به طرف خداوند. تبليغ ,
جوهره و عله العلل بعثت انبياست . مبلغ , انسان گرفتار در دام را
نجات و به سوي تعالي انساني حركت مي دهد. مبلغين بايد
ارزش و نقش كار خود را بدانند و بعد از آن مهم ترين امر
رعايت اخلاق تبليغي است .
شرايط ويژگي هاي تبليغ
در حديث شريفي از امام صادق (ع ) آمده است كه اگر كلام
ما را به درستي ابلاغ كنيد , مردم به سوي ما روي مي آورند. از
اين حديث به خوبي مي توان دريافت كه ابلاغ معارف قرآني و
سيره اهل بيت (ع ) شرايط و ويژگي هاي خاص خود را دارد كه
ممكن است با عدم رعايت آن تبليغ تبديل به ضد تبليغ
شود.
اخلاص در تبليغ
وقتي غير از انجام وظيفه الهي , انگيزه تبليغ نباشد , تبليغ
اثري شگرف مي كند و ماندگار مي شود. حجت الاسلام
والمسلمين فرحزاد مي گويد : از شرايط اصلي مبلغ اخلاص
است . روح و جان تبليغ براساس اخلاص است و اگر مبلغ به
قصد خير رساندن و براي كسب رضاي خدا به تبليغ رود , به
طور حتم كلام او تاثير فراواني بر مخاطبين خواهد داشت .
آيت الله بهاالديني نيز مي گفتند : اگر يك مبلغ براي خدا به
تبليغ رود خداي متعال نيز تاثير كلام او را بيشتر كرده , همه
مايحتاج وي را تامين مي كند. اخلاص , توكل و عامل بودن
مبلغين سه نكته مهم و تاثيرگذار در امر تبليغ است .
عمل عالم بيشترين تاثير را دارد « كونوا دعاه الناس
بغيرالسنتكم » عمل ثمره علم است . عمل عالم دليل صحت علم
او در نظر مردم است . علم عالم اگر از جنس علوم دين باشد
آنگاه عمل وي نه تنها دليل صحت بلكه علت پيروي مردم از
علم است و بدين ترتيب فعل عالم بيش از قول او در نفوس قرار
مي گيرد. همان طور كه آيت الله نوري همداني معتقد است :
تبليغ بايد در درجه اول عملي باشد. قبل از بيان مطلبي با زبان
بايد با عمل خود تبليغ كنيد , زيرا مردم هميشه به عملكرد
طلاب نگاه مي كنند. وظيفه مبلغين است كه با اخلاص و
تواضع در راه خدمت به مردم و پاسخ به نيازهاي آنان گام
بردارند.
آگاهي از اوضاع زمان
اطلاع از سرد و گرم روزگار تجربه اي به دست مي دهد كه
تصميمات دقيق تر و افعال صحيح تر را ميسر مي سازد , ليكن
اشراف بر وضعيت سياسي , فرهنگي و اقتصادي در منطقه خود
و نقاط موثر دنيا باعث مي شود حملات و فتنه ها , آسيب كمتري
به برنامه هاي مبلغ بزند و قدرت اراده اوضاع را براي او افزايش
مي دهد. حجت الاسلام والمسلمين فرحزاد در اين باره مي گويد :
مبلغ بايد به آسيب ها و درمان هاي مختلف آگاهي داشته باشد و
در هر جا وارد مي شود , نيازهاي مخاطب را براساس زمان و
مكان تشخيص دهد. لازمه اين آگاهي , مطالعه و تحقيق
برنامه ريزي شده در طي سال هاي تحصيلي است . يك طلبه
بايد در كنار تحصيل , درباره موضوعات مختلف كلامي ,
اخلاقي , اجتماعي و ساير موارد مطالعه داشته باشد.
استفاده از فنون خطابه
خطابه , قدرت استفاده از بيان در رساندن مطالب به اذهان
است . بايد محتواي فاخر را لباس فاخر نيز پوشاند , خطيب ,
همواره تلاش مي كند فاخرترين بيان را براي عرضه مطلب
خويش بيايد. استفاده از رازها و رمزهاي خطابه قدرت تاثير
مبلغ را بالا مي برد. حجت الاسلام والمسلمين صالحي
خوانساري معتقد است : زحمات علما و مراجع عظام را از
صدر اسلام تاكنون منبر و مجلس وعظ به مردم منتقل مي كند.
با اين وجود بايد گفت همه حوزويان با هر مرتبه علمي و
مسئوليتي ضروري است فن خطابه را فرا گرفته , بتوانند از اين
ابزار بسيار مهم استفاده كنند. البته مولفين و محققين ,
زمينه هاي علمي وعظ و خطابه را فراهم مي كنند , اما اين به
تنهايي كافي نيست .
رسانه اي پرقدرت و اصيل به نام منبر
در طول ساليان متمادي پس از ظهور اسلام , عملكرد
درخشان ارشاد و تبليغ معارف دين مبين بر تارك عالمان و
فاضلان مي درخشد و با مروري ساده مي توان نقش عظيم منبر
و سخنراني را در جايگاه يك رسانه عمومي باتمامي
كاركردهاي استراتژيك رسانه , دريافت و لمس كرد. آيت الله
جوادي آملي در تبيين اهميت و جايگاه اين عنصر در تبليغ
معارف اسلام مي گويد : مبادا در ذهنتان بيايد كه منبر رفتن و
تبليغ از جلال و شكوه شما كم مي كند. اگر شما با تبليغ , معارف
قرآن و عترت را عرضه نكنيد , محرم به مديحه سرايي ذاكرين
ختم شده و اين علوم و معارف منتقل نخواهند شد. اين روز
سياهي كه در پاكستان مشاهده مي كنيد , نتيجه عدم حضور علما
در عرصه برنامه هاي مذهبي و اكتفا به مداحي هاست . البته ذكر
و سينه زني خوب است ولي سخنراني و تعلم و تزكيه خواص
خود را دارد.
وجه تمايز اصلي منبر با ساير رسانه ها در شنيداري و
حضوري بودن آن است . در تخاطب تاثيري است كه در صور
ديگر تبليغ نيست .
حجت الاسلام رفيعي از فضلايي است كه تجربه زيادي در
امر تبليغ دارد. وي در اين زمينه مي گويد : انسان در تمام مراحل
زندگي نياز به شنيدن و موعظه دارد. چرا كه در شنيدن تاثيري
است كه در خواندن وجود ندارد. گاهي حضرت ختمي
مرتبت (ص ) به عبدالله بن مسعود مي فرمودند براي ايشان قرآن
تلاوت كند , با اينكه حضرت حافظ قرآن و عامل به آن بودند ,
يا اينكه به جبرئيل مي فرمودند : « مرا موعظه كن » و يا گاهي
اوقات حضرت اميرالمومنين (ع ) به كساني كه شانيت آنها
بسيار پائين تر از حضرت بود , مي فرمودند كه ايشان را موعظه
كنند. تمام اينها به اين دليل است كه :
هست اندر صورت هر قصه اي خرده بينان را زمعنا حصه اي
يكي از دلايل انسجام , شور , شعور و حضور شيعه در
صحنه هاي فعاليت , برخوردار بودن از منابر وعظ و سخنراني
است .
عاشورا , نقطه عطف تاريخ بشريت
عاشورا يعني ضديت با انحراف , عاشورا يعني ماندن در
صراط مستقيم به هر قيمت , آنگاه كه فرزند پيامبر حفظ دين را
فقط در جانفشاني و شهادت خويش ممكن ديد و به سوي كربلا
روانه شد , با خون خويش نهال نوپاي دين خدا را آبياري كرد و
قيامتي به پا كرد كه دست منافق و مزدور را هويدا ساخت و
چهره حق را منور كرد. هر روز و هر ساعت گويا مسيري كه او
نشان داد , روشن تر مي شود و حرارت محبتش در قلوب
آزادگان و مومنان فزوني مي گيرد و كاخ هاي ظلم و ستم را به
چالش غيرقابل دفاع و ويران گر تهديد مي كند. آري حسين با
شهادت جانگدازش خون حق طلبان و آزادگان و عدالت
جويان را در سراسر عالم به جوش مي آورد و اين با افزوني ظلم
ظالمان خاموش نمي شود بلكه حقانيت اش دايما اثبات مي شود
و رهروانش دايما افزايش مي يابد و نويد شور و قيامي عظيم در
آفاق و انفس مي دهد. حضرت امام خميني (ره ) فرمودند : گريه
ما بر سيدالشهدا(ع ) گريه سياسي است , ملت ما ملت گريه
سياسي است .
آيت الله جوادي آملي نيز در اين باره مي گويد : رقيق ترين
مرحله صيانت نفس آن است كه در سوره صف بازگو شده
است , رزمندگان در ميدان جنگ بايد بنيان مرصوص باشند
يعني مانند خانه سربي كه تمام صدر و ساقه اش را سرب
تشكيل مي دهد , سرب گونه استقامت داشته باشند , اين مربوط
به جهاداصغر است . نفوذناپذيري يك شعور بالا و والاي
سياسي مي خواهد. چنين شعوري در حوزه و دانشگاه پيدا
نمي شود , بلكه مسجد و حسينيه و گريه هاي شبانه است كه به
انسان فهمي مي دهد تا پيشنهاد بيگانه را پيشنهاد بدبويي
تشخيص دهد و به آساني رها كند. آن گريه عاقلانه بود كه اين
مملكت را حفظ كرد. آن حسيني كه بتواند در روز مبادا سرمايه
نظامي و ملي باشد همين حسين است كه علما معرفي كردند.
مبلغين شيعه در عزاداري براي شهيد كربلا حيات و بقاي
اسلام ناب محمدي (ص ) را در اذهان و قلوب تضمين
كردند.
تجمع و اتحاد حول محور اصول اساسي
فرصت عظيم تبليغ بايد صرف مهم ترين مسايل شود و از
مهم ترين آنها تاكيد بر اصالت حمايت و پيروي از ولايت فقيه
است و اين از اصول انتظار براي فرج حضرت صاحب الامر(ع )
است , عشق به امام غايب (ع ) بايد در دفاع از حريم ولايت
نمود عملي بيابد كه پيرمراد فرمود : « پشتيبان ولايت فقيه باشيد
تا به مملكتتان آسيبي نرسد. »
دعوت به وحدت و تجمع اقوال و در يك كلام وحدت
كلمه حول رهبري جامعه اسلامي و هوشيار بودن در برابر
توطئه هاي دشمن به ويژه حركت هاي خط نفاق كه به دستور
اربابانشان مشق فساد مي كنند نيز از مسايل اصلي است كه
مبلغين بايد به آنها توجه كنند.
آفت ها و آسيب هاي منبر : حاشيه نگري و نگاه منفي به منبر
حجت الاسلام رفيعي دراين باره مي گويد : گاهي بعضي از
مطالب مبلغ را به واسطه غيرپژوهشي و منبري بودن آن رد
مي كنند يا مي گويند فلان شخص منبري است در مقابل مجتهد
و محقق و مفسر. اين آسيب مهمي است كه موجب شده
حوزه هاي ما به طور جدي به امر پرورش مبلغ و منبري اهتمام
نداشته باشد. از اين رو مي بينيد كه فضاي منبري ها با فضاي
ساير طلاب متفاوت است , در حالي كه برخي از بزرگان و حتي
مراجع فعلي ما از منبري هاي موفق و پرقدرت بودند.
پايگاه اطلاع رساني « رسا »
| |